کتاب آه سرد

باقى بماند[1]![2]

7 . ادب نشدن به آداب الهى

امين وحى خدا ، بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد و گفت: خداوند سلام مى رساند و مى فرمايد: بخوان:«وَ لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى .[3]هرگز چشمان خود را به نعمت هاى مادى اى كه به برخى از آنان [مشركان ]داديم ميفكن. اينها شكوفه هاى زندگى دنيا هستند ، تا آنان را بيازماييم و روزى پروردگارت ، بهتر و پايدارتر است». با نزول اين آيه، پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد كه منادى ، اين گونه ندا دهدمَن لَم يُؤَدَّب بِأدَبِ اللّه ِ تَقَطَّعَت نَفسُهُ عَلى الدُّنيا حَسَراتٍ .[4]كسى كه به ادب الهى مؤدّب نشود، جان او با حسرت از دنيا جدا مى شود .

[1]همان ، ص 228 .[2]توجّه به دو نكته ، ضرورى است: الف . هر چند كه ياد گرفتن قرآن و تلاوت آن به تنهايى ، داراى بركت هاى فراوانى است، ليكن بركت اصلى و بى پايان، از آنِ آموزشى است كه مقدمه عمل گردد. ب . اگرچه در يكى از اين دو روايت ، ترك آموختنِ دو سوره بقره و آل عمران و در ديگرى ، ترك سوره حمد موجب حسرت معرفى شده است، ولى با توجّه به اين كه مجموع قرآن ، نور و هدايت است، قطعا ترك تعلّم هر سوره ديگر آن نيز موجب حسرت مى گردد. اين مطلب ، با دقّت در خيرات و بركاتى كه در دنباله روايت اول براى آموختن و قرائت قرآن ذكر شده، روشن مى شود.[3]سوره طه ، آيه 131 .[4]بحار الأنوار ، ج 68 ، ص 348 .

8 . تمرّد از ولايت ائمه اطهار عليهم السلام

.پيامبر صلى الله عليه و آله بعد از آن كه آثار زيان ما مِن عَبدٍ وَلا أَمَةٍ زالَ عَن وَلايَتِنا وَخالَفَ طَريقَتَنا وَسَمّى غَيرَنا بِأسمائِنا وأسماءِ خيارِ أهلِنا الَّذي اختارَهُ اللّه ُ لِلقيامِ بِدينِهِ وَدُنياهُ وُلَقَّبَهُ بِالقائِمِ وَهوَ كَذَلِكَ يُلَقِّبُهُ مُعتَقِداً لا يَحمِلُهُ عَلى ذَلكَ تَقيَّةُ خَوفٍ وَلا تَدبيرُ مَصلَحَةِ دينٍ إلاّ بَعَثَهُ اللّه ُ يَومَ القِيامَةِ وَمَن كانَ قَد اتَّخَذَهُ مِن دونِ اللّه ِ وَليّا وَحُشِرَ إلَيهِ الشَّياطينُ الَّذينَ كانوا يُغوونَهُ فَقالَ لَهُ يا عَبدي ... يَقولُ اللّه ُ تَعالى قَدِّموا الَّذينَ كانَ لا تَقيَّةَ عَلَيهِم مِن أولياءِ مُحَمَّدٍ وَعَليٍّ فَيُقَدَّمونَ فَيَقولُ اللّه ُ تَعالى انظُروا حَسَناتِ عِبادي هَؤُلاءِ النُّصّابِ الَّذينَ أخَذوا الأندادَ مِن دونِ مُحَمَّدٍ وَعَليٍّ وَمِن دونِ خُلَفائِهِم فاجعَلوها لِهَؤُلاءِ المُؤمِنينَ لِما كانَ مِن اغتيالِهِم بِهِم بِوَقيعَتِهِم فيهِم وَقَصدِهِم إلى أذاهُم فَيَفعَلونَ ذَلِكَ فَتَصيرُ حَسَناتُ النَّواصِبِ لِشيعَتِنا الَّذينَ لَم تَكُن عَلَيهِم تَقيَّةٌ ثُمَّ يَقولُ انظُروا إلى سَيِّئاتِ شيعَةِ مُحَمَّدٍ وَعَليٍّ فَإن بَقيَت لَهُم عَلى هَؤُلاءِ النُّصّابِ بِوَقيعَتِهِم فيهِم زياداتٌ فاحمِلوا عَلى أُولَئِكَ النُّصّابِ بِقَدرِها مِنَ الذُّنوبِ الَّتي لِهَؤُلاءِ الشِّيعَةِ فَيَفعَلُ ذَلِكَ ثُمَّ يَقولُ عَزَّ وَجَلَّ... فَعِندَ ذَلِكَ تَعظُمُ حَسَراتُ النُّصّابِ إذ كانوا رَأوا حَسَناتِهِم في مَوازينِ شيعَتِنا أهلَ البَيتِ وَرَأوا سَيِّئاتِ شيعَتِنا عَلى ظُهورِ مَعاشِرِ النُّصّابِ فَذَلِكَ قَولُهُ عَزَّ وَجَلَّ«كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَــالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ».[1]

.در روز قيامت، نيكى هاى ناصبيان و دشمنان ما براى دوستان ما

[1]همان ، ج 7 ، ص 190 .

. نوشته مى شود و گناهان دوستان ما براى ناصبيان و دشمنان ما... . هنگامى كه دشمنان ما مى بينند نيكى هايشان در ترازوى شيعيان ماست و گناهان شيعيان ما ، بر پشت آنان [دشمنان] سنگينى مى كند، حسرتشان بسيار خواهد شد. اين است معناى كلام خداى سبحان كه فرمود:اعمالشان ، حسرتى براى آنان خواهد بود.

.ابوذر غفارى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرد يا أبا ذَرٍّ يُؤتى بِجاحِدِ عَلِيٍّ يَومَ القِيامَةِ أعمى أبكَمَ يَتَكَبكَبُ في ظُلُماتِ القِيامَةِ يُنادي«يَـا حَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطتُ فِى جَنـبِ اللَّهِ»وَفي عُنُقِهِ طَوقٌ مِن النّارِ .[1]

.اى ابوذر! روز قيامت ، منكر على عليه السلام را مى آورند، در حالى كه كور، كر، در ظلمت هاى قيامت غوطه ور، افتان و خيزان است، ندا مى دهد: «دريغ و افسوس از كوتاهى و قصورى كه درباره خدا كردم» و در گردنش ، طوقى از آتش آويخته مى شود.

.حضرت على عليه السلام فرمود: أنا حَسرَةُ النّاسِ يَومَ القِيامَةِ .[2]

.من ، حسرت مردم در روز قيامت هستم.

بى گمان ، دشمنان آن امام ، حسرت مى خورند كه اى كاش وى را دوست مى داشتند و دوستداران وى نيز حسرت مى خورند كه اى كاش بر دوستى شان با او مى افزودند.

.امام صادق عليه السلام فرمود: وَأعظَمُ مِن هَذا حَسرَةً رَجُلٌ جَمَعَ مالاً عظيماً بِكَدٍّ شَديدٍ وَمُباشَرَةِ الأهوالِ وَتَعَرُّضِ الأَقطار ثُمَّ أفنى مالَهُ صَدَقاتٍ وَمَبَرّاتٍ وَأفنى

[1]همان ، ج 39 ، ص 88 .[2]همان ، ج 36 ، ص 150 .

.امام صادق عليه السلام فرمود: شَبابَهُ وَقُوَّتَهُ عِباداتِ وَصَلواتٍ وَهوَ مَعَ ذَلِكَ لا يَرى لِعَليِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام وَلا يَعرِفُ لَهُ مِنَ الإسلامِ مَحَلَّهُ و .. . فَذاكَ أعظَمُ مِن كُلِّ حَسرَةٍ ...[1]

.بزرگ تر از اين حسرت ها ، حسرت كسى است كه مالى فراوان با رنجِ بسيار فراهم كند و آن مال را در صدقات و مبرّات صرف كند و جوانى و قدرت خويش را در نماز و عبادت بگذراند ، ولى براى على عليه السلام ، جايگاه شايسته آن حضرت را قائل نباشد... . اين حسرت، بزرگ ترين حسرت است... .

.همچنين از حضرت على عليه السلام نقل شده است: فَلا تَخَلَّفوا عَنّا لِطَمَعِ دُنيا بِحُطامٍ زائِلٍ عَنكُم وَأنتُم تَزولونَ عَنهُ فَإنَّهُ مَن آثَرَ الدُّنيا عَلَينا عَظُمَت حَسرَتُهُ .[2]

.به طمع دنيايى كه از شما گرفته مى شود و شما نيز از آن فاصله مى گيريد ، از ما جدا نشويد. كسى كه دنيا را بر ما ترجيح مى دهد، گرفتار حسرت فراوان خواهد شد .

9 . ترك اخلاص

.امام باقر عليه السلام ذيل آيه«فَمَن يَعْمَلْ امام باقر عليه السلام ذيل آيه«فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ»[3]فرمود: إن كانَ مِن أهلِ النّارِ وَكانَ قَد عَمِلَ في الدّنيا مِثقالَ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَهُ يَومَ القِيامَةِ حَسَرَةً أنَّهُ كانَ عَمَلُهُ لِغَيرِ اللّه ِ .[4]

.كسى كه اهل جهنّم است، اگر در دنيا ، عمل خيرى را انجام داده باشد، در روز قيامت ، به ديده حسرت به آن نگاه مى كند [و

[1]همان ، ج 100 ، ص 15 و ج 89 ، ص 252 .[2]همان ، ج 65 ، ص 62 .[3]هر كس به وزن ذره اى خير انجام دهد، [پاداش] آن را مى بيند (سوره زلزال ، آيه 7) .[4]تفسير القمى ، ج 2 ، ص 433 .

. نمى تواند به آن دسترسى پيدا كند]؛ چون براى غير خدا انجام داده است .

10 . يارى نكردن امام

.ابوذر غفارى (قهرمان ديار ربذه) از پيامبر صلى الله وَنَحنُ بابُ حِطَّةٍ وَسَفينَةُ نوحٍ وَنَحنُ جَنبُ اللّه ِ الَّذي يُنادي مَن فَرَّطَ فينا يَومَ القِيامَةِ بِالحَسرَةِ وَالنَّدامَةِ .[1]

.... ما دروازه مغفرت و كشتى نوح هستيم. ما كسانى هستيم كه هر كس درباره ما كوتاهى كند، در روز قيامت ، فرياد حسرت و ندامت سر مى دهد .

.بايد به اين نكته توجّه كرد كه آنچه مهم است و موجب حسرت و ندامت مى گردد، يارى نكردن دين خداست. بنا بر اين، تنها گذاشتن هر كس كه محور دين است و نتيجه يارى نكردن او، يارى نكردن دين باشد (خواه آن شخص ، معصوم باشد يا مجتهد و مرجع تقليدى كه جانشين امام معصوم است يا ...) ، موجب حسرت مى شود .

11 . پذيرش ولايت امام جائر

.حضرت امام صادق عليه السلام فرمود: .. . ثُمَّ يأتي النِّداءُ مِن عِندِ اللّه ِ جَلَّ جَلالُهُ ألا مَن ائتَمَّ بِإمامٍ في دارِ الدُّنيا فَليَتَّبِعهُ إلى حَيثُ يَذهَبُ بِهِ فَحينَئِذٍ«تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ وَ رَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ * وَ قَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَــالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَ مَا هُم بِخَـارِجِينَ مِنَ النَّارِ».[2]

[1]بحار الأنوار ، ج 27 ، ص 198 .[2]همان ، ج 8 ، ص 10 .

.... سپس نداى ديگرى مى آيد كه هر كس در دنيا، به دنبال امامى بوده است، هر جا كه امامش او را مى برد، همراش برود. در اين هنگام ، پيشوايانِ گمراه ، از پيروان خويش برائت مى جويند و عذاب الهى را مشاهده مى كنند و رشته هاى پيوندشان گسسته مى گردد. [در اين هنگام] پيروان مى گويند: «كاش ما را بازگشتى [به دنيا ]مى بود تا از آنان [يعنى پيشوايان ستم] بيزارى جوييم، آن گونه كه آنان [امروز] از ما بيزارى جستند» . اين گونه ، خداوند ، اعمالشان را مايه حسرت و اندوه [مى گرداند و] به آنان مى نماياند و هرگز از آتش ، خارج نخواهند شد .

12 . هزينه كردن مال براى نابودى دين

.حضرت امام باقر عليه السلام فرمود: آيه :كسانى كه كافر شدند ، اموال خود را هزينه مى كنند تا مردم را از راه خدا باز دارند. آنان اين اموال را هزينه مى كنند ، امّا مايه حسرت و اندوهشان خواهد شد .درباره كفّار قريش نازل شده كه اموالشان را هزينه كردند و براى جنگ با رسول خدا صلى الله عليه و آله به بدر آمدند. در آن جا كشته و راهى جهنّم شدند و اموالى را كه هزينه كرده بودند، مايه حسرتشان گرديد .[1]

به اعتقاد علماى تفسير ، شأن نزول، موجب اختصاص آيه به مورد نزول نمى شود. از اين رو ، آيه مورد اشاره ، نه به كفّار قريش اختصاص دارد و نه به تأمين هزينه جنگ بدر ؛ بلكه هر كسى در هر جنگ نظامى، سياسى، فرهنگى، تبليغاتى، اقتصادى و... هزينه جبهه كفر را تأمين كند يا در اين راه ها همّتى به

[1]«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّواْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ...»(سوره انفال ، آيه 36) ، بحار الأنوار ، ج 17 ، ص 205 .

خرج دهد ، تا مردم را از راه خدا و گرايش به دينِ او باز دارد، مشمول اين آيه خواهد بود و تلاش هاى او در نهايت ، مايه حسرتش خواهد گرديد.

13 . ضايع كردن نعمت

.امام على عليه السلام فرمود: فَيا لَها حَسرَةً عَلى كُلِّ ذي غَفلَةٍ أن يَكونَ عُمُرُهُ عَلَيهِ حُجَّةً وَأن تُؤَدِّيَهُ أيّامُهُ إلى الشَّقوَةِ نَسألُ اللّه َ سُبحانَهُ أن يَجعَلَنا وَإيّاكُم مِمَّن لا تُبطِرُهُ نِعمَةٌ وَلا تُقَصِّرُ بِهِ عَن طاعَةِ رَبِّهِ غايَةٌ وَلا تَحُلُّ بِهِ بَعدَ المَوتِ نَدامَةٌ وَلا كآبَةٌ .[1]

.دريغ و افسوس از غافلى كه [سرمايه] عمر او حجّتى بر ضدّ او باشد و اين كه روزگارش وى را به شقاوت و بدبختى بكشاند! از خدا مى خواهيم كه ما و شما را از كسانى قرار دهد كه نعمت، آنان را مست و سركش نمى كند و [هيچ ]انگيزه اى، از اطاعت پروردگارشان باز نمى دارد و پس از مرگ، اندوه و پشيمانى به آنان رو نمى آورد!

هر چند كه آن امام ، در ابتداى سخن ، از نعمت «عمر» صحبت كرده است ، ليكن پايان كلام او نشان مى دهد كه سركشى نكردن در زمان به دست آوردن هر نعمتى ، مراد آن امام هُمام است.

14 . ارتكاب گناهان

.امام على عليه السلام در استغفارهاى هفتادگانه خود اللَّهُمّ وَأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَعقُبُ الحَسرَةَ وَيُورِثُ النّدامَةَ .[2]

.خدايا! از تو آمرزش مى خواهم براى هر گناهى كه حسرت و

[1]نهج البلاغة ، خطبه 64 .[2]بحار الأنوار ، ج 84 ، ص 330 .

. پشيمانى به دنبال دارد .

.نيز مى گفت: اللَّهُمَّ وَأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ الأسقامَ وَالفَناءَ وَيوجِبُ النِّقَمَ وَالبَلاءَ وَيَكونُ في القِيامَةِ حَسَرَةٍ وَنَدامَةً .[1]

.خدايا! از تو آمرزش مى خواهم براى هر گناهى كه بيمارى و نابودى به دنبال دارد ، موجب خشم و بلا مى گردد و در قيامت ، حسرت و پشيمانى به بار مى آورد .

15 . مسخره كردن پيامبران

قرآن كريم بعد از شرح ماجراى شهير سوره يس مى فرمايد:« يَـا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلاَّ كَانُواْ بِهِى يَسْتَهْزِءُونَ ».[2]افسوس بر اين بندگان كه هيچ پيامبرى براى [هدايت] آنان نيامد، مگر اين كه او را استهزا (مسخره) مى كردند [و به سخنان او گوش فرا نمى دادند] .

[1]همان جا.[2]سوره يس ، آيه 30 .