عسل بخر و آب باران بر آن بريز و بنوش، و آن مرد عمل كرد و خوب شد (تا آخر آنچه در شماره- 31- گذشت).
67-: و در روايتى است كه مردى بامام صادق7از درد بيدرمان شكوه كرد و باو همان را فرمود: (كه در شماره 66 گذشت با اين تفاوت) كه با عسل آميخته بآب باران قرآن بنويس و بنوش و براى آن گواه آورد كه خدا فرموده «و فرو آوريم از قرآن آنچه درمان و رحمت است، 82- الاسراء» و اضافه كرد- چون بارانى بامير المؤمنين7ميرسيد، با آن جلو سرش را مسح ميكرد و ميفرمود: بركت آسمانست دستى و مشكى بدان نرسيده.
توضيح: خلاصه سخن در شرح: لا صحة مع النهم الخ- اينست كه حرص بر خوراك يا هر حرصى از بيماريها است بلكه سختتر آنها است، و مقصود از جمله دوم اينست كه خرد مايه اندوه و درد است در اين جهان، زيرا خردمند هميشه اندوه سراى ديگر دارد براى آنچه از دنيا بدو رسد چون زشتى آن را دريابد، بر خلاف بيخرد نادان كه باكى ندارد و خوش است بدان.
در نهايه گفته: دبيله برآمدگى و دمل بزرگى است كه در درون برآيد و كشنده است.
68- در نهج البلاغه: از آغاز سرما بپرهيزيد و با پايانش در آميزيد كه با تنها چنان كرد كه با درختها: آغازش سوزش خزانى دارد و انجامش برگ سبز برآرد.
69- دعوات راوندى كه زرّ بن حبيش گفت: امام يكم چهار كلمه دارد در طب كه اگر بقراط يا جالينوس گفته بودند صدها برگ پيش ميداشتند و آنها را زيور آن ميساختند و آن گفتار آن حضرتست كه از سرما بپرهيزيد تا آنجا كه- برگ آورد- سپس گفته و روايت است كه از هوا بپرهيزيد.
بيان: «صدها برگ پيش ميداشتند» يعنى براى حفظ و ستايش آن .. و از پيغمبر6روايت است كه سرماى بهار را غنيمت شماريد كه با تن شما آن كند
كه با درختان شما، و از سرماى پائيز دورى كنيد كه با تن شما آن كند كه با درختان شما.
70- در جنّه كفعمى است در شمار آنچه مايه حفظ و ياد آوريست از گياهها و داروها آنست كه ابن مسعود از پيغمبر6روايت كرده براى حفظ قرآن و قطع بلغم و بول و نيروى پشت: از قرنفل، و اسفند و كندر سفيد و شكر سفيد هر كدام 10 درهم (شش مثقال تقريبا) همه سائيده شوند جز اسفند كه با دست پرز شود، و در بامداد و هنگام خواب وزن يكدرهم بخورند.
و همين را عينا در كتاب- لقط الفوائد- ديدم، و هم در اين كتابست كه هر كه خواهد حافظهاش فزايد و فراموشيش كم آيد هر روز يكمثقال مرباى زنجبيل بخورد.
گفته: براى حافظه بتجربه رسيده است: مويز سرخ بىهسته 20 درهم (در حدود 12 مثقال) سعد كوفى يكمثقال، كندر نر 2 درهم، زعفران نيم درهم، همه را بكوبند و با آب رازيانه خمير كنند تا بسفتى معجون رسد، و هر روز ناشتا بوزن يكدرهم بخورند، گفته: هر كه پيوسته با مويز ناشتائى بشكند، فهم و حفظ و ذهن و كمى بلغم روزى او شود.
در كتاب طريق النجاة است كه سه تا بلغم برند و حفظ آورند: روزه، مسواك، خواندن قرآن.
71- از داروها براى حافظه: از ابى بصير است كه بامام صادق7گفتم:
چگونه توانيم اين عملى كه شما براى ما گسترديد حفظ كنيم؟ فرمود: ده درهم قرنفل و مانندش كندر نر بگير و نرم بكوب هر روز بامداد ناشتا كف كن.
نسخه ديگر براى كند ذهن و كم ياد. 1- سنامكى 2- سعد هندى 3- فلفل سفيد 4- كندر نر- 5 زعفران خالص، اجزاء برابر كوبيده و با عسل آميخته و 7 روز پى در پى روزى يكمثقال بخورد، و اگر 14 روز بخورد نگرانيست كه از شدت حافظه جادوگر باشد.
72- نسخه ديگر از على71- زعفران پاك 2- سعد، و بآنها عسل افزايد و هر روزى دو مثقال بخورد كه بسا از حافظه نيرومند جادوگر باشد.
نسخه ديگر بخط شيخ احمد بن فهد- ره- براى حافظه با گواه تجربه، 1- كندر 2- سعد 3- شكر طبرزد، اجزاء برابر نرم سائيده شوند و هر روزى (در حدود 3 مثقال) ناشتا كف كند تا سه روز، و قطع كند تا پنج روز و باز سه روز عمل كند و باز قطع كند تا پنج روز، و همچنين، گويم: همين را در كتاب لقط الفوائد، ديدم.
گويم: ابن ادريس در سرائر گفته: كسى كه تنش از نخوردن شام زيان بيند بهتر است كه شام بخورد و نخوابد مگر با شكم پر، و روايت است كه شام نخوردن پيرى آورد.
و چون كسى بيمار است نبايد وادارش كنند بخوردن و نوشيدن بلكه بايد با او نرمى كنند در اين باره، و روايت است كه خوردن گوشت و شير گوشت روياند و استخوان محكم كند، روايت است كه خوردن گوشت شنيد و ديد را بيفزايد، روايت است كه خوردن گوشت و تخم مرغ باه را بيفزايد.
روايت است كه آب كما درمان چشم است.
روايت است كه روز چهارشنبه و شنبه بد است حجامت زيرا پيسى آورد، حجامت سر درمان هر درد است روايت است كه بهترين دارو در چهار است: حجامت حقنه، نوره و قىء، و اگر خون بجوشد، در هر روزى باشد حجامت كند و بدى ندارد آيت الكرسى بخواند و از خداى سبحان خير خواهد و صلوات بر پيغمبر و آلش فرستد روايت است كه چون تب آمد با ريختن آب بر سر و تن درمان شود، و اگر بر او آسان نباشد، دست در ظرف آب سرد نهد، سرمهكشيدن با سنگ سرمه هنگام خواب خاشاك را ببرد و چشم را پاك كند روايت است كه چون عقرب آدمى را گزد نمك بر جاى نيش آن نهد و آن را فشارد تا آب شود، روايت است كه هر كس دردش سخت شد كاسه آبى خواهد و 40 بار سوره حمد بر آن بخواند و بر خود بريزد روايت است
كه خوردن مويز بىهسته در ناشتا منافع بزرگ دارد، هر كس هر روز ناشتا 21 دانه مويز بىهسته بخورد كم بيمار شود، و گفتند: بيمار نشود جز براى مردن، هر كه هنگام خواب نه دانه خرما بخورد از قولنج معاف باشد، و طبق روايت كرم شكم را بكشد.
روايت است كه خوردن سياهدانه درمان هر درد است، در شربت عسل منافع بسيار است، هر كس آن را بكار برد سودش دهد جز اينكه بيمار باشد.
روايت است كه در شير گاو سودها است، هر كه تواند بنوشد، روايت است كه خوردن تخم مرغ براى اعضاء درون سودمند است، روايت است كه خوردن كدو خرد فزايد و مغز را سود دهد، خوردن كاسنى خوبست روايت است از آقاى ما امام ششم7كه چون بسرزمينى وارد شديد از پيازش بخوريد كه درد آن را از شما ببرد و روايت است كه يكى از اصحابش باو از شكم رفتن شكوه كرد باو فرمود:
قاووت برنج بسازد و بنوشد و عمل كرد و خوب شد.
و روايت است كه پيغمبر6فرمود: از شبرم پرهيز كنيد كه گرم و گير است، و با سنا درمان كنيد كه اگر چيزى جلو مرگ را ميگرفت سنا بود، با حلبه درمان كنيد كه اگر امتم خاصيتش را ميدانستند با آن درمان ميكردند گر چه برابر طلا بخرند.
روايت است كه فرمود: ماهى تازه خوردن هميشه تن را آب كند و روايت است كه خرما خوردن پس از ماهى زيانش را ببرد روايت است كه مردى از درد پهلو بدو ناليد و فرمودش ريزه سفره را بخور، و خورد و خوب شد.
روايت است كه وزش باد خوب خرد را فزايد و باه را نيرو دهد، روايت است از رسول خدا6كه نهى كرد كودك گل يا زغال بخورد و فرمود: هر كه گل خورد شريك مرگ خود است، هر كه آن را بخورد و بميرد بر او نماز نخوانند، گل خوردن مايه دوروئى است.
روايت است كه برترى ما خاندان بر مردم چون برترى عطر بنفشه است به ديگر عطرها.
روايت است از امير مؤمنان7: هر كه انار را با پيهاش خورد معدهاش را بشويد، و به دل ناتوان را پاك كند، ترسو را دلير سازد.
روايت است از آقاى ما امام ششم7كه سركه صفراء كش است، دل را زنده كند، كرم شكم را بكشد و دهن را محكم كند اين خلاصهايست از آنچه از ائمه:در اين باب رسيده و ذكر همه بيشمار باشد و در كتابى نگنجد.
و اما آنچه در باره درمانجوئى از كار خير و نيكى و تعوّذ و رقيه رسيده برخى را ياد كنيم كه بخواست خدا بس باشد.
از امام ششم7است كه: سه چيز فراموشى برند و ياد آورند، خواندن قرآن، مسواك و روزه.
و از او روايت است كه يكى از خاندانش از وضع بيمارى در بر او ياد كرد، فرمود: زنبيلى بخواه و گندم در آن كن و برابرش بنه، و بغلامانت بگو چون گدائى آمد نزد او رود تا با دست خود باو دهد و از او بخواهد كه برايش دعا كند، گفت: اشرفى و پول نقره ندهم؟ فرمود آنچه تو را فرمايم بكن، چنين بما روايت رسيده و عمل كرد و خوب شد.
روايت است كه فرمود: توجه كنيد بصدقه و صبح زود بدهيد. مؤمنى نباشد كه در صبح براى خدا صدقه دهد جز اينكه خدا بدى هر چه آن روز از آسمان فرو آيد از او دفع كند، و آنگاه فرمود: دعاى گدا را بر بيمارانتان سبك نگيريد، كه دعايشان در باره شما مستجابست و براى خودشان مستجاب نيست.
و روايت است از او7كه يكى از يارانش از پيسى ميان دو چشمش بدو شكوه كرد و گفت: يا بن رسول اللَّه بسيار مرا نگران كرده: فرمود بر تو باد كه در سجده دعا كنى و عمل كرد و خوب شد.
و از او روايت است كه اگرت اندوهى رسد دستت را بر سجدهگاهت بكش
و از سوى گونه راستت برويت بكش و از سوى گونه چپت بر پيشانيت سپس بگو تا 3 بار،هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ، بار خدايا هم و اندوه را از من بردار.
و روايت است از او7كه هر كه هر روز 30 بار بگويد:بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَو لا حول و لا قوّة الّا باللَّه العلىّ العظيم، خدا از او 99 نوع بلا كه آسانتر همه خوره است دفع كند.
و روايت است از امام يكم7كه بيمار شدم و رسول خدايم6ديدار كرد و من بر بسترم آرام نداشتم، فرمود: اى علي راستى سختتر مردم در بلا پيمبرانند و سپس اوصياء وانگه آنان كه بآنها نزديكند، مژده گير كه همين است بهره تو از عذاب خدا با همه ثوابى كه دارى، سپس فرمود: ميخواهى خدا دردت را براندازد. گفتم: آرى يا رسول اللَّه فرمودم كه بگو: اللهم ارحم جلدى الرقيق، و عظمى الدقيق، و اعوذ بك من فورة الحريق، يا ام ملدم ان كنت آمنت باللَّه فلا تأكلى اللحم، و لا تشربى الدم، و لا تفورى من الفمّ، و انتقلى الى من يزعم انّ مع اللَّه إلها آخر، فانى أشهد ان لا اله الّا اللَّه وحده لا شريك له و اشهد انّ محمّدا عبده و رسوله فرمود: منش گفتم و همان ساعت خوب شدم.
امام صادق7فرمود: هرگز بدان پناه نبردم جز اينكه آن را يافتم و ما آن را بزنان و كودكان ياد دهيم.
روايت است از امام صادق7كه فرمود: رسول خدا پيوسته حسن را بر ران راست مينشانيد و حسين را بر ران چپش پس ميفرمود: پناه دهم شما را بكلمات تامه خدا همه از شرّ هر شيطانى و هر خزنده و از شر هر چشم گزنده، وانگاه ميفرمود، ابراهيم همچنين تعويذ ميداد دو پسرش اسماعيل و إسحاق8را.
روايت است از امام يكم7كه هر كه بد خلق شد در گوشش اذان بگوئيد.
و روايت است از پيغمبر6كه نهى كرد از جادو و غيبگوئى و قيافهگرى و آويزه بندى و بكار بردن هيچ كدام اينها در هيچ حالى روا نيست.
اين مقداريست بس و بپايان بردن همه آنها كتاب را طولانى كند و بدرازا كشد.
بيان: در نهايه گفته: در حديث ام سلمه است كه شبرم مينوشيد، و پيغمبر فرمود كه آن گرم و گير است: شبرم دانهايست مانند نخود بپزند و آبش را براى درمان بنوشند، گفتهاند نوعى است از شيح ...
ابن بيطار از قول ديسقوريدس گفته: بسا پندارند از اصناف نوعى است بنام هاريس (ماريس خ ب) مانند نوعى از درخت صنوبر گلى خرد دارد برنگ فرفير و ميوهاى پهن مانند عدس.
جالينوس گفته: قومى پندارند اين گياه از رسته يتوع است (گياهان شيردار) زيرا مانند آنها شير دارد و اسهال آورد.
حبيش گفته: گرم است از درجه 3 خشك است در پايان درجه 2 و با آن قبض و تندى دارد، و اگر اصلاح نشده نوش شود آرواره و چانه را بفشارد، قدماء آن را در داروهاى مسهل بكار ميبردند و دريافتند كه براى مزاج گرم زيان دارد، و از نوشيدنش تبها پديد شود، و براى بواسير هم زيان دارد.
سپس گفته: شبرم نزد برخى اعراب نام نوعى خار است كه در كوهها رويد رنگ سفيد دارد و برگ خرد و خارى چون خار جولق كبيرى كه ما داريم، پندارند نوشيدنش براى دفع وباء خوبست- پايان- و در كتب طبّ نكوهش بسيار دارد ..
شهيد- قده- گفته: رسول خدا6فرمود: بار خدايا بما در نان بركت بده.
و فرمود: نان را گرامى داريد كه از عرش تا فرش در آن كار كردند و هم زمين و آنچه در آنست.
امام صادق7نهى كرد گرده نان را زير كاسه نهند، و فرمود: از احترام نان اينست كه چونش نهادند انتظار غذاى ديگر نبرند، و از احترام آنست كه زير پا ننهند و آن را نبرند.
و رسول خدا6از بوئيدنش نهى كرد و فرمود: چون نان و گوشت براى شما آوردند بخوردن نان آغاز كنيد فرمود: گردههاتان را كوچك بگيريد كه
با هر گرده بركتى است جداگانه.
امام صادق از بريدن نان با كارد نهى كرد و از امام رضا7است كه برترى نان جو بر گندم چون برترى ما است بر مردم، هيچ پيغمبرى نبوده جز كه بخوردن جو دعوت كرده و بدان بركت داده و بشكمى نرود جز هر دردى از آن بكشد، آن خوراك پيغمبران و طعام نيكانست، روايت است براى خوراك سل دار و شكم رفتن دار نان برنج دهند، و در باره قاووت و منافعش اخبار انبوهى است و كلينى آن را به قاووت گندم تفسير كرده.
امام صادق7فرمود: قاووت عدس عطش را ببرد، معده را نيرو دهد و درمان 70 درد باشد، و هر كه دچار تخمه است چاشت خورد و شام و ميان آنها چيزى نخورد، و شام نخوردن بد است چون روايت است كه شام نخوردن ويرانى تن است.
امام صادق7فرمود هر كه در شب شنبه و يك شنبه دنبال هم شام نخورد نيرويش برود و تا 40 روز بدو باز نگردد، و فرمود: شام پس از نماز عشاء شام پيمبرانست:.
و فرمود: دست كشيدن بچهره پس از وضوء ككمك چهره را بزدايد، و روزى را فراوان كند، و فرمود: بابرو دست كشند و گويند: الحمد للَّه المحسن المجمل المنعم المفضل تا چشم درد نگيرد، و بد است دست را كه آلوده بخوراك است با دستمال پاك كنند تا آن را باحترامش بمكند، خوبست از آنچه پهلوى اوست بخورد و از جلو ديگرى بر نگيرد.
امام صادق7فرمود: چون كسى خوراك خواهد و دست بدان فرو آرد و بگويد بسم اللَّه و الحمد للَّه ربّ العالمين خدا پيش از رسيدن لقمه بدهانش او را بيامرزد، فرمود: از اطرافش نخوريد كه بركت در سر آنست و رسول خدا6كاسه ليس ميزد و هر كه كاسه را پاك كند ثواب صدقه دادن مانندش دارد، و خوبست خوردن با همه انگشتان.
روايت است كه رسول خدا6با سه انگشت غذا ميخورد، و بدداشت خوردن