ذكر بيان احتجاج حضرت امام الأتقياء أبى الحسن الرّضا سلام الله تعالى بر جميع برايا در بيان آنچه متعلَّق است به امامت و بيان صفات آن كس كه خداى تعالى او را - مخصوص باين صفات گردانيدند و بيان طريق آن كسى كه بر صفت امامت بود و ذمّ آنكه تجويز اختيار امامت بغير آن صفات كند و ملامت آنكه در امام غلوّ نمايد و بيان أمر شيعه بتوريه و تقيّه در وقت ضرورت و حاجت و حسن تأدّب .
أبو يعقوب البغدادى روايت كند كه ابن السّكَّيت بحضرت امام البرايا أبى الحسن الرّضا عليه السّلام گفت : يا ابن رسول الله صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ، چرا موسى بن عمران در هنگام بعث مبعوث بيد بيضاء و آلت سحر عصى گرديد و عيسى بن مريم عليه السّلام مبعوث بآلت طبّ و حضرت خاتم الرّسل محمّد مبعوث و مرسل بكلام و خطبت گرديد ؟
حضرت الرّضا عليه السّلام و عليه التّحيّه و الثّناء فرمود كه : در هنگام كه واجب الوجود موسى را برسالت ارسال فرمود در ميان أهل عصر موسى ( ع ) سحر غالب و سحره و كهنه در جهان بيرون از حدّ حصر و بيان بودند ، لهذا موسى عليه السّلام الله تعالى از نزد حضرت ملك العلىّ بآن قوم بچيزى آمد كه در وسع و طاقت آن جماعت اتيان مثل آن نبود و بآن سحرهاى همه ساحر را باطل گردانيد و بوسيلهء آن اثبات حجّت خود بر ايشان نمود .
امّا عيسى عليه السّلام در أيّام كه زمينگيرى و أنواع بيمارى كه مردمان را احتياج بطبيب و معالج بسيار بود مبعوث گرديد و با آيات معجزات از نزد حضرت خالق البريّات بآن مرض و زمانات آمد كه در نزد ايشان مثل آن بىشبهه و گمان نبود و زياده بر معالجان أهل آن زمان احياء أموات و ابراى أكمه كور مادر زاد و ابراء أبرص باذن الله تعالى و تقدّس مينمود و بآن وسيله اثبات حجّت خود بر آن جماعت و بهر كس فرمود .
امّا حضرت نبىّ الحافظ محمّد صلَّى الله عليه و آله و سلَّم در وقت و زمان مبعوث گرديد كه أغلب بر أهل عصر آن رسول ايزد واهب كلام و شعر و خطب بود ، پس آن حضرت سيّد الأنام از نزد ملك العلَّام با مواعظ و أحكام كه مورث و منتج بطلان قول كفرهء لئام أيّام آن نبىّ الأكرم بود آمده و بآن مواعظ ، و كلام اثبات نبوّت و حجّت خود بر آن أنام نمود .
يعقوب بغدادى راوى كلام گويد كه : ابن السّكَّيت تا در مجلس آن امام الأنام بود على الدّوام ميگفت : كه و الله يا امام الامم من هرگز در ميان مردم مثل شما در فضل و علم هيچ أحدى نديدم .
آنگاه ابن السّكيت گفت : اى خلاصهء أولاد رسول ايزد علَّام حجّت بر
امام در اين ايّام چيست و مرشد و هادى خلايق اليوم كيست ؟ أبى الحسن الرّضا عليه السّلام فرمود كه : حجّت و مرشد در اين محلّ از مزاياى احسان حضرت عزّ و جلّ عقل است زيرا كه بعقل آنكه خبر از قادر خالق دهد معلوم گردد كه صادق است يا نه ، پس بوسيلهء عقل تصديق او نمايد و آنكه كذب بر حضرت واهب نسبت دهد بوساطت عقل تمام هر سامع تكذيب آن مكذّب ناتمام نمايد .
راوى گويد : كه ابن السّكَّيت گفت : اى أصحاب و الله كه سؤال مرا همين جواب است .
بر أرباب عقل و ذكاء و أصحاب فضل ظاهر و مؤيّد است كه اين كلام حضرت امام الأنام أبى الحسن عليه السّلام متضمّن است بر آنكه حضرت قادر عالم اين عالم را در زمان و أيّام تكليف خالى از صادق أمين از قبل خداى ربّ العالمين نگذارد و هر چه بر هر مكلَّف مشتبه شود ملتجى باو گردد يعنى در أمر شريعت هر چه بر أحدى از مكلَّفان امّت مشتبهه و مخفى گردد رجوع بآن صادق أمين صاحب دلالت و ارشاد كه عقل دلالت بر صدق او بر حضرت ربّ العزّت نمايد فرمايد ، چه اگر عقل نميبودى هيچ أحدى از مكلَّف عارف و عالم صادق از كاذب و كاذب از صادق نبودى پس مشيّت عقل و حجّت أوّل خداى عزّ و جلّ است .
از قاسم بن مسلم از برادرش عبد العزيز منقول و مروى است كه مادر أيّام سكناى أبى الحسن الرّضا عليه السّلام در مرو اقامت داشتيم در روز جمعه در مسجد جامع آن شهر درآمديم خلق بسيار در گوشه و كنار آن مسجد مجتمع ديديم چون نيك بكلام و سخنان مردمان رسيديم كلام آن امام در أمر
امامت و بيان اختلاف مردمان در آن بود و هر كس چيزى ميگفتند من چون حال بدان منوال مشاهده نمودم بسرعت تمام خود را بخدمت سيّد و مولاى خود أبى الحسن الرّضا عليه السّلام رسانيده حقيقت أمر أنام كه در باب امام خوض لا كلام مينمودند اعلام نمودم كه هر أحدى در آن مرام كلام بغايت بىانتظام در آن مسكن و مقام مذكور ميكردند .
آن سرور عليه الصّلوة و السّلام تبسّم نمود ، پس آنگاه آن ولىّ الله ( ع ) فرمود كه : يا عبد العزيز اين قوم جاهل بىتميز فريب در دين و شكّ و ريب در ملَّت و آئين ظاهر كردند بدرستى كه حضرت الله تعالى قبض روح حضرت نبىّ الورى ننمود مگر وقتى كه دين او را بشرايط و أحكام كامل و تمام نمود و ارسال ، و انزال قرآن بر آن رسول آخر الزّمان فرمود كه : در او تفصيل هر چيز بالتّمام و بيان حلال و حرام و حدود و أحكام و جميع ما يحتاج اليه أنام بحدّ كمال و تمام است .
خلاصهء كلام آنكه مهيمن علَّام هيچ چيز از ضروريّات دين مبين و واجبات شرع سيّد المرسلين صلَّى الله عليه و آله و سلَّم را فوت و فرو گذاشت ننمود و آن را در قرآن بأوضح بيان عيان نمود چنانچه مصدوقهء : * ( ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ) * شاهد حقّ و كلام صدق است بر آن و در حجّة الوداع كه آخر عمر آن پيغمبر جليل القدر عليه الصّلوة و السّلام است كريمهء : * ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً ) * نازل شد پس أمر امامت از اتمام دين و اكمال نعمت بر تمامى مسلمين است .
حضرت رسول متوجّه بارگاه حضرت آله نشد تا آنكه براى امّت بيان معالم دين و ايضاح سبيل يقين بلكه براى ثقلين نمود و همگى امّت را بر قصد حقّ و
اطاعت قادر مطلق گذاشت و حضرت أمير المؤمنين على عليه السّلام را به امامت ايشان اقامت فرمود كه : أعلم و أفضل از تمامى أهل عالم بعد از نبىّ الأكرم بود و هيچ چيز از ما يحتاج اليه نگذاشت الَّا آنكه بيان نمود .
پس آن كسى را كه زعمش چنان بود كه مهيمن سبحان اكمال دين ننمود آن كس ردّ كتاب و قرآن خداى عزّ و جلّ نمود و هر كه ردّ كتاب الله تعالى نمود بىشبهه آن جاهل و مدبر كافر است .
يا عبد العزيز آيا ايشان قدر امامت و محلّ و مكان آن را از امّت ميدانند كه خداى تعالى براى كدام طايفه از امّت امامت مقرّر و مرحمت فرمود تا بعد از معرفت تجويز اختيار ايشان در امامت امّت نمايند .
بدان كه امامت بوسيلهء جلالت قدر و مكان و عظمت و مرتبه و شأن و علوّ رفعت او در نزد ايزد منّان و بممانعت جانب و ببعد و غور او از هر أقارب و أجانب است از آنكه مردمان بعقول قاصرهء ايشان بآن رتبهء عليّه توانند رسيد يا بآراى ناقصه خود را بآن مرتبهء عاليه توانند رسانيد تا باختيار ايشان اقامت بر امامت نمايند زيرا كه امامت منصب بغايت قليل است كه حضرت ربّ جميل آن را در سابق مخصوص ابراهيم خليل گردانيد و بعد از نبوّت و خلَّت آن را مرتبهء ثالثه عزّت و كرامت و شرف و فضيلت آن حضرت نمود و آن پيغمبر رفيع القدر را بآن اكرام و احترام معزّز و مكرّم فرمود و اشارت بذكر امامت آن حضرت عزّ و جلّ در كتاب منزل بخاتم الرّسل نمود ، چنانچه خطاب بحضرت خلَّتمآب فرمود كه : * ( إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً ) * .
خليل الرّحمن بعد از استماع اين نويد ايزد منّان مبتهج و شادمان گشته با كمال ذوق و سرور از حضرت ربّ غفور از روى استفهام و استعلام گفت
* ( وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ ) * الله عزّ و جلّ * ( لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ) * .
ابراهيم عليه السّلام فرمود كه : اى خداوند معبود آيا اين عنايت ، و احسان و كرامت امامت و امتنان مخصوص است بمن يا براى ذرّيت و فرزندانم نيز خواهد بود ؟
واجب الوجود فرمود كه : عهد امامت تعلَّق بظلمهء هيچ امّت نگيرد ، و غنىّ واحد براى اين منصب جليل القدر هر بشر را در حيّز قبول نپذيرد .
اى عبد العزيز اين آيت وافى هدايت ابطال امامت جميع ظالم تا روز قيامت نمود چه ربّ العزّت اين رتبهء جليلهء امامت را در صفوت ذرّيّت حضرت خليل الله عليه السّلام و التّحيّه فرمود و بعد از اكرام ابراهيم عليه السّلام به آن احسان و احترام آن پيغمبر بآن انعام و اكرام حضرت معبود آن - امامت را بوراثت در أهل بيت صفوت و طهارت ذرّيّت حضرت ابراهيم عليه السّلام معيّن و مقرّر فرمود .
پس ايزد تعالى و تقدّس در حقّ آن نبىّ المقدّس گفت كه : * ( وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ نافِلَةً وَكُلاًّ جَعَلْنا صالِحِينَ وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَأَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَإِقامَ الصَّلاةِ وَإِيتاءَ الزَّكاةِ وَكانُوا لَنا عابِدِينَ ) * پس عزّ و جلّ پيوسته رتبهء امامت را از سلسلهء عاليه و در ذرّيّت عليّهء آن حضرت زايل نگردانيد و بعضى از ذرّيّت او امامت را از بعض ذرّيّهء ديگر آن پيغمبر جليل القدر بوراثت بوسيلهء استحقاق بحكم قادر على الاطلاق قرن بعد از قرن متصرّف ميشدند تا آنكه آن مرتبهء رفيعه بوراثت بحضرت سيّد البريّه رسيد و آن نبىّ الرّحمه بارث و هم باستحقاق متصرّف آن گرديد .
چنانچه ايزد متعال جلّ جلاله در قرآن لازم الاذعان بيان وراثت و
قرابت رسول آخر الزّمان بحضرت خليل الرّحمن عليهما صلوات الله الملك المنّان نموده فرمود كه : * ( إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوه وَهذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَالله وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ ) * .
پس امامت مخصوص از براى حضرت سيّد البريّت صلَّى الله عليه و آله و سلَّم بود و آن حضرت بأمر ربّ العزّت علىّ عليه الصّلوة و السّلام را متقلَّد قلادهء أمر امامت بر رسم آنچه حضرت واهب العطيّه آن را واجب و لازم نمود گردانيد لهذا امامت در ذرّيّت أصفياء أمير المؤمنين على عليه السّلام و التّحيّه آن جماعت كه علم و ايمان بحكم حضرت مهيمن سبحان منزل بايشان است چنانچه عزّ و جلّ در قرآن لازم الاذعان بيان آن نمايد كه : * ( وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ الله إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ ) * .
پس اين امامت مخصوص است بأولاد و ذرّيّت على عليه السّلام و التّحيّه تا روز قيامت زيرا كه بعد از محمّد نبىّ الرّحمه حضرت ربّ العزّه پيغمبر براى امّت تا روز قيامت مبعوث نخواهد نمود .
پس از كجا اين طايفهء جهّال امامت كه منزلت أنبياء و بارث أوصياء و صفت اصفياءست اختيار آن نموده ميگويند كه امامت و خلافت بخداى عزّ و جلّ و خلافت حضرت محمّد خاتم الرّسل است و بغير استحقاق باتّفاق أهل نفاق و شقاق تصرّف در آن نمودند و حال آنكه بعد از وفات سيّد الأنام آن مسكن و مقام متعلَّق بحضرت أمير المؤمنين على عليه السّلام و ميراث حسن و حسين عليهم السّلام بودند .
بدرستى كه امامت زمام دين و نظام امور مسلمين و صلاح جهان و عزّت اكرام مؤمنانست بلكه امامت رأس اسلام نامى و فرع سامى او است و اتمام صلاة
و صيام و زكاة و حجّ بيت الله الحرام و جهاد و توفير فىء و صدقات براى أهل اسلام و اجراء و امضاى حدود و أحكام و منع ثغور و أطراف بلاد و أمصار بامام است .
امام حلال خداى علَّام را حلال و حرام او را حرام اقامت بحدود خداى تعالى و منع فساد از دين ملك العلى نمايد و امام تمامى بريّت را بسبيل ربّ العزّت بحكمت و موعظت حسنه و حجّت بالغه خواند .
و امام براى اين عالم مثل آفتاب درخشنده است در افق بحيثيّتى كه ايادى و أبصار هيچ أحدى بآن نرسد .
امام بدر منير و سراج زاهر مستنير و نور ساطع و نجم هادى لامع در ظلمات كفر ماه شب چهارده است . و در لحج بحار سفينه بر سكون و قرار است .
و امام بر تشنگان أهل ايمان و اسلام آب بغايت عذب و خوشگوار است .
و امام دليل بر هدايت أنام و منجى از ردى در غواهب وزر و آثام است .
و امام بر سكنهء بقاع حارّه از براى آن كسى كه او بوساطت رصانت آن بقاع شروع تمرّد و استنكار نمايند نارست براى احتراق آن أشرار .
و امام بحكم ايزد تعالى و تبارك دليل است بر سالك كه اگر از آن مفارقت كند در ضيق المهالك هالك است سحاب ماطر و غيث هاطل متقاطر و آفتاب منوّر و زمين گسترانيده و چشمهء غدير و غدير و روضه است .
و امام أمين وثيق و والد رفيق و برادر شفيق است و مفزع عباد و پناه ايشان در محلّ درماندگى و أيّام اضطرار و گرفتارى أنام امامست .
و امام أمين خداى علَّام در زمين او و حجّت حقّ بر بندگان ايزد خالق و خليفهء خداى در بلاد حضرت ربّ العباد و داعى بخداى تعالى و