به دنيا آمدهاند، تا رسيدن به 18 سالگى شاهد 200 هزار عمل خشونتآميز در تلويزيون خواهند بود.
البته با ذكر نتايج اين تحقيق قصد نداريم جامعه ايران اسلامى را با جامعه آمريكا و تلويزيون آنها مقايسه كنيم؛ اما نتايج تحقيق در آنجا مىتواند هشدارى باشد براى همه كه نسبت به آسيب تلويزيون و برنامههاى آن در خانواده غفلت نورزند و مواظب باشند روزى آنها هم گرفتار چنين وضعيتى نشوند.
تأثيرات عمدۀ تلويزيون در خانواده
از تأثيرات عمدهاى كه حضور و وجود تلويزيون، بر خانواده ايجاد مىكند، تغيير نوع و تركيبات غذاهاست به خصوص اگر زن خانواده كارى در بيرون داشته باشد در اين موارد، غذاهاى سريع و پيش آماده شده زياد به كار مىرود؛ زيرا موقع تماشاى تلويزيون بايد همه چيز حاضر باشد و خانواده بتواند دسته جمعى برنامه دلخواه را تماشا كند. تأثير ديگر در امر تغذيه اين است كه مقدار خوردن در حين تماشا بيشتر مىشود و مصرف تنقلات افرايش مىيابد. تلويزيون ساعت خواب را هم تغيير مىدهد و از مجموع وقت خواب، به خصوص در مورد زنها كاسته مىشود.
بر اساس تحقيقات انجام شده تلويزيون بر مناسبات خارجى خانواده اثر مىگذارد و آن را به شدت كاهش مىدهد.[1]
تلويزيون بر اساس ويژگىهاى خود كه سرعت در انتشار و رقابت براى اطلاع رسانى است، هرگز فرصت انديشيدن به خانوادهها نمىدهد و خانوادهها را محدود به آنچه خود تمايل به پخش و تبليغ دارد كرده است، افراد را در برابر خود طلسم كرده، امكان واكنش را از آنها مىگيرد. به ويژه كودكان مسحور تبليغ مىشوند و قدرت دل كندن از تصاوير آن را ندارند.[2]
[1]بهمن امامی، تاثیرات تلوزیون بر خانواده، نشریه مهر، شماره14، ص49.
[2]جلال بهرنگی، خانواده ها در تسخیر تلوزیون، نشریه ایران، 10/5/82
ماهواره
ماهواره پديدۀ نوظهور ديگرى است كه بنياد اخلاقى جوامع اسلامى و خانوادهها را به خطر انداخته است و از جديدترين سلاحها و حركتهاى مرموز غرب در رويارويى با مسلمانان به شمار مىرود. آسيب هايى همچون روابط نامشروع، خشونت در رفتار، مادى گرايى صرف، تجمل گرايى، مصرف زدگى و امثال آن را براى خانوادهها به دنبال دارد. گسترش برنامههاى ويرانگر ماهوارهاى در اين عصر، زنجيرهاى از نبرد ميان معنويت و ماديگرى و نشان گر عمق مبارزه و درگيرى با ارزشهاى انسانى و الهى است كه مكتب حيات بخش اسلام آن را به جامعۀ بشرى هديه كرده است.
در گذشتۀ نزديك جهان غرب با نيروى نظامى و لشكركشى بر ضد جهان اسلام مىجنگيد، ولى امروزه از طريق تهاجم فرهنگى و مبارزه با ارزشهاى والاى انسانى توسط آنتنهاى ماهوارههاى پيشرفته، بر عليه اسلام و مسلمين به پا خاسته است.
با آغاز عصر تحول در دنياى ارتباطات و به راه افتادن تكنولوژىهاى نوين ارتباطى از جمله ماهواره، غرب به عنوان پيش قدم در انتشار فرهنگ ضد دين و ضد اخلاق، با بهرهگيرى از ماهواره و استفاده از راههاى تأثيرگذار بر مخاطبين، آن را در جهت پيشبرد مقاصد ضد ارزشى و القاى فرهنگ و بينشهاى بنيان كن خود به كار گرفت و با ساخت پنهانى فيلمهاى فاسد به توزيع و تكثير آنها مبادرت ورزيد. و از سوى سازمانهاى شناخته شدهاى مانند صهيونيست، مافيا و فراماسونرى جهانى كه مثلث پليد دشمن با بشريت را تشكيل مىدهند رهبرى مىشود. آنها به هر وسيلهاى متوسل مىشوند تا كانون خانواده و بنيادهاى اجتماعى را كه مانع دستيابى آنها به اهداف ضد انسانيشان مىباشد ويران سازند و از اين راه به اهداف شوم خود دست يابند.
مهمترين وسيلهاى كه آنها را در سريعترين زمان به هدفهاى پليدشان مىرساند، همين توليد و تكثير و پخش فيلمهاى فاسد و ضد اخلاقى است كه مرزهاى انسانيت را درهم مىشكند و غالباً با پخش مواد مخدر و تأسيس مراكز فحشا و منكرات نيز همراه مىباشد.[1]
بنابراين علاه بر آثار سوء مترتب بر برخى از برنامههاى تلويزيون و آسيبهايى كه از آن ناحيه به خانوادهها مىرسد. آثار گستردهتر و مخربتر برنامههاى ماهوارهاى با برنامهريزىهاى
[1]آیت اللهسیدمحمد شیرازی www.al_shia.com.
دقيقترى خانواده را مورد تهديد قرار مىدهد كه توجه جدى والدين به اين امر مىتواند بخشى از آنها را خنثى نموده و برخى از آثار سوء را كاهش دهد.
اينترنت
گسترش و پخش برنامههاى فاسد از طريق ايجاد پايگاههاى منحرف در اينترنت كه به تهيه و توزيع مطالب مبتذل و غير اخلاقى مىپردازد از جمله آسيبهاى ديگرى است كه در كمين خانوادهها نشسته است.
شبكه جهانى اينترنت داراى بيش از هشت ميليون سايت مبتذل است و هر كدام از آنها نيز بسان حلقههاى يك زنجيره به هم پيوسته بازديد كنندههاى خود را در معرض انواع انحرافات اخلاقى قرار مىدهند.
پايگاههايى كه به عرضه مطالب غير اخلاقى مىپردازند، براى جلب بازديد كننده از شيوههاى متعددى استفاده مىكنند كه در همۀ آنها به كنجكاوى نسل نوجوان توجه دارند.
در حال حاضر از بزرگترين مشكلات خانوادهها به ويژه در كشورهاى پيشرفته اروپايى و آمريكايى اين است كه فرزندانشان از طريق اينترنت به راحتى به موهنترين تصاوير و غير اخلاقىترين مطالب دسترسى يافتهاند. متأسفانه در كشور ما نيز اين مصيبت خانوادگى و اجتماعى در حال گسترش است.[1]
پيدايش انواع جرايم جديد و نوپيدا، بهرهبردارى از فنّاورىهاى جديد در ارتكاب جرايم سنتى، از پيامدهاى دسترسى افراد به اينترنت مىباشد، امّا مهمترين آسيبى كه از ناحيۀ اينترنت متوجه خانوادهها است، هرزه نگارى است.
هرزهنگارى
در حال حاضر چندين هزار سايت اينترنتى وجود دارد كه حاوى تصاوير مستهجن جنسى است. تصاوير موجود در اين سايتها بسيار وقيح و زننده است.
[1]غفوری، تاثیرپذیری رایانه و اینترنت در خانواده ایرانی.
روان شناسانشبكه اى بى سى نيوز )SWENCBA( بر اساس تجربيات خود در مواردى كه با كودكان سروكار داشتهاند، بر اين باورند كه پسرانى كه با تصاوير خشونتآميز و مستهجن سروكار داشتهاند، غالباً انگيزههاى بوالهوسانهاى نسبت به دختران دارند.[1]
مرى والانس، نويسنده و روان پزشك كودك و خانواده مىگويد: اين گونه تصاوير جنبۀ بسيار نامطلوب جنسى را كه به هرزگى مىانجامد منتقل مىكند.[2]
روان شناسان معتقدند، گذشته از آسيبهاى عاطفى و روانى احتمالى اين تصاوير بر جوانان و نوجوانان و نيز علاوه بر خطر آسيبهاى جسمانى كه به دليل روابط جنسى به وقوع مىپيوندد، باور اينكه به تصوير كشيدن صحنههاى تجاوز جنسى در بعضى سايتها يا تصاوير ارتباط جنسى نوجوانان با بزرگسالان پديدهاى نرمال و خالى از اشكال است بسيار خطرناك است.[3]
اطلاعات جديد نشان مىدهد 70-60 درصد نوجوانانى كه سراغ شبكۀ اينترنت مىروند در مواجهه با سايتهاى مستهجن نگار دچار هيجان مىشوند. بسيارى از تحقيقات نشان مىدهد كه هر چه نوجوانان بيشتر به تماشاى خشونت و اين صحنهها بنشينند، احتمال بروز رفتارهاى عصبى و خشونتآميز در آنها بيشتر است.
مسئله اصلى اين است كه دست اندركاران سايتهاى مستهجن قصد دارند اين قبيل مسائل را جزء اصلى جهان بينى فرد كنند كه مسلماً تغيير نگرشها و باورهاى شكل گرفتۀ افراد بسيار سختتر از القاى نگرشهاى سالم براى رويارويى با آنها با اين گونه تصاوير ترسيم شده است. به ويژه در مورد كودكانى كه زير سن بلوغ و نوجوانانى كه در آستانۀ بلوغ قرار دارند، مىتواند تجربۀ زودهنگام مفهوم ارتباط - عاطفى و فيزيكى - آن هم با دخالت عوامل بيرونى گردد.[4]
[1]دین چالنز، ماهنامه سیاحت غرب، سال اول، ش12، خرداد1383.
[2]همان.
[3]همان.
[4]همان.
راههاى پيشگيرى و درمان
در پيشگيرى و درمان از آسيبهاى مربوط به تلويزيون، ماهواره و اينترنت نكات زير تأثيرگذار است:
1. انجام فعاليت هايى قبل از تماشاى تلويزيون به منظور كاهش علاقهمندى كودكان نسبت به برنامههاى تبليغى و تخريبى تلويزيون و ايجاد پيش زمينۀ ذهنى و طرز تلقى والدين نسبت به آنها؛ مثلاً خود را نسبت به آن برنامهها بى اشتياق نشان دهند و يا برخى مفاهيم را براى آنها توضيح دهند، البته به گونهاى كه كودكان مشمول قاعدۀ «ما مُنِعَ به حُرِصَ به» نشوند؛[1]
2. انجام فعاليتهايى در حين تماشا: كودكان خود را از انجام اعمال تهاجمآميز مشابه قهرمان فيلم يا داستان دلسرد نمايند؛[2]
3. انجام فعاليتهاى پس از تماشا: بعد از پايان برنامۀ تلويزيون امكانات و فرصتهاى تمرين و تكرار و شرايط محيطى انجام اعمال نشان داده شده را از بين ببرند؛[3]
4. تقويت عناصر فرهنگى و مذهبى در كنار آموزش خانوادههاى ريشهدار و اصيل؛[4]
5. تشكيل انجمنها و گروههاى مردمى در مراكز حساس مانند مساجد و حسينيهها، در جهت آگاه نمودن مردم نسبت به خطرات و دستاوردهاى زيانبار آنها؛
6. توجه در رسيدگى به مشكلات و نيازهاى جوانان بويژه از سنين 20-14 سال؛
7. ايجاد زمينههاى كار براى جوانان و بكارگيرى آنان در كارهاى مختلف؛
8. شناسايى خلاقيتها، ذوق و سليقۀ جوانان در زمينههاى مختلف و بكارگيرى آنان در زمينههاى هنرى، فكرى، ورزشى و...؛
9. رسيدگى به مشكلات موجود در راه ازدواج جوانان، رفع موانع و فراهم سازى زمينۀ ازدواج و حل مشكلات اقتصادى آنان از طريق تأسيس هيئتها و صندوقهاى قرض الحسنۀ خانوادگى، تشويق به كنار گذاشتن تشريفات و تجملات و...؛
[1]تاثیر تلوزیون بر خانواده،نشریه ابرار، 2/1/87.
[2]همان.
[3]همان.
[4]خبرگزاری قرآنی ایران. www.iqna.ir.
10. ترويج و نشر اخلاق، فضيلت، پاكدامنى، تقوا و پرهيزكارى در خانواده؛
11. بهسازى محيط خانواده از طريق:
الف - تطبيق پايههاى بد اخلاقى و قوانين اسلامى در خانواده و اجتماع؛ مانند راستى و درستى، مساوات و برابرى، ايثار و از خود گذشتگى، خوش اخلاقى، همكارى و هميارى در امور خير، امر به معروف و نهى از منكر و...
ب - التزام والدين به اخلاق، فضيلت، تقوا و ارائه الگوى عملى و شايسته براى فرزندان خود؛
ج - ترويج و تحكيم روحيۀ مشورت و نظرخواهى در خانواده و مبارزۀ جدى با روحيۀ استبدادى و ديكتاتورى و خودمحورى كه اساس و پايۀ اوليۀ فساد و تباهى در خانواده و جامعه است؛
12. قرار دادن رايانه در مكان عمومى كه صفحۀ نمايش آن توسط همۀ اعضاى خانواده قابل رؤيت است؛
13. افزايش و تقويت باورهاى دينى؛
14. برقرارى روابط صميمانه با فرزندان و حتى المقدور همراهى با آنها جهت جستجو در اينترنت؛
15. استفادۀ از رايانه به صورت مشترك در خانواده؛
16. فراگيرى اصول كار با رايانه و آگاهى از توانمندى آن توسط والدين به منظور نظارت و بازبينى اقدامات انجام شده توسط فرزندان هنگام كار با رايانه.
پرسش:
1. نقش آسيبزايى تلويزيون را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده توضيح دهيد.
2. آثار منفى تلويزيون در خانواده را نام برده، توضيح دهيد.
3. ماهواره را توضيح دهيد و آثار سوء مترتب بر آن را براى خانوادهها بيان كنيد.
4. اينترنت را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده توضيح دهيد.
5. راههاى پيشگيرى و درمان از آسيبهاى تلويزيون، ماهواره و اينترنت را نام ببريد (8 مورد).
درس چهاردهمآسيبهاى اجتماعى (4)
اهداف درس
فراگير پس از مطالعۀ اين درس بايد بتواند:
- رايانه را به عنوان يكى از آسيبهاى اجتماعى بشناسد و توضيح دهد؛
- بازيهاى رايانهاى را به عنوان يكى از مصاديق آسيبهاى كامپيوترى در خانواده شناخته، توضيح دهد؛
- تلفن همراه را بشناسد و توضيح دهد؛
- گوشىهاى تلفن همراه دوربيندار را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده بشناسد و توضيح دهد؛
- برخى از راههاى پيشگيرى و درمان را شناخته، از آنها بهره گيرد.
رايانه
امروزه رايانه به عنوان يك ابزار پيشرفتۀ گردآورى، ذخيره سازى، پردازش و بهرهبردارى از اطلاعات كه مىتواند انواع كاربرىهاى مفيد و سازنده داشته باشد، به داخل خانوادهها راه يافته است. چه بسيار خانوادههايى كه پدر يا مادر از اين وسيله براى انجام كارهاى حرفهاى استفاده مىكنند و فرزندان نيز به نوعى از نرم افزارهاى مختلف در موضوعات آموزشى و سرگرمىهاى آموزنده و سودمند بهرهمند مىشوند و در جهت رشد و توسعۀ علمى، اخلاقى و معنوى خود از اين ابزار استفاده مىنمايند.
اما وجه ديگر قابليتهاى رايانه امكان ورود به فضاهاى مجازى از طريق اينترنت است.
از اين بستر هموار و خطوط مخابراتى كه با سرعت بسيار زياد به كار توزيع و انتقال اطلاعات اختصاص يافتهاند، علاوه بر مطالب علمى، فرهنگى، اقتصادى، صنعتى، پزشكى، هنرى و اجتماعى كه در رشد و توسعه در عصر حاضر نقش به سزايى دارد متأسفانه مطالب غير
اخلاقى نيز عبور داده مىشود كه در بحث مربوط به اينترنت به طور مفصلترى به آن پرداخته شد. علاوه بر آن انواع بازيهاى رايانهاى و اينترنتى نيز از ديگر آسيب هايى است كه با استفاده از اين رسانه متوجه خانوادههاست.
بازىهاى رايانهاى
امروزه خشونت نوجوانان در خانواده و اجتماع يكى از بزرگترين مشكلاتى است كه دانشمندان و نهادهاى اجتماعى با آن مواجه هستند. برنامههاى تلويزيونى و فيلمها و سريالها، برخى از انواع موسيقىهاى مهيج و كاربرد نامحدود و كنترل نشدۀ بازىهاى رايانهاى خشونتآميز از جمله عواملى هستند كه اين مشكلات را به وجود مىآورند.
گزارشى مبنى بر 30 سال تحقيق[1]و بررسى به عمل آمده از چهار سازمان بهداشت ملّى آمريكا، انجمن پزشكى امريكا، آكادمى طب كودكان آمريكا، انجمن روان پزشكى امريكا و آكادمى روان پزشكى كودك و نوجوان آمريكا، اظهار مىدارد كه ارتباط مستقيمى ميان خشونت در رسانهها و خشونت در كودكان وجود دارد. در اين گزارش بر نقش برجستۀ بازيهاى رايانهاى و اينترنتى خشونتآميز به عنوان شكلى از رسانههاى جمعى الكترونيكى و نفوذ و تأثير آن بر كودكان و نوجوانان تأكيد شده است.
تركل بر اين باور است كه رايانه و بازىهاى رايانهاى در حال حاضر به بخشى از نسل جديدى از اين نوع بدل گشته است كه همواره در حال رشد و ترقى مىباشد.
امّا آنچه نگران كننده است اين است كه كودكانى كه سرگرم اين نوع بازىها مىشوند زندگى عادى خود را از دست مىدهند. زندگى آنها رو به زوال و افول مىگذارد و در نهايت به نوعى مرگ الكترونيكى ختم مىشود. اين مرگ، در واقعيت خود، با درد فيزيكى همراه نيست كه بتوان آن را به وضوح احساس كرد، بلكه بنا به نظر گرين اتال اين نوع مرگهاى الكترونيكى مرگ هايى هستند كه به طور غير واقعى بر صفحات نمايشگرهاى رايانههاى خانگى به وقوع مىپيوندد.
[1]کارن اولیویر، تاثیر بازی های اینترنتی خشونت آمیز بر کودکان و نوجوانانwww.crisa.org.