در تاريخ قم، مانندش آورده.
بيان: مقصود پديد شدن آبست در خود شهر، يا اينكه در آن زمان در قم هيچ آب جارى نبوده چنانچه در تاريخ قم آغاز پيدايش رودخانه را در قم ذكر كرده و گفته پيش از آن در آنجا تنها كاريز بوده و آب جارى نبوده.
8- در تفسير على بن ابراهيم (596): بسندى كه چون خبر معاويه بامير المؤمنين7رسيد كه با صد هزار قشونست فرمود: از كدام مردمند؟ گفتند از اهل شام، فرمود: نگوئيد اهل شام بگوئيد اهل شوم، آنان از فرزندان مصرند كه بزبان داود لعن شدند و خدا از آنها ميمون و خوك ساخت (الخبر).
بيان: ممكن است جمع ميان اخبارى كه در مدح شام و مصر و ذم آنها وارد شده بدان چه پيش اشاره كرديم كه راجع باختلاف مردم آنها است در هر زمانى زيرا شام در آغاز جايگاه پيغمبران و نيكان بوده و از بلاد شريف و با بركت بوده، و چون مردمش شقىتر و كافرتر شدند از بدترين بلاد شد چنانچه روز عاشوراء از روزهاى با بركت بوده- چنانچه از پارهاى اخبار بر آيد- و چون امام حسين7در آن كشته شده از بدترين روزها شد.
9- در قرب الاسناد: بسندى از بزنطى كه بامام رضا7گفتم كه مردم مصر بلاد خود را مقدس پندارند فرمود: آن چگونه است گفتم: قربانت پندارند از قبيله آنها 70 هزار محشور شوند كه بيحساب ببهشت روند، فرمود: نه بجان خودم چنين نيست، خدا ببنى اسرائيل خشم نكرد جز اينكه آنها را بمصر در آورد، و از آنها خشنود نشد تا آنها را از آن بدر آورد، و البته خدا تبارك و تعالى بموسى وحى كرد كه استخوانهاى يوسف را از آن برآرد، و موسى رهنما خواست بكسى كه قبر را بداند و او را بزنى كور و زمينگير رهنمودند، و موسى از او خواست تا ويرا بدان رهنمايد و او ابا كرد مگر با دادن دو خصلت: دعا كند تا خدا او را شفا دهد و با او در بهشت همپايه باشد.
اين خواهش بموسى گران آمد، و خدا باو وحى كرد، اين چيست كه بر تو
گران آيد. آنچه خواسته باو بده و او انجام داد و آن زن بوى وعده كرد برآمدن ماه را، و خدا ماه را نگهداشت تا موسى سر وعده خود و رسيد و آن را در ميان صندوق مرمرى از نيل بر آورد و با خود برد، و البته كه رسول خدا6فرموده با گلش سر خود را مشوئيد و از كوزهاش آب ننوشيد كه مايه خواريست و غيرت را ببرد، باو گفتيم پيغمبر اين را گفته؟ فرمود: آرى.
عياشى از على بن اسباط از امام رضا7مانندش را آورده.
10- در بصائر: بسندى از امام ششم7فرمود: خداوند ولايت ما را بر شهرها عرضه داشت و جز كوفهاش نپذيرفت.
بيان: مقصود پذيرفتن كامل است چنانچه در خبر آينده است.
11- در بصائر: بسندى از ابى بصير كه شنيدم امام ششم ميفرمود: راستى ولايت ما عرضه شد بر آسمانها و زمين و كوهها و شهرها و بمانند پذيرش كوفه آن را نپذيرفتند.
12- در نهج البلاغه: در ضمن سخنى در باره كوفه است كه: گويا تو را بنگرم اى كوفه بمانند پوست عكاظى كشيده شوى، مصيبتها بكشى و لرزشها بينى، و راستى كه من ميدانم هيچ جبارى بتو سوء قصد نكند جز اينكه خدايش به مانعى گرفتار سازد و بكشندهاى دچار نمايد.
بيان: پوست عكاظى منسوبست بناحيه مكه كه عرب هر سال در آنجا جمع ميشدند و بازارى بر پا ميكردند و بهم ميباليدند و شعر ميخواندند، و پوست بسيار در آن بفروش ميرسيد، و پوست آن ساخت خوبى داشت و سختيها كه بكوفه و مردمش رسيد معروف است و در كتب تاريخ ثبت شده، و از امير المؤمنين7روايت است كه فرمود: اين كوفه شهر، و جايگاه، و قرارگاه شيعيان ما است، و از امام صادق7است كه: آن تربتى است كه ما را دوست دارد و دوستش داريم، و از او است7كه: بار خدايا به تير زن هر كه به تيرش زند، و دشمن دار هر كه دشمنش دارد.
و محمّد بن حسين كيدرى در شرح نهج گفته: از جبارانى كه خدايش بمانعى گرفتار كرد زياد بود، مردم را در مسجد گرد آورده بود تا على7را لعن كند ولى دربانش آمد و گفت برگرديد كه او گرفتار است و اكنون دچار بيمارى فلج شده و پسرش عبيد اللَّه بود كه بخوره دچار شد، و حجاج بن يوسف بود كه شكمش لانه مارها شد تا مرد، و عمر بن هبيره و پسرش يوسف بودند كه هر دو پيس شدند، و خالد قسرى بود كه براى بدهكارى زندانى شد تا از گرسنگى مرد، و آنان كه دچار كشنده شدند عبيد اللَّه بن زياد بود و مصعب بن زبير و ابو السرايا و جز آنان كه همه كشته شدند و يزيد بن مهلب ببدترين وضعى كشته شد.
13- در قصص: بسندى كه امام پنجم7. ميفرمود: چه خوب سرزمينى است شام و چه بد مردمى دارد امروزه، و چه بد سرزمينى است مصر، هلا راستى كه زندانى بود براى بنى اسرائيل از خشم خدا بر آنها، و بنى اسرائيل بمصر نرفتند جز از خشم خدا بر آنها و نافرمانى آنها از خدا زيرا خدا عزّ و جلّ بآنها فرمود: درآئيد بسر زمين مقدسى كه خدا براى شما نوشته است، يعنى شام و سرباز زدند از ورود بدان و نافرمانى كردند و چهل سال در بيابان گم شدند.
فرمود: بيرون شدن آنان از مصر و ورود آنها بشام نبود جز پس از آنكه توبه كردند و خدا از آنها خشنود شد، سپس امام پنجم7فرمود: راستش من بد دارم خوردن خوراكهائى كه در گل پختههاى مصر پخته شود و دوست ندارم سرم را با گلش بشويم از ترس اينكه خوارى بار آورد و غيرتم را ببرد.
عياشى: از داود مانندش را آورده.
14- در قصص: بسندى از ابي ابراهيم موصلى كه بامام ششم گفتم: پسرم با من در باره رفتن بمصر كشمكش دارد فرمود: تو را با مصر چكار؟ نميدانى شهر مرگ است، و جز اين نپندارم كه فرمود: كوتاهعمرتر مردم بدان رانده شوند.
15- و از همان بهمين سند: كه رسول خدا6فرمود: بمصر برويد و در آن نمانيد و گمانم فرمود: مايه ديوثى است.
16- در قصص: بسندى از ابى الحسن7، فرمود: در گل پخته آن نخوريد و با خاكش سر نشوئيد كه خوارى آرد و غيرت را ببرد.
17- در كامل الزياره: بسندى از امام ششم7ميفرمود: چون حسين بن على7در گذشت همه آنچه خدا آفريده بر او گريستند جز سه چيز، بصره دمشق و خاندان عثمان.
18- در كشى: از حماد الناب كه ما گروهى نزد امام ششم7بوديم كه عمران بن عبد اللَّه قمى نزد او آمد و آن حضرت از او احوالپرسى كرد و خوش باش گفت و خشنودى نشان داد و چون برخاست من بامام گفتم: اين چه كس بود كه با او چنين خوش باش كردى؟ فرمود: از خاندان نجباء بود يعنى مردم قم كه هيچ زورگوئى آهنگ آنها نكند جز آنكه خدايش بشكند و خرد كند.
19- و از همان: از ابان بن عثمان كه عمران بن عبد اللَّه بامام ششم7وارد شد و باو فرمود: چگونه و خانوادهات چگونهاند، عمو زادههات چگونهاند و اهل خانهات چگونهاند، و آنگاه، پر با او سخن گفت: و چون بيرون رفت من بامام ششم7گفتم: اين كى بود؟ فرمود: نجيبى از مردم نجيب كه هيچ زورگو دامى بر ايشان ننهد جز اينكه خدا خوردش كند، حسين گفت: اين دو حديث را بر احمد بن حمزه عرضه كردم گفت آنها را ميشناسم ولى راويان آنها را در خاطر ندارم.
20- در كتاب تاريخ قم تأليف حسن بن محمّد بن حسن قمى: بسندى از عبد اللَّه بن سنان كه پرسش شد از امام ششم بلاد جبل كجا است؟ كه بما روايت رسيده چون كار بشما بر گردد برخى از او بزمين فرو شوند فرمود: در آنجاها محلى است كه دريا گويند و قم نام دارد و معدن شيعيان ما است؛ و اما رى، واى بر او از دو پهلويش، آسودگى آن از سوى قم است و مردمش گفته شد دو پهلويش كدامند؟ فرمود: يكى بغداد و ديگرى خراسان كه راستش در آن تيغهاى خراسانيها و تيغهاى بغداديها بهم برخورند، و خدا در كيفر و هلاك آنها شتاب كند و مردم بقم پناه برند و مردم قم آنها را پناه دهند وانگه
بجائى كوچند بنام اردستان.
21- و بسندش تا انس بن مالك كه روزى نزد پيغمبر6نشسته بودم و على بن ابى طالب7بر او درآمد و فرمودش اى ابو الحسن پيش من بيا و او را در آغوش كشيد و ميان دو چشمش را بوسيد و فرمود اى على راستش خدا- عزّ اسمه- ولايتت را بر آسمانها عرضه كرد و آسمان هفتم بدان سبقت جست و او را با بيت المعمور زيور نمود، و سپس آسمان دنيا بدان سبقت جست و آن را با اختران زيور نمود، و آنگاهش بر زمينها عرضه كرد و مكه بدان پيشى گرفت و با كعبهاش زيور كرد و سپس مدينه بدان پيشى گرفت و آن را بمن زيور داد، سپس كوفه بدان پيشى گرفت و آن را بتو زيور نمود، سپس قم بدان پيشى گرفت و آن را با عرب زيور نمود و يك درى از بهشت در آن گشود.
22- و بسندى از امام ششم7كه خدا كوفه را حجت ديگر شهرها كرد و مؤمنانش را حجت بر مردم بلاد ديگر و قم را حجت شهرهاى ديگر نمود و مردمش را حجت بر اهل مشرق و مغرب از پرى و آدمى، و قم و مردمش را مستضعف وانگذاشت بلكه بآنها كمك كرد و توفيق داد سپس فرمود: دين و اهل دين در قم خوار و زبونند و گر نه مردم بدان شتافتند و قم ويران ميشد و مردمش از ميان ميرفتند و حجت بر بلاد ديگر نميشد، و آنگه آسمان و زمين بر پا نميماند و يك چشم بر همزدن مهلت نميداشتند و راستى كه بلاها از قم و مردم قم بدورند، و البته زمانى آيد كه شهر قم و مردمش حجت بر همه آفريدهها باشند و آن در زمان غيبت امام قايم7تا ظهورش، و اگر آن نباشد زمين اهلش را فرو برد.
و راستى كه فرشتهها بلاها را از قم و مردمش دور كنند، و هيچ زورگو بدان سوء- قصد نكند جز اينكه قاصم الجبارين او را خرد كند و بوسيله گرفتاري و مصيبت و دشمنى او را از آنها بازدارد، و خدا جباران را در دوران حكومتشان بفراموشى از قم و مردمش دچار كند چنانچه ياد خدا را فراموش كردند.
23- سپس گفته و بچند سند از امام صادق7روايت شده كه نام كوفه را برد
و فرمود: بزودى كوفه از مؤمنان تهى شود و دانش از او نهان گردد چنانچه مار در سوراخش نهان شود، سپس دانش در شهرى پديد شود كه قمش گويند، و معدن علم و فضل گردد تا آنجا كه در روى زمين هيچ نادانى نسبت بدين نماند تا برسد بنو عروسان پردهنشين، اين نزديك بظهور قائم ما باشد، و خدا قم و مردمش را مقام حجت سازد، و اگر آن نباشد زمين اهلش را فرو برد و حجتى در زمين نماند، و دانش از آن بهمه بلاد منتشر گردد در مشرق و مغرب و حجت خدا بر مردم تمام شود. تا كسى در روى زمين نماند كه علم و دين بدو نرسد، سپس قائم ظهور كند و سبب انتقام و خشم خدائى بر بندهها شود، زيرا خدا از بندهها انتقام نگيرد مگر پس از اينكه حجت را انكار كنند.
24- و از ابي مقاتل ديلمى نقيب رى كه شنيدم از امام دهم7ميفرمود:
همانا قم ناميده شد براى اينكه چون كشتى نوح در طوفان بدان رسيد ايستاد و آن تيكه ايست از بيت المقدس.
25- و بسندى از امام ششم7كه فرمود: خدا از همه بلاد كوفه و قم و تفليس را برگزيده.
26- و بسندى از امام ششم7كه چون فتنه همه بلاد را در برگيرد بر شما باد كه بقم و اطرافش پناه بريد كه بلاء از آن بدور است.
27- و بسندى از موسى بن خزرج كه امام هشتم بمن گفت: جايى را بنام «وراردهار» ميشناسى؟ گفتم: آرى، من در آن دو كشتزار دارم، فرمود: آن را نگهدار، سپس سه بار فرمود: چه خوب جايى است وراردهار.
28-: بسندى از امام ششم7كه چون بلاها همهگير شدند آسودگى سواد در كوفه و اطراف آنست، و در قم از كوهستان، و چه خوب جايى است قم براى ترسان آواره.
29- و بسندى از امام ششم7كه چون آسايش بندگان نابود گردد و مردم اسب سوار شوند و از زنان و بوىخوش كناره كنند، گريز، گريز از كنار آنها، گفتم؟
قربانت، بكجا؟ فرمود بكوفه و اطرافش يا قم و اطرافش كه بلا از آن دو بدور است.
30-: و بسندى از امام صادق7كه مردم خراسان پرچمهاى ما باشند و مردم قم ياران ما و مردم كوفه ميخهاى سازمان ما و مردم اين سواد از ما باشند و ما از آنها.
31-: و بسندى از ابى الحسن يكم7كه قم آشيانه آل محمّد است و جايگاه شيعيانشان ولى البته هلاك شوند گروهى از جوانهاشان بگناه پدران خود و براى خوار شمردن و مسخره كردن بزرگانشان و مشايخشان و با اين وضع خدا شر دشمنان و هر بدى را از آنها بگرداند.
32- و بسندى از امام صادق7كه چون بلاء و رنجى بشما رسد بر شما است كه بقم رويد كه جايگاه بنى فاطمه و آسايشگاه مؤمنانست و زمانى آيد كه اولياء و دوستان ما از ما نفرت گيرند و دور شوند و اين صلاح آنها است كه بدوستى ما شناخته نشوند، و خون و مالشان بجا ماند، كسى به قم و مردمش سوء قصد نكند جز اينكه خدا او را خوار كند و از رحمت خود دور كند.
33- بسندى از امام هشتم7كه بهشت 8 در دارد و يكى از آن اهل قم است و خوشا بحال آنها- تا سه بار- فرمود.
34-: و بسندى از يكى اصحاب كه ما نزد امام ششم7نشسته بوديم كه بىسابقه فرمود: خراسان، خراسان، سيستان، سيستان گويا مينگرم مردمشان سوار بر شترند و شتابانند بسوى قم.
35-: بسندى از سليمان بن صالح كه روزى نزد امام ششم7بوديم و فتنههاى بنى عباس ذكر شد و آنچه از آنها بمردم ميرسد، گفتيم: قربانت، پناهگاه و گريز در اين زمان بكجا است؟ فرمود: بكوفه و اطرافش و بقم و اطرافش و آنگاه فرمود: شيعهها و دوستان ما در قمند، آبادانى در آن فزون شود و مردم در آن گرد آيند تا آتش ميان شهرشان باشد.
و در روايتى است كه آبادى قم تا آنجا رسد كه جاى يك اسب در آن به هزار درهم
خريد شود.
36- در خطبه ملاحم امير المؤمنين7كه پس از جنگ جمل در بصره ايراد كرد، فرمود: حسنى سردار طبرستان با جمعى بسيار از سواره و پيادهاش خروج كند تا به نيشابور آيد و آن را بگشايد و درهايش پخش كند و سپس باصفهان آيد و سپس بقم، و ميان او مردم قم نبردى سخت رخ دهد كه در آن مردمى بسيار كشته شوند و اهل قم شكست خورند و حسنى اموالشان را چپو كند و زنانشان و فرزندانشان را اسير كند و خانههاشان را ويران سازد، و مردم قم بكوهى بنام «وردآهار» پناه برند و حسنى 40 روز در شهرشان بماند، و از آنها 20 مرد بكشد و دو مرد بدار زند و از آنها بكوچد.
37-: بسندى از ابى الحسن يكم7كه مردى از اهل قم مردم را بحق بخواند و با گروهى چون پارههاى آهن بپاخيزند كه بادهاى تند آنها را نلغزاند، و جز نبرد ندانند و نخواهند و بر خدا توكل دارند و سرانجام از آن پرهيزكارانست.
38-: و بسندى از عفان بحرى كه امام ششم7بمن فرمود: ميدانى چرا قم نام شد؟ گفتم خدا و رسولش و تو داناتريد، فرمود: براى آنكه مردمش با قائم آل محمّد صلوات اللَّه عليه بپا خيزند و بر او استوار مانند و او را يارى كنند.
39-: و بسندى از يحيى سابرى فروش كه روزى نزد ابى الحسن7بوديم و ذكر قم و مردمش و ميل آنها بمهدى7بميان آمد و بر آنها رحمت فرستاد و فرمود:
خدا از آنها راضى باشد، و فرمود: راستى بهشت را دو در است و يكى از آنها از آن مردم قم است؟ آنان بهترين شيعه ما هستند از ميان همه بلاد، خدا دوستى ما را در سرشت آنان خمير كرده.
40- يكى از اصحاب ما روايت كرده كه نزد امام ششم7نشسته بودم و اين آيه را خواند «تا چون نوبت نخستين آنها رسد برانگيزيم بر آنها بندههائى از خود سخت پيكار و نفوذ كنند ميان خانهها و اين وعدهايست شدنى 50- اسرى» گفتم: قربانت، آنها كيانند؟ 3 بار فرمود: بخدا آنها مردم قم باشند.