آسمان و جهان( ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14)
تأليف
علامه مجلسی
تاریخ وفات مؤلف: 1110 ق
مترجم: کمره ای، محمد باقر
محقق / مصحح: ندارد
موضوع: گوناگون
زبان: فارسی
تعداد جلد: 10
ناشر: اسلامیه
مکان چاپ: تهران
سال چاپ: 1351 ش
نوبت چاپ: اول
توضیحات:آسمان و جهان، ترجمه جلد چهاردهم بحار الانوار از مجموعه بیست و پنج جلدی مطابق جلد پنجاه و چهار از مجموعه صد و ده جلدی است.
فهرست
عنوان/ صفحه
مقدمه مترجم (صفحات الحاقى 12- 1
مقدمه مؤلف 3
كليات احوال جهاناوضاع آسمان
عناوين/ صفحات
باب اول پيدايش جهان و آغاز آفرينش آن و چگونگى آن و برخى از امور كلى 4
آيات واروده و تفسير آنها 6
قسمت اخبار و خطبههاى وارده و شرح و توضيح آنها 22
بيانى در باره تخصيص آفرينش جهان در شش روز 152
دنباله سخن در باره حدوث آفرينش 168
مقصد يكم- در بيان معانى حدوث و قدم 169
مقصد دوم در تحقيق احوال اين مسأله 172
مقصد سوم وجه استدلال به روايات گذشته 184
مقصد چهارم ايراد چند دليل عقلى و منطقى در باره حدوث آفرينش 190
(1)- مقصد پنجم در دفع برخى شبهههاى فلاسفه در حدوث آفرينش 205
تكمله سخن 229
يك فائده بزرگ حل اشكال و اعتراض 232
باب دوم عوالم خلقت و هر كه در زمين پيش از آفرينش آدم و هر كه پس از گذشت رستاخيز در آن خواهد آمد و احوال جابلقا و جاسلقا 239
باب سوم در اينكه چرا دنيا را نام دنيا است و آخرت را نام آخرت است 276
باب چهارم قلم و لوح محفوظ و كتاب مبين و امام مبين، و ام الكتاب 277
آسمان و جهان ترجمه كتاب السماء و العالمجلد چهاردهم بحار الأنوار
سبب كاهش حجم ترجمه
1- حذف اسناد.
2- حذف شماره آيات پاورقى و درج آن در متن.
3- حذف نسخه بدلهاى پاورقى جز آنچه معنا را تغيير دهد و درج آن در متن ميان پرانتز.
4- حذف پاورقيهاى راجع به تحقيقات رجالى.
5- حذف مكررات تفسير عربى در ضمن «بيان» و اعتماد به ترجمه فارسى.
6- اختصار پاورقيها كه به عنوان شرح نوشته شده و تبديل برخى بشرح مناسبتر و مختصر.
7- نقل مدارك پاورقى به متن ميان دو هلال.
ترجمه بقلم: آية الله حاج شيخ محمد باقر كمرهاى
[مقدمه مؤلف]
بنام خداوند بخشاينده مهربان
باوست اعتمادم و بس سپاس از آن خدا است آفريننده زمينها و آسمانها و فرازنده افراشتهها و پهنكننده همه زمينهاى گسترده و بر آرنده بندههايش بسوى روشني از تاريكها، جفتكننده آباء علويه با مادران زميني و ببار آور نوزادان طبيعت از زهدان عناصر بسيطه و آشكار كن هر جور زايش و فزايش از دهانههاى استعدادها.
و رحمت بر اشرف آفريدگان مردمان و گوهر گوهرين هر چه بوده و برترين نوباوه پدران و مادران محمّد مصطفى و خاندان پاكش كه بدانها هر نعمتى بر آنچه هست روا است و در پرتوشان بهر روش خوشبختى بر ملا است و بياد شفاعتشان جوش دلهاى مجرمان و گنهكاران درمان يابد.
اما بعد نيازمندترين بندهها بگذشت پروردگار آمرزنده محمد پسر محمد تقى كه باقرش خوانند و خدا بهر دو سعادت روز پسين دهاد و گامشان در هر لغزشگاه بر جا داراد، ميگويد اينست مجلد 14 كتاب بحار الانوار بنام كتاب السماء و العالم آسمان و جهان چون كه مشتمل است بپرده بردارى از مشكلات اسرار آيات و روايات در باره آفرينش لوح و قلم، عرش و كرسى، ححب و سرادقات و سماوات، اصناف فرشتهها، ستارهها و اختران و اوصاف و احكام و آثارشان و هم آنچه در باره
زمينها است و عناصر و مواليد از معادن و گياهها و جانداران و هر خاصيت آنان و حلال و حرام و صيد و ذباحه هر حيوان و در باره منافع داروها و ميوهها و بوتهها و ريشههاى درمانى و خواص و منافع آنها و در باره احوال آدمى و روح و جان و تشريح ابدان و دانش پزشكى و در احوال سرزمينها و شهرها و نواحى دور و هر آنچه بآنها پيوست است و در اين گونه تاليف هيچ كس از دانشمندان ما و ديگران بر من پيشدستى نكرده و اميدوارم بفضل خداى سبحان كه مايه چشم روشنى مؤمنان و آزردگى و افسوس منافقان و ملحدان باشد و در اين باره از پروردگارم جل شأنه كمك خواهم و از سروران گرامم (اهل بيت) و بس است براى ما خدا و چه خوب كار پردازيست.
ابواب كليات احوال جهان و آنچه باوضاع آسمانى مربوط است
باب [اول] پيدايش جهان و آغاز آفرينش آن و چگونگى آن و برخى از امور كلى
آيات قرآن در اين باره:
1- البقره- 20- او است كه آفريد برايتان همه آنچه در زمين است سپس استوار شد بر آسمان و آنها را هفت آسمان ساخت و او بهر چيزى دانا است.
2- الانعام- 2- سپاس از آن خدا است كه آفريد آسمانها و زمين و ساخت تاريكيها و روشنى را.
3- الاعراف- 54- راستى پروردگارتان خدائيست كه آفريد آسمان و زمين را در شش روز سپس استوار شد بر عرش.
4- يونس- 4- راستى پروردگارتان خدائيست كه آفريد آسمانها و زمين را در شش روز سپس استوار شد بر عرش تا تدبير كارها كند.
5- هود- 70- و او است آنكه آفريد آسمانها و زمين را در شش روز و عرشش بر آب بود تا بيازمايد شما را كدام نيكوكارتريد.
6- الكهف- 51- گواهشان نكردم بر آفرينش آسمانها و زمين و نه آفرينش خودشان و نبودم كه گمراهكنندهها را پشتيبان خود گيرم.
7- الأنبياء- 30- آيا نبينند آنان كه كافرند براستى آسمان و زمين هر دو بسته بودند و ما آنها را گشاديم و هر زندهاى را از آب ساختيم آيا باور نميدارند.
8- الفرقان- 9- آنكه آفريد آسمانها و زمين و آنچه ميان آنها است در شش روز سپس استوار شد بر عرش، بپرس تو از يك آگاهى در باره او.
9- التنزيل- 4- خدا است كه آفريده آسمانها و زمين را و آنچه ميان آنها است در شش روز سپس استوار شد بر عرش 10- السجدة: بگو آيا شما كافريد بدان كه آفريد زمين را در دو روز و برايش همتاها ساختيد آنست پروردگار جهانيان 9 و نهاد بر روى آن لنگرها از كوه و بركت داد در آن و اندازه گرفت قوتهايش را در چهار روز برابر براى خواستاران 10 سپس استوار شد بر آسمان كه دود بود و بآن و زمين فرمود بيائيد بدلخواه يا ناخواه گفتند آمديم بدلخواه 11 و مقرر نمود آنها را بهفت آسمان در دو روز و القاء كرد در هر آسمانى فرمانش را و زيور نموديم آسمان نزديكتر را به چراغها از اختران و نگهبانى آن، اينست تقدير نيرومند و دانا- 12 11- ق- 38- و البته آفريديم آسمانها و زمين را و آنچه ميان آنها است در شش روز و نرسيد بما هيچ رنج و خستگى.
12- الحديد 4- او است كه آفريد آسمانها و زمين را در شش روز سپس استوار شد بر عرش 13- النازعات: آيا شما سختتريد در آفرينش خود يا آسمان كه آن را ساخته 27 بر آورده افراشتگى آن را و درستش كرده 28 و تيره كرده شبش را و بر آورده پرتو آن را در روز 29 و زمين را پس از آن كشش داده و هموار كرد 30 بر آورده
از آن آبش را و چراگاهش را 31 و كوهها را لنگر ساخته برايش 32 تا بهره باشد براى شما و چهار پايانتان 33 14- الاعلى تسبيح گو بنام پروردگار والاترت 1- آنكه آفريد و درست آفريد 2- و آنكه اندازه گرفت و رهبرى نمود 3.
تفسير آيات
1- «او است كه آفريد برايتان همه آنچه در زمين است» منتى است كه بر بندگان نهاده براى آفريدن هر آنچه زندگيشان بدان منوط است و كمال معيشت آنها است و فرمود (براى شما) يعنى براى اينكه از آنها در اين جهان سود بريد و در مصلحت خويش بواسطه يا بىواسطه بكار اندازيد و براى دين خود بدان دليل آريد و پند گيريد و لذتها و دردهاى آخرت را بشناسيد، اين آيه دليل است كه همه چيز مباح است جز آنچه دليلى آن را از اين حكم بيرون كرده و خود زمين را شامل نيست مگر آنكه مقصود از زمين سوى پائين باشد چنانچه بسا مقصود از لفظ سماء سوى بالا است «استوار شد بر آسمان» يعنى آهنك آن كرد و خواست آن را و گفتهاند استوارى بمعنى استيلا و دارا بودن آنست چنانچه شاعر گفته:
استوار شد بشر بر عراق
بىشمشير زدن و بىخونريزى
و مقصود از آسمان اجرام علويه يا فضاى بالا است چنانچه گفتهاند كه آنها را بي كژى و سستى آفريده و هفت آسمان با نه فلكي كه رصدبانان گفتهاند منافات ندارد زيرا فلك هشتم و نهم در زبان شرع به كرسى و عرش نام برده شدهاند «و او بهر چيزى دانا است» بيان علت آفرينش است بر وجه اكمل و دليل آنست كه اين نسق عجيب و ترتيب خوب دليل بر دانش او است و اين آيه دليل بر حدوث آسمانها بلكه زمين است نيز، چنانچه بيانش ببايد.
2- «سپاس از آن خدا است كه آفريده آسمانها و زمين را» گزارش كرد كه خدا شايسته سپاس است براي نعمتهاى بزرگ سپاسش گويند يا نه تا حجتى باشد بر آنان كه از پروردگارشان رو گردانند، سماوات را جمع آورد و زمين را مفرد با اينكه او هم مانند
آنها است زيرا طبقات آسمان در ذات خود مختلفند و در آثار و حركات متفاوت و آن را مقدم داشت براى شرافت و برترى مكانش.
شرح:
سماء در زبان عرب بالا است و آسمان در زبان پارسى بالاى چرخنده است عرب ببالا نگريسته و فضاى كبود را همان بالاى سر گفت و پارسيان با دقت بيشترى چرخش آنها را هم بزبان آورده و بآسيايش مانند ساخته و تعبير هفت آسمان از نظر چرخش و گردش گوناگون اختران معروف شده زيرا هفت سياره از دير زمانى معروف آدميان بودهاند و امروز هم دانش فلكي فضا را به هفت طبقه مشخص نموده كه شرح آن را در شرح خصال در باب هفتگانه بيان كرديم و معتقدات هيئت بطلميوسى منظور آيات قرآن و تعبير اخبار نيست و اين فرضيه باطل شده است (پايان).
«و تاريكها و روشنى ساخت» يعنى آنها را برآورد و نمودار كرد و فرق ميان «خلق» و «جعل» يك مفعولى اينست كه در خلق اندازهگيرى منظور شده و اصالت دارد ولى جعل امريست ضمنى و فرعى كه بخودى خود وجودى ندارد چنانچه ثنويه ظلمت را يك مبدء جدا و اصيل دانستهاند بلكه ظلمت نابودى نور است و سايه موجودى نورانى، بود و نمود دارد و از اسباب و اجرام بسيارى تراود كه بلفظ جمع آورده و اگر منظور از نور هدايت باشد كه روشنى دلها است باز هم ظلمت بمعني گمراهى تعدد دارد زيرا راه راست يكى است و راه كژ هزارها كه بر اثر انحراف از آن در هر نقطه محقق ميشوند.
«در شش روز» مشهور اينست كه مقصود بروزها در اينجا همان اندازه روزهاى دنيا است و در روايتى از ابن عباس آنها را از روزهاى آخرت دانسته كه هر روزى هزار برابر سال شماره شما آدميانست من ميگويم: با اين خبر نميشود آيه را از ظاهر خودش برگرداند، و چرا خدا كه ميتوانست همه چيز را در چشم بهمزدنى بيافريند جهان را در شش روز بتدريج آفريد براى اينكه:
1- پندى باشد براى فرشتهها كه آفريده بود زيرا عبرت پذيرى در تدريج بيش