بیرون نویس کرده و نسخه آن به شماره 2/1155 در کتابخانه عمومی اصفهان موجود است.[1][همچنین] «تاریخ کاشغر» را در ذیقعده الحرام 1307ق به خط نستعلیق خوش در اصفهان نوشته است که در کتابخانه عمومی اصفهان است.[2][همچنین کتاب های «فوائد الأخبار» و «فالنامه» را در سال 1329ق به خط شکسته نستعلیق کتابت کرده که در مجموعه شماره 4501 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.[3]و «تاریخ سرگذشت مسعودی» را هم در سال 1324ق به خط نستعلیق کتابت کرده که به شماره 10096 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی وجود دارد.[4]]
ملاّ محمّدعلی کشمیری
مولی محمّدعلی کشمیری، [عالم فاضل، از دانشمندان قرن دوازدهم هجری.] از شاگردان [بهاءالدّین محمّد] فاضل هندی است. او بر کتاب «کشف اللثّام» استاد خود حواشی نوشته و ظاهرا کتاب نیز به خط کشمیری است. فاضل هندی انهائی جهت شاگرد خود در صفحه آخر آن نسخه مورخ جمادی الاول 1129ق در اصفهان نوشته است. نسخه به شماره 3767 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی قم موجود است.[5]
کشمیری در سال 1127ق نسخه ای از کتاب «الطهاره» را کتابت کرده و فاضل اصفهانی [هندی] بر روی برگی از این کتاب برای او اجازه سماع نوشته است.[6]
[1]فهرست عمومی اصفهان، ص365.
[2]فهرست عمومی اصفهان، ص37.
[3]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج13، ص345.
[4]فهرست مرعشی، ج26، ص65.
[5]فهرست مرعشی، ج10، ص156.
[6]احوال و آثار بهاءالدّین محمّد اصفهانی، ص43.
محمّدعلی کهپائی
محمّدعلی کهپائی، [از کاتبان خط نسخ در قرن یازدهم هجری و ظاهرا از اهالی کوهپایه = قهپایه اصفهان است.] در 15 صفر 1092ق کتاب «العین» تألیف: خلیل بن احمد بصری را به خط نسخ نوشته و نسخه به شماره 5348 در کتابخانه ملّی ملک موجود است.[1]
میرزا محمّدعلی کیمیاگر اصفهانی
میرزا محمّدعلی کیمیاگر اصفهانی، [از دانایان علم کیمیا در قرن سیزدهم هجری.[ نامش در کتاب «مفاخر الاخیار و مناقب الابرار» تألیف: میرزا ابوالقاسم شیرازی مذکور است. این کتاب به شماره 4164 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2]
میرزا محمّدعلی محتاج اصفهانی
حاج میرزا محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «محتاج»، شاعر ادیب فاضل، [از سخنوران قرن سیزدهم هجری.] سال ها در تهران ساکن بوده و روضه خوانی می کرده و مجالس او مورد توجه بزرگان و اشراف و اخیار شهر بود. اغلب اشعارش در مدایح و مراثی معصومین علیهم السلام است. او تا سال 1300ق در قید حیات بوده و پس از این تاریخ وفات یافته است.
از اوست:
[1]فهرست ملک، ص613.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه طهران، ج13، ص3133.
ای دل از هر که موافق نبود در ره عشق دیده بردوز که دیدار مخالف شوم است[1]
میرزا محمّدعلی مسکین اصفهانی
میرزا محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «مسکین»، شاعر و ادیب خطاط در قرن سیزدهم هجری. [در حدود سال 1223ق در اصفهان متولّد شده و علیرغم میل باطنی، مانند پدران خود به تجارت تریاک و کسب و کار در بازار اصفهان مشغول شد. ولی در کنار آن به تحصیل فضائل و تکمیل کمالات خود مشغول بود.] او از شعراء انجمن ادبی ابوالفقراء در اصفهان است که میرزا محمّدباقر ابوالفقراء گزی بُرخواری اصفهانی آن را تأسیس کرده بود [و قصیده انجمنیه جهت آن سروده است.]
مسکین خط نستعلیق را نیز خوش می نوشته [و از جمله «کلیات سعدی» را در سال 1314ق کتابت کرده که در اصفهان چاپ سنگی شده است.] و سرانجام در 27 صفر 1303ق در اصفهان وفات یافته است [مزار او در تکیه مادرشاهزاده بدون سنگ لوح وجود داشته است. میرزا محمّدحسین عنقا مادّه تاریخ وفات او را چنین آورده است:
نیمه قوس و در ایّام صفر شنبه چون «مسکین» چو ز تن رفت بهشت
گفت «عنقا» ز پی تاریخش: «کرده مسکینی مسکن در بهشت»]
دو فرزندش میرزا شکراللّه منعم و میرزا عبدالرّحیم افسر نیز از شعرای اصفهان بوده اند.
[مسکین در مادّه تاریخ سرائی و مدیحه گوئی توانا بوده و برای بزرگان عهد خود
[1]تذکره حدیقه الشّعراء، ج3، ص1539.
همچون حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام شفتی و منوچهر خان معتمدالدّوله (حاکم اصفهان) قصیده سروده است. از او تذکره ای مختصر در احوال و اشعار شعرای معاصر خودش موجود است که هنوز به طبع نرسیده است.[1]این بیت از سروده های اوست:
با دل زارم بس آزار آن دل سنگین کند عاقبت با آبگینه الفت سنگ این کند]
حاج محمّدعلی خان معین السّلطنه
حاج محمّدعلی خان معین السّلطنه رشتی اصفهان، مؤلّف «سفرنامه شیکاگو» که در سال 1318ش در پاریس به طبع رسیده است.[2]
شیخ محمّدعلی مفاخر انصاری
حاج شیخ محمّدعلی مفاخر انصاری اهوازی، عالم جلیل، از علماء و بزرگان [معاصر] خوزستان. در ذی الحجه الحرام سال 1394ق در مسافرت به اصفهان در این شهر وفات یافته و در مزار زینبیه مدفون گردید.[3]
سیّد محمّدعلی موسوی جروکانی*
حاج سیّد محمّدعلی موسوی جروکانی، عالم فاضل متّقی، از علمای اصفهان در قرن چهاردهم هجری. از اهالی قریه «جروکان» بلوک ماربین اصفهان. او پس از تحصیل علوم مقدماتی در اصفهان نزد حضرات آیات آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، آقا سیّد
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص349؛ دیوان طرب، ص86؛ تذکره مدایح معتمدیّه: خطی؛ تذکره مآثر الباقریه، صص 240-242؛ تذکره حدیقه الشّعراء، ج3، صص 1633-1635؛ خوشنویسی در کتیبه های اصفهان، صص 91-93؛ گلشن اهل سلوک، (ویرایش دوم) ، صص 455-464.
[2]الذریعه، ج12، ص187؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص835.
[3]تاریخچه ارزنان و مقبره علیا جناب زینب خاتون، ص44؛ مزارات اصفهان، ص237.
مهدی درچه ای، آخوند ملاّ عبدالکریم گزی و حاج میر محمّدصادق مدرس خاتون آبادی به تحصیل پرداخت و عاقبت به زادگاه خود مراجعت نموده و به وعظ و ارشاد مردم و رسیدگی به مسائل شرعی منطقه ماربین مشغول شد. وی سرانجام در روز 14 رمضان 1368ق وفات یافته و در تکیه آقا سیّد رضی در تخت فولاد اصفهان مدفون شد. او عالمی زاهد و عابد و اهل ورع و تقوا بوده و بین عموم مردم محبوب القلوب و صاحب نفوذ معنوی بود.
از او کتابی به نام «ضیاء المجالس» باقی مانده که به چاپ نرسیده است.[1]
محمّدعلی مهجور اصفهانی
محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «مهجور» از شعرای قرن سیزدهم هجری است. در اصفهان به تعلیم اطفال مشغول بوده و در جوانی در اصفهان وفات یافته است.
این بیت از اوست:
هنگام نزع، یوسف من از سفر رسید عمرم بسر رسید چو عمرم به سر رسید[2]
محمّدعلی مهجور اصفهانی
محمّدعلی پوستی متخلّص به «مهجور»، از شعرای معاصر اصفهان. در سال 1303ش در اصفهان متولّد گردیده [و] پس از انجام تحصیلات ابتدائی در کارخانه ریسباف اصفهان به کارگری اشتغال جسته [است.] از اشعار اوست:
به نام صلح شد آغاز داستان محبّت که جغد جنگ به هم ریزد آشیان محبّت
[1]خمینی شهر شهری که از نو باید شناخت، ص181.
[2]تذکره سفینه المحمود، ص306؛ تذکره اختر، ص184؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج3، ص1750؛ تذکره انجمن خاقان، ص622؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج57 ص934.
شمیم مهر و وفا از گلی توانی یافت که جسته تربیت از دست باغبان محبّت[1]
محمّدعلی بیگ ناظر*
محمّدعلی بیگ ناظر، از صاحب منصبان بانفوذ و مشهور و از مردان نیکوکار عهد صفویه است.
او در زمان شاه عباس اوّل منصب گرگ یراقی را برعهده داشت و مورد اعتماد و هم صحبّت شاه عباس بود.[2]در سال 1039ق از طرف شاه صفی به عنوان ایلچی هند به حجابت (سفارت) عازم هندوستان شد و به شایستگی مأموریت خود را به پایان رساند.[3]در سال 1046ق وزارت اصفهان به او داده شد[4]و سرانجام در سال 1048ق به عنوان ناظر بیوتات سلطنتی منصوب شد. و در این منصب به خدمت مشغول بود[5]تا اینکه در سال 1060ق در اصفهان وفات یافت[6]و در مزار بابا رکن الدّین (نزدیک تخت فولاد) در بقعه ای مخصوص مدفون شد.[7]در این بقعه ملاّ علی حبش ساروی مازندرانی متخلّص به «جاوید» (متوفی به سال 1070ق) نیز به خاک سپرده شده است.[8]
محمّدعلی بیگ آثار خیریه فراوانی از جمله رباط، مسجد، بازار و تکیه از خود به جای نهاد از جمله بازار و مسجد و تکیه ای در نزدیکی تخت فولاد و تکیه گرگ یراق در محله سینه پائینی اصفهان.[9]همچنین به اهل فضل و ادب عنایت داشته و آنان را مورد
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص477.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، صص 101 و 102.
[3]خلاصه السّیر، صص 76 و 64.
[4]خلاصه السّیر، ص250.
[5]خلد برین (ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم) ، ص290.
[6]خلد برین، صص 497 و 498.
[7]سفرنامه شاردن (بخش اصفهان) ، ص157.
[8]تذکره نصرآبادی، ج1، ص530.
[9]سفرنامه پیترو دلاواله، ص639.
حمایت و کمک خود قرار می داد. فرزندش صفی قلی بیگ[1]و یکی از غلامانش مرتضی قلی بیگ سروشی هم اهل شعر و ادب بوده اند.[2]
ظاهرا از آثار محمّدعلی بیگ ناظر فقط تکیه گرگ یراق ها باقی مانده و قبر او و سایر ابنیه و آثار خیریه او از بین رفته اند.
سیّد محمّدعلی نامی اصفهانی
میرزا محمّدعلی حسینی اصفهانی، از شعرای اوایل قرن یازدهم هجری. او نیز مانند «سید محمّدمعصوم حسینی نامی»، «نامی» تخلّص داشته است. وی در سال 1025ق وفات یافته و در امامزاده هارون ولایت اصفهان مدفون شد.[3][دیوان اشعار او به خط هادی ارفع، در کتابخانه آقای ناصر میبدی در مشهد مقدس موجود است.[4]]
میرزا محمّدعلی نقیب اصفهانی
میرزا محمّدعلی اصفهانی، [از خطاطان قرن سیزدهم هجری.] در سال 1237ق به خط نسخ زیبای خود نسخه ای از «تعقیبات نمازهای پنج گانه» مروی از حضرت سجاد علیه السلام را نوشته و نسخه به شماره 34 در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار موجود است.[5]
[1]تذکره نصرآبادی، ج1، صص 101 و 102.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص66.
[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص193؛ مزارات اصفهان، ص346.
[4]فهرست شخصی میبدی، ج1، ص176.
[5]فهرست سپهسالار، ج1، ص19؛ الذریعه، ج4، ص218.
ملاّ محمّدعلی نوری*
ملاّ محمّدعلی نوری مازندرانی، عالم فاضل و عارف کامل، از علمای قرن سیزدهم هجری است. در اصفهان ساکن بوده و در این شهر تحصیل کرده و در ماه ذیحجه الحرام 1285ق وفات یافته و در بقعه آقا محمّد بیدآبادی واقع در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[1]
وی عالمی غیر از حاج ملاّ محمّدعلی نوری مؤلف کتاب «نخبه الاصول» است، که او نیز در تخت فولاد مدفون شده است.
محمّدعلی نوری
محمّدعلی نوری ملقّب به «فارسی»، [از فضلای قرن سیزدهم هجری.] در مدرسه میرزا حسین اصفهان بوده و نسخه ای از «حاشیه شرح تجرید» تألیف: ملاّ عبدالرّزاق فیاض لاهیجی را کتابت کرده و در کتابخانه حقیر [سیّد مصلح الدّین مهدوی] موجود است.[2]
میرزا محمّدعلی هاشمی اصفهانی*
میرزا محمّدعلی موسوی اصفهانی متخلّص به «هاشمی» شاعر و ادیب ماهر در قرن سیزدهم هجری. او برادرزاده شاعر توانای اوایل دوره قاجاریه میرزا محمّدجعفر غیرت اصفهانی است. در نوجوانی بنا به استعداد خدادادی لب به سرودن شعر گشوده و در آن فن صاحب مهارت گردید. این دو بیت از مدیحه ای از او در مدح میرزا محمّدحسین خان صدراعظم اصفهانی در کتاب «مدایح الحسینیه» انتخاب شد:
[1]تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[2]فهرست سیّد مصلح الدّین مهدوی، ص141.