افزايش آن خمس تعلّق مى گيرد اما اگر قبل از گذشتن سال آن را هزينه كرد، در اين صورت چيزى بر او نيست.
س 120: ديه متوفى و حقوق آن به ورثه (همسر يا اولاد و يا والدين) برسد آيا مشمول پرداخت سهمين مى شود يا خير؟
ج: اگر قبل از رسيدن سال خمسى صرف در مؤونه شود خمس ندارد و الا بايد خمس آن پرداخت شود.
س 121: اگر ارثى به وارث برسد و وارث نمى داند كه متوفّى اهل خمس بوده يا نه آيا بايد مال ارثى را تخميس كند يا خير؟
ج: بايد به قرائن مراجعه كند و اگر ظن قوى دارد كه ميّت اهل خمس نبوده بايد مال او را تخميس (پاك) كند و الا پرداخت خمس آن مستحب خواهد بود.
فصل ششم: «خمس پس انداز»
س 122: آيا به پولى كه جهت گرفتن وام مسكن، در بانك گذاشته مى شود و چندين سال از آن مى گذرد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آرى، خمس دارد.
س 123: آيا پولى كه در حساب بانك براى قرعه كشى وجود دارد، خمس دارد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده و سال خمسى از آن گذشته باشد، خمس دارد.
س 124: آيا به پولى كه براى خريد وسايل ضرورى زندگى ذخيره مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.
س 125: اگر از روى قناعت (مقدارى از درآمد خود را) پس انداز كنيم، آيا به آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.
س 126: پولى را كه در صندوق هاى قرض الحسنه يا بانك پس انداز مى كنيم خمس دارد و يا چون در گردش است خمس به آن تعلّق نمى گيرد؟
ج: پس از گذشت سال، بايد خمس پس انداز را پرداخت كرد اعم از اينكه در دست خودش باشد يا به حساب بانكى ريخته شده باشد.
س 127: در اكثر منازل، مرد روزانه بابت مخارج، مبلغى به دست عيالش مى دهد كه به مصرف برساند و زن به واسطه قناعت، مقدارى از آن را پس انداز مى كند. اولا مبلغ پس انداز ملك زن است يا شوهر؟ بايد تخميس شود يا خير؟
ج: مبلغ پس انداز شده ملك شوهر است مگر اينكه آن را به زن هبه نمايد و در هر صورت، بايد خمس آن در آخر سال پرداخت شود.
س 128: پولى كه پدر و مادر يا بستگان مى دهند و شخص آن را پس انداز مى كند خمس دارد؟
ج: بله، مشمول خمس است.
س 129: پولى كه والدين به فرزند مى دهند و او در قلّك خود نگهدارى مى كند تخميس آن به عهده والدين است يا به عهده فرزند كه پس از رسيدن به سن بلوغ بپردازد؟
ج: اگر بالغ نيست بايد ولىّ او خمس آن را بدهد و الا خود
فرزند بايد خمس آن را بدهد.
س 130: اگر پولى كه براى خريد مسكن مورد نياز پس انداز شده، بعد از گذشتن سال صرف در مؤونه ديگرى كرديم مثل مسافرت يا بيمارى، آيا پرداخت خمس آن لازم است؟
ج: بله، در فرض سؤال خمس دارد.
س 131: جوانى از 16 سالگى شروع به كار كرده و سالى 150 هزار تومان پس انداز كرده به قصد خريدن منزل مورد نياز، آيا خمس اين پول واجب است يا نه؟
ج: بله، در مورد سؤال مؤونه فعلى نمى باشد و خمس دارد.
س 132: كارمندى براى تهيه و ساخت مسكن از روى ناچارى پولى را در بانك مسكن گذارده تا با دريافت وام اقدام به تهيه مسكن نمايد. آيا پس از گذشت سال به آن پول خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس به آن تعلّق مى گيرد و اگر با پرداخت خمس، توان خريد خانه را ندارد بايد از حاكم شرع اجازه بگيرد و بعد از خريد خانه خمس را بدهد.
س 133: شخصى خانه اى ساخته، داراى دو طبقه كه طبقه اول براى سكونت خودش مى باشد ولى طبقه دوم فعلا مورد نياز خودش نمى باشد ولى بعد از 7 يا 8 سال ديگر پس از ازدواج فرزندش براى او در نظر گرفته است. آيا به اين خانه خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: در فرض سؤال، چون تهيه منزل از چندين سال قبل براى فرزندى كه هنوز ازدواج نكرده است عرفاً جزو مؤونه فعلى او محسوب نمى شود خمس آن بايد ادا شود.
س 134: كسى كه به خانه شخصى نيازمند است و نمى تواند يك جا تهيه كند، تدريجاً پول پس انداز مى كند. خمس اين وجوه پس انداز شده را بايد بپردازد يا خير؟
ج: خمس به آن تعلّق مى گيرد.
س 135: اگر پس انداز براى خريد خانه را صرف خريد سكه يا چيز ديگرى كنم كه ارزش پول كم نشود اشكال دارد؟
ج: خمس دارد.
س 136: شخصى به تدريج براى خانه مسكونى، از درآمد خود، زمين و لوازم ساختمان تهيه مى كند (مثلا يك سال زمين و سال بعد آهن و سال بعد سيمان و ...) آيا به اجناسى كه سال بر آن گذشته خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى خانه مورد نيز فعلى، راهى جز طريق فوق ندارد به اجناس مذكور خمس تعلّق نمى گيرد.
س 137: خود و همسرم كارمنديم به مقتضاى احتياج و شأن پولى كه چند سال پس انداز كرده ايم قصد خريد ماشين سوارى داريم و چنانچه بخواهيم خمس
آن را بدهيم قادر به خريد ماشين نخواهيم بود آيا با اين فرض خمس به اين پول تعلّق مى گيرد؟
ج: مبلغ مذكور خمس دارد ولى مى توانيد خمس آن را دستگردان كنيد و به تدريج ادا نماييد.
س 138: اينجانب دوازده سال پيش خانه اى ساختم و آن را به همسر و فرزندانم هبه كرده ام و در حال حاضر به همراه سه فرزند و همسرم در منزلى 65 مترى كه متعلق به همسرم مى باشد زندگى مى كنم. البته از همان چند سال قبل مبلغى پول پس انداز كرده ام كه خانه اى بهتر و در شأن خانواده ام تهيه كنم (لازم به ذكر مى دانم با توجه به رفت و آمد بسيار زياد و همچنين موقعيت اجتماعى خود و خانمم ايم منزل واقعا در شأن ما نيست) آيا به مبلغ جمع شده خمس تعلّق مى گيرد؟ آيا حضرت عالى ممكن است اين مبلغ را به من ببخشيد؟
ج: اگر اين مبلغ را جمع كرده باشيد و به مدت يك سال از آن گذشته باشد خمس به آن تعلّق مى گيرد و قابل بخشش نيست اما مى توانيد در صورت اضطرار منزل را تهيه كنيد و سپس خمس را بپردازيد.
س 139: 1. اشخاصى كه براى خريدن خانه مجبورند كه وام بگيرند (با اينكه به خانه نياز دارند) آيا به خانه آنها (بعد از خريد) خمس تعلّق مى گيرد؟
2. در صورتى كه مبلغ را يكجا پرداخت كنند و مديون نباشند چطور؟
3. در زمان فعلى كه خريدن خانه ممكن نيست مگر با پس انداز چند ساله، آيا به اين پس انداز خمس تعلّق مى گيرد؟
4. در صورت دادن خمس از مبلغ كاسته مى شود و خريدن خانه دوباره به تعويق مى افتد در اين حالت چطور؟
ج: 1. اگر تمام پول خانه را با وام گرفته باشد و در آن منزل سكونت دارد خمس به آن تعلّق نمى گيرد اما اگر مقدارى را پس انداز كرده باشد و سال به آن بخورد به آن مقدار خمس تعلّق مى گيرد.
2. اگربه آن پول سال گذشته باشد خمس به آن تعلّق مى گيرد اما اگر مثلا پولى به طور ناگهانى به دست او برسد و تمام آن را خرج در منزل مسكونى كند و يا قرض خود را پرداخت كند خمس ندارد.
3. به پس انداز آن اگر يك سال بگذرد و يا به سر سال خمسى برسد خمس تعلّق مى گيرد و اگر در هر سال با پول خود مقدارى از منزل را بسازد و در حقيقت پول خود را صرف در منزل كند خمس ندارد مثلا اگر با پول خود در يك سال زمين بخرد و در سال ديگر آجر و در سال سوم آهن را بخرد و كم كم خانه را بسازد خمس ندارد و احتياط در مصالحه خانه
بعد از ساخت است.
4. با تفصيل گفته شده بايد خمس را بپردازد و اگر توانايى ندارد بايد از مجتهد و يا مرجع خود اجازه بگيرد كه بعد از ساخت منزل خمس را بدهد.