و باطنا. تمّت».
ما از اين نسخه با حرف «ص» ياد مىكنيم.
ضمنا بايد توجه داشت كه ناسخ كتاب گر چه گفته است: «اين مجموعه متشعّب بر سه شعبه است ...» ولى كلام درستى نيست. و كتاب آداب دينى تنها همان شعبه اول را داراست و چيزى از شعبه دوم و سوم وجود ندارد. و احتمال دارد نويسنده اين نسخه تصميم داشته است كه مجموعهاى را در سه بخش استنساخ نمايد كه شعبه اول آن را كتاب آداب دينى قرار داده و شعبه دوم و سوم را ننوشته است.
ب: نسخه خطى كتابخانه آستان قدس رضوى سلام اللَّه عليه به شماره 7468. تاريخ كتابت اين نسخه سال 1352 ه- ق است و با خط نسخ و داراى 23 ورق مىباشد.
ابتداى اين نسخه چنين است: «بسم اللَّه الرحمن الرحيم في الآداب الدينية، للعلّامة الطبرسي قدس سرّه، الحمد للَّه و سلامه على عباده الذين اصطفى اللَّه محمد و آله الطاهرين و بعد فإنّ نعم اللَّه ذى الجلال و الاكرام على عباده الخاص منهم و العام أكثر و أوفر من أن يستطاع إحصاء عشر عشيرها ...».
پايان نسخه نيز اين گونه است: «تمّت الآداب الدينية من تصانيف الإمام العلامة الطبرسي أعلى اللَّه أعلامه عليه رحمة اللَّه و بوّأه اللَّه أفصح جنانه و أسكنه الفردوس في أعلى عليّين بمرضاته إنّه على ما يشاء قدير و الحمد للَّه أولا و آخرا و ظاهرا و باطنا قد تمّت ما في النسخة بيد الفقير إلى اللَّه الغني محمد حسين بن
زين العابدين أرموي في مشهد الغريّ على مشرّفه آلاف الصلاة و السلام في أول ليلة من شهر شعبان من شهور سنة ألف و ثلاثمائة و اثنين و خمسين من هجرة سيد الأنبياء و المرسلين عليه صلوات ربّ العالمين. اللّهمّ اغفر لنا و لإخواننا المؤمنين و اعف عنّا برحمتك يا أرحم الراحمين».
و رمز «س» اشاره به اين نسخه است.
ج: نسخه خطى شماره 6043 كتابخانه آستان قدس رضوى سلام اللَّه عليه، كه به خط محمد صالح تونى است، و در سال 1025 ه- ق استنساخ شده است. اين نسخه پر غلط بوده و بسيارى از موارد آن قابل خواندن نيست و به همين جهت كمتر از آن استفاده كرديم.
و حرف «ق» را به عنوان رمز براى اين نسخه قرار داديم.
ضمنا در اين تصحيح احاديث كتاب را در حدّ توان خود با مصادر متقدّم بر مؤلف مقابله نموديم و نيز به برخى از مصادرى كه متأخر از اين كتاب است به جهت بيشتر شدن فايده نيز اشاره كرديم، و موارد اختلاف را در پاورقيها اشاره كرديم. و همان طور كه قبلا اشاره شد برخى از احاديث در اين كتاب آمده است كه فعلا قديمترين منبع آنها همين كتاب است و تنها مرجع آنها كتاب «آداب دينيه» است، اين گونه احاديث را در پاورقى مشخص كرديم كه در مصادر متقدم بر كتاب يافت نشد، و خود اين كتاب منبع اصلى و يگانه آنها است.
خاتمه
تشكر خداى متعال را سپاسگزارم كه توفيق داد مدتى را در خدمت سخنان حجج و اولياى او اهل بيت عصمت و طهارت:باشم.
همچنان كه بر خود لازم مىدانم از توليت آستانه مقدسه حضرت معصومه سلام اللَّه عليها حضرت آيه اللَّه مسعودى و نيز برادران بزرگوار حجه الاسلام و المسلمين غلامعلى عباسى، حجه الاسلام و المسلمين محمد رضا احمديان و حجه الاسلام و المسلمين سيد مرتضى سيفى كه در اين كار هر كدام به نحوى مرا يارى دادند تشكر نمايم.
ليلة القدر سال 1421 ه. ق احمد عابدى
آداب زندگى در اسلام ترجمه متن كتاب «الآداب الدينية للخزانة المعينية» احمد عابدى
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
[مقدمه مؤلف]
بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم
هر ستايشى مخصوص خدا است، و درود بر بندگان برگزيده او محمد و خاندان معصوم او باد.
نعمتهاى خداوند شكوهمند و بزرگوار، بر نوع مردم و خواص آنان، بيشتر و فراوانتر از آن است كه كسى بتواند حتى يك صدم آن را بشمارش در آورد و يا حتى اندكى از آن بىشمار را شكر گويد. در عين حال مشهورترين و كامل و با ارزش و فراگيرترين نعمت الهى آن است كه زندگى دنيا- به توسط دولت كريمه- به نعمتى شادمان مبدل شده و كرانههاى زمين ميدان وزيدن نسيم فرحبخش گردد.
اين آرزو وقتى محقق شد كه كمان خردمندى را سازنده آن برافراشت و شير تواناى دولت متصدى آن گرديد، و آنكه لايق بزرگوارى بود بر مسند آن تكيه زد، و سيادت بر بزرگوارترين اصل خود هموار گرديد. يعنى بر مولاى عالم و عادل، «معين الدين»، پيشواى اسلام و ياور مردم و پناه روزگار و تكيهگاه دولت و سامان دهنده ملت و دستگير مردم، عصاره پادشاهان و ياور مسلمانان، برگزيده خلافت و آقاى بهترين وزيران، خواجه اتابك، ابو نصر احمد بن فضل بن محمود مرتضى امير المؤمنين مستقر شد. خداوند برترى او را مضاعف
گردانده و دشمنان و حسودان او را كنار زده و دور كند.
گوارا باد بر اين دولت حسنه آنكه زمام كارها را بدست كسى سپرده است كه گردش كارها را خوب اظهار مىكند، و زنگار سستى قدرت دولت را كنار مىزند. سايه لطفش بر اسلام و مسلمانان دائما شاداب بوده و فضل مستحكم او بر اهل فضيلت دستگير باد.
اين خادم دعاگو، از هنگامى كه خداوند شرح صدر به او داده كه علمش را در اختيار مردم قرار دهد و با علم و ادب بر او منّت نهاده و به حقيقت اين علوم عطرآگين و آثار شاداب رسانده، هميشه تصميم داشت كه راهى براى انجام وظيفه بيابد و اظهار مودت كند تا به وسيله اين شفاعت، به مزيت و نوايى برسد.
زيرا درگاه آن مولا- كه ولىّ نعمت است و خداوند عظمت او را مستدام بدارد- چونان كعبه است كه عزم سفر بسوى او شده و مردان اطراف آن طواف مىكنند. و آنچه از او منتشر مىگردد همانند ابرى است كه زمين خشك، و پر نعمت و بركت را يكسان فرا مىگيرد. او چون خورشيد تابانى است كه حيوانات شجاع و ترسو يك نواخت از پرتو او بهره مىبرند.
خدمت و شفاعتى بهتر و كاملتر از آن نديدم كه كتابى گردآورى كنم كه داراى چند فصل در موضوع ادب باشد، يعنى دعاها و اعمالى كه با محافظت بر آنها اميد ثوابى فراوان مىرود. اين دعاها را از كتابهاى مشهور علماى شيعه و روايات آنان انتخاب و برگزيدم، و سند اين روايات را نيز حذف كردم تا حفظ و نقل آن آسانتر باشد. و آداب مربوط به عبادتهاى پنجگانه[1]را كه از اركان
[1]- ظاهرا مقصود مؤلف نمازهاى پنجگانه يوميه است، و بعيد به نظر مىرسد كه مراد او از اين عبادتها نماز، روزه، خمس، زكات و حج باشد.
عبادات روحى است نقل نكردم، زيرا كتابهاى فراوانى در اين موضوع يافت مىشود، و از طرفى آداب و دعاهاى آنها نيز بسيار زياد است.
اين كتاب را پيشكش مجلس عالى وزير قرار دادم خداوند عظمت او را بيشتر و بر عمرش بيافزايد همچنان كه زمام افتخارات را نيز بدست او سپرده است. اميد آنكه نام رفيع اين كتاب الگويى بوده و او را شكفته سازد، و بر هر مجموعه ديگرى فائق آيد. اين كتاب را «الآداب الدينية للخزانة المعينية»[1]نام نهادم و آرزو دارم كه اين اسم مطابق با مسمّاى خود بوده و پيوندى بين جناب وزير و دوستى آن با عمل به محتواى آن باشد، و نزد او از جايگاه مناسبى برخوردار باشد، و در خانه و پناه او از موقعيت بالايى بهرهمند شود، و اين افتخار را پيدا كند كه مورد توجه قرار گرفته و مقبول واقع شود. و از خداى سبحان مىخواهم كه آسايش دنيا را با طول عمر او و دوام لطف او همراه گرداند، و دعاى خير خدمتكاران را در حق او مستجاب گردانده و سايه او را بر سر بزرگان مستدام بدارد. او تواناى اين كار است و نعمت و تفضّلكننده است. او ما را بس است و بهترين پناهگاه است.
[1]- كلمه« خزانه» به كسر حرف اول به معنى گنجينه است كه محل نگهدارى جواهرات است ولى دل انسان را نيز خزانه مىگويند زيرا گنجينه اسرار اوست، و مقصود از« معينيه» جناب وزير معين الدين خواجه اتابك است. بنا بر اين ترجمه نام كتاب چنين است: آداب دينى براى گنجينه معين الدين يا آداب دينى براى دل معين الدين خواجه اتابك.