کتاب اعلام اصفهان

زین العابدین ریزی لنجانی

زین العابدین ریزی لنجانی اصفهانی [از کاتبان] در قرن یازدهم می زیسته و در دوشنبه 26 ربیع الاوّل 1061ق از کتابت نسخه ای از «مدارک الاحکام» فراغت حاصل نموده است و نسخه ای از آن در کتابخانه عمومی اصفهان موجود است.[1]

زین العابدین ساوجبلاغی

زین العابدین ساوجبلاغی اصفهانی [خطاط نسخ نویس قرن یازدهم هجری ساکن اصفهان] در 7 ربیع الثّانی سال 1099ق از نوشتن «صحیفه سجادیه» فراغت حاصل نموده است. تعلیقات کتاب اکثرا از علّامه مجلسی است.[2]

سیّد زین العابدین طباطبائی ابرقوئی

سیّد زین العابدین طباطبائی ابرقوئی، عالم زاهد، فاضل متّقی و محدّث خبیر، ادیب شاعر [در ابرقو متولد شد و پس از فوت پدر و مادر جهت تحصیل به اصفهان آمده و در مدارس عربان، جدّه و صدر به تحصیل پرداخت] و نزد بسیاری از بزرگان اهل علم و عرفان از جمله آخوند ملّا محمّد کاشانی، جهانگیرخان قشقائی، آقا سیّد محمّد باقر درچه ای، آقا شیخ محمد رضا نجفی، حاج میرزا عبدالحسین نجفی، حاج [میرزا محمّد صادق خاتون آبادی، سیّد محمّد مدرس نجف آبادی و حاج آقا رحیم ارباب] کسب فیض نمود و از برخی از آنان مفتخر به اخذ اجازه روایت و اجتهاد گردید. او سالها خدمت عارف مشهور حاج محمّد جواد بیدآبادی معروف به سرجوئی شرفیاب شده و دست ارادت به او داده و از انفاس قدسی آن پیر روشن ضمیر بهره مند شده و به مقام انسانیّت رسید.

[1]فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ج1، ص298.

[2]تراجم الرجال، (چ1422ق)، ج1، ص378.

او مردی خلیق و مهربان بود و از جمله کسانی بود که عملاً درس دین و اخلاق به مردم می آموخت و مستحبّی از مستحبّات را ترک نمی کرد و مکروهات را عملاً جزو محرمات دانست قول و فعلش مطابق اوامر خداوند و همیشه به ذکر حضرت حقّ مشغول بود. الحق فرشته ای بود در لباس آدمی.

او در 8 صفر سال 1372ق در منزل مسکونی خود جنب امامزاده باقر در محلّه خواجو وفات یافته و در تخت فولاد [در جنوب غربی تکیه ملک و مجاور تکیه شهداء] اصفهان مدفون گردید.

کتب و رسایل عدیده ای نوشته بود که از آن جمله است:

1. «تریاق اعظم» 2. «رساله در تقوی»3. «رساله در ولایت»4. «مجموعه اشعار» که همگی در کتابی به عنوان «ولایه المتقین» [با مقدمه مرحوم حاج سیّد اسماعیل هاشمی، به اهتمام فرزند برومند صاحب عنوان آقای سیّد صادق طباطبائی به طبع رسیده است.

مرحوم ابرقوئی بنا به اقتضای حال گاهی شعر می سروده و در آنها «عابد» یا «عابدین» تخلّص می نموده است.]

این شعر از اوست:

جز صبر از هجوم بلا نیست چاره ای غیر از رضا به سرّ قضا نیست چاره ای

خواهی اگر نجات ز امواج حادثات جز التجا به آن عبا نیست چاره ای[1]

زین العابدین طبیب اصفهانی

زین العابدین طبیب اصفهانی، از اطبّاء و شعراء اصفهان در قرن سیزدهم هجری. در

[1]ولایه المتقین، مقدمه؛ مختصری از تاریخچه محلّه خواجو، صص 80 و 81؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 658 و 659؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج2، صص 319 و 320؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص163.

اصفهان به طبابت مشغول بوده و احمد بیگ اختر از دوستان صمیمی اوست که او را در حُسن اخلاق بی نظیر دانسته و او را مردی وارسته و در کمال استغنا وصف می کند. غزل را نیکو می سروده و «طبیب» تخلّص می کرده است.

از اوست:

می توان یافت ز سوز سخنم کآتش عشق بتان سوخت تنم[1]

میرزا زین العابدین طبیب اصفهانی*

میرزا زین العابدین طبیب اصفهانی، از اطبّاء حاذق قرن سیزدهم هجری است. در کرمانشاه ساکن بود.

آقا احمد کرمانشاهی در کتاب «مرآه الاحوال» در ذکر مشاهیر کرمانشاه می نویسد:

«عالی جناب مقدس القاب سلاله الاطیاب جالینوس الزّمان میرزا زین العابدین طبیب اصفهانی. وی در لوای برتری از اکثر اطبّاء بلندمرتبه برافراشته است و صبیه مرضیه اش در حباله نور چشمی آقا محمّد اسماعیل است».[2]

زین العابدین نشاط اصفهانی

میرزا زین العابدین اصفهانی متخلّص به «نشاط» [از شعرای قرن دوازدهم هجری].

[در اصفهان ساکن بوده و لطفعلی بیگ آذر بیگدلی او را ملاقات کرده و می نویسد علاوه بر طبع شعر، خط را خوش می نوشته است] «نشاط» در سال 1172ق در شیراز وفات یافت. از اوست:

همعنان با غیر و از ما گرم استغنا گذشت نگذرد پیش خدا این ظلم اگر بر ما گذشت[3]

[1]تذکره اختر، ج1، صص 136 و 137؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج5، ص721؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص749؛ تذکره حدیقه الشّعراء، ج2، ص1105؛ تذکره انجمن خاقان، ص564.

[2]مرآه الاحوال، ج1، ص186.

[3]تذکره آتشکده، (نیمه دوم)، ص657؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «نشاط»، صص 497 و 498؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص976.

زین العابدین نقاش اصفهانی*

زین العابدین نقاش اصفهانی، از هنرمندان خوش قریحه عصر قاجاریه است. معاصر ناصرالّدین شاه بوده و در نقاشی و تزیین جلد کتابها و قلمدان ها مهارت وافی داشته است. او قاب آینه های زیبایی با شکل گل و مرغ و گل زنبق پدیده آورده است.[1]

از نمونه آثار هنرمندانه او: نقاشی و تزیین جلد «صحیفه سجادیّه» و تذهیب و تزیین و نقاشی های زیبا در صفحات داخلی آن است، که آن را در سال 1259ق به پایان رسانیده است.[2]

اعلام اصفهان

[1]هنر قلمدان، ص156.

[2]فهرست کتابخانه سلطنتی (سابق)، ص716.

«ژ»

اشاره

ژولیده اصفهانی

ژولیده اصفهانی، از شعرای قرن سیزدهم هجری. در شیراز به تحصیل دروس مقدماتی مشغول بوده و از راه تعلیم اطفال اعیان آنجا امرار معاش می نمود. از اوست:

در عالم اگر آب حیات و ظلمات است زلفت ظلمات است و لبت آب حیات است[1]

[1]تذکره حدیقه الشعراء، ج1، ص714.