فصل سيزدهم: «خمس كتاب و رايانه»
س 249: آيا به كتاب، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه كتاب، مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد.
س 250: آيا به كتاب هايى كه براى ترم هاى آينده تهيّه مى كنيم، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر داشتن آنها مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد.
س 251: در صورتى كه كتاب مورد نيازم را تا يك سال مورد استفاده قرار ندهم، آيا خمس دارد يا خير؟
ج: چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس ندارد هرچند به طور اتفاق، يك سال از آن استفاده نكنيد؛ البته بهتر است با حاكم شرع در اين زمينه مصالحه صورت گيرد.
س 252: آيا به وسايل تحصيلى (از قبيل دفتر و خودكار)،
خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه خودكار و دفتر بدون استفاده تا سر سال خمسى زياد بيايد، خمس دارد.
س 253: آيا به رايانه و ابزار جانبى آن، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه رايانه و ابراز جنبى آن، مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد مگر رايانه ابزار كسب او باشد.
س 254: آيا به سى دى و نوار، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه نوار و سى دى مورد نياز است، خمس ندارد.
تبصره: اگر نوار و سى دى خام تا قبل از سال خمسى مورد استفاده قرار نگيرد، خمس دارد.
س 255: آيا به اشتراك اينترنت كه مقدارى از ساعات آن سر سال خمسى باقى مى ماند، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس ندارد گرچه بهتر است با حاكم شرع مصالحه صورت گيرد.
س 256: اهل علمى كتابخانه دارد و در عرض سال بعضى از كتب مورد استفاده قرار نمى گيرد بفرماييد كه آيا اين نوع كتاب مورد تعلّق خمس است يا خير؟
ج: اگر در معرض مراجعه و استفاده باشد كه به حسب حال آن شخص مورد حاجت او شمرده شود خمس ندارد هر چند اتفاقا چند سال هم مورد مراجعه قرار نگيرد.
س 257: آيا كتابهاى داستانى كه شخص مى خرد و يك بار مى خواند و ديگر به درد او نمى خورد خمس دارد؟
ج: خمس ندارد.
فصل چهاردهم: «پرداخت خمس»
س 258: خمس را بايد به چه كسى پرداخت كنيم؟
ج: بايد به مرجع تقليد خود يا مجتهدى كه مانند او از نظر كميّت و كيفيّت به مصرف مى رساند، بپردازد و نيز مى تواند در جايى مصرف كند كه مرجع تقليدش اجازه مى دهد.
س 259: آيا خمس (سهم امام (ع)) را بايد به مجتهد اعلم داد؟
ج: خير، لازم نيست به مجتهد اعلم (مرجع تقليد) داد، بلكه جايز است به مجتهد ديگرى كه همانند مجتهد اعلم به مصرف مى رساند، پرداخت كرد.
س 260: آيا در پرداخت خمس لازم است به مستحق گفته شود كه اين پول خمس است؟
ج: خير، لازم نيست گفته شود بلكه مى تواند به عنوان هديه به او بدهد و نيّت خمس كند مگر بداند كه آن فقير غالباً از گرفتن خمس اجتناب مى كند كه بايد تذكّر داده شود.
تبصره: فرض مسئله جايى است كه شخص براى به مصرف
رساندن سهم سادات و سهم امام (ع)، از حاكم شرع اجازه گرفته باشد.
س 261: از كسى طلبكار هستم؛ آيا جايز است طلب خود را بابت خمس حساب كنم؟
ج: اگر بدهكار مستحق است، بايد با اجازه حاكم شرع باشد.
س 262: كسى به واسطه جهل و ندانستن مسأله، سهم سادات و امام معصوم (ع) را در كار خيرى صرف كرده است ولى اين مصرف نمودن بدون اجازه مجتهد جامع شرايط انجام گرفته است. تكليف اين شخص چيست؟
ج: عمل او موجب برائت ذمّه او از خمس نمى شود و بايد به حاكم شرع (مرجع يا مجتهد جامع الشرايط) مراجعه كند و از او اجازه بگيرد.
تبصره: از آنجا كه امر خمس و سهم امام (ع) با مجتهد جامع شرايط است، علم و جهل در آن تأثيرى ندارد و بايد آن را به او تسليم كند و در صورتى كه بدون اجازه او مصرف نموده، بايد مسأله را با او در ميان بگذارد.
س 263: آيا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماكن علمى و دانشگاهى، مصرف كرد؟
ج: بايد طبق اجازه حاكم شرع مصرف شود.
س 264: آيا جايز است خمس مال را از جنس ديگر (غير پول نقد)، بپردازيم؟
ج: آرى، جايز است.
س 265: آيا پرداخت خمس به صورت اقساط جايز است؟
ج: در صورتى كه مرجع او يا مجتهد به او اجازه دهد، مانعى ندارد.
س 266: معناى دستگردان در خمس چيست و ثمره آن چه مى باشد؟
ج: چون خمس را به امام زمان (عج) بدهكار هستد و لذا براى آنكه اجازه در مصرف و مهلت در پرداخت خمس داشته باشيد با حاكم شرع و يا نماينده او دستگردان مى نماييد.
س 267: آيا مى شود به فرزند در جهت طبابت و درمان وى خمس و زكات داد؟
ج: جايز نيست مگر با اجازه از حاكم شرع باشد.
س 268: آيا سهم مبارك امام (ع) و سهم سادات را مى شود دستگردان كرد؟
ج: دستگردان آن با حاكم شرع و يا وكيل آنها در دستگردان مانعى ندارد.
س 269: اگر سر سال خمسى برسد و خمس موجودى را جدا نمايد آيا مى تواند در بقيّه موجودى تصرف كند؟
ج: تصرف در بقيّه مال اشكال ندارد.
س 270: اگر كسى از ابتداى كار تا اينكه سن اش پنجاه سال شده الان مى خواهد خمس بدهد چطور اين خمس را حساب كند؟
ج: بايد در نزد مجتهد و يا مرجع خود و يا نماينده مورد اطمينان مرجع خود برود و موجودى فعلى خود را محاسبه كرده و خمس آن را بپردازد.
س 271: اگر بچه نابالغ مالى داشته باشد و بر آن مال خمس واجب شود آيا ولى يا غير ولى مى تواند از مال خودش خمس آن را ادا نمايد؟ اگر مادر مالى داشته باشد و خمس بر آن واجب شود آيا پسرش مى تواند خمس مال مادر را از مال خودش ادا كند؟
ج: ولىّ بچه نابالغ مى تواند از مال خود آن را بپردازد اما غير ولىّ بايد از ولى اين بچّه اجازه بگيرد و در صورت رضايت ولى مى تواند از مال خود خمس او را بدهد و همچنين پسر در صورت رضايت مادر مى تواند از مال خود خمس مادر را بدهد.
س 272: كسى كه خمس نمى دهد آيا مى شود به زور از آنها خمس گرفت؟
ج: اين كار انجام نشود.
س 273: در چه صورتى مى توان به زمان گذشته محاسبه كرد؟
ج: در صورتى كه قدرت پرداخت را به قيمت فعلى ندارد و قصد فروش آن جنس را هم ندارد به قيمت گذشته محاسبه نمايد.
س 274: در زمان دستگردان، با دستگردان كردن ذمّه شخص تا چه زمان برىء مى باشد؟
ج: تا زمانى كه حاكم شرع به او اجازه دهد.
س 275: از آنجا كه صبى مقلّد نيست و مرجع تقليد ندارد خمس او به چه مبنايى محاسبه مى گردد؟
ج: در اكثر مسايل خمس اختلافى وجود ندارد و در مسايل نادر كه اختلافى است بايد احتياط كند و به فتوايى كه موافق احتياط است عمل كند.