فصل چهارم: «خمس هديه، عيدى و جايزه»
س 84: آيا جوايز بانكى چنانچه يك سال از آن بگذرد خمس دارد؟
ج: جايزه خمس دارد.
س 85: آيا به جوايز مسابقات ورزشى و قرآنى، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر استفاده در هزينه متعارف زندگى نشود، خمس دارد.
س 86: آيا سوغاتى كه برايمان مى آورند، خمس دارد؟
ج: اگر استفاده در هزينه متعارف زندگى نشود، خمس دارد.
س 87: آيا عيدى و هبه خمس دارد؟
ج: اگر صرف در مؤونه نشود و باقى بماند تا سال خمسى فرا رسد، خمس آن واجب است.
س 88: آيا به عيدى و پاداشى كه دولت به كارمندان مى دهد و به صورت پول نقد و يا سكه طلا است، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه متعارف زندگى نشود و باقى بماند، خمس دارد.
س 89: آيا پرداخت ماليات يا انفاقات مستحبى به فقرا كفايت از خمس مى كند؟ و اگر كفايت نمى كند پرداخت ماليات چه جايگاهى دارد؟
ج: پرداخت ماليات كفايت از خمس نمى كند و ماليات از احكام حكومتى است.
س 90: پولى كه برخى از ادارات مانند بنياد شهيد يا جانبازان و يا تأمين اجتماعى به خانواده ها مى دهند متعلّق پرداخت خمس مى شوند؟
ج: از سود كسب است و اگر از مؤنه سال زياد بيايد بايد خمس آن داده شود.
س 91: كسى كه شيعه است ولى خمس نمى دهد، عين مالى كه خمسش را نداده به من هديه مى كند آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج: بر شخص گيرنده واجب است، خمس آن را بدهد.
س 92: كسى كه به دادن خمس عقيده ندارد (مانند پيروان اديان و مذاهب غير شيعه) مالى به من هديه مى كند، آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج: اگر از هزينه متعارف زندگى زياد بيايد خمس دارد.
س 93: آيا به بن و كالا برگ هايى كه دولت به كارمندان
مى دهد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد مگر صرف در هزينه متعارف زندگى شود.
س 94: آيا به بن و كالا برگ هايى كه به دانشجويان مى دهند، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه متعارف زندگى شود خمس ندارد.
س 95: آيا به پاداشى كه بعد از بازنشستگى به كارمندان مى دهند، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه متعارف زندگى شود خمس ندارد امّا اگر باقى بماند تا سال به آن بگذرد خمس دارد.
س 96: آيا به پولى كه پدر و مادر جهت تأمين مخارج تحصيل به فرزندان مى پردازند، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه صرف در مخارج تحصيل شود خمس ندارد.
س 97: در مسافرت حج سوغاتى خريده ايم و قبل از دادن به افراد سال مالى ما فرا مى رسد آيا پرداخت خمس آنها لازم است؟
ج: اگر به نيت افراد كنار گذاشته است تا به آنها بدهد خمس ندارد.
س 98: اگر پدر از مال خمس داده چيزى به فرزندش ببخشد و فرزند آن را پس انداز نمايد در آخر سال فرزند بايد خمس را بدهد يا چون از مال خمس داده
پدر بوده خمس ندارد؟
ج: آنچه بخشيده مى شود اگر چه پدر خمس آن را پرداخته باشد ملك فرزند است و در زائد بر مؤونه پرداخت خمس آن بر فرزند واجب است.
س 99: آيا كادوهايى كه براى منزل مى آورند يا هدايايى كه در جشن ها و عروسى به شخص داده مى شود اگر زائد بر احتياج باشد با گذشت سال خمس دارد؟
ج: در فرض سؤال پرداخت خمس آن واجب نيست.
س 100: آيا هبه پدر به فرزند نابالغ خمس دارد؟
ج: اگر مورد نياز فرزند نباشد و سال بر آن بگذرد واجب است كه ولىّ فرزند يا خود فرزند بعد از بلوغ خمس آن را بپردازد.
س 101: آيا به پول كسانى كه خمس اموال خود را نمى پردازند و به مساجد و يا حسينيه ها كمك مى كنند خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر در همان سال درآمد هديه كنند خمس ندارد و اگر يقين داريد كه آن پول غير مخمس است بايد خمس آن را داد و سپس مصرف كرد.
س 102: آيا شخص مكلف مى تواند قبل از رسيدن سال اموال خود را به قصد فرار از خمس به همسرش يا شخص ديگرى ببخشد؟
ج: چنانچه واقعا ببخشد و اين مقدار بخشش در شأن او باشد
خمس به او تعلّق نمى گيرد ولى از فضيلتى محروم شده است.
س 103: كسى به منظور فرار از خمس قبل از سال خمسى پولش را به كسى مى بخشد تا بعد از سال خمسى آن شخص دوباره همان پول را به او ببخشد آيا اين كار باعث ساقط شدن خمس است؟
ج: اشكال دارد وخمس بنابر احتياط واجب ساقط نمىشود.
س 104: چنانچه پدرى ثروتش از مال حرام بدست آمده، هديه اى به دختر خود بدهد آيا دختر مى تواند از آن استفاده كند؟ راه پاك كردن آن چيست؟
ج: اگر يقين ندارد كه از مال حرام است بر او اشكالى ندارد و اگر يقين دارد چنانچه مقدار حرام و صاحبانش شناخته شده نيستند واجب است خمس آن را بپردازد و بقيّه پاك مى شود.
س 105: آيا به دريافتى نذورات خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر مورد استفاده شخصى قرار نگيرد خمس دارد.
س 106: آيا خود كالا برگ (كوپن) و بن خمس دارد؟
ج: اگر در عرف مردم داراى ماليت است بايد خمس آن داده شود مگر صرف در هزينه معمول زندگى شود.
فصل پنجم: «خمس مهريه و ارث و ديه»
س 107: آيا مهريّه زن خمس دارد؟
ج: خير، خمس ندارد.
س 108: ارثى كه از خويشان نزديك (مانند پدر، مادر و همسر) به انسان مى رسد، خمس دارد؟
ج: خمس ندارد مگر بدانيد كه ميّت اهل خمس نبوده است كه در اين صورت بايد قبل از تقسيم ارث و استفاده از آن، خمس آن پرداخت شود.
س 109: اگر قيمت روز چيزى كه انسان به ارث برده، افزايش يابد و آن را بفروشد، آيا به مقدار افزوده، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد.
س 110: اگر ارثيه را به قصد تجارت و افزايش ارزش آن نگه دارد، آيا به ترقى قيمت آن پس از فروش، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد.
س 111: آيا به پولى كه بابت ديه نقص اعضاء يا فوت از
طرف بيمه پرداخت مى شود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه معمول زندگى شود خمس ندارد و الا خمس دارد.
س 112: بيست سال قبل ملكى كه ده هزار تومان ارزش داشته به عنوان مهريه يا ارث به خانمى داده شده است اكنون آن ملك را به پانصد هزار تومان فروخته كه با آن به حج مشرف شود خمس تعلّق مى گيرد يا نه؟
ج: به مازاد قيمت آن ملك از زمان ارث يا گرفتن مهريه خمس تعلّق مى گيرد.
س 113: آيا شخصى مى تواند تدريجا مهريه همسر خود را بپردازد تا پس انداز مشمول خمس نداشته باشد؟
ج: بله، آنچه از مهريه همسر به تدريج از درآمد سال پرداخت شود جزو مؤونه و مخارج سال پرداخت است و خمس ندارد.
س 114: خانمى براى رفتن به حج زمينى كه مهريه او بوده مى فروشد ولى تا دو سال موفق به رفتن نمى شود پول زمين خمس دارد يا نه؟
ج: به مقدار مازاد بر قيمت زمان گرفتن زمين به عنوان مهريه، خمس تعلّق مى گيرد.
س 115: اگر ارثيه را به قصد افزايش قيمت و تجارت نگه دارد آيا به ترقى قيمت آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: ترقى قيمت ارث در هنگام فروش خمس دارد.
س 116: اگر شخص يقين نداشته باشد كه به اموال پدر يا برادر خمس تعلّق گرفته آيا لازم است خمس مالى كه از آنها به ارث به او رسيده بپردازد؟
ج: اگر يقين ندارد پرداخت خمس مال موروثى لازم نيست.
س 117: اگر يقين نداشته باشيم كه پدرمان خمس اموال خود را داده است پس از فوت او بايد از اموالش خمس بپردازيم؟
ج: اگر بدانيد كه اموال پدر متعلق خمس بوده و پدر خمس آن را نداده است يا شك در پرداخت داشته باشيد بايد خمس آن را بدهيد و در صورتى كه يقين نباشد پرداخت خمس لازم نيست.
س 118: اگر ارثيه اى را كه متعلق خمس نيست بفروشند و تبديل به نقد كنند آيا بعد از تبديل مشمول خمس خواهد شد؟
ج: مشمول خمس نيست.
س 119: خانمى زمين موروثى پدرى را فروخته و پول آن را هزينه كرده، آيا در صورت گذشتن يك سال يا بيشتر بر زمين يا پول زمين، خمس به آن تعلّق مى گيرد؟
ج: ارث مشمول خمس نيست مگر اينكه قيمت زمين از زمانى كه مال الارث به او منتقل شده افزايش يافته باشد كه به