میرزا عبدالوهاب کلانتر
میرزا عبدالوهاب کلانتر بن میرزا محمّدرحیم حکیم باشی [از ادباء و بزرگان اصفهان در قرن دوازدهم هجری] برادر کهتر میرزا عبدالباقی طبیب اصفهانی است. او از سلسله سادات حکیم سلمانی اصفهان است و پدر و اجدادش در دربار صفویه به طبابت می پرداخته اند. او پس از استعفای برادر کلانتر اصفهان شد و سپس به حکومت اصفهان رسید. مردی ادب دوست و هنرپرور بوده و در منزل خود انجمن شعراء تشکیل می داد و شاعرانی چون درویش عبدالمجید طالقانی، میر سیّد علی مشتاق، آقا محمّد عاشق، لطفعلی بیگ آذر بیگدلی، ملاّ حسین رفیق و دیگران در آن انجمن شرکت می کرده اند.
[میرزا عبدالوهاب در سال 1184ق وفات یافت.[1]]
سیّد عبدالوهاب نشاط اصفهانی
سیّد عبدالوهاب موسوی اصفهانی متخلّص به «نشاط» فرزند میرزا محمّدرحیم کلانتر [بن میرزا عبدالباقی بن میرزا محمّدرحیم حکیم باشی] شاعر ادیب، حکیم عارف فاضل، در سال 1175ق در اصفهان متولّد [و در این شهر علم و ادب آموخته و در سال 1218ق به تهران رفت و مورد توجّه فتحعلی شاه واقع شد و جهت او مدایح و قصایدی گفته و به سمت ریاست دیوان رسایل دربار قاجار منصوب شد. نوشتن مراسلات و فرامین شاه و رتق و فتق امور اداری با او بود لذا شاه به او لقب «معتمدالدّوله» داد. نشاط نخستین وزیر خارجه در تاریخ ایران شمرده می شود.]
او دارای قریحه و استعداد سرشار، و در حکمت ریاضی و علوم ادبی عدیم المثال
[1]دیوان طبیب اصفهانی، ص78؛ تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص134.
بوده [است.] شاعری نیک محضر و عارفی خوش مشرب و حکیمی نکته سنج بود. [در بخشندگی و سخاوت بی نظیر بود و بارها اموال خود را وقف نیازمندان و فضلاء و ادباء نمود.و به تربیت و پرورش صاحبان استعداد و اهل فضل اهتمام داشت و اشخاصی چون سیّد حسین مجمر زوّاره ای به واسطه او به دربار راه یافته و منظور نظر فتحعلی شاه واقع شدند.] وی در نهضت ادبی ایران [بازگشت ادبی] سهم به سزائی دارد. در نظم و نثر به شیوه قدماء استاد است و در قصیده و غزل توانا. و در نظم و نثر به عربی و فارسی [و ترکی] قادر بوده و اقسام خطوط را نیکو می نوشته و به خصوص در خط شکسته مقام استادی داشته است.
نشاط سرانجام در دوشنبه 5 ذی الحجه 1244ق در طهران به مرض سل وفات یافته و در نجف اشرف مدفون شد.
«مصنف قاجار» در تاریخ وفاتش گوید:
«از قلب جهان نشاط رفته»[1]
کتب زیر از تألیفات اوست:
1. «دیوان اشعار» [که به چاپ رسیده و نسخه خطی آن در کتابخانه فاضل خوانساری در خوانسار و کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی در قم و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[2]] 2. «گنجینه» که مجموعه آثار نظم و نثر اوست و در پنج
[1]تذکره دلگشا، صص 491 و 492؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج6، صص 1054 و 1055؛ تذکره ریاض العارفین، ص529؛ مکارم الآثار، ج4، ص1208؛ طرائق الحقائق، ج3، صص 274-276؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج3، ص1871؛ تاریخ ادبیات (شفق) ، صص 379-381؛ تذکره سفینه المحمود، ص49؛ ریحانه الادب، ج6، صص 175 و 176؛ دیوان طبیب اصفهانی، ص81؛ الذریعه، ج9، ص1189؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج2، صص 418 و 419؛ تاریخ ادبیات فارسی (اته) ، ص201؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 800 و 801.
[2]فهرست عکسی مرکز احیاء، ج1، ص405؛ فهرست خطی احیاء، ج5، ص57؛ فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج16، ص18.
درج می باشد [که بارها چاپ شده است. نسخه خطی آن در کتابخانه دائره المعارف بزرگ اسلامی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی و برخی از کتابخانه ها موجود است.[1]]3. «ساقی نامه»4. «کتابی به سبک گلستان»5. «مراسلات و منشآت و مناجات» که به سبک نوشته های درباری است. قسمتی از آن به طبع رسیده و قسمتی در بایگانی وزارت خارجه برخی کشورها موجود است. [در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی نسخه ای از منشآت که مشتمل بر دُرج پنجم «گنجینه» و منشآتی از قائم مقام فراهانی است به شماره 1/11848 موجود است.[2]
از نشاط فرزندانی (از جمله عبدالباقی و عبدالکریم) به جای ماند که در تهران ساکن بوده اند.]
این شعر از اوست:
طاعت از دست نیاید گنهی باید کرد در دل دوست به هر حیله رهی باید کرد
اختران فلکی را اثری در ما نیست حذر از گردش چشم سیهی باید کرد
شب که خورشید جهانتاب نهان از نظر است قطع این مرحله با نور مهی باید کرد
میرزا عبدالوهاب طبیب اصفهانی*
میرزا عبدالوهاب طبیب فرزند میرزا محمّدرفیع اصفهانی معروف به «میرزا کوچک» از
[1]مجلّه پیام بهارستان، شماره 30، آذرماه 1382، ص77؛ فهرست عکسی دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص333.
[2]فهرست مرعشی، ج30، ص104.
اطبّاء حاذق قرن سیزدهم هجری.
طب را از پدرش آموخته و علاوه بر طبابت به تدریس کُتُب طب مشغول بوده و ملاّ عبدالقادر مولوی طبیب در طب شاگرد او بوده و از او اجازه داشته است. سلسله اجازات صاحب عنوان در طب به بقراط حکیم منتهی می شود.[1]
حاج عبدالوهاب مظهر اصفهانی*
حاج عبدالوهاب چیت ساز متخلّص به «مظهر» فرزند رمضانعلی، از قاریان قرآن در عصر حاضر. در جلسات تجوید و قرائت قرآن به تدریس مشغول بوده و گاهی نیز شعر می سروده است. وی در بهمن 1362ش وفات یافته و در قطعه 3 قبرستان باغ رضوان اصفهان مدفون شده است.[2]
ملاّ عبدالوهاب میمه ای
ملاّ عبدالوهاب بن ملاّ محمّدطاهر جوشقانی میمه ای [از فضلاء قرن سیزدهم هجری] در روز دوشنبه هفتم شوّال سال 1278ق کتابت مجموعه ای از «مناسک حج» و «فقه» را به خط نسخ در مدرسه جدّه اصفهان به پایان رسانیده است. کتاب به شماره 3047 در کتابخانه مرعشی قم موجود است.[3]
شیخ عبدالوهاب لاهیجی
شیخ عبدالوهاب بن عبداللّه لاهیجی [گیلانی اصفهانی، از فضلاء قرن سیزدهم
[1]تراجم الرجال، ج1، ص326.
[2]اساتید و قاریان قرآن اصفهان، ص38.
[3]فهرست مرعشی، ج8، ص263.
هجری] در ربیع الاوّل سال 1235ق رساله «بیست فصل» میرزا نصیر اصفهانی، در تقویم و نجوم را در اصفهان به خط شکسته و نستعلیق کتابت نموده است. او در سال 1236ق رساله «هیئت» تألیف: محمّدباقر نجم ثانی را کتابت نموده [که جزو همین مجموعه است.]
مجموعه به شماره 1177 در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[1]
میرزا عبدالوهاب منجم باشی
میرزا عبدالوهاب منجم باشی فرزند میرزا علی محمّد محلّه نوئی اصفهانی، ریاضیدان و منجم دانشمند در قرن سیزدهم هجری. در 10 ربیع الاوّل 1250ق متولّد گردیده و نزد پدر و دیگران تحصیل نموده و به استخراج تقویم مشغول شد. سال ها منجم باشی مهدعلیا بود و در مدرسه دارالفنون تدریس می نمود. سرانجام در روز 15 ربیع الثّانی 1289ق وفات یافت.
از آثارش: 1. «ترجمه کشف الآیات» از لاتین به فارسی 2. «نجوم القرآن فی اطراف الفرقان» به طبع رسیده است.[2]
سیّد عبدالوهاب بدری
آقا سیّد عبدالوهاب بدری بن سیّد محمّدعلی حسینی سینی، واعظ صالح، از فضلاء اهل منبر [در قرن چهاردهم هجری.] متوفی در روز 9 رجب 1377ق. مدفون جنب
[1]فهرست الهیات مشهد، ج2، ص306.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص781؛ الکرام البرره، ج2، ص808؛ المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران) ، ج2، ص791؛ مکارم الآثار، ج4، ص1366.
برادرش سیّد مهدی در تکیه گلزار (واقع در تخت فولاد) .[1]
ملاّ عبدالوهاب همدانی*
ملاّ عبدالوهاب فرزند ملاّ کلب علی همدانی اصفهانی، از فضلاء قرن دوازدهم هجری. او و برادرش عبدالواسع (متخلّص به «دامی») در اصفهان به تحصیل ادبیات فارسی و عرب، منطق، حکمت، ریاضی و فقه مشغول بوده اند. عبدالواسع در سال 1173 در جوانی وفات یافت ولی عبدالوهاب تا 1185ق زنده بوده و در اصفهان به تحصیل علم و کتابت مشغول بوده است.
او «رساله در معرفت اسطرلاب شمالی و جنوبی را به خط نستعلیق در 11 صفر 1185ق در اصفهان و «رساله در عمل اسطرلاب» را در همان سال کتابت کرده که به شماره 1025 در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[2]
سیّد عبدالوهاب معین الاطباء اردستانی
سیّد عبدالوهاب شفیعی اردستانی معروف به «حکیم» و «معین الاطباء» فرزند حاج میرزا محمّد شیخ العلماء بن حاج سیّد باقر بن میر محمّدشفیع اردستانی، طبیب حاذق. از پزشکان نیمه نخست قرن چهاردهم هجری است و نسب او به جناب حسن مُثَنّی فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام می رسد. او در سال 1274ق در محلّه رامیان اردستان متولّد شده و علوم زمان خود خصوصا طب را در اردستان و اصفهان آموخته و سال ها در مدرسه نیم آورد اصفهان به طبابت پرداخت.[3]تا اینکه در سال 1355ق وفات یافته و نزدیک
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص876؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص182.
[2]فهرست الهیات مشهد، ج2، صص 184 و 185.
[3]آتشکده اردستان، ج3، ص607.
مزار فاضلان در تخت فولاد مدفون شد.[1]
عبدالوهاب کاتب
عبدالوهاب بن محمّد بن حسن بن عبداللّه کاتب [از کاتبان نسخ نویس قرن سیزدهم هجری.] در روز پنج شنبه چهارم شعبان 1275ق چندین برگ در آخر مجموعه (شماره 3047 کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم) به خط نسخ نوشته است.[2]
میرزا عبدالوهاب شکوه اصفهانی
میرزا عبدالوهاب منجم باشی متخلّص به «شکوه» فرزند میرزا محمّد [بن میرزا محمّدحسین بن میرزا بدیع الزمان منجم حسینی گنابادی اصفهانی، شاعر ادیب و منشی، [در قرن چهاردهم هجری. او همشیره زاده تاج الشّعراء شهاب اصفهانی بوده و از او فنون شعر و ادب را فراگرفته است.] او از کارگزاران دستگاه ظل السلطان بوده [و به منشی گری در دیوان خانه دولتی مشغول بوده است. شعر را نیکو می سروده و قصایدی در مدایح و مراثی معصومین علیهم السلام دارد.] وی در 4 ربیع الثّانی 1330ق وفات یافته و در [یکی از اطاق های] تکیه تویسرکانی در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.
مادّه تاریخ وفاتش این است:
میر ادیب، منی نثر، اوستاد نظم عبدالوهاب کز همه خوبان نشان گرفت
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص798؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص220.
[2]فهرست مرعشی، ج8، ص263.
چون رفت از این سرای برون، عقل دور بین از سال فوت او خبر از این و آن گرفت
بیرون یکی شد از پی تاریخ فوت و گفت «عبدالوهاب جای بقصر جنان گرفت»[1]
عبدالوهاب بُزانی اصفهانی
ابوالفرج عبدالوهاب بن محمّد بن عبداللّه اصفهانی بُزانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری.] از عبداللّه بن حسن بن بندار مدینی حدیث شنیده و حافظ ابوبکر خطیب از او روایت می کند.[2]
شیخ عبدالوهاب بیدآبادی
شیخ عبدالوهاب بن شیخ محمّد بیدآبادی اصفهانی معروف به «رجالی» [از علمای اواخر دوره قاجاریّه] ادیب شاعر از سلسله مشایخ بیدآباد. متوفی قبل از سال 1320ق وی «الفیه ای در نحو» تألیف نموده است. سیّد ابوالقاسم اصفهانی از شاگردان اوست.[3]
شیخ عبدالوهاب قاضی
شیخ عبدالوهاب قاضی فرزند شیخ محمّد، عالم فاضل محقّق [از علمای قرن سیزدهم هجری] از سلسله مشایخ بیدآباد بوده و در ماه شعبان 1269ق در اصفهان
[1]تذکره حدیقه الشعراء، ج2، صص 864 و 865؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص802؛ مکارم الآثار، ج8، صص 2992-2994؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[2]الاکمال، ج1، ص207؛ اللباب، ج1، ص146؛ معجم البلدان، ج1، ص409.
[3]نقباء البشر، ج3، ص1249؛ الذریعه، ج1، ص503.