گرداند بخدايتعالى از امرى كه از او سانح و واقع گشته و او بعد از استعلام از آن عمل شنيع برگشته چه از آن عمل حضرت عزّ و جلّ و نبىّ خاتم الرّسل و اولياى أئمّة السّبل راضى نمودند و ما از ايزد تبارك و تعالى سايل و ملتمسيم كه مسايل و مطالب او از آنچه مأمول و مسئول او باشد از هر چيز عاجل و آجل آن بنده حضرت لم يزل را بآن واصل و متواصل گرداند و أمر دين و دنياى او را از آنچه محبوب و مرغوب او باشد و صلاح كار خود در آن داند او را بآن فايز و بهرهمند سازد انّه ولىّ قدير و بالاجابه حقيق جدير .
و نيز بآن حضرت صلوات الله عليه در سنهء سيصد و هشت هجريّه مكتوب مرقوم گردانيد ، و از حقايق ديگر كه بر آن مؤمن نيكو سير مشكل بود سؤال بدين منوال نمود كه :
* ( بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * :
أطال الله بقاك و أدام عزّك و سعادتك و أتمّ نعمته عليك و زاد في - احسانه اليك و جميل مواهبه لديك و فضله عندك و جزيل قسمه لك و جعلنى من السّوء كلَّه فداك ، پس از آن سؤال اين مسائل نمود كه :
يا ابن رسول الله بعضى از مشايخ و عجايز كه ما را معرفت تمام بحال آن جماعت كرام است الحال مدّت سى سال بلكه بيشتر است كه نماز واجبى و يوميّه سنّتى ميگذارند و روزهء ماه شعبان بسنّتى ميگيرند و روزهء ماه رمضان ميدارند .
بعضى از أصحاب حديث ما روايت كردند بر آن مؤمنان كه صوم شما معصيت است .
امام العباد جواب داد كه فقيه ميگويد كه روزه در آن أيّام چند تا پانزده
روز نگاهدارد بعد از آن قطع روزه ميكند الَّا آنكه روزه را بر سه روز ثانية متّصل ميگرداند بنا بر حديث آن نعم شهر القضاء رجب .
سؤال : از أحوال مردى كه او در محلَّى ساكن باشد كه در آنجا برف بسيار باشد و اگر خواهند از آنجا نقل بمحلّ ديگر كند بواسطهء خوف نتواند و بسا باشد كه در مكانى كه برف بسيار بود اگر كسى در بالاى آن بايستد چون زمين مساوى السّطح نيست محتمل است كه آن كس با برف بيكبار از آن مكان ساقط گردند آن مرد بواسطهء همين حال حيران و مضطرب أحوال باشد و در آن هيچ مكان مساوى بهم نرسد كه هر چند برف بسيار باشد مثل پلاس بآن كه نمدى بر بالاى برف آنجا اندازد و لگدكوب نموده در بالاى آن ايستاده نماز فريضه مضيقه را بجاى آرد .
آيا جايز است كه نماز فريضهء واجبه را در آن محلّ ترك كنيم يا مهما أمكن در آن محلّ نماز فريضه را بگذاريم و ما در أيّام بسيار اين كار كرديم و نماز را در آنجا گزارديم ، آيا بر ما اعادهء آن نماز لازم است يا نه ؟
آن ولىّ ايزد وهّاب جواب فرمود ، كه در وقت ضرورت و شدّت بذريعهء * ( لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) * نماز كه در آن مكان مؤدّى گشته صحيح است و هيچ باك نيست .
سؤال : از حال مأموم كه در هنگام تأديه ركوع بامام ملحق شود و به بامام ركوع بجاى آرد آيا آن ركعت براى آن مأموم محسوب گردد و بعد از فراغ امام از نماز آيا بر مأموم امام نيمهء آن نماز لازمست يا نه ؟
بعضى از أصحاب ما فرمودند كه : اگر مأموم تكبيرة الرّكوع از امام بشنود اعتماد و اعتداد بآن ركعت نماز ننمايد و حساب نكند .
جواب : اگر بامام در وقت تسبيح ركوع ملحق گردد اگر چه يك تسبيح - باشد اعتماد و اعتداد آن ركعت كند هر چند استماع تكبيرة الرّكوع ننمايد .
سؤال : از حال مردى كه نماز ظهر را مؤدّى گرداند و داخل نماز عصر شود و دو ركعت فريضه عصر را نيز بجاى آرد در آن وقت بخاطرش رسد كه فريضهء ظهر دو ركعت را بجاى آورده در اين صورت چه ميكند ؟
جواب : آنكه اگر در ميان اين دو نماز ازو حدث حادث گشته باشد كه به آن قطع نماز شود مصلَّى اعادهء هر دو نماز ظهر و عصر كند و الَّا اگر از او حدث حادث نشده باشد كه موجب قطع نماز باشد اين دو ركعت را تتمّهء دو ركعت فريضهء ظهر كند كه بنسيان از او ترك شده حساب كند بعد از آن نماز عصر را به جاى آرد .
سؤال : از حال أهل جنّت آيا سكنهء آن مكان مسرّت نشان را بعد از دخول جنان و تزويج حور عين و استخدام رضوان بحكم حضرت رحيم رحمان از ايشان أولاد و فرزندان بتوالد و تناسل حاصل و عيان گردد ؟
جواب : تمشيت و أهمّيت بمنّت و أمر و قضاء ربّ العزّت زمان جنّت را حمل ولادت و مشقّت طلق زائيدن نيست چه خون حيض و نفاس و مشقّت طفوليّت شايسته و التباس از وساوس شيطان خنّاس است و در جنّت آنچه مشهى غسل و استلذاذ أعين هر كس است بحكم ايزد تعالى و تقدّس معيّن و مؤسّس است .
چنانچه مصدوقه قرآن لازم الاذعان مخبر و محكى است بر آن : * ( وَفِيها ما تَشْتَهِيه الأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الأَعْيُنُ ) * .
پس هر گاه مؤمن اراده و خواهش ولد كند حضرت ايزد مهيمن خلق ولد
بدون حمل و ولادت بهمان صورت كه آن مؤمن نيكو سيرت ارادت نمود في الفور خالق معبود موجود گرداند چنانچه خلقت آدم عليه السّلام براى عبرت و اظهار صنعت خود فرمود .
سؤال : از حال مردى كه تزويج عورت بمهر معيّن نمايد تا به مدّت مشخّص معلوم و هنوز از مدّت چيزى باقى باشد آن مرد آن مدّت را بآن عورت بخشد و آن عورت در حيض باشد باين سبب كه بيشتر از آنكه مدّت را شوهر باو بخشد در آن حال چون حيضش آمده باشد چون در أثناى حيض مدّت به او بخشيده بعد از آنكه از حيض پاك گردد آيا جايز است كه مرد ديگر بمبلغ و مدّت معلومين آن زن را تزويج كند يا آنكه تا استقبال حيض ديگر صبر كند ؟
جواب : غير حيضه داخله تا استقبال حيض ديگر صبر كند زيرا كه أقلّ مدّت عدّت يك حيضه تامّه و طهر است و پيشتر از آن عقد بر او جايز نيست .
سؤال : از كسى كه مبروص باشد يا صاحب فالج بود آيا شهادت أمثال اين جماعت مقبول گردد يا نه ؟
بدرستى كه در نزد ما روايت كردند كه أمثال اين طايفه امامت أرباب أصحّاء نميتوانند نمود ؟
جواب : اگر أمراض ايشان حادثى و عارضى باشد شهادت ايشان جايز و عيان است و اگر در هنگام ولادت با آن أمراض تو أمان باشند شهادت آن جماعت جايز و رخصت نيست .
سؤال : آيا جايز است كسى را جدّهء عورت در خانه او باشد او تزويج به دختر پسر آن عورت كند يا نه ؟
جواب : گفت كه آيا نهى از آن فعل باشد يا نه جواب داد كه نهى از -
أمثال آن اشكال در حديث رسول آخر الزّمان و در قرآن لازم الاذعان مرقوم و عيان است .
سؤال : مردى دعوى هزار درهم بر مردى نمود و بر طبق دعوى خود اقامه شهود عدول فرمود .
بعد از آن همان مرد مدّعى دعوى بهمان مدّعى عليه بمهر و نشان او ظاهر سازد كه پانصد درهم ديگر سواى هزار درهم سابق بر ذمّه او دارد و أيضا همان مرد دعوى سيصد درهم ديگر و تمسّك بمهر و نشان ظاهر كند بعد از آن دعوى دويست درهم بمهر و تمسّك ديگر از همان مدّعى عليه سابق بيرون آرد و آنچه در اين سه دفعه دعوى نمايد او را شهود عدول بر وفق و طبق دعوى باشد امّا زعم مدّعى عليه آنست و اين تمسّكات و أسانيد كه در دست مدّعى است داخل و مفصّل تمسّك هزار درهم است و گويد كه همين يك هزار درهم از تو به دفعات ثلث بمن رسيد و زياده ازين چيزى واصل من نشد .
آيا بر مدّعى عليه يك هزار درهم بموافق زعم او لازم است يا آنكه هر چه مدّعى اقامت بيّنه و شهود نمايد بر مدّعى عليه واجب و لازم گردد و در أسناد ، و تمسّكات أصلا استثناء نباشد و صكوك ظاهر همگى و تمامى بر وجه صحّت و حجّت باشد در اين صورت جواب وجه تمسّكات بالتّمام واجب و لازم باشد .
جواب : بر مدّعى عليه يك هزار درهم لازم است يك مرتبه از او أخذ ، و استيفاء مينمايند زيرا كه شبهه در اين هزار درهم نيست بواسطهء آنكه شهود عدول بر لزوم دراهم دراهم الف دو مرتبه بر مدّعى عليه گواهى دادند يك مرتبه مجمل و مرتبهء دوّم مفصّل بنوعى كه در تمسّكات مرقوم بود چنانچه بيّن و ظاهر است امّا الف آخر كه شهود آن بمراتب ثلثه اقامت شهادت نمودند
بر اشتغال ذمّه مدّعى عليه بآن بر سبيل تفصيل تحمّل كه اين الف ثانيه مفصّل الف أولى باشد لهذا مدّعى عليه ردّ يمين دو هزار درهم دوّم بر مدّعى نمايد پس اگر بر طبق دعوى خود قسم ياد كند استيفاى حقّ خود نمايد و اگر نكول كند حقّ او ساقط گردد .
سؤال : از خاك قبرى كه با ميّت در قبر ميگذارند آيا جايز است كه بگذارند يا نه ؟
جواب داد خاك را با ميّت در قبرش گذارند ، و با حنوط مخلوط گردانند ان شاء الله تعالى .
سؤال : در نزد ما مروى است و منقول از حضرت امام الخلائق جعفر بن محمّد الصّادق عليه السّلام كه آن ولىّ امام الخالق عليه السّلام در كفن فرزند خود اسماعيل رحمة الله عليه نوشت كه : أشهد أن لا آله الَّا الله و نشهد انّ محمّدا رسول الله صلَّى الله عليه و آله آيا ما را نيز جايز است كه اقتداء و اقتفاء بايشان نموده أكفان خود را بطين قبر يا بغير آن بنويسيم .
جواب اين فعل جايز است .
سؤال : آيا جايز است كه مرد تسبيح بخاك قبر يا بغير آن گويد و در آن فعل أيّام فعل بحكم حضرت عزّ و جلّ أجر و ثواب است ؟ يا نه جواب : تسبيح بخاك قبر گويد زيرا كه تسبيح بهيچ چيز أفضل از تسبيح بخاك قبر آن ولىّ ايزد داور نيست .
و از فضيلت آن خاك است كه اگر مسبّح در تسبيح نسيان كند و يا سبحه را بغير تسبيح در دست بگرداند ملائكه كرام بأمر حضرت ملك العلَّام براى او -
تسبيح مكتوب گردانند .
و در بعض نسخ معتبر بنظر مترجم أحقر رسيد اگر تربت آن ولىّ ربّ العالمين را بروى زمين گذاشته سجده بر آن نمايند بحكم و مشيّت حضرت أرحم الرّاحمين هفت طبقه زمين روشن گرد .
و اگر كسى در هنگام نماز سجده بخاك آن ولىّ بندهنواز كند اگر احيانا فعلى از أفعال نماز را فراموش كند حضرت أكرم الأكرمين به ملكى كرام الكاتبين حكم كند كه آن نماز را براى آن مؤمن مستهام كامل و تمام مكتوب و مرقوم گردانيد و در سجده بخاك قبر آن سرور ثواب بيرون از حصر و شرح است .
چنانچه در أحاديث مرويّه از حضرت أئمّة البريّه عليهم السّلام و التّحيّه مروى و منقول است و چون در سجده بخاك نهادى جنّ و بشر ثواب بسيار و أحاديث بيشمار است در آن باب مترجم را همين قدر بيان اختصار است .
سؤال : در سجده بر لوح خاك آن ولىّ خالق الأفلاك هيچ فضل و ثواب هست يا نه ؟
جواب : سجده بر لوح خاك قبر جايز است و ثواب و در او فضل و أجر بىحساب است .
سؤال : از مردى كه زيارت قبور أئمّه عليهم سلام الملك الغفور كند آيا او را جايز است كه سجده بر قبر آن اولياى دين سلام الله عليهم أجمعين كند يا نه .
و آيا كسى كه نماز در نزديكى قبور أئمّهء دين كند او را جايز نيست كه قبر را قبله كند يا بر بالاى سر قبر ايستد يا در بين پا توقّف نمايد و امّا جايز است كه مصلَّى تقدّم بر قبر كند و قبر را در عقب سر خود بگذارد و نماز بجاى آرد ؟
جواب : امّا سجود بر قبر در نماز فريضه و نافله جايز نيست و آنچه معمول و مقبول أرباب علم و كمال و أصحاب فضل و حال است آنست كه خدّ أيمن بر قبر گذارد و عرض أحوال بخدمت آن ولىّ ملك متعال نمايد .
امّا نماز ، فريضه را در عقب قبر و قبر را در پيش خود گذارد و بر قبر أئمّة البشر تقديم در نماز و بندگى ايزد أكبر و تساوى و برابر قبر نيز بايستد .
سؤال : آيا مرد را جايز است كه در وقت اشتغال او بنماز فريضه و نماز نافله در دست او سبحه باشد و در آن حال مرد مصلَّى آن سبحه را بگرداند و حال آنكه او بنماز و به عبادت حضرت عزّ و جلّ مشتغل باشد ؟
جواب : جايز است اگر خوف سهو و غلط بود .
از جواب آن ولايت مآب مستفاد مىگردد كه در حالت عدم خوف روا نيست .
سؤال : آيا مسبّح را جايز است كه در وقت تسبيح سبحه را بدست چپ بگرداند يا نه ؟
جواب : جايز است و الحمد لله .
سؤال كرد و گفت كه مروى است از فقيه كه در فروختن وقف خبر مأثور ، و أجر موفورست گاهى كه وقف بر قوم باشد و بعد از ايشان براى أعقاب آن جماعت مقرّر شده باشد .
امّا أهل اجتماع بر بيع آن وقف كرده باشند ليكن بيع آن أصلح باشد از نگاهداشتن در اين حال از بعضى أرباب وقف آيا حصّه و سهم او را خريدن جايز است يا آنكه تا جميع أصحاب وقف و أرباب حصص و سهام آن اجتماع بر ابتياع آن نكند خريدن سهم بعضى بدون رضاى بعض -