(فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى* وَ امّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنىَ* وَ كَذَّبَ بِالحُسْنىَ* فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى* وَ مَا يُغْنىِ عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى)«1»
«امّا آن كه [حق خدا را] داد و پروا داشت، و [پاداش] نيكوتر را تصديق كرد، به زودى راهِ آسانى پيش پاى او خواهيم گذاشت و امّا آن كه بخل ورزيد و خود را بى نياز ديد، و [پاداش] نيكوتر را به دروغ گرفت، به زودى راهِ دشوارى به او خواهيم نمود و چون هلاك شد، [ديگر] مالِ او به كارش نمىآيد».
به گفته علامه طباطبايى (رحمه الله) در تفسير الميزان، «أَعْطَى» يعنى كسى كه مال خود را انفاق كرد؛ خمس و زكات خود را پراخت كرد و با خلوص نيّت و اعتقاد كامل، ذمّه خود را برى نمود. پس به زودى آنها دچار گشايش زندگى مى گردند و خداوند آنها را به سوى راحتى، آرامش و آسايش سير خواهد داد و از حيات طيبه اى كه در قرآن وعده داده است بهره مند خواهند شد و بدون مانع و مشكل به زندگى طيّبه مادّى به نحو احسن ادامه مى دهند.
در نتيجه زندگى پاك و طيّبه اى كه دارند، موفّق به انجام واجبات ديگر و عبادات و دستورات دينى خود مى گردند و در دنيا و آخرت سعادتمند خواهند شد. در نتيجه، شامل دنيايى زيبا و پر بركت و آخرتى سعادتمند و منوّر و با روحانيّت
__________________________________________________
(1). سوره مباركه ليل، آيات 5 الى 11
خواهند شد؛ عاش سعيداً و مات سعيداً.
در مقابل، كسانى كه نسبت به دادن حقوق خدا بخل ورزند، هنگامى كه مى ميرند و بدن آنها را از بلندى وارد گودال قبر مى نمايند، مال ها و ثروت هاى اندوخته آنان براى آنها فايده اى ندارد و نمى تواند براى آنها كارى كند و با هزاران حزن و اندوه و حسرت به خاك سپرده مى شوند (فاعتبروا يا اولوا الالباب).
امام صادق (ع) در ذيل آيه شريفه(وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ)«1»
فرمود:
«وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ يَعْنِي لِخُمُسِكَ يَا مُحَمَّدُالَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَأَيْ إِذَا سَارُوا إِلَى حُقُوقِهِمْ مِنَ الْغَنَائِمِ يَسْتَوْفُونَوَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ
أَيْ إِذَا سَأَلُوهُمْ خُمُسَ آلِ مُحَمَّدٍ نَقَصُوهُمْ»
منظور از وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ كسانى هستند كه خمس تو را كم مى دهند يا محمّد6، الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ يعنى وقتى حقوق خود را از غنائم مى خواهند كامل مى گيرند، وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ يعنى وقتى خمس آل محمّد:را از آنها بخواهند كم مى دهند.
__________________________________________________
(1). سوره مباركه مطفّفين، آيه 1
امام جعفر صادق (ع) كفر را بر پنج دسته تقسيم مى كنند و سپس مى فرمايند:
«وَ الْوَجْهُ الرَّابِعُ مِنَ الْكُفْرِ تَرْكُ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ»«1»
دسته چهارم كسانى هستند كه آنچه خدا واجب فرموده، ترك كنند
و چون يكى از واجبات اسلام خمس است لذا ترك آن موجب كفر مى شود.
لازم به ذكر است كه ترك كنندگان واجبات دو دسته هستند:
دسته اول، كسانى هستند كه منكر آن باشند و حكم خدا را مسخره كنند و بگويند من قبول ندارم و اينها همه حرف است ... و حكم خدا و دستور ضرورى دين را استهزا نمايند. چنان كه در حديث آمده است، اين دسته كافر هستند.
دسته دوم، كسانى هستند كه به اين مسائل معتقد هستند ولى در مقام عمل، سستى نموده و انجام آن را ترك مى كنند. اين دسته فاسق و گناهكارند ولى كافر نيستند.
بنابراين، بايد حديث را توجيه كرد. آنچه مسلم است، انسان هايى كه ادعاى اسلام مى كنند و به قول معروف، مسلمانان شعارى و شناسنامه اى هستند ولى در مقام عمل پايبندى و تعهّدى ندارند و دستور خدا و وظيفه دينى خود را اجرا نمى
__________________________________________________
(1). كافى، ج 4، ص 151
كنند قطعاً گرفتار خواهند شد و در روز قيامت مورد سؤال قرار مى گيرند و بازجويى مى شوند:
(وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ)«1»
«آنها را نگهداريد كه بايد بازپرسى شوند»
البتّه آنها در دنيا هم به وِزر و وبال عمل گرفتار مى شوند و آثار گناه و نكبت معصيت خدا و سرپيچى از اعمال واجب، گريبان آنان را مى گيرد و به مصداق آيه(شريفه وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْري فَإِنَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكاً)«2» به نكبت و ذلّت دچار خواهند شد.
__________________________________________________
(1). سوره مباركه صافّات، آيه 24
(2). سوره مباركه طه، آيه 124 (و هر كس از ياد من روى گردان شود، زندگى (سخت و) تنگى خواهد داشت و روز قيامت، او را نابينا محشور مىكنيم)
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش سوّم: آثار عدم پرداخت خمس و ساير حقوق مالى
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
آثارى بر عدم پرداخت خمس و ديگر حقوق مالى كه خداوند متعال بر عهده انسان قرار داده است، بار مى شود كه به برخى از آنها اشاره مى كنيم:
عدم جواز تصرّف در مالى كه خمس آن داده نشده است: تا انسان خمس مال را ندهد، نمى تواند در آن تصرّف كند؛ يعنى غذايى كه در آن خمس باشد، نمى تواند بخورد و با پولى كه خمس آن را نداده، نمى تواند چيزى بخرد.
اگر با پولى كه خمس آن را نداده است، خانه بخرد، تصرّف او در آن خانه حرام و نماز خواندن در آن نيز باطل است.
بطلان معامله به مقدارى كه خمس نداده است: اگر با پول خمس نداده خريد و فروش كند، يك پنجم آن معامله باطل است.
بطلان برخى از عبادات: همان طور كه مى دانيم بسيارى از عبادات نياز به مكان مباح، لباس مباح، فضاى مباح، امكانات مباح و ... دارد؛ مثلًا نماز در مكان غصبى، لباس غصبى، فضاى غصبى و ... باطل است. غسل با آب غصبى باطل است و .... تمام اين موارد اگر با پولى كه خمس آن داده نشده تهيّه شده باشد، حكم غصب دارد آن هم غصب حقّ ذريّه پيامبر6و لذا