کتاب اعلام اصفهان

شیخ علی محمّد شوشتری

شیخ علی محمّد بن شیخ غلامحسین شوشتری، عالم زاهد از علمای اخیار [در اواخر دوره قاجاریّه] و از شاگردان حاج شیخ محمّدباقر نجفی بود. در 8 شوال 1336ق وفات یافته و جنب لسان الارض مدفون گردید.[1]

سیّد علی محمّد مدرس

حاج سیّد علی محمّد مدرس صادقی بن آقا سیّد محسن میر محمّد صادقی، شاعر و ادیب اصفهان در قرن چهاردهم هجری.

در 19 صفر 1294ق در اصفهان متولّد شده و در این شهر تحصیلات خود را انجام داده و از بدو تأسیس تشکیلات دادگستری به عنوان وکیل به خدمت پرداخته و در عداد وکلای طراز اوّل دادگستری اصفهان قرار گرفت. گاهی شعر می گفت و «مدرس» تخلّص می کرد. او در یکی از مساجد اصفهان نماز جماعت را اقامه می نمود.

وی در پنج شنبه 19 ذیحجه الحرام 1392ق وفات یافت و در تکیه میر محمّد صادقی ها [واقع در گلستان شهدای فعلی] در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.

او تألیفاتی داشته که از آنها فقط «شرح دعای سمات» و «شرح دعای صباح» به چاپ رسیده است.[2]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص829.

[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص440؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص164.

علی محمّد طبیب اصفهانی

علی محمّد طبیب بن میرزا محمّد اصفهانی [از اطبّاء قرن سیزدهم هجری] ساکن طهران. در سال 1295ق حیات داشته است. به دستور او کتاب «احکام الامراض» تألیف: عبدالکریم طبیب طهرانی را نوشته اند. نسخه به شماره 6431 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]

میرزا علی محمّد حکیم

میرزا علی محمّد اصفهانی متخلّص به «حکیم» فرزند محمّد بن علی محمّد بن محمّدقلی کرونی اصفهانی، عالم فاضل، حکیم عارف و ادیب شاعر، از دانشمندان دوره قاجاریه.[2][در حدود سال 1261ق در فریدن، از توابع استان اصفهان متولّد شده و به همراه برادرش صفای اصفهانی به اصفهان آمده و نزد علمای این شهر به تحصیل پرداخت. سپس به طهران رفته و نزد آقا محمّدرضا قمشه ای و آقا علی مدرس زنوزی حکمت و عرفان را فراگرفت. او حجره ای در مدرسه صدر واقع در جلو خان مسجد شاه طهران گرفته و به تدریس پرداخت، اما به خاطر کج خُلقی به خاطر ابتلا به بیماری شاگردان چندانی نداشت. شیخ فاضل بن حسن لنکرانی مؤلف «حاشیه بر شرح منظومه» از شاگردان اوست. حکیم در اواخر عمر به تدریس در مدرسه علوم سیاسی طهران مشغول شد. و سرانجام در شب پنج شنبه 21 جمادی الاولی سال 1343ق (مطابق 26 قوس 1303ش) در حجره خود در مدرسه صدر وفات یافت. او مانند برادرش حکیم صفای اصفهانی تا آخر عمر مجرّد زیست و همسر اختیار نکرد. از او اشعاری به جای مانده که هنوز به طبع نرسیده است.

[1]فهرست مرعشی، ج17، ص42.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص827.

از اوست:

از دور عکس روی تو دیدن چه فایده دیدن گل و به گل نچیدن چه فایده

دیدن خوش است لاله رخان را به چشم خویش تعریف شان ز غیر شنیدن چه فایده[1]]

میرزا علی محمّد طغرل اصفهانی*

میرزا علی محمّد چهارمحالی اصفهانی متخلّص به «طغرل» ملقب به «شمس الشّعراء» فرزند میرزا محمود بن ملاّ محمّد بن ملاّ ملک احمد لاوی سمیرمی، شاعر و ادیب فاضل. در سال 1274ق متولّد شده و در اصفهان به کسب علم و ادب پرداخت. ابتدا «شهاب» تخلّص می نموده و سپس آن را به «طُغُرل» تغییر داد. در شعر و ادب دستی توانا داشته و انواع شعر خصوصا غزل و قصیده را نیکو می سروده و در فن مادّه تاریخ گوئی مهارت داشته است. نمونه قطعات مادّه تاریخش در ابنیه و عمارات اصفهان نظیر مسجد جنب حمام کوچه قصر منشی، مسجد رکن الملک و تکیه حاج محمّدجعفر آباده ای در تخت فولاد موجود است و بر قدرت شاعری او دلالت دارد.

وی سرانجام در سفر خراسان، در سمنان در دوشنبه 13 رجب المرجب سال 1332ق وفات یافته و جنازه اش توسط مرتضی قلی خان نایب السّلطنه به مشهد مقدس حمل و در پای پنجره فولاد در حرم مطهر حضرت امام رضا علیه السلام مدفون گردید.

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «تاریخ هندوستان»2. «عالم نمای مسعودی» (در تاریخ هندوستان) که غیر از

[1]منتخب معجم الحکماء، ص134؛ تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفاء، ص300؛ دیوان اشعار حکیم صفای اصفهانی: مقدمه؛ شواهد الرّبوبیه: مقدمه، ص صد و بیست و نه؛ شرح حال رجال ایران، ج6، ص170؛ دیباچه دیار نون، صص 215 و 216؛ فرهنگ شاعران و نویسندگان معاصر سخن، ص188.

تألیف قبل است 3. «منتخبات اشعار مسعودی»4. «جزائر بریطانیا»5. «تاریخ روسیه» این کتاب ها در کتابخانه عمومی فرهنگ اصفهان موجود بوده است.[1]

میرزا علی محمّد شهدادی نائینی

میرزا علی محمّد معلّم بن میرزا یوسف خان شهدادی نائینی [فاضل و ادیب خوشنویس در اوایل قرن چهاردهم هجری] ساکن اصفهان. پدرش طبیب و داروساز بود. صاحب عنوان در اصفهان تحصیل کرد. مدّتی در نائین مدرسه ایجاد کرد. پس از تعطیلی آن به اصفهان آمد و در کمال عزّت به شغل مُحَرّری روزگار می گذرانید. خط نسخ را شیرین می نوشت. مردی وارسته و درویش مسلک بود و در فروردین 1325ش در اصفهان وفات یافت.[2]

میرزا علی محمّد دولت آبادی

میرزا علی محمّد بن حاج میرزا هادی بن سیّد عبدالکریم بن میر محمّدهادی حسینی دولت آبادی، از فضلاء قرن چهاردهم هجری. در حدود 1290ق متولّد و در 7 محرم 1345ق در طهران وفات یافت.[3]

سیّد علی محمّد حشمت*

سیّد علی محمّد موسوی طلب متخلّص به «حشمت» از فضلای اوایل قرن سیزدهم

[1]حدیقه الشعراء، ج2، صص 1121 و 1122؛ دیوان طرب: مقدمه، ص247؛ مکارم الآثار، ج6، ص2072؛ فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ج1، صص 124-126، 158 و 348؛ ماهنامه وحید، شماره مسلسل 57، سال پنجم، ص565؛ نامه سخنوران، ص116؛ آثار ملّی اصفهان، ص628؛ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج2، صص 116 و 117.

[2]تاریخ نائین، ج4، ص44.

[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص1000.

هجری. در جمعه 21 صفر 1208ق کتاب «تحفه الابرار» یا «شرح صحیفه هرمس» تألیف: شیخ محمّد قمری مصری را به خط نسخ و به دستور میرزا محمّدحسن شهریار ملکی دارالسّلطنه اصفهان کتابت کرده است. این کتاب در کتابخانه آیت اللّه حججی در نجف آباد موجود است.[1]

علی محمّد ساوجی

علی محمّد ساوجی [از کاتبان قرن سیزدهم هجری] در شنبه غرّه رمضان 1244ق کتابت نسخه ای از جلد دوّم «قوانین» را به خط نسخ در اصفهان به پایان رسانیده است. کتاب به شماره 450 در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[2]

شیخ علی محمّد سدهی

شیخ علی محمّد سدهی، از اهالی فتح آباد خوزان از بلوک سده ماربین [خمینی شهر فعلی] بود. از ادباء و شعرای قرن چهاردهم هجری است و بیشتر اشعارش در مرثیه و مصیبت می باشد. در حدود سال 1365ق وفات یافت.[3]

میرزا علی محمّد طبیب کرونی

میرزا علی محمّد طبیب کرونی اصفهانی [از دانشمندان و اطباء فاضل اواخر دوره قاجاریه.] در طهران ساکن بوده و به طبابت می پرداخته و منظور نظر ناصرالدّین شاه قاجار بوده است.

[1]فهرست حججی، ص84.

[2]فهرست الهیات مشهد، ج1، ص226.

[3]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص290.

از تألیفات اوست:

1. «مشکاه السّنیّه» در جغرافیا به فارسی، در یک مقدمه و 6 قسمت و یک خاتمه که نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران به شماره 645 و نسخه ای دیگر به شماره 645 در کتابخانه ملّی ایران موجود است.[1]2. «المولودیّه فی حقیقه الولاده» در طب و قابلگی که در کتابخانه ملّی ایران موجود است.[2]

میرزا علی محمّد فره وشی (مترجم همایون)

میرزا علی محمّد فره وشی (مترجم همایون) فاضل ادیب. از فرهنگیان قدیمی [در قرن چهاردهم هجری] سال ها در اصفهان و طهران مصدر خدمات بود. به زبان عربی، فرانسه و انگلیسی تسلط داشته و کتب زیادی ترجمه نموده و بسیاری از آنها را به طبع رسانده است.

[او در سال 1254ش در اصفهان متولّد شد و پس از تحصیل علوم مقدماتی، در تهران و استانبول تحصیل کرد و سال های دراز در مدارس تهران و ولایات عهده دار تدریس زبان فرانسه بود. او مدارس همایونی زنجان و انوشیروان دادگر و فیروز بهرام را پایه گذاری کرد و در بسیاری از شهرهای ایران چون زنجان، ارومیه، کرمان، تبریز و اصفهان سمت های فرهنگی داشت تا اینکه در سال 1328ش بازنشسته شد. او را باید از مؤلّفین نخستین کتب درسی جدید شمرد.]

وی در شعبان 1388ق [مطابق 1347ش] در طهران وفات یافت. این کتاب ها از آثار اوست:

1. ترجمه «ایرانی که من شناخته ام» تألیف: نیکیتین 2. «باستان نامه» مجموعه

[1]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج1، ص60؛ فهرست ملّی، ج2، ص152.

[2]الذریعه، ج23، ص278.

داستان های تاریخی و باستانی3. هفت مجلد «حساب» و «هندسه» جهت دبستان ها و دبیرستان ها4. ترجمه «سفرنامه از خراسان تا بختیاری» تألیف: هاری رنه دالمانی5. ترجمه «سفرنامه مادام دیولافوا» [6. «اصول جبر و مقابله»7. «جغرافیای رهنما»8. «حساب جدید مظفری»9. «حساب ابتدائی» مفصل10. «حلل المسائل جبر» 11. «دستور دانش» 12. ترجمه «ربنس سویس» 13. «علم الاشیاء» 14. «کتاب نیکلا» درباره تاریخ باب 15. ترجمه «ایران، کلده، شوش» نوشته: مادام دیولافوا

فرزندش دکتر بهرام فره وشی (1304-1371ش) دانش آموخته دانشسرای عالی و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و دارنده دکتری تمدن و السنه و ادیان ایرانی از دانشگاه پاریس، از محقّقین پرکار زبان و فرهنگ ایران قبل از اسلام بوده و کتب فراوانی در این باب منتشر ساخته است.[1]]

شیخ علی محمّد فقیه حبیب آبادی

شیخ علی محمّد فقیه حبیب آبادی، عالم فاضل، در روستای «حبیب آباد» بُرخوار متولّد شده و در اصفهان نزد جمعی از فضلاء از جمله آقا سیّد محمّدباقر درچه ای و آخوند ملاّ عبدالکریم گزی [و جهانگیرخان قشقائی] به تحصیل پرداخته و سپس به انجام وظایف شرعی مشغول شد. وی در شب جمعه 17 ربیع الاوّل سال 1385ق وفات یافته و در صحن تکیه جویباره ای ها در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[2]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 827 و 828؛ مؤلفین کتب چاپی، ج4، صص 591-593؛ نادره کاران، صص 216 و 758؛ دائره المعارف دانش بشر، ص1211؛ فرهنگ شاعران و نویسندگان معاصر سخن، صص 446 و 447.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص827؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص103.

ملاّ علی محمّد کربکندی

حاج ملاّ علی محمّد کربکندی طبیب، از شاگردان حاج محمّدباقر حکیم باشی و در حذاقت و اصابت رأی و تشخیص بیماری ها شهرت و عنوان داشته است. وی پس از وفات در قبرستان شاهزاده محمود واقع در دولت آباد بُرخوار اصفهان مدفون شد.[1]

علی مراد مسرور بروجنی

علی مراد رئوفی متخلّص به «مسرور» فرزند محمّدحسین از شعرای قرن چهاردهم هجری. در حدود سال 1315ق در بروجن متولّد شده و تحصیلات خود را در مکاتب قدیم انجام داد. از اوان جوانی به شعر و شاعری رغبت می نمود. دیوانی قریب 2500 بیت (از غزل و مخمس و غیره) داشت. از اوست:

سر زلفت بود حبل المتینم جمالت قبله دنیا و دینم

صراط المستقیم ابروانت لبت سرچشمه ماء معینم[2]

حاج میرزا علینقی

حاج میرزا علینقی، از خوشنویسان اصفهان در اواخر عهد قاجاریه است. خط نستعلیق را خوش می نوشت. از آثار او خطوط کتیبه سقاخانه امامزاده احمد اصفهان به تاریخ ربیع الاوّل 1321ق است.[3]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص208؛ مزارات اصفهان، ص269.

[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 447 و 448.

[3]گنجینه آثار تاریخی اصفهان، صص 673 و 674.