معرفى هاى گزارشى
كليّاتآشنايى اجمالى با اوّلين فرهنگ جامع موضوعى صحيفه سجاديّه
كتاب ترّنم آفتاب اولين فرهنگ جامع موضوعى صحيفه است كه با ژرفنگرى هاى ادبى و علمى و ذوقى خاص به رشته تحرير درآمده است. مؤلف اين كتاب با طرح 1400 نمايه متناسب با كلمات موجود در صحيفه در طول 362 صفحه, با سبكى نو, به دسته بندى مطالب صحيفه پرداخته و بدين ترتيب راه را براى تمام علاقه مندان آشنايى با معارف صحيفه آسان نموده است.
انگيزه نگارش: اهتمام فراوان شيعيان به روايت و نقل صحيفه سجاديه, خوش بختانه موجب شد پنجاه و چهار دعا از اين مجموعه, محفوظ و به عنوان يكى از مستندترين متون اسلامى باقى بماند. اما پس از گذشت قرن ها و على رغم شرح و ترجمه هايى كه از صحيفه سجاديه شده, هنوز متن بى نظير و فحواى بى بديلش در غربت است و همواره در انتظار تلاش ادبا, محققان و انديشمندان است كه نقاب از رخ بى مثالش بردارند و عالم را از گرمى آفتاب وجودش بهره مند سازند.
غربت صحيفه سجاديه مؤلف را بر آن داشت كه پس از به پايان رساندن تأليف لغت نامه صحيفه سجاديه از ميان كارهاى به زمين مانده با تهيه و تدوين يك فرهنگ موضوعى و انجام كارى كليدى در اين زمينه, راه تحقيق را به يارى خدا بر پژوهشگران آسان كند و به قدر بضاعت خود خدمتى به آستان على بن الحسين(ع) نمايد.
ويژگى هاى فرهنگ موضوعى صحيفه: ـ ماندگارى اين اثر و استفاده فراگير از آن: اين اثر, اثرى ماندگار به ماندگارى كلام امام(ع) خواهد بود, زيرا معمولاً هر نوع برداشت و فهمى نقد و كهنه مى شود و بالاخره با آمدن سبك ها, روش ها و اصطلاحات جديد به تدريج به فراموشى سپرده خواهد شد جز آنچه به منبع وحى متصل باشد و نگارنده بر اين باور است كه محققان علاقه مند به صحيفه با طيب خاطر براى تحقيق به اين متن مراجعه مى كنند.
ـ جلب اعتماد محققان: اعتماد محقق به اين كه هيچ لغتى از قلم نيفتاده و در دست داشتن عناوين و جمله هايى كه به يقين مى توان گفت كلام امام(ع) است نه برداشت فرد.
ـ سرعت بخشيدن به كار محققان: هر فرد محققى مى تواند تمام جملاتى را كه حاوى نمايه مورد نظر موجود در صحيفه است به راحتى بيابد خواه موضوعيّت داشته باشد يا نداشته باشد.
ـ كاربردى بودن آن براى همه مبلّغان و فرهنگيان و علاقه مندان آشنايى با معارف صحيفه: علاوه بر كارآيى ويژه فرهنگ موضوعى صحيفه براى محقّقان, اين كتاب مى تواند مبلّغان, فرهنگيان و تمام علاقه مندان آشنايى با معارف موجود در صحيفه را براى رسيدن به اهدافشان يارى دهد. دائرة المعارف يهود, يهوديت و صهيونيسم: مدرن سازى و فرهنگ
عبدالوهاب ميسرى, ترجمه مؤسسه مطالعات و پژوهش هاى تاريخ خاورميانه, چاپ اوّل, دبيرخانه كنفرانس بين المللى حمايت از انتفاضه فلسطين, تهران, 1383, ج3, 552ص, رحلى.
جلد سوم اين دايره المعارف در دو بخش تدوين شده است. بخش نخست (مدرنيسم) مشتمل بر اين موضوعات است: مدرنيسم تا پست مدرنيسم; سكولاريسم (و امپرياليسم), يهوديت و اعضاى گروه هاى يهودى; مدرنيسم و اعضاى گروه هاى يهودى; رهاسازى; روشنگرى يهودى; سرمايه دارى و گروه هاى يهودى; سرمايه داران يهودى جهان (جز آمريكا); سرمايه داران يهودى (ايالات متحده امريكا); سوسياليسم و گروه هاى يهودى. بخش دوم نيز با عنوان (فرهنگ گروه هاى يهودى) اين عناوين را شامل مى شود: فرهنگ هاى گروه هاى يهودى: تعريف و دشواره; فولكلور (خوراك و پوشاك) گروه هاى يهودى; هنرهاى تجسمى و گروه هاى يهودى; دشواره موزه يهودى; موسيقى, رقص و گروه هاى يهودى; كمدى, سينما و گروه هاى يهودى; ادبيات يهودى و صهيونيستى; ادبيات عبرى زبان; زبان و گويش هاى گروه هاى يهودى; فيلسوفان گروه هاى يهودى; جامعه شناسان يهودى; تعليم و تربيت در گروه هاى يهودى از آغاز تا دوران معاصر; تعليم و تربيت در گروه هاى يهودى دوران معاصر.فلسفه و كلامدين, مراسم مذهبى و فرهنگ
شون مك لافلين, ترجمه افسانه نجاريان, چاپ اوّل, نشر رسش, اهواز, 1383, 104ص, رقعى.
نويسنده در آغاز در خصوص مراسم مذهبى اديان معتقد است كه عملكرد اصلى مراسم, برقرارى نوعى ارتباط است كه به دو شيوه صورت مى گيرد: مرتبط كردن مردم و عقايد خاص اشراقى آنها درباره اين كه وجود متعالى چه قدرتى در عالم هستى دارد; مرتبط كردن گروه و فرد كه اغلب باعث كمك به ايجاد اتحاد بين اين دو مى شود و در عين حال به وضعيت موجود نيز مشروعيت مى بخشد. چند رويكرد كلى به مراسم مذهبى, دوركيم و عملكرد مراسم مذهبى, رويدادهاى سرنوشت ساز, مراسم غير مذهبى, فرهنگ, دين و فرهنگ, مراسم مذهبى, سمبل ها و قدرت عناوين اصلى كتابند. در پايانِ كتاب واژه نامه متن درج گرديده است. آيا اعتقاد به خدا عقلانى است؟
نرگس نظرنژاد, چاپ اوّل, دانشگاه الزهراء(س), تهران, 1383, 256ص, وزيرى.
كتاب حاضر مشتمل بر سه فصل است: فصل اول به شناخت جايگاه و بستر تاريخى آراى پلنتينگا اختصاص دارد. در فصل دوم ديدگاه الوين پلنتينگا تحليل و بررسى شده و فصل سوم به نقد و ارزيابى ديدگاه پلنتينگا اختصاص يافته است. گفتنى است نخستين بار فيلسوف دين معاصر آمريكايى, الوين پلنتينگا اصطلاح معرفت شناسى اصلاح شده را به كار بست. وى در سال 1980 با قرائت مقاله اى تحت عنوان (اعتراض پيروان سنت اصلاح شده به الهيات عقلى) در انجمن فيلسوفان كاتوليك اين اصطلاح را به ميان آورد. وجه تسميه اين اصطلاح, ارتباط آن با شاخه اصلاح شده كالونيستى مسيحيت است و در واقع اين معرفت شناسى تا حد زيادى از سنت كلامى و دعاوى معرفت شناختى جان كالون ملهم است. اما به نظر مى رسد با وجود ارتباط مذكور, پذيرش معرفت شناسى اصلاح شده منوط به پير و كالون بودن يا حتى مسيحى بودن نيست. عرفى شدن در غرب مسيحى و شرق اسلامى
عليرضا شجاعى زند, چاپ اوّل, شركت چاپ و نشر بين الملل, تهران, 1383, 238ص, رقعى.
عرفى شدن يا سكولاريسم مجموعه نظرياتى است كه عمدتاً از تأملات نظرى ناشى از سرگذشت تاريخى مسيحيت در غرب پس از خروج از عصر ايمان و ورود به دوران مدرن نشأت گرفته است. اين فرايند تاريخى مانند هر پديده تاريخيِ منحصر به فرد ناشى از ويژگى ها و مقتضيات فرهنگى, تاريخى و اجتماعى خاص خود بود. امروزه اين پديده وارداتى صورت و القايى دارد و الگوى اجتناب ناپذير توسعه به شيوه غربى تلقى مى شود, آن هم بدون در نظر گرفتن تفاوت محتوا و مقتضيات فرهنگى, اجتماعى و تاريخى. نويسنده در اين كتاب به بررسى مقايسه اى و تطبيقى زمينه هاى عرفى شدن در غرب مسيحى و شرق اسلامى دست زده و اين انگاره اسطوره سان را واكاوى مى كند. مسيح يهودى و فرجام جهان (مسيحيت سياسى و اصول گرا در آمريكا)
رضا هلال, ترجمه قبس زعفرانى, چاپ اوّل, هلال, تهران, 1383, 268ص, رقعى.
اين اثر ترجمه كتاب المسيح اليهودى و نهايه العالم نوشته رضا هلال است درباره جريان مسيحيت صهيونيستى و نقش آن در تحولات سياسى و اجتماعى آمريكا و نحوه حضور يكپارچه غرب در خاورميانه و جغرافياى سرزمين هاى اسلامى طى سال هاى پايانى قرن بيستم و سال هاى آغازين قرن بيست ويكم. فصل اول به ريشه هاى مسيحيت يهودى در تاريخ مسيحيت و تاريخ غرب مى پردازد و تحليل خود را از ظهور قديس پولس تا جنبش اصلاح طلبانه پروتستان ها و سپس عصر انقلاب اروپا تا دوره امپرياليستى بريتانيا ادامه مى دهد. فصل دوم به بحث و بررسى در نشو و نماى مسيحيت يهودى در امريكا و سپس تبديل شدن آن به مسيحيت صهيونيستى تا برانگيخته شدن دولت اسرائيل مى پردازد. فصل سوم بحث و گفتگو درباره آغاز جنبش احياى مذهبى در ايالات متحده آمريكا از دهه پنجاه و سپس به قدرت رسيدن انجيلى هاى افراطى در دهه هفتاد و ارتباط آن با به قدرت رسيدن مسيحيت صهيونيستى در آمريكا را دربر مى گيرد. برخى از عناوين فصل هاى ديگر كتاب بدين قرار است: به قدرت رسيدن راست مسيحى و لابى مسيحى ـ صهيونيستى; اصول گرايى و خشونت و رساله جهانى صليبى. اديان شرقى در كافركيشى رومى
فرانس والرى مارى كومون, ترجمه تيمور قادرى, چاپ اوّل, مؤسسه انتشارات اميركبير, تهران, 1383, 292ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب با بررسى آيين هاى رقيب مسيحيت و آيين هاى مهرى, نيز با كندوكاو در آيين هاى رازورزانه شرق, عناصر بر جاى مانده از اين آيين ها را در آرا و عقايد رايج در روم باستان رديابى كرده به اين نتيجه مى رسد كه جهان غرب به سركردگى امپراتورى روم در نهايت تسليم يك آيين شرقى مى شود. همچنين وى استدلال مى كند كه جهان غرب پيش از ظهور مسيحيت نيز در مقابل ديگر اديان شرقى سر تسليم فرود آورده بود. نويسنده مى گويد: اروپا در زمان سورى دين بايد نمايانگر تنوعى حيرت انگيز بوده باشد. اگرچه خدايان كهن و بومى ايتاليا, سلتى و ايبرى از اريكه به زير آمده بودند, اما همچنان در ميان توده ها پايگاه داشتند … تمام اشكال كافركيشى همزمان مورد اقبال عمومى قرار گرفت و در ميان توده ها ريشه دوانيد و اين در حالى بود كه يكتاپرستى خاص يهوديان هواداران خاص خود را داشت و مسيحيت نيز ضمن تحكيم و تقويت كليساها و آيين خود به وسوسه هاى گيج كننده گنوسيسم ميدان داد. يكصد نوع جريان متفاوت, مردم مردد و بلاتكليف را به اين سو و آن سو مى كشيد و يكصد نوع پند و اندرز به وجدان مردمان چنگ مى زد… اديان شرقى, كه متوالياً محبوبيت يافتند بر تغيير شكل كافركيشى لاتين, تأثيرى سرنوشت ساز نهادند. آسياى صغير اولين منطقه اى بود كه ايتاليا به پذيرش خدايان آن همت گماشت. قضا و قدر از ديدگاه ملاصدرا
حسن اسلامى, چاپ اوّل,شاكر, قم, 1383, 256ص, رقعى.
مباحثى كه در اين كتاب در حوزه قضا و قدر مطرح شده اين عناوين را شامل مى شود: معناى عنايت و قضا و قدر; در محل قضا قدر; آيا نظامى بهتر از نظام موجود مى توان براى جهان تصور كرد; مسأله شرور در قضاى الهى چگونه توجيه مى شود; جبر و اختيار از ديدگاه مرحوم صدرالدين شيرازى و دعا و بندگى در حل مشكلات چه تأثيرى دارد. به تصريح نويسنده قضا و قدر به اين معنا نيست كه انسان در مقابل حوادث و رويدادها هيچ گونه اراده و آزادى از خود نداشته باشد… از نظر صدرالمتألهين و پيروانش قضا عبارت است از صدر علميه و مثل نوريه كه لازمه ذات حق تبارك و تعالى مى باشد و هيچ گونه جعل و ايجادى به آن تعلق نگرفته است و از اجزاى عالم نيست, زيرا هيچ گونه حيثيت عدمى و جهت امكانى در آن راه ندارد, بلكه صورت علم حق تعالى است كه هم قديم به قدم ذات, و هم باقى است به بقاى پروردگار. همچنين مؤلف خاطرنشان مى كند كه در موجوداتِ مجرد و عالم بالا نظام سبب مسببى و رابطه على و معلولى تغييرناپذير است… ولى در موجودات غير مجرد و عالم طبيعت در عين حال كه تحتم و قطعيت خود را از علل و اسباب قبلى خود مى يابند و قانون عليت بر تمام مراتب آن حاكم است, چنين نيست كه معلولى علل خاص معين داشته باشد و هيچ گونه تغيير و تخلفى در آن راه نيابد…. راه و رسم منزل ها: شرح منازل السائرين خواجه عبدالله انصارى
على شيخ الاسلامى, چاپ اوّل, مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران, تهران, 1383, ج2, 362ص, وزيرى.
اين نوشتار شرحى است بر منازل السائرين (اثر خواجه عبدالله انصارى) كه در قرن چهارم هجرى تحرير شده است). اين كتاب ذكر منازل سير و سلوك و عرفان است و در جلد دوم, اين موضوعات مطرح گرديده است: وادى ها (احسان, علم, حكمت, بصيرت, فراست, تعظيم, الهام, سيكنه, طمأنينه, همت); احوال (محبت, غيرت, شوق, قلق, عطش, وجدو, دهش, هيمان, برق و ذوق); ولايات (لحظ, وقت, صفا, سرور, سر, نفس, غربت, غرق, غيبت و تميكن); حقايق (مكاشفه, مشاهده, معاينه, حيات, قبض, بسط, سكر, صحو, اتصال و انفصال); نهايات (معرفت, فنا, بقا, تحقيق, تلبيس, وجود, تجريد, تفريد, جمع و توحيد). جايگاه زن در خانواده و اجتماع در اسلام و يهوديت
محمدرضا جليلى, چاپ اوّل, دستان, تهران, 1383, 276ص, رقعى.
جايگاه زنان در خانواده و اجتماع در دين اسلام و شريعت يهود در اين نوشتار بررسى و مقايسه شده است. مباحث كتاب ذيل اين عناوين سامان يافته است: آفرينش و ارزش زن (نگاهى به زن در ادوار تاريخ, آفرينش زن, فضيلت زنان); زن در شكل گيرى خانواده و اجتماع (ازدواج و تشكيل خانواده, معيارهاى انتخاب همسر, نقش حجاب در خانواده و اجتماع, نقش زن در تزلزل خانواده و اجتماع); حقوق زن در خانواده و اجتماع (حقوق مادى زن در خانواده و اجتماع, حقوق معنوى زن در خانواده و اجتماع, تعدى به حقوق زن در خانواده و اجتماع); مشاركت زنان در اجتماع (حضور زنان در اجتماع, موانع حضور زنان در اجتماع, مشاركت زنان در اشتغال, زنان در مديريت و رهبرى جامعه); ديدگاه اسلام و يهود درباره تعدادى از زنان وابسته به انبيا (همسر آدم(ع) و همسر نوح(ع), سارا و هاجر, مادر موسى(ع), خواهر موسى(ع), همسر موسى(ع), همسر و دختران لوط(ع), زليخا و ملكه سبا). نقدى بر فلسفه دين (هاسپرز), خدا در فلسفه (خرمشاهى), هرمنوتيك كتاب و سنت (مجتهد شبسترى)
على صفايى حائرى, چاپ اوّل, ليلةالقدر, قم, 1383, 152ص, رقعى.
اين كتاب نقدى است بر بعضى شبهات كلام جديد و نوشته هاى دين پژوهى معاصر. اين كتاب شامل دو مقاله است: اولين مقاله, متن دست نويس نگارنده در نقد و بررسى بخش هفتم كتاب آشنايى با فلسفه تحليلى به نام نقدى بر براهين اثبات وجود خدا و نيز نقد كتاب خدا در فلسفه بهاءالدين خرمشاهى است كه آن هم ترجمه مقالات مربوط به برهان هاى اثبات وجود بارى, نوشته و ويراسته پل ادوارز از دايره المعارف فلسفه است; دومين مقاله, نقد و بررسى كتاب هرمنوتيك كتاب و سنت نوشته محمد مجتهد شبسترى است. تهافت الفلاسفه
محمد بن محمد غزالى, ترجمه حسن فتحى, چاپ اوّل, ثاراللّه, تهران, 1383, 234ص, وزيرى.
اين كتاب نوشته امام محمد غزالى (450ـ 505ق) در نفى ديدگاه فيلسوفان (مشاييان) است كه اينك ترجمه اى ديگر از آن عرضه مى گردد. نويسنده اين كتاب را در پنج مقدمه و بيست مسأله نگاشته است. وى در مقدمه اول مى گويد: براى پرهيز از اطاله كلام و سهولت و يك دستى مباحث, فقط روايت فارابى و ابن سينا از حكمت مشاء را ملاك نقد خويش قرار خواهد داد. در مقدمه دوم اختلاف ميان فيلسوفان و ديگران را به سه دسته تقسيم مى كند و فقط در يك دسته كه به اصول دين مربوط است لازم مى داند كه به معارضه با آنها بپردازد. مقدمه سوم بيانگر شيوه تخريبى غزالى است. مقدمه چهارم به بيان اين مدعاى غزالى اختصاص دارد كه از ميان مقدسات مورد ادعاى فيلسوفان برخى ها ضرورى نيستند (مانند رياضيات) و برخى ها را نيز متكلمان تحت نام هاى ديگر تحصيل كرده اند (مانند منطق). از ميان مسائل بيستگانه كتاب, مسأله اول به بررسى حدوث يا قدم جهان مى پردازد. مسأله هاى دوم تا پانزدهم به اثبات خدا, توحيد او, صفات او, از جمله علم او به خودش و غير خودش اختصاص دارد. مسأله هاى پانزدهم و شانزدهم به بررسى زنده بودن آسمان و غرض محرك آن اختصاص يافته اند. پس از اين شانزده مسأله, مسائل مربوط به طبيعيات مطرح مى شود و از ميان آنها, مبحث عليت, مستقل بودن جوهر نفس, جاودانگى نفس و سرانجام, استحاله بازگشت جان ها به تن ها به ترتيب مسأله هاى هفدهم تا بيستم را تشكيل مى دهند. خاتمه كتاب تكفير فيلسوفان است از سوى غزالى در سه مسأله قدم جهان, علم نداشتن خدا به جزئيات و استحاله حشر اجساد. درآمدى بر فلسفه اسلامى
امير محمودى فرد, چاپ اوّل, بهمن آرا, قم, 1383, 272ص, رقعى.
در اين كتاب نمونه هايى از بحث هاى فلسفى اسلامى مطرح شده در قرآن و روايات ذكر گرديده, همچنين مختصرى از تاريخچه فلاسفه اسلامى از ابتدا تا ملاصدرا بررسى شده است. پس از آن به طور مختصر مطالبى در باب علم منطق مطرح گرديده است. افزون بر آن, ترجمه و توضيحاتى از بدايه الحكمه همراه با پرسش ها و پاسخ هايى در كتاب فراهم آمده است. جدال علم و فلسفه در انديشه ماركس
نادر انتخابى, چاپ اوّل, هرمس, تهران, 1383, 404ص, رقعى.
نگارنده مى گويد: هدف اين نوشته يافتن جلوه هاى گوناگون نوعى دوگانگى در انديشه ماركس است. اين دوگانگى هم ناشى از فراخ دامنى آفريده هاى فكرى ماركس است, هم از تنوع آبشخورهاى فكرى او سرچشمه مى گيرد, هم پيامد نوسان دايمى ماركس ميان بررسى هاى محدود دانشورانه و نظريه پردازى هاى پردامنه انقلابى است و هم به گونه اى بنيادى تر ريشه در دوگانگى رهيافت معرفت شناختى او دارد… در فلسفه ماركس به فلسفه, دو مرحله متمايز را مى توان شناخت و از همين رو اين كتاب نيز به دو بخش تقسيم شده است: بخش نخست آن به بازگويى سير تحول انديشه ماركس در نخستين دهه (1845ـ 1835) جستجوهاى نظرى و تكاپوهاى سياسى و اجتماعى او اختصاص يافته است… بخش دوم كتاب به بررسى رابطه ماركس (و انگلس) با علوم مى پردازد و تأثير پيشرفت هاى علمى سده نوزدهم را در شكل گيرى روش شناسى و معرفت شناسى ماركس برمى رسد…. موسوعة العقائد الاسلامية
حجت الاسلام والمسلمين رى شهرى, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1383, 5ج.
دين مبين اسلام, مانند ساير اديان آسمانى, مجموعه اى از عقايد و اعمال است. دين در درجه نخست بر عقايد اطلاق مى شود, چرا كه بر قلب و جان آدمى مى نشيند و از آن جا به اعضا و جوارح گسترش مى يابد. استنباط عقايد اسلامى و تبيين و اثبات و دفاع از اين عقايد وظيفه علم كلام است و متكلم براى استنباط معارف دينى نيازمند مجموعه اى كامل و منسجم از آيات و احاديث اعتقادى است, همان طور كه فقيه براى استنباط احكام شرعى نيازمند مجموعه اى كامل از آيات و احاديث فقهى است.
موسوعة الاحاديث الاعتقادية در صدد عرضه نظام مند آيات و احاديث اعتقادى همراه با توضيح و تحليل مباحث مهم قرآن و حديث است. در اين پژوهش سه كار اصلى در مورد اعتقادات انجام پذيرفته است: گردآورى آيات و احاديث اعتقادى; تنظيم موضوعى آيات و احاديث گردآورى شده; تحليل مباحث مهم و حل تعارضات احتمالى و پاسخگويى به شبهات مطرح. اگر وظايف يك متكلم را به دو بخش كلى استنباط و دفاع از اعتقادات اسلامى تقسيم كنيم, در اين موسوعه بخش اوّل و قسمت مهمى از بخش دوم به انجام رسيده است, چرا كه براى دفاع از عقايد اسلامى نخست بايد آنها را تنظيم كرد و پس از آن به ايضاح مفهومى پرداخت و در نهايت به اثبات و دفع شبهات و ردّ عقايد معارض پرداخت.
بخش هاى اصلى اين موسوعه عبارتند از: عقل و جهل, علم و حكمت, شناخت خدا, عدل خدا, نبوت, امامت, معاد, جهان شناسى, اديان و مذاهب. از ميان اين عناوين, تحقيق سه عنوان نخست به اتمام رسيده و در پنج مجلّد مراحل چاپ را مى گذراند. جلد اوّل به عقل و جهل و جلد دوم به علم و حكمت اختصاص دارد. سه جلد بعدى در مورد شناخت خداست كه خود به پنج بخش تقسيم مى شود: شناخت خدا, توحيد, اسماى خدا, صفات ثبوتى, و صفات سلبى. بخش نخست به مباحث عام خداشناسى ـ همچون ارزش, هاديان, مبادى و راه هاى خداشناسى و آثار و آفاق و حجاب ها و موانع خداشناسى ـ مى پردازد. در بخش دوم ارزش و مراتب توحيد مورد بررسى قرار گرفته است. بخش سوم به مباحث معنا, اصناف و تعداد اسماى الهى, اسم اعظم و نقش اسماى خدا در تدبير جهان اختصاص دارد. بخش چهارم پس از طرح مباحث كلى اسما و صفات به تك تك اسما و صفات ثبوتى مهم خدا مى پردازد; پيش از عرضه آيات و احاديث مربوط به هر اسم, توضيح در مورد معناى لغوى آن اسم و معناى به كار رفته در قرآن و احاديث مى آيد. در پايان نيز صفات سلبى خدا مورد بحث و بررسى قرار گرفته است.
برخى از ويژگى هاى اين موسوعه عبارتند از:
1. احاديث مربوط به هر موضوع با يارى گرفتن از نرم افزارهاى حديثى از مصادر روايى شيعه و اهل سنّت گردآورى شده و همراه با آيات قرآن تنظيم و ارائه شده است.
2. احاديث هر عنوان به شكل درختى سامان يافته و هر عنوان به عناوين فرعى و عناوين فرعى به عناوين جزئى تر تقسيم شده تا مراجعه كننده بتواند به راحتى به مطلوب خود دست يابد.
3. هر عنوان داراى درآمدى است كه شامل گزارشى از احاديث عنوان و جمع بندى محتواى احاديث است.
4. مباحث مربوط به هم به يكديگر ارجاع داده شده است.
5. در مواردى كه عبارت يا لغت مشكلى در حديث وجود دارد در پاورقى توضيح داده شده است.
6. در مواردى همچون تعارض ظاهرى روايات كه رفع ابهام آنها نيازمند توضيح است بيان هاى مناسب و تكميل كننده مجموعه افزوده شده است.
7. براى تقويت متون حديثى, احاديث مصدريابى مى شوند و با تلاش پژوهشگران گروه تخريج مأخذ احاديث از معتبرترين مصادر موجود, به ترتيب اعتبار در پاورقى ذكر مى گردد.
تنظيم اين مجموعه گسترده با تلاش جمعى از پژوهشگران مركز تحقيقات دارالحديث با اشراف حضرت حجةالاسلام والمسلمين محمدى رى شهرى و همكارى حجت الاسلام والمسلمين رضا برنجكار سامان يافته است. اين مجموعه در پنجمين همايش دين پژوهان كشور در سال 1383 برگزيده شده است. تأملات نابهنگام
نيچه, ترجمه سيد حسن امين, چاپ اوّل, انتشارات دايرةالمعارف ايران شناسى, تهران, 1383, 1382ص, وزيرى.
(نيچه) متفكر سرشناس قرن نوزدهم است و به گفته (هايدگر) آخرين حلقه فلسفه مابعدالطبيعى مى باشد. وى كتاب هاى بسيارى به اهل علم هديه كرده كه چنين گفت زردشت معروف ترين اثر اوست. از ديگر آثار تأمل برانگيز و درخور توجه نيچه تأملات نابهنگام است كه با مقدمه نيچه شناس معروف, استون چاپ شده است. جناب سيد حسن امين اين اثر گرانبها را با نثرى روان به فارسى درآورده است. مترجم مى نويسد: اين اثر شامل چهار رساله مستقل است كه نيچه در سال هاى 1873ـ 1876 به نگارش درآورده, درون مايه آنها از نظر فلسفى و فرهنگى اهميت دارد و استون مبادى فلسفى آنها را تحليل و تبيين نموده است. عنوان اين چهار رساله به ترتيب عبارت است از: ديويد اشتروس, دين باور و نويسنده; در باب سود و زيان تاريخ براى زندگى; شوپنهاور به مثابه آموزشگر; ريشاد واگنر در بايروت. از يقين تا يقين
سيد يحيى يثربى, چاپ اوّل, بوستان كتاب قم, 1383, 264ص, رقعى.
تفكر از شك شروع مى شود و به يقين مى انجامد و اين سير فكرى است كه موجب رشد و تعالى آدمى و پيشرفت علم مى گردد. در يقين, از يقين به شك, در شك, از شك به يقين و در يقين پنج مرحله اى است كه نويسنده براى فكر آدمى برمى شمرد و آنها را عنوان پنج فصل نخست كتابش قرار مى دهد. وى در فصل ششم به نتيجه گيرى مى پردازد و در فصل هفتم و هشتم به مابعدالطبيعه و خودكامگى ذهن روى مى كند و در فصل نهم درباره اصلاح نظريه هاى متافيزيكى بر پايه تجارب فيزيكى, ديدگاه ما و ديانت و سازگارى ديدگاه ما با نقد و نوآورى سخن مى گويد. اما سؤال اين است كه چرا عنوان فصل اول همانند عنوان فصل پنجم مى باشد. مؤلف در اين باره مى گويد: (همين تشابه موجب بزرگ ترين مغالطه و گرفتارى فكرى انسان بوده و هست, مغالطه اى براساس تشابه در اسم و برخى خواص… تنها چيزى كه اين مغالطه را در هم شكسته و اين دو يقين را از هم جدا كرده, ميان آن دو فاصله ايجاد مى كند شك است. از سوى ديگر چون شك در ميان دو يقين است اگر انسان نتواند آن دو را از هم جدا ساخته, ميانشان فاصله ايجاد كند هرگز در ذهن او جايى براى شك نخواهد بود) (ص14). عيار نقد
سيد يحيى يثربى, چاپ اوّل, بوستان كتاب قم, 1383, 255ص, رقعى.
رويكردى نقادانه به فلسفه اسلامى نه فقط سبب جدايى مسائل انديشه اى از عرفانى مى گردد, بلكه موجب تحول و دگرگونى ريشه اى و كمال اخير در فلسفه مى شود. همين مهم بود كه مؤلف را به آفريدن اين نوشته سوق داد. اما وى اين رويكرد را با فلسفه صدرايى مى آغازد و از اين نوع شروع دو هدف را دنبال مى كند: نگاهى تاريخى ـ تحليلى به مسائل فلسفى; شخصيت صدرا و نقش وى در تضعيف تفكر فلسفى و آميختن فلسفه باكلام و عرفان. اصالت وجود, معاد جسمانى, وجود كلى, فطرى بودن دين و علم حضورى پنج محور اصلى اين نوشته مى باشد. اشعة اللمعات
جامى, تصحيح هادى رستگار مقدم گوهرى, چاپ اوّل, بوستان كتاب قم, 1383, 240ص, وزيرى.
لمعات نوشته اى است كه عراقى عصاره انديشه هاى عرفانى خويش را در آن گنجانده, از اين رو اهل فن به تبيين و تشريح آن دست زده اند تا هم رهنمونى براى سالكان باشد و هم انديشه هاى عرفانى از دستبرد نابجاى مدعيان به دور باشد. يكى از ايشان جامى است كه به فرمايش امير عليشير نوايى به آن پرداخت. وى ساختار اثرش را بر يك تمهيد و 28 لمعه نهاده است. بعدها اين متن, مبناى درس و آموزه بزرگان قرار گرفت كه بنا داشتند مبتديان وادى عرفان را ارشاد نمايند. از اين ميان مى توان به سيد جلال الدين آشتيانى اشاره كرد كه براساس اين نوشتار به افاده و افاضه مى پرداخت و افراد بسيارى از محضر بزرگوارش سود جستند از جمله جناب مصحح محترم. وى در مقدمه اين اثر اذعان مى كند چون چاپ منقح و جرح و تعديل شده اى از اين اثر در دست علاقه مندان نبود بر آن شدم آن را تصحيح كنم و هرجا متن اقتضا داشت به شرح و بسط بپردازم و غوامض و پيچيدگى ها را در حد توان رفع نمايم. ناگفته نماند دو تن از آشنايان اين عرصه بر اين تصحيح مقدمه نوشته اند و به نوعى آن را تأييد كرده اند: عزالدين موسوى حسينى زنجانى, سيد جلال الدين آشتيانى.فقه و حقوقسياست جنايى اسلام در برخورد با بزهكارى و بزه ديدگى زنان
على اشرف طهماسبى نيك, چاپ اوّل, برگ زيتون, تهران, 1383, 368ص, رقعى.
اين نوشتار مشتمل است بر مجموعه اى از هدايت ها, بينش ها, تدابير, راه حل ها, روش ها, ابزار و امكاناتى براى سياست گذار جامعه اسلامى در برخورد با جنايت و بزه كارى زنان در جامعه اسلامى. فصول كتاب ذيل اين عناوين به طبع رسيده است: جايگاه سياست جنايى اسلام و قلمرو آن; نسبت سياست جنايى اسلام با يافته هاى علوم بشرى; كليات سياست كيفرى نظام جزايى اسلام; بررسى وضعيت حقوقى زنان در قانون قصاص و ديات و قابليت انعطاف اين قوانين; جرايم جنسى و جرايم عليه عفت عمومى و پاكدامنى زنان; سياست جنايى تقنينى اسلام در تعيين سن بلوغ و مسئوليت كيفرى دختران; جايگاه بزه ديده شناسى در سياست جنايى اسلام; حمايت از زنان بزه ديده در سياست جنايى اسلام; نقش جهان بينى, اخلاق و عفت اسلامى در پيشگيرى از بزهكارى و بزه ديدگى زنان و نقش امر به معروف و نهى از منكر در سياست جنايى اسلام.قرآن و حديثجوامع حديثى اهل سنت
مجيد معارف, چاپ اوّل, سمت, تهران, 1383, 264ص, وزيرى.
اين كتاب براى مطالعه دانشجويان رشته علوم حديث در مقطع كارشناسى و براى درس جوامع حديثى متقدم و متأخر اهل سنت تدوين شده است. در بخش مقدماتى كتاب, مسائل مهم حديث اهل سنت در قرن نخست هجرى و مشخصاً تا قبل از تدوين كتب حديثى بررسى شده است. بخش نخست كتاب به معرفى جوامع حديثى اهل سنت در دوره متقدمان و به عبارتى تا اواخر قرن پنجم هجرى اختصاص دارد. در معرفى جوامع حديثى اين دوره موطأ تأليف مالك بن انس, مسند نوشته احمد بن حنبل و صحاح سته بررسى شده اند. بخش دوم كتاب شامل معرفى جوامع و آثار مهم حديثى در دوره متأخر است. قرآن در آينه پژوهش: مقالات علمى ـ پژوهشى از فارغ التحصيلان مقطع دكترى تخصصى (PH.D)
محمدكاظم شاكر, چاپ اوّل, هستى نما, تهران, 1383, 350ص, رقعى.
اين مجموعه در حوزه قرآن پژوهى متضمن سيزده مقاله است كه با اين عناوين به چاپ رسيده است: بررسى روايات ترتيب نزول قرآن; سبعه احرف در روايات شيعه; سلامت قرآن از تحريف و معيارهاى وهابيان; تأويل و تنزيل قرآن; ساغرنامه; سير تدوين و منظور تفسير علمى قرآن كريم; حركات خورشيد و اعجاز علمى قرآن; تأثير ديدگاه هاى كلامى در تفسير قرآن; راه هاى شناخت اهل بيت; ابوهلال عسكرى و كتاب الوجوه و النظائر; بررسى تأكيد در فواصل آيات و حروف مقطعه; بايسته هاى ترجمه قرآن كريم و متون مقدس; تأثير تعاليم قرآنى در پيدايش و رشد فلسفه در جهان اسلام. مثال هاى قرآن مجيد: دينى ـ تربيتى ـ اجتماعى
محمود توكليان اكبرى, چاپ اوّل, پژوهش توس, مشهد, 1383, 200ص, رقعى.
اين نوشتار پژوهشى در خصوص مباحث قرآنى است كه در آن, مجموعه اى از مثال هاى قرآن مجيد به صورت موضوعى تدوين شده است. مطالب كتاب حاضر با توجه به جنبه كاربردى اين مثال ها در زندگى اجتماعى مردم و براساس منابع معتبر تفسيرى و روايى همچون نهج البلاغه گردآورى شده است. اين كتاب در قالب چهارده فصل و با عناوينى از اين قبيل تنظيم شده است: ايمان و كفر; توحيد و شرك; انفاق; حق و باطل; زندگى دنيا و…. جايگاه امام على(ع) در تفسير و علوم قرآنى
مهسا فاضلى, چاپ اوّل, دستان, تهران, 1383, 336ص, رقعى.
در اين نوشتار, چگونگى استخراج و شناسايى شواهد و روايات در باب دانش تفسيرى و قرآنى امام على(ع) تشريح شده, در ضمن اين موضوعات بررسى مى شود: دانش قرآنى امام على(ع) از ديدگاه هاى مختلف; امام على(ع) و نقش او در پاسخ به سؤالات و رفع نيازهاى علمى و معنوى مردم; چگونگى تفسير قرآن از منظر امام على(ع); دانش هاى مورد نياز در تفسير قرآن و آگاهى امام على(ع); مصحف امام على(ع); تفسير به رأى; تفسير واژه اى; تفسير علمى; رساله اى در علوم قرآنى منتسب به امام على(ع); راه نداشتن اختلاف و تناقض در قرآن; اوصاف و ويژگى هاى قرآن و نمونه هايى از روايات تفسيرى امام على(ع). رفتار علوى و راه هاى تحقق آن (مجموعه مقالات پنجمين همايش نيايش)
شعبان حق پرست, چاپ اوّل, دانشگاه امام حسين(ع), مؤسسه چاپ و انتشارات, تهران, 1383, 356ص, وزيرى.
اين مجموعه مشتمل بر چهارده مقاله برگزيده است كه در پنجمين همايش نيايش و با موضوع رفتار علوى و راه هاى تحقق آن عرضه شده است; عناوين مقالات عبارتند از: امام على(ع) و بيت المال; رعايت حقوق متقابل حاكم و مردم در سيره علوى; حساسيت امام على(ع) در قبال بيت المال; نظارت و بازرسى در مديريت با نگاهى به سيره علوى(ع); امر به معروف و نهى از منكر راهبردى علوى براى مبارزه با فساد اجتماعى; ياد مرگ و تأثير آن در زندگى انسان; آشنايى با ارزش ها در سيره علوى; سياست اخلاقى امام على(ع) (سياست و اخلاق); رفتار امام على(ع) با كارگزاران; على(ع) در دوران سكوت; امام على و حقوق مردم; حقوق متقابل دولت و مردم; نگرش به دنيا و تأثير آن در رفتار عملى انسان; مقايسه بيعت مردم با على(ع) و خلفاى سه گانه. ماه در آب: مثل هاى فارسى در آينه حديث
سيد محسن موسوى, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1383, 284ص, رقعى.
حديث يكى از دو منبع اساسى معارف دينى و ميراث شريف ايمان از جانب معصومان(ع) است. عرضه مناسب و درخورِ احاديث به جويندگان حقيقت و حكمت مى تواند جامِ جانِ مشتاقان را از شراب جانفزاى حكمت سرشار كند.
بهره گيرى از قالب هاى نوين در عرصه فرهنگ حديثى را مى توان پاسخى به نياز فزاينده انسان معاصر به استفاده بهينه از متون اساسى دينى دانست.
مثل هاى ايرانى كه بازتاب ذهن پويا و حكيمانه ملت ايران است, در بسيارى از موارد برگرفته از سخنان حكمت آموز معصومان(ع) بوده و در پاره اى موارد, شباهت فراوانى با سخنان حكمت آميز پيشوايان دين دارد. رابطه ميان مثل ها و آموزه هاى دينى هر ملّت, گستره اى است كه ذهن دو گروه از ملت ها را برانگيخته و گروه هاى دين پژوه و ادب پژوه را به بررسى اين رابطه واداشته است.
ماه در آب عهده دار بررسى حديث و ادبيات عاميانه ايران به خصوص مثل هاى فارسى است. در مقدمه كتاب, درباره مثل و ضرب المثل و گونه هاى رابطه ميان حديث و مثل هاى فارسى و نيز از پيشينه كار و شيوه گردآورى, تحقيق و دامنه آن سخن رفته است.
در اين كتاب كه به صورت الفبايى نظم يافته است نزديك به پانصد مورد از قرابت حديث و مثل هاى فارسى آورده شده است. در اين مجموعه, احاديث با نثر معيار ترجمه شده و منابع احاديث و مثل ها در پاورقى شناسانده شده است. به تناسب رابطه هر حديث و مثل نيز توضيحاتى از منابع اصلى امثال و حكم آورده شده است.
نمايه موضوعى و فهرست هاى آيات, احاديث, اشعار و مثل ها در پايان كتاب, بهره گيرى از كتاب را براى علاقه مندان آسان نموده است. چكيده پايان نامه هاى حديثى
مهدى هوشمند, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1383, 255ص, رقعى.
گرايش به حديث و تحقيقات حديثى در ميان طبقات روشن فكر نيز پديده اى است كه امروزه, هم در مراكز و مدارس علمى و دينى و هم در آموزشگاه ها و دانشگاه ها به خوبى به چشم مى خورد و پويندگان اين رشته, در جريان پژوهش هاى علمى خويش, ضمن گذراندن دوره هاى حديث شناسى, دست مايه كوشش خود را به صورت پايان نامه (رساله) ارائه داده اند و اساتيد فن, ضمن بررسى و قضاوت, آنها را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و گواهى علمى لازم را به نگارندگان اعطا كرده اند.
مجموعه حاضر, نخستين جلد اطلاعات كتاب شناختى و گزارش هايى از پايان نامه هاى حديثى موجود در كتاب خانه تخصصى (مركز تحقيقات دارالحديث قم) است كه با همكارى اساتيد محترم و با مساعدت برخى مراكز علمى ـ پژوهشى, تا پايان اسفند ماه 1382, در يكصد و چهار عنوان فراهم آمده اند.
شيوه كار به اين صورت است كه پس از ذكر عنوان هر پايان نامه, نخست به موضوع آن و هدف نگارنده از نوشتن پايان نامه اشاره مى گردد. سپس گزارش گونه اى از عملكرد وى در پايان نامه و در ضمن آن, عناوين و موضوعات هر فصل و هر باب به اختصار بيان مى شود.
براى سهولت دسترس محققان به موضوعات و عناوين موجود در پايان نامه ها, گردآورى اين مجموعه براساس ترتيب الفبايى عناوين پايان نامه ها صورت گرفته است و در خاتمه نيز فهرست هاى الفبايى عناوين پايان نامه ها, پديدآورندگان, استادان راهنما و مشاور و نيز نهادهاى آموزشى ـ پژوهشى مربوط, استفاده از آن را آسان تر نموده است. عقيل بن ابى طالب
على احمدى ميانجى, تحقيق و مراجعه مجتبى فرجى, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1383, 128ص, وزيرى.
عقيل بن ابى طالب برادر امام على بن ابى طالب(ع) از جمله شخصيت هاى برجسته شيعه مى باشد. اين شخصيت بزرگوار گاه مورد ستم دشمنان و گاه مورد ستم دوستان اهل بيت قرار گرفته است. وى از مدافعان حق و مبلغان حقيقت بوده و به صراحت لهجه در نشر اين حقايق شهرت يافته بود, لكن وى با مشكلات مختلفى هم مواجه بود.
اگرچه كه ما غلو درباره ايشان را مجاز نمى شماريم اما تقصير در حق او را نيز روا نمى داريم. انصاف علمى اقتضا دارد كه با مطالعه در روايات تاريخى اى كه به دستمان رسيده, شخصيت ايشان و نقش آفرينى وى را در تاريخ اسلام روشن نماييم. آنچه كه ما بدان اعتقاد داريم آن است كه ارائه صورتى منفى از عقيل قطعاً از واقعيات تاريخى به دور است.
مرحوم آيت الله احمدى ميانجى براساس اين اعتقاد كه عقيل در لابه لاى تاريخ اسلام مورد ظلم قرار گرفته است پژوهشى را درباره اين شخصيت برجسته اسلامى فراهم آوردند.
ايشان در جهت شناساندن عقيل, رساله اى را تأليف كردند كه در سه فصل كلى به زواياى زندگى و شخصيت عقيل مى پردازد: فصل اول به شناسايى مشخصات فردى عقيل اختصاص يافته, نسبت عقيل و ازدواج و فرزندانش و فضايل او در اين فصل آمده است.
فصل دوم به معرفى تاريخ و سيره عقيل اختصاص يافته است. وى در عصر رسول خدا در شمار صحابه ايشان به هميارى آن حضرت پرداخت و پس از ايشان نيز مدافع حرم اهل بيت(ع) بود. فرزندان ايشان هم در كنار اهل بيت بودند و مسلم بن عقيل شخصيت مورد اعتماد امام حسين(ع) از فرزندان آن بزرگوار بود.
فصل سوم به بررسى شبهات ششگانه اى كه درباره شخصيت عقيل بن ابى طالب وجود داشته, اختصاص دارد و بالاخره خاتمه كتاب احاديث عقيل و مشايخ و شاگردان وى و وفات او را گزارش كرده است.
گفتنى است اين رساله با تحقيق و مراجعه جناب آقاى مجتبى فرجى, آماده نشر شد و فهرست هاى فنى مناسبى نيز جهت دستيابى به محتواى كتاب براى آن فراهم آمده است. المُعَلّى بن خنيس شهادته و وثاقته ومسنده
حسين ساعدى, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1383, 260ص, وزيرى.
در بين راويان شيعه, برخى شخصيت هاى بحث انگيز وجود دارند. كسانى از اين راويان گاه به علت آن كه حامل اسرارى از اهل بيت بودند و دشمنان اهل بيت با ايشان نيز دشمن بودند و دوستان نيز برخى كلمات آنان را برنمى تابيدند مورد اختلاف راوى شناسان قرار گرفته است.
نسبت هاى تاريخى اى كه درباره اين گونه اشخاص وجود دارد, گاه مسأله شناخت آنها را حساس تر و دقيق تر مى نمايد, از جمله اين راويان, معلّى بن خنيس مولى امام صادق(ع) است. گذشته از نسبت هاى پيش گفته, تعبير امام صادق(ع) درباره وى كه فرمود (خداوند گرماى شمشير را به او چشانيد) در برخى برداشت ها نوعى مذمت براى او شمرده شده است, به اين معناى كه خداوند عذابى را كه لايق آن بود به وى چشاند. اين عبارت در برخى برداشت ها نوعى اشاره به ولايت اوست و اين كه وى از اولياى خدا بود كه شهادت پاداش او بوده است.
فقيهان نيز براساس اين اختلاف برداشت ها درباره روايات وى هميشه دچار اختلاف نظر در قبول رواياتش بودند, از اين رو مركز تحقيقات دارالحديث بر آن شد كه تحقيقى جامع درباره اين شخصيت ارائه كند كه هم شخصيت تاريخى و نسبت هايى را كه به وى مى دهند بررسى كند و هم ميزان اعتبار و اعتماد به او را تبيين كند همچنين روايات او ـ به خصوص روايات اختصاصى وى ـ را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد.
كتاب حاضر در دو باب سامان يافته است: باب اول در شناخت معلى بن خنيس است. فصل اول اين باب به زندگى و شرايط فرهنگى و سياسى عصر وى و جريان شهادت او اختصاص دارد و فصل دوم به بررسى ادله تضعيف پرداخته و فصل سوم اين باب وثاقت او را اثبات كرده است.
باب دوم به روايات معلّى اختصاص دارد. فصل اول اين باب نظرى كلى به كتاب و روايات وى دارد و فصل دوم مجموعه روايات معلى را نقل و بررسى كرده كه بالغ بر هفتاد متن روايت با اسناد مختلف مى باشد و در فصل سوم اين باب نيز چهار روايت كه تنها معلّى بن خنيس آنها را نقل كرده بررسى شده است. اسناد و متون اين روايات مورد بحث استدلالى قرار گرفته است.
فهرست واره هاى فنى متعدد نيز در پايان كتاب, راهنماى استفاده از محتواى آن مى باشد.تعليم و تربيتمدرسه نمونه واقعيت يا رؤيا
غلامرضا حجتى و سيد على اصغر دادگر, چاپ اوّل, نشر اجر, قم, 1383, 160ص, رقعى.
كتاب مدرسه نمونه واقعيت يا رؤيا, برگرفته از كتاب نويسنده معروف امريكايى ابى اكور مى باشد. اين كتاب در شش فصل به بررسى شاخص هاى اصلى مدارس نمونه پرداخته است كه در فصل دوم تا چهارم, راه حل هايى نظير خوش قلب باشد, بداند كه فقر با ناتوانى مترادف نيست, حرمت دانش آموزان را نشكند, همه دانش آموزان را با ديد يكسان ببيند و… را ارائه نموده است. فصل اول به بازنگرى مدارس نمونه پرداخته كه در آن از تجربيات معلمان در طول تدريس استفاده شده است. فصل دوم (شخصيت پردازى در كلاس) به راهكارهاى علمى و عملى براى پيشبرد و خلاقيت دانش آموزان پرداخته است. نويسندگان در فصل سوم (طبقه بندى دانش آموزان تخريب يا سازندگى) ارزشيابى فرايند آموزشى را پيش روى مخاطب قرار داده اند و در فصل چهارم اثرات مثبت و منفى واژه ها بر روى دانش آموزان را نقد و بررسى كرده و در فصل پنجم ويژگى معلمان نمونه را معرفى نموده اند و بالاخره در فصل آخر, مدرسه ايده آل و رؤيايى را به تصوير كشيده اند. مؤلفين اين كتاب را به والدين, دانشجويان دوره هاى دبيرى و تربيت معلم و به طور كلى تمامى كسانى كه دستى در تعليم و تربيت دارند, توصيه مى كنند. هويت ملى ـ مذهبى جوانان
محمدباقر آخوندى, چاپ اوّل, بوستان كتاب قم, 1383, 304ص, وزيرى.
جوان قشرى از جامعه است كه نقش مهم و ارزنده اى در پيشرفت و ترقى جامعه دارد, منتها وى اين وظيفه را زمانى به خوبى ايفا مى كند كه نه فقط خانواده بلكه جامعه در مصونيت او از همه پسرفت ها بكوشد و او را از همه دستبردهاى خارجى و داخلى دور دارد و به عواملى بينديشد كه وى را در برابر حوادث و تهاجم ها محكم و استوار مى دارد. يكى از اين عوامل و شايد مهمترين عامل هويت ملى و مذهبى او باشد. جامعه بايد درباره اين هويت تأمل نمايد و ببيند چگونه مى تواند آن را هر چه بيشتر قوّت بخشد و آن را از آسيب ها و آفت ها حفظ نمايد. همين مهم بود كه مؤلف اين اثر را واداشت كه در حول و حوش آن, دو سؤال را مطرح كند و پايه اثرش را بر آنها بريزد: هويت ملى ـ مذهبى جوانان به چه ميزان با هويت ملى ـ مذهبى يك مسلمان ايرانى هماهنگى دارد; تعاملات اجتماعى چه تأثيرى بر هويت ملى ـ مذهبى جوانان دارد. اين اثر سه فصل دارد كه عبارتند از: چارچوب نظرى تحقيق; روش تحقيق; يافته هاى تحقيق.تاريخ و شرح حالخاطرات يك مأموريت: سيره دانشمند, سياستمدار و شاعر اسماعيلى مؤيد فى الدين شيرازى
ورنا كلم, ترجمه فريدون بدره اى, چاپ اوّل, شركت نشر و پژوهش فرزان روز, تهران, 1383, 188ص, وزيرى.
به تصريح كتاب, مؤيد فى الدين شيرازى يكى از برجسته ترين شخصيت هاى دعوت دينى و سياسى اسماعيلى در دوره فاطميان بود. بيشتر عمر خود را در طى قرن پنجم/يازدهم در خدمت خليفه و امام اسماعيلى مستنصربالله با عنوان داعى در منصب هاى مختلف ادارى, سياسى, نظامى و دينى گذرانيد و سرانجام به بالاترين مقام در دعوت اسماعيلى يعنى مرتبه داعى الدعاتى رسيد… از ميان نوشته هاى مؤيد, سيره او به ويژه داراى اهميتى تاريخى است. اين تأليف در سه مرحله… نوشته شده است. وى با گزارش روشن و فصيحى از شرح زندگانى خود و مأموريت دينى ـ سياسى اش در اواخر عهد آل بويه در ايران سيره خود را شروع مى كند و سپس شرحى از تجربه دلسردكننده خود در دربار فاطمى مى آورد. در بخش ديگرى از كتاب, مؤيد از مراوده و معامله خود با حكمرانان بدوى محلى و سردار شورشى سپاهيان ترك در بغداد, ابوالحارث ساسيرى, حكايت مى كند. خانم ورنا كلم در اين كتاب با تحليل مندرجات سيره نشان مى دهد كه اين اثر گذشته از آن كه شرح احوال شخصى يك داعى وفادار دستگاه خلافت فاطمى است يك منبع تاريخى درباره سازمان دعوت اسماعيلى و نقش آن و نيز گنجينه اى براى تاريخ اسلام در سده پنجم/يازدهم است كه شمه اى از رويدادهاى مهم در نزاع ميان فاطميان و عباسيان و بوئيان و سلجوقيان را براى كسب تفوق سياسى و نظامى در جهان اسلامى باز مى گويد. محافل المؤمنين فى ذيل مجالس المؤمنين
محمد شفيع بن بهاءالدين حسينى عاملى قزوينى, چاپ اوّل, بنياد پژوهش هاى اسلامى, مشهد, 1383, 264ص, وزيرى.
اين كتاب شرح حال جمعى از دانشمندان و بزرگان فرقه ناجيه شيعه است. نويسنده ضمن اين كه به ذكر مطالب اجتماعى, فرهنگى, سياسى و نظامى دوران خود پرداخته برخى از قصايد نادر از شاعران و حكايات پندآموز از عرفا را نيز در كتاب خود گردآورى نموده است. سيرى در جامعه جاهلى
محمدرضا امين زاده, چاپ اوّل, دفتر انتشارات انصارى, تهران, 1383, 272ص, رقعى.
نگارنده با ذكر اين مطلب كه جوامع مدنى امروز تفاوتى با گذشته ها ندارد و همان دنياى جاهلى است, معتقد است: هيچ چيز تغيير نكرده است, جهل همان جهل است, اما مدرن و جديد و تازه شده است; دنياى تحول يافته. به جهل و جاهليت رنگ جديد و تازه بخشيده است. بر اين پايه, نگارنده مدعى است: ادعاى جامعه مدنى بر پايه دانش بشرى كذب محض است; جامعه اى كه بر پايه خطا و اشتباهات فكرى و خواسته هاى حيوانى يا خرافات مكتبى نهاده شود نتيجه اش همان جامعه معاصر غرب است كه آمريكا آن را رهبرى مى كند, جامعه اى كه به غارت, زور, فساد اخلاقى, قتل و كشتار و سلطه بر ملل ضعيف براى چپاول ثروت آنها و… مى انديشد…. على(ع) از زبان استاد شهيد مرتضى مطهرى(ره)
عباس عزيزى, چاپ اوّل, صلاة, قم, 1383, 256ص, وزيرى.
اين نوشتار مشتمل بر نوشته هايى است از استاد مطهرى در باب شأن و منزلت اميرالمؤمنين على(ع) و اين مباحث را در بر مى گيرد: فضايل على(ع); رمز جاودانگى على(ع); على(ع) شخصيت جامع و كامل; نهج البلاغه; گواهى دشمنان بر فضل على(ع); غديرخم; ولايت و امامت على(ع); توصيه هاى على(ع) به فرماندارانش; خوارج; اخلاق; نكات اخلاقى در جنگ ها; تربيت على(ع) تحت نظر پيامبر; زهد و پارسايى على(ع); علم امام على(ع); نماز و عبادت امام على(ع); حمايت از مجروحان و بينوايان; عدالت على(ع); دريافت اخبار غيبى; بيت المال; جنگ هاى على; مصايب شهادت زهرا(س); مظلوميت على(ع); شهادت و صفات شيعه على(ع). پارساى كوير: خاطرات و آموزه هايى از زندگى آيت الله حاج شيخ محمد ابراهيم اعرافى
انجمن آثار و مفاخر فرهنگى استان يزد, چاپ اوّل, مؤسسه بوستان كتاب قم, 1383, 200ص, رقعى.
كتاب حاضر, مجموعه خاطراتى است از اشخاص مختلف درباره آيت الله محمدابراهيم اعرافى در خصوص زندگى, رفتار, شخصيت و مراقبت اخلاقى و معنوى وى. او در سال 1288 شمسى در روستاى شهيديه ميبد در خانواده اى مذهبى متولد شد. تحصيلات اوليه را در يزد فرا گرفت, براى تكميل مقدمات و فراگيرى سطح به حوزه علميه مشهد رفت و نزد علماى معروف, علوم دينى را آموخت. سپس به حوزه علميه عازم شد و در فقه, كلام, تفسير و حديث به مراتبى دست يافت. وى سرانجام در سال 1371 درگذشت. امام حسين و عاشورائيان
احمد صادقى اردستانى, چاپ اوّل, نشر علم, تهران, 1384, 344ص, رقعى.
واقعه عاشورا نه فقط آدمى را به حزن و اندوه فرو مى برد بلكه وى را به تأمل و انديشه وامى دارد كه چگونه مردمان آن روزگار به شهادت فرزند رسول خدا رضاي
مجله هاى پژوهشى
اسلامية المعرفة
السنة العاشرة, العدد 37ـ 38, صيف و خريف 1425/2004
حقايق الاعتقاد ومقاصد الشرع في الخطاب الرشدي; تأسيس اصول التفسير وصلة بمنظور البحث الاصولى; منهجية التعامل مع البعدين الزماني والمكاني في السنة عند المحدثين; التفسير الاسلامي للتاريخ; المرأة العربية بين ثوابت الاسلام واعراف مجتمعها; التحيز في الفكر التربوي الغربي و…. الهيات و حقوق
سال4, شماره14, زمستان83
(ويژه علوم قرآن و حديث)
نخستين تفسير فقهى و مؤلف آن; امام رضا(ع) و رسالت تبيين قرآن; اخلاق اقتصادى از ديدگاه قرآن و حديث; پيدايش پديده نفاق در اسلام از منظر قرآن; آسيب شناسى حكومت دينى از منظر نهج البلاغه; اسرار و حكمت هاى نزول تدريجى از ديدگاه قرآن; امانت دارى در آموزه هاى اسلامى; لهجه قرآن كريم و…. بينات
سال11, شماره4, زمستان83
(به مناسبت نكوداشت آيت الله معرفت)
سيرى در زندگى نامه علمى آيت الله معرفت; نوآورى ها و نظرات جديد در گفتگو با آيت الله معرفت; التمهيد و جمع آورى قرآن; نگاهى به كتاب صيانة القرآن من التحريف; رهيافتى به تأويل سبكى نوين در تفسير روايى; تازه هاى نگارش و نشر و…. پاسدار اسلام
سال24, شماره279 و280, اسفند83 و فروردين84
منطق جامعه الهى و الحادى; امامان معصوم حجت هاى خداوند; فرهنگ عزادارى در سيره پيشوايان; تاريخچه پيدايش خوارج; مبانى اقتدار سياسى در قرآن; شراره هاى شوق; نقش عفاف و پاكدامنى در زندگى انسان; منزلت زن از اعصار گذشته تا انقلاب اسلامى و…. پژوهش و حوزه
سال5, شماره1و2 (پياپى17 و18)
نگرشى نوين به طب; نگرشى به مفهوم طب اسلامى; نگرشى بر اخلاق پزشكى نوين; جايگاه اخلاق پزشكى در تحقيقات دانشگاه و حوزه; پزشكى در تمدن اسلامى; جراحى در تمدن اسلامى, تأليف ها و روش ها; نگارش احاديث طبى; نگاهى به موسوعة الاحاديث الطبية; معرفى و نقد دائرةالمعارف طب اسلامى; آشنايى با كتاب نامه جامع طب اسلامى; كتاب شناسى طب اسلامى و…. ترجمان وحى
سال8, شماره2 (پياپى16), پاييز و زمستان83
درنگى در ترجمه چند واژه و اصطلاح قرآنى; جمله هاى مثبتى كه معناى نفى مى دهد; نگاهى به تازه ترين ترجمه فارسى قرآن كريم از دكتر صادق تهرانى; مشكلات ترجمه اصطلاحات و مفاهيم قرآنى در…; كاربرد تميز در قرآن كريم; ترجمه پژوهى قرآنى; مشكلات موجود بر سر راه ترجمه قرآن كريم به زبان بلغارى; اخبار ترجمه هاى جديد قرآن; ترجمه و تفسيرى نوين از قرآن كريم به زبان چينى و…. جهان كتاب
سال9, شماره12 (پياپى192), فروردين84
بهترين كتاب هاى سال2004; دو ديدار با همينگوى; اختيارات دكتر مصدق; ز پود محنت و تار محبت; سه كتاب از تاجيكستان; اندر حكايت حال آن خواجه كه در حسرت نشر نشست و از نشر به حشر پيوست; يك گزارش تصويرى از كتابفروشى (شكسپير و شركا); چگونه از كتاب خود مراقبت كنيم; تازه هاى بازار كتاب و…. جهان كتاب
سال10, شماره1و2 (پياپى193), ارديبهشت84
جنگ عادلانه چيست; تلخيص اسكندرنامه كبير; نقدى بر كتاب اسكندر و عياران; نام هايى براى انتخاب نكردن; نقدى بر كتاب نام هاى فارسى; دشمنى با خويش (نقدى بر كتاب حاكميت ملى و دشمنان آن); هراس هاى برنده نوبل ادبيات; نمايشگاه كتاب لندن; برگ هايى از يك كتاب; تازه هاى بازار كتاب و…. درس هايى از مكتب اسلام
سال45, شماره1, فروردين84
بر كرانه جبل الطارق; گرايش هاى گوناگون سياسى و فرهنگى در لبنان; ابعاد عمده در تربيت سياسى امام(ع); گونه شناسى روابط بين الملل اسلامى در قرآن مجيد و…. درس هايى از مكتب اسلام
سال45, شماره2, ارديبهشت84
علامه شرف الدين, چراغ پر فروغ امت; باورهاى دينى و آزادى انتخاب; ابعاد عمده در تربيت سياسى امام(ع); گرايش هاى گوناگون سياسى و فرهنگى در لبنان; علم كلام و چالش هاى نوين و…. صنعت چاپ
سال23, شماره273, ارديبهشت84
مديريت دارايى هاى رسانه اى; تاريخ ادبيات كودكان ايران چگونه جان گرفت; بحثى در باب بازيافت; پست بين الملل; چاپ عراق, همه چيز از يك تظاهرات آغاز شد; كتاب شناسى گرافيك ايران; جنبه هاى تازه در ادبيات جهان و…. فقه و حقوق
سال1, شماره3, زمستان83
سنت پژوهى; نظرات كارشناسانه فقيه در موضوعات احكام; قلمرو مسئوليت بيت المال در پرداخت ديه; جاودانگى شريعت و ملاك هاى آن; تجديدنظرخواهى رئيس قوه قضائيه از آراى محاكم; فلسفه حق; برسى انتقادى طرحى جهانى پيرامون حقوق خانواده در اسلام و…. گلستان قرآن
سال8, شماره203, نيمه دوم فروردين84
(يادنامه استاد فقيد سيد على كمالى دزفولى)
زندگى نامه خودنوشت استاد; قرآن, قانون جاودانى; تفسير متكامل; قرآن شناس بزرگ زمانه; تضمين نام پيامبر(ص) و صد وچهارده سوره قرآن; سيره رفتارى استاد فقيد كمالى دزفولى و…. مسجد
سال14, شماره87, اسفند83
تحليل: تاريخ و سنت مساجد; اطلاع رسانى: اخبار مسلمانان جهان; درونداشت ها; توانمندى هاى فرهنگى مساجد; آشنايى با مسلمانان و مساجد فيليپين; مسجد جامع ميدان كاشان; مقاله شناسى مسجد; وضعيت مسلمانان انگليس و…. مسجد
سال15, شماره88, فروردين84
كنكاش: آسيب شناسى مساجد; تبيين: مساجد و مشاركت جوانان; معرفى كتب: آثار قلمى ائمه جماعات; ميراث سخن: جلوه هاى مسجد در ديوان اهلى شيرازى; رويكرد: رسالت مساجد در توسعه فرهنگ كتاب و كتابخوانى و…. مشكوة
شماره هاى84 و85, پاييز و زمستان83
نگاهى به پژوهش و تحقيق در حوزه هاى علميه; داستان آدم ابوالبشر در نگاه دانشمندان اسلامى; آيه نور در چشم انداز عالمان اسلامى; امام رضا(ع) و انگيزه مأمون در واگذارى ولايتعهدى به آن حضرت; بررسى جنبش هاى مذهبى غير متداول در جهان غرب; پنج مكتب مهم كلامى دوره سلجوقى, چالش ها و رويكردها; نگاهى به پيشينه عزادارى در اسلام (قبل از صفويه); مرورى بر كتاب شناسى ها و منابع مهم قرآنى و…. معرفت
سال14, شماره88, فروردين84
(ويژه نامه دين شناسى)
حقيقت نمايى, رويكردها و نگرش ها; ايمان, مقايسه اى تطبيقى بين اسلام و مسيحيت; پلوراليزم دينى از منظر امام خمينى(ره); تصوير اخلاقى از جهان; نمونه هايى از حس گرايى در جهان اسلام; ديالكتيك, دين و خشونت در تورات; خدا, هستى و وجود; تجلى كلام علوى در شاهنامه و مثنوى و…. معرفت
سال14, شماره2 (پياپى89), ارديبهشت84
(ويژه نامه اقتصاد اسلامى)
بعد اقتصادى حيات معقول در آيات و روايات; اقتصاد اسلامى و نيم نگاهى به بانكدارى اسلامى در ايران; سيماى اقتصادى امام هفتم(ع); زن و استقلال اقتصادى; ساختار پولى و مالى اقتصاد بدون بهره; نظام اقتصادى از منظر قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران; نگاهى به سند چشم انداز 20ساله از منظر اقتصادى و…. موعود
سال9, شماره51, اسفند83
مسيحيت و مسيحيان صهيونيستى; رسانه ملى و حماسه حسينى; نظريه اختيارى بودن ظهور; الگوهايى براى چگونه بودن; غرب, اسلام را جايگزين كمونيسم كرده است; جهان در بحران; فهرست كتاب هاى انتشار يافته با موضوع مهدويت در سال 1383 و…. ميراث جاويدان
سال12, شماره47و48, پاييز و زمستان83
نگاه استراتژيك به نقش توسعه اى وقف; وقف نامه شاه عباس; چهار مدرسه موقوفه از دوره تيموريان و صفويان; بررسى مقايسه اى وقف در مذاهب اسلامى; نقاشى ايران از دوره صفويه تا اواخر قاجاريه; وقف در كشور يمن; وقف نامه مجلس شوراى ملى; سندشناسى مثال در دوره صفويه و…. نامه فرهنگستان
دوره ششم, شماره4 (پياپى24), آذر83
طرح تدوين اصطلاحات و تعبيرات حقوقى; تكيه جمله در جمله ساده فارسى; جايگاه مفعول مستقيم در فارسى; معيارسازى و ملاحظات تجويزى; مثنوى طريق التحقيق از كيست؟ پژوهش در فن قافيه شعر فارسى; نگاهى به چاپ تازه از منطق الطير; فرهنگ فارسى مدرسه سپهسالار; عناصر واژگانى فارسى در زبان اردو; كتاب شناسى عمر خيام; نزول معنا; گراميداشت پروفسور ريچارد نلسون فراى; جايزه ادبى پروين اعتصامى و…. نگاه حوزه
شماره101, اسفند83
(ويژه مطبوعات)
صورت بندى رسانه اى مفاهيم دينى; مطبوعات دينى و توليد علم; مطبوعات دينى, نگاه منتقدانه يا منظر چاره جويانه; گونه شناسى رويكردى مطبوعات; رسانه هاى مكتوب و اعتلاى بينشى جامعه; بررسى ربع قرن فعاليت مطبوعاتى دفتر تبليغات اسلامى; گفتگو با صاحب نظران حوزه انديشه و رسانه و…. نمايه
سال14, شماره162, اسفند83
فهرست مقالات, نقد آثار, گفتگوها, تحليل ها و گزارش هاى مندرج در روزنامه ها و نشريات علمى و فرهنگى ايران. نور
شماره19,زمستان83
عدالت و عدالت خواهى در قرآن; تأملى در حقوق والدين از منظر قرآن كريم; حكومت اسلامى و رسالت جهانى صدور انقلاب; نگاهى به واژه حنيف در قرآن كريم; وظايف فقير و غنى در قرآن و نهج البلاغه و….
كتاب شناسى تحرير الوسيلة
انصارى قمى ناصر الدين
گراميداشت چهلمين سال تأليف كتاب (1343ـ1383ش)
تحريرالوسيله مهمترين و جامع ترين رساله فتوايى امام خمينى و يكى از ماندگارترين آثار فقهى شيعه اماميه است كه از بدوِ تأليف تاكنون, هماره مورد شرح و تعليقه فقهاى پس از مؤلف قرار گرفته است. اين كتاب تحرير و تكميل كتاب گرانسنگ وسيلة النجاة مى باشد.
وسيلة النجاة نوشته مرحوم آيت الله العظمى سيد ابوالحسن اصفهانى است. ايشان در آغاز حواشى خويش بر ذخيرة الصالحين مرحوم آيت الله آقا سيد محمدكاظم يزدى را در متن آن گنجانيد و سپس براى بار دوم, مسائل بسيارى را بدان افزود, به گونه اى كه با صورت نخست آن تفاوت فراوان داشت و آن را وسيلة النجاة ناميد (الذريعه, ج25, ص85).
اين كتاب در دو مجلد است:
ج1. احكام تقليد, طهارت, صلاة, صوم, زكات, خمس و مقدمات حج (7كتاب).
ج2. مباحث مكاسب, بيع و خيارات, شفعه, صلح, اجاره, جعاله, عاريه, وديعه, مضاربه, شركت, مزارعه, مساقات, دين و قرض, رهن, حجر, ضمان, حواله, كفالت, وكالت, اقرار, هبه, وقف و صدقات مستحبى وصيت, نذر و عهد و قسم, صيد و ذباحه, اطعمه و اشربه, غصب, احياء موات, لقطه, نكاح, طلاق, خلع و مبارات, ظهار و لعان و ايلاء, مواريث (34كتاب).
اين كتاب داراى نظمى دقيق و دربرگيرنده اكثر ابواب فقهى و مسائل مورد ابتلا و شامل فروعات بسيار بوده و از فروعات و مسائل نادره ـ كه كمتر مورد ابتلاست ـ خالى است و از اين دو جهت, بر عروةالوثقى برترى دارد. بدين رو هدف حاشيه هاى فراوان علما و مراجع پس از سيد قرار گرفت كه برخى از آنها عبارتند از:
1. حاشيه آيت الله ميرزا آقا اصطهباناتى (م1378ق).
2. حاشيه آيت الله سيد حسين حمامى (م1379ق).
3. حاشيه آيت الله سيد محمود شاهرودى (م1394ق).
4. حاشيه آيت الله سيد روح الله خمينى (م1409ق).
5. حاشيه آيت الله سيد محمدرضا گلپايگانى (م1413ق).
6. حاشيه آيت الله سيد على علامه فانى (م1409ق).
7. حاشيه آيت الله سيد ابوالحسن رفيعى قزوينى (م1396ق).
8. حاشيه آيت الله سيد ابوالقاسم خويى (م1411ق).
9. حاشيه آيت الله سيد على بهبهانى (م1395ق).
10. حاشيه آيت الله ميرزا مهدى شيرازى (م1380ق).
11. حاشيه آيت الله سيد جمال الدين گلپايگانى (م1377ق).
12. حاشيه آيت الله سيد محمد حجت كوهكمرى (م1371ق).
13. حاشيه آيت الله سيد محمدتقى خوانسارى (م1372ق).
14. حاشيه آيت الله سيد صدرالدين صدر (م1373ق).
15. حاشيه آيت الله سيد محمدهادى ميلانى (م1395ق).
16. حاشيه آيت الله سيد عبدالاعلى سبزوارى (م1412ق).
17. حاشيه آيت الله ميرزا محمد فيض قمى (م1370ق).
18. حاشيه آيت الله سيد شهاب الدين مرعشى نجفى (م1411ق).
19. حاشيه آيت الله شيخ عباسعلى شاهرودى (م1383ق).
20. حاشيه آيت الله سيد محمدجواد تبريزى (م1387ق).
و از فقهاى معاصر نيز:
21. حاشيه آيت الله شيخ جواد تبريزى.
22. حاشيه آيت الله شيخ لطف الله صافى گلپايگانى (چاپ شده به نام هداية العباد).
23. حاشيه آيت الله سيد محمدعلى علوى گرگانى (آماده چاپ).
24. حاشيه آيت الله سيد صادق روحانى..
25. حاشيه آيت الله شيخ محمدتقى بهجت (چاپ شده)
و از شروح آن:
بغية الهداة (نوشته آيت الله سيد محمدجواد طباطبايى تبريزى/1315ـ1387ق), ابتغاء الفضيلة (نوشته آيت الله حاج آقا مرتضى حايرى/1334ـ1406ق), سفينة الهداة (نوشته آيت الله شيخ محسن حرم پناهى قمى /1348ـ1423ق). تحريرالوسيله
حضرت امام خمينى ـ قدّس سره ـ كه از ديرباز بر وسيلة النجاة حاشيه نگاشته بود در تبعيدگاه خويش در تركيه, حواشى خود را داخل متن نمود و بر آن, ابواب و مسائل بسيار افزود و نام آن را تحرير الوسيله نهاد, معظم له در آغاز آن مى نويسد:
(در زمان هاى گذشته, كتاب وسيلة النجاة نوشته السيد الحجة فقيه الاصفهانى ـ قدّس سرّه ـ را حاشيه نمودم و هنگامى كه در اواخر جمادى الثانى سال 1384ق (13آبان 1343ش) به دبنال وقايع تأسف انگيز و دردناكى كه بر اسلام و مسلمانان وارد آمد ـ و شايد تاريخ به ثبت آنها بپردازد ـ از قم به بندر بورسا (يكى از شهرهاى تركيه) تبعيد شدم و در آن جا تحت نظر قرار گرفتم, با فراغت بال و آسودگى خيال در مقام آن برآمدم كه حواشى را به صورت متن مستقلى درآورم تا استفاده از آن آسان تر باشد و اگر خداوند توفيق دهد مسائل مورد نياز روز را نيز بر آن بيفزايم).
امام(ره) در حالى كه به جز وسيله و عروةالوثقى و وسائل, كتابى ديگر در اختيار نداشت و از ارتباط با جهان خارج هم ممنوع بود مسائل امر به معروف و نهى از منكر, نماز جمعه, دفاع و جهاد, قضا, حدود, قصاص, ديات, مسائل مستحدثه و بسيارى از احكام حج را بر آن افزود و بدين گونه اين كتاب, يك دوره كامل فقه فتوايى گرديده است.
اين كتاب در واقع حاصل رنج و كوشش سه تن از فقهاى بزرگ شيعه, آيات عظام سيد محمدكاظم يزدى, سيد ابوالحسن اصفهانى و امام خمينى است كه اينك در دسترس ما قرار دارد.
اين كتاب از بدو تأليف تاكنون بارها مورد شرح, ترجمه, حاشيه و تلخيص قرار گرفته است كه به معرفى آنها مى پردازيم: ترجمه ها
1. ترجمه آقايان على اسلامى و قاضى زاده, زير نظر آقايان محمد مؤمن قمى و سيد حسن طاهرى خرم آبادى, 4جلد (همراه با متن), دفتر انتشارات اسلامى حوزه علميه قم, چاپ پانزدهم, قم, 1377ش/ 1418ق.
2. ترجمه آقاى حاج سيد محمدباقر موسوى همدانى, 4جلد (همراه با متن), انتشارات دارالعلم, قم, 1375ش.
3. ترجمه آقاى حاج شيخ احمد مطهرى (ابواب رهن, حجر, حواله, كفالت, وكالت, اقرار وهبه).
اين ترجمه همراه با شرح آن در يك مجلد به چاپ رسيده است.
4. رساله نوين (ترجمه بخش هايى از تحريرالوسيله)
ترجمه, عبدالكريم بى آزار شيرازى, 4جلد, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, تهران, 1377ش (چاپ مكرّر).
ج1. احكام عبادات و خودسازى: طهارت, صلاة, صوم, حج (همراه اصول اعتقادى و تاريخچه فقه و اجتهاد), 270ص,وزيرى.
ج2. مسائل اقتصادى: احكام زكات, خمس, مكاسب, معاملات, مزارعه, مضاربه و مساقات (همراه با مقدمه اى در نظام و تاريخچه اقتصاد اسلامى), 304ص,وزيرى.
ج3. مسائل خانواده: احكام نكاح و طلاق (همراه با تاريخچه حقوق زن و نظام خانواده), 280ص,وزيرى.
ج4. مسائل سياسى و حقوقى (با استفاده از تحريرالوسيله, توضيح المسائل, استفتائات, كشف اسرار, كتاب البيع), 404ص,وزيرى. تلخيص ها:
1. زبدة الاحكام
(اين كتاب, به عربى و اردو, مكرر به چاپ رسيده است).
سازمان تبليغات اسلامى, تهران, 1404ق, 273ص, رقعى.
2. معرفة ابواب الفقه
محسن فقيهى, مركز جهانى علوم اسلامى, قم, 1377ش, 223ص, وزيرى. حاشيه ها
بر اين كتاب, حواشى متعدد از سوى فقيهان معاصر نگاشته شده كه برخى از آنها عبارتند از:
1. حاشيه آيت الله فاضل لنكرانى.
2. حاشيه آيت الله مكارم شيرازى.
3. حاشيه آيت الله علوى گرگانى (چاپ مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى, 1383ش) ـ همراه با متن تحرير در 2جلد.
4. حاشيه آيت الله يوسف صانعى (چاپ 1420ق).
5.حاشيه آيت الله ابوطالب تجليل تبريزى (چاپ 1378ش).
6. حاشيه آيت الله على مشكينى اردبيلى (آماده چاپ). شرح ها
1. تفصيل الشريعة
از: آيت الله محمد فاضل لنكرانى
اين شرح, گسترده ترين شرح تحريرالوسيله است كه 20جلد آن به چاپ رسيده و بقيه آن هم به چاپ خواهد رسيد.
ج1. الاجتهاد والتقليد, 303ص
ج2. احكام الوضوء والتخلى, 432ص.
ج3. المياه, 276ص.
ج4. النجاسات واحكامها, 492ص.
ج5. غسل الجنابة والتيمم, 723ص.
ج6. الصلاة (ج1), 687ص.
ج7. الحج (5ج), 523«448« 472«448«480ص.
ج8. الخمس والانفال, 325ص (همراه با تقريرات بحث خمس آيت الله العظمى بروجردى).
ج9. القضاء والشهادات,560ص.
ج10. النكاح, 656ص.
ج11. الطلاق والمواريث, 535ص.
ج12. الحدود, 585ص.
ج13. القصاص, 355ص.
ج14. الديات, 345ص.
ج15: الاجارة,441ص.
2. مدارك تحريرالوسيله (چاپ 1380ـ1381ش)
از آيت الله مرتضى بنى فضل تبريزى
* الصلاة (3ج)
ج1. مقدمات تا تعقيبات الصلاة.
ج2. در حال چاپ.
ج3. صلاة القضاء تا صلاة الجماعة.
* الصوم, 468ص.
* الزكاة والخمس, 710ص.
3. مبانى تحريرالوسيله (چاپ 1380ش)
از آيت الله محمد مؤمن قمى
* القضاء والشهادات, 750ص.
* الحدود, 536ص.
4. مستند تحريرالوسيله
از آيت الله سيد مصطفى خمينى (1346ـ1396ق).
ج1. طهارت, خلل صلاة, صوم و مكاسب (526ص).
ج2. بيع, خيارات و نكاح (433ص).
5. مستند تحريرالوسيله
از آيت الله حاج شيخ احمد مطهرى ساوجى (1357ـ1411ق)
الطهارة (ج3), 490ص.
المواريث والقضاء,490ص (اين كتاب را هاشم نورى به فارسى درآورده است).
الغصب,430ص.
صيد و ,210ص.
اطعمه واشربه,150ص.
رهن و حجر و حواله, كفالت و وكالت, اقرار و هبه (به فارسى),526ص.
الحدود و القصاص:675ص
الديات,344ص.
نكاح و طلاق,به چاپ رسيده است.
6. فقه الثقلين
از آيت الله شيخ يوسف صانعى اصفهانى
القصاص, 666ص.
الطلاق, 596ص (به قلم سيد ضياء مرتضوى).
بقيه شرح (مباحث: حج, نكاح, اطعمه و اشربه, ارث, حدود و ديات) هنوز به چاپ نرسيده است.
7. انوار الفقاهة
از آيت الله ناصر مكارم شيرازى
الحدود والتعزيرات, 500ص
8. معتمد تحريرالوسيله
از شيخ عباس ظهيرى اصفهانى
مسائل مستحدثه (بيمه و سرقفلى), 426ص (چاپ 1382ش).
9. مصباح الشريعة
از حاج شيخ عبدالنبى نمازى بوشهرى
كتاب الخمس, 320ص.
صلاة المسافر, 265ص.
الاجتهاد والتقليد, 250ص.
كتاب الصوم (در حال چاپ).
10. دليل تحرير الوسيله
از حاج شيخ على اكبر سيفى مازندرانى
الخمس, 438ص.
احكام الستر والنظر, 234ص.
الامر بالمعروف والنهى عن المنكر, 215ص.
الصيد والذباحة, 270ص.
ولاية الفقيه, 300ص.
احكام الاسرة (در حال چاپ).
نيز ابواب وصيت, غنا و موسيقى, ربا, ثبوت هلال, منصب قضا و حكومت براى زن, غش در معاملات و آدم ربايى هم نوشته شده است.
11.شرح تحرير الوسيله
از آيت الله حاج شيخ احمد سبط الشيخ (1349ـ1416ق)
اجتهاد و تقليد (و بخشى از طهارت), فيروزآبادى, قم, 1412ق, 310ص.
12. نورالدين المنير
از حاج سيد نورالدين شريعتمدار جزايرى
اجتهاد و تقليد, 450ص (همراه با شرح مسائل اجتهاد و تقليد منهاج الصالحين آيت الله خويى).
از اين شرح, ابواب حج, قضا و شهادات, حدود و قصاص, ديات, مسائل دفاع و مستحدثه برآمده است.
13. ابتغاء الوسيلة الى ابواب الشريعة
از حاج شيخ محمدحسن احمدى يزدى
از آن, مباحث اجتهاد و تقليد, صلاة جمعه, حج, قضا, مضاربه و بخشى از حدود و قصاص نگاشته شده است.
* * *
از آنچه نگاشته شد روشن مى شود كه اين ابواب داراى چند شرح هستند:
1. اجتهاد و تقليد: تفصيل الشريعة, مصباح الشريعة, شرح تحرير الوسيله, نورالدين المنير (4شرح).
2. طهارت: تفصيل الشريعة و مستند تحرير الوسيله (خمينى) و مستند تحرير الوسيلة (مطهرى) (3شرح).
3. صلاة: تفصيل الشريعة, مدارك تحرير الوسيله, مستند تحرير الوسيله و مصباح الشريعه (4شرح).
4. زكات: مدارك تحرير الوسيله (1شرح).
5. خمس: تفصيل الشريعة, مدارك تحرير الوسيله, مصباح الشريعة, دليل تحرير الوسيله (4شرح).
6. صوم: مدارك تحرير الوسيله, مصباح الشريعة, مستند تحرير الوسيله (خمينى) (3شرح).
7. حج: تفصيل الشريعة, نورالدين (خطّى), ابتغاء الوسيله (3شرح).
8. امر به معروف و نهى از منكر: دليل تحرير الوسيله (1شرح).
9. مكاسب: مستند تحرير الوسيله (خمينى) (1شرح).
10. بيع و خيارات: مستند تحرير الوسيله (خمينى) (1شرح).
11. اجاره: تفصيل الشريعة (1شرح).
12. مضاربه: ابتغاء الوسيله ـ خطى ـ (1شرح)
13. رهن تا حجر: مستند تحرير الوسيله ـ به زبان فارسى ـ (1شرح).
14. وصيت: دليل تحريرالوسيله (1شرح).
15. صيد و ذباحه: مستند تحرير الوسيله, دليل تحريرالوسيله (2شرح).
16. اطعمه و اشربه: مستند تحرير الوسيله, فقه الثقلين ـ خطى (2شرح).
17. غصب: مستند تحرير الوسيله (1شرح).
18. نكاح: تفصيل الشريعة, مستند تحرير (خمينى), مستند تحرير (مطهرى), فقه الثقلين (4شرح).
19. طلاق: تفصيل الشريعة, فقه الثقلين, مستند تحرير (مطهرى) (3شرح).
20. ارث: تفصيل الشريعة, مستند تحرير(مطهرى), فقه الثقلين ـ خطى (3شرح).
21. قضاء: تفصيل الشريعة, مبانى تحرير الوسيله, مستند تحرير الوسيله, نورالدين (4شرح).
22. شهادات: تفصيل الشريعة, مبانى تحرير الوسيله, نورالدين ـ خطى ـ (3شرح).
23. حدود: تفصيل الشريعة, مبانى تحرير, مستند تحرير, انوار الفقاهة, نورالدين (5شرح).
24. قصاص: تفصيل الشريعة, مستند تحرير(مطهرى), فقه الثقلين, نورالدين, ابتغاء الوسيله (5شرح).
25. ديات: تفصيل الشريعة, مستند تحرير(مطهرى), نورالدين, ابتغاء الوسيله و فقه الثقلين (5شرح).
26. مسائل مستحدثه:معتمد تحرير الوسيله, نورالدين (2شرح).
نتيجه آن كه مباحث قضاء, حدود, قصاص و ديات ـ به دليل پيروزى انقلاب اسلامى و اقتضاى نيازهاى نظام جمهورى اسلامى ـ بيشترين شروح را داشته و برخى از ابواب همانند مزارعه, مساقات و دين و شركت بدون شرح مانده است. به اميد آن كه ابوابى هم كه داراى شرح ناقص يا شرح اندكى بوده, مورد شرح فقهاى بزرگوار قرار گيرد و در ظلّ تحريرالوسيله, دوره هاى فقهى متعدد پديد آيد.
اخبار
درگذشتگانآيت اللّه هاجرى
حضرت آيت الله آقاى حاج شيخ محمد هاجرى احسايى, يكى از فقهاى منطقه قطيف و احساء (عربستان) به شمار بود.
فقيد سعيد در سوم شوال المكرم 1344ق در هفوف ـ از شهرهاى منطقه احساء ـ زاده شد. مقدمات علوم را نزد شيخ احمد آلبوعلى احسايى و شيخ على اسكويى فراگرفت و در 1365ق به كربلا مهاجرت كرد و به تحصيل سطوح نزد آيات شيخ على آل عيثان, شيخ محمدعلى تبريزى و شيخ محمد خطيب پرداخت و پس از آن, دروس فقه و اصول را در محضر آيات عظام سيد محمدهادى ميلانى و سيد مهدى شيرازى و شيخ يوسف خراسانى و فن حكمت و فلسفه را نزد شيخ على اسكويى آموخت و همزمان به تدريس سطوح عاليه پرداخت و بسيارى از فضلاى حوزه علميه كربلا ـ مانند حضرات آيات سيد صادق شيرازى, سيد حسن شيرازى, سيد محمدتقى مدرسى, سيد هادى مدرسى و سيد مصطفى اعتماد ـ را پرورش داد. در سال 1389ق به زادگاهش بازگشت و به تأليف, تدريس, اقامه جماعت و وعظ و ارشاد پرداخت و در سال 1415ق قضاوتِ شرعى محاكم جعفرى را ـ پس از وفات شيخ محمدباقر آل ابى خمسين ـ بر عهده گرفت. برخى از آثار او عبارت است از:
1. كتاب البيع;
2. رسالة فى حقوق الوالدين;
3. رسالة فى عدم التقدم على قبر المعصوم فى الصلاة;
4. تعليقه عروة الوثقى;
5. تقريرات دروس اساتيدش.
او در هشتاد سالگى در اواخر ماه رجب 1425ق در زادگاهش درگذشت.
(كاظم الفتلاوى, المنتخب من اعلام الفكر والادب, ص517). ناصرالدين انصارى* * *حجةالاسلام والمسلمين آقاى حاج ميرزا محمد وحيد گلپايگانى
مرحوم حجةالاسلام والمسلمين حاج ميرزا محمد وحيد گلپايگانى يكى از مفاخر علماى گلپايگان و يادگار يكى از بيوت بزرگ با سابقه علم و فقاهت بود كه نام رجال آنها در يادنامه هاى شخصيت هاى علم و عمل جاودان مى باشد (براى آگاهى بيشتر رجوع شود به رضا استادى, دانشمندان گلپايگان, ج1).
ايشان در سال 1305ش در بيت علم و فضيلت به دنيا آمد. پدرش مرحوم آيت الله حاج ميرزا هدايت الله وحيد گلپايگانى (م1352ش) يكى از علماى بزرگ و به نام منطقه و از شاگردان مبرز مرحوم آيت الله حاج شيخ عبدالكريم حايرى مؤسس حوزه علميه قم بود كه در سال 1340 ق بعد از فوت پدرش آخوند ملا محمدجواد به درخواست اهالى گوگد گلپايگان و به امر آيت الله حايرى به آن جا عزيمت نمود و ضمن ترويج دين به تأسيس مدرسه علميه پرداخت.
فقيد سعيد در سن دوازده سالگى به تحصيل علوم دينى روى آورد. نخست ادبيات و مقدمات و قسمتى از فقه و اصول را نزد پدرش در همان مدرسه علميه گوگد فراگرفت. بعد در سال 1320ش به قم مشرف شد و كتاب شرح لمعه را نزد مرحوم آيت الله نجفى مرعشى و رسائل و مكاسب را نزد مرحوم آيت الله حاج آقا مرتضى حائرى فراگرفت, سپس در محضر درس آيات عظام حاج سيد صدرالدين صدر, حجت تبريزى, حاج آقا حسين طباطبايى بروجردى شركت كرد و مبانى علمى اش را استوار ساخت. ايشان به سبب علاقه وافرى كه به حضرت آيت الله العظمى بروجردى داشت قصيده اى را در وصف معظم له سرود و آن را قبل از ورود ايشان به شهر قم در نقطه اى به نام منظريه ـ كه جمعى از مردم و طلاب و علما به استقبال ايشان رفته بودند ـ قرائت كرد. اين قصيده بيش از سى بيت دارد. در اين جا به چند بيت آن اشاره مى شود:
چهره برافروز تو اى نور پاك
مهر درخشان و مه تابناك
اى مه گردون فضيلت بتاب
اى گهر كان حقيقت, شتاب
ياور دين يك قدمى پيش نه
تاج شريعت به سر خويش نه
اى قدم پاك تو فرخنده باد
سايه اسلام و تو پاينده باد
مقدم تو رحمت يزدانى است
تابشى از پرتو رحمانى است
وى در سال 1326ش عازم تهران شد و اوقات خود را در آن جا به مطالعه و تحقيق خصوصاً در زمينه تاريخ و ادبيات سپرى نمود, برخى از تأليفات ايشان عبارتند از:
1. ترجمه كتاب الفخرى تأليف ابن طقطقى به نام تاريخ فخرى كه بنگاه ترجمه و نشر آن را چاپ و منتشر كرده است.
2. ترجمه كتاب شيخ المضيرة ابوهريره تأليف شيخ محمود ابوريه از شيوخ الازهر مصر كه به نام بازرگان حديث چاپ و منتشر شده است.
3. كتاب معاوية سردسته تبهكاران كه مطالب آن به تمامه از كتب و طرق اهل سنت نقل شده است.
4. كتاب فرمان مبارك اميرالمؤمنين على(ع) به مالك اشتر نخعى.
5. ترجمه كتاب ادب الكبير و ادب الصغير عبدالله بن مقفع صاحب كتاب كليله و دمنه كه چاپ شده است.
6. كتاب گوشه اى از تاريخ و آشفتگى هاى آن و همچنين تعدادى درخور توجه از مقالات و جزوه ها در موضوعات مختلف كه به اتمام رسيده, ولى تاكنون چاپ نشده است.
سرانجام ايشان در 78 سالگى بر اثر بيمارى در 24 بهمن ماه 1383 مطابق با دوم محرم الحرام 1426 زندگى را بدرود گفت و طى مراسمى پيكر پاكش به گلپايگان منتقل و در آن جا دفن گرديد. سعيد نخعى گلپايگانى* * *دكتر عبدالحسين نوايى
دكتر عبدالحسين نوايى در شامگاه اول دى ماه سال 1302ش در يكى از محلات تهران تولد يافت. دوران تحصيلات ابتدايى را در دو مدرسه تمدن و ابن سينا و تمام دوران متوسطه را در دبيرستان شرف گذرانيد.
وى در سال 1321ش وارد دانشسراى عالى گرديد و در سال 1323ش به اخذ درجه ليسانس نائل آمد. البته در سال 1322 براى تحصيل در رشته حقوق امتحان داد و با وجود آن كه رتبه دوم را به دست آورد به وى گفتند شما بايد در يك دانشكده درس بخوانيد و چون يك سال از تحصيل او در دانشسراى عالى مى گذشت همان رشته معلمى را ادامه داد و سرانجام به سال 1324 دبير دبيرستانى شد.
پايان نامه ايشان در مقطع كارشناسى قواعد گرامرى با نگرش تاريخى بود و در آن هنگام, عباس اقبال آشتيانى كه معلم آيين نگارش بود آن را پذيرفت و از دكتر نوايى خواست كه با مجله يادگار همكارى كند و بدين گونه فعاليت نوايى در عرصه نگارش از روزنامه نگارى آغاز گرديد. همزمان با مجله اطلاعات هفتگى از طريق تدوين مقالات تاريخى همكارى مى نمود, مطالب متنوعى هم البته با گرايش به مباحث تاريخى براى نشريه اطلاعات ماهيانه مى نوشت. در واقع نوايى نخستين كسى بود كه مقالاتى در سال 1327 درباره مشروطه نوشت و در اين ماهنامه چاپ شد. وى بعدها بخش هايى از مطالب مندرج در اين دو نشريه را به صورت كتابى درآورد. مجله يادگار پس از پنج سال فعاليت تعطيل شد و بدين گونه شكل تلاش هاى فرهنگى نوايى دچار تحول گرديد و تصميم گرفت به تأليف و تحقيق بپردازد. همزمان براى ادامه تحصيل به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربُن مشغول به تحصيل در رشته ادبيات گرديد و در سال 1333 موفق به دريافت درجه دكترا شد.
در حدود سال 1340 بود كه در وزارت آموزش و پرورش براى جلوگيرى از فراوانى كتاب هاى درسى, كميسيون هايى به وجود آمد و نوايى به عنوان استاد تاريخ براى همكارى در تأليف كتاب هاى درسى به اين مركز فراخوانده شد. اعضاى اين كميسيون تصميم گرفتند تا براى مدارس متوسطه كتاب هاى يكنواخت نوشته شود. سپس سازمان كتاب هاى درسى به وجود آمد تا براى دانش آموزان در رشته هاى مختلف به صورت منقح و سنجيده كتاب نوشته شود, كه دكتر نوايى با اين تشكيلات هم همكارى داشت.
در سال هاى دهه 1350, وى به دعوت دكتر پرويز ناتل خانلرى در پژوهشگاه عالى فرهنگ, ادبيات و تاريخ را تدريس مى كرد, مدت سه ماه هم رياست دانشگاه تبريز را به عهده داشت. در اين مدت كوتاه افراد خبره اى را جذب اين مركز علمى نمود, ولى خودش در آن جا تدريس نداشت و مسائلى موجب گرديد تا از چنين سمتى خود را برهاند.
تدريس دكتر نوايى در دانشگاه از مقطع كارشناسى ارشد شروع شد و سپس در مقطع دكترا هم در رشته تاريخ به تربيت دانشجويان مبادرت داشت. دكتر على اكبر فياض هم ـ كه رياست دانشگاه مشهد را عهده دار بود ـ به مناسبت سوابق نوايى در مجله يادگار وى را به دانشگاه مذكور دعوت كرد. مدتى هم ايشان با دكتر كريم مجتهدى در اداره دبيرستان البرز همكارى داشت.
نوايى اولين كتاب خود را در تيرماه 1324ش و در 22سالگى به نام رجال كتاب حبيب السير انتشار داد كه دكتر عباس اقبال آشتيانى هم بر آن مقدمه اى نوشته است. در واقع او با نگارش اين اثر وارد عرصه تحقيق و تتبع گرديد و شصت سال از عمر هشتاد ساله خود را صرف بررسى و تفحص در متون كهن تاريخى و اسناد ارزشمند نمود. دست مايه تاريخ علمى ايران را از ميان آثار نوايى با تكيه بر جستجو در متون فارسى و در كنج كتابخانه ها به صورت اسناد طبقه بندى شده در هر دوره تاريخى مى توان مؤيد نگرش وسيع ايشان تلقى كرد. وى علاقه وافرى به اسناد تاريخى داشت و بر اين باور بود كه مورّخ زمانى مى تواند به قضاوت صحيح در مرحله تحقيق برسد كه اسناد دست اول را در اختيار داشته باشد. در واقع او اولين محقق تاريخى است كه به اسناد توجه نمود و آنها را پس از ارزيابى و طبقه بندى چاپ نمود. در سال 1340 يا 1341 اولين بار اسناد مكاتبات سياسى ايران از تيمور تا شاه اسماعيل را چاپ كرد. بعد از آن ,پژوهش درباره صفويه را ادامه داد و تاريخ ايران را از شاه اسماعيل تا روى كار آمدن نادرشاه براساس اسناد به طبع سپرد.
آثار ديگر ايشان عبارتند از: كريم خان زند; تصحيح تاريخ گزيده; چاپ و تصحيح كتاب مرآت البلدان اثر اعتمادالسلطنه; دوره سه جلدى كتاب تاريخ ايران و جهان; چاپ كتاب تكملة الاخبار عبدى بيك شيرازى با مقدمه, تصحيح و تعليقات; طبع كتاب مطلع سعدين و مجمع بحرين از كمال الدين عبدالرزاق سمرقندى; نايبيان كاشان; فتنه پاپ; فتح تهران و دولت هاى ايران از مشروطه تا اولتيماتوم; فهرست اعلام و اسامى تاريخى; طبع و نشر كتاب حديقه الشعراء سيد احمد ديوان پيكى شيرازى با تصحيح و تكميل و تحشيه (دوره سه جلدى). آخرين اثر ايشان كتاب دانشجويان ايرانى در اروپا (طى سال هاى 1307 تا 1312ش) است كه وى با همكارى يكى از دانشجويان خويش به نام الهام ملك زاده تدوين نمود و به همت سازمان اسناد و كتابخانه ملى جمهورى اسلامى ايران منتشر شد, همچنين چندين اثر نوايى آماده طبع و انتشار مى باشد.
نوايى كه آخرين شاگرد عباس اقبال آشتيانى و آخرين بازمانده سبك و سياق تحقيق مرحوم علامه قزوينى بود در سال 1356ش به درخواست خودش از خدمت در آموزش و پرورش بازنشسته گرديد, ولى از آن پس فعاليت خود را با وسعت افزون ترى در دانشگاه هاى تهران, بهشتى, تربيت مدرس, الزهراء, آزاد اسلامى تهران و ابهر با تدريس و هدايت علمى دانشجويان ادامه داد. همچنين از سال 1373 نيز با عنوان محقق و مسئول واحد پژوهش با انجمن آثار و مفاخر فرهنگى ايران همكارى داشته است.
آثار ايشان بارها مورد توجه مسئولان فرهنگى كشور قرار گرفته و طى مراسمى از سوى آنان جوايزى به دكتر نوايى اهدا شده است. قرار بود در چهارمين همايش چهره هاى ماندگار از وى تجليل شود كه با درگذشت نوايى اين تجليل در هنگام فقدان وى صورت گرفت.
وى كه از مدتى قبل به سرطان خون مبتلا بود در ساعت پنج صبح هفدهم مهرماه سال جارى دار فانى را وداع گفت. غلامرضا گلى زواره* * *برگزارى كنگره نكوداشت علامه آشتيانى(ره)
مراسم نكوداشت علامه ميرزا حسن آشتيانى با عنوان (نخستين كنگره علامه ميرزا حسن آشتيانى و نقش وى در جنبش تنباكو) در دانشگاه آزاد اسلامى واحد آشتيان يكشنبه 25 ارديبهشت ماه 1384/ ششم ربيع الثانى 1426ق برگزار شد.
علامه ميرزا حسن آشتيانى كه تولدش را در سال 1248ق نوشته اند پس از تحصيل مقدمات در آشتيان به بروجرد رفت و بعد از چندين سال اقامت در بروجرد به نجف رفت و در محضر علماى آن جا به تحصيل پرداخت. اساتيد او در نجف عبارت بودند از: علامه شيخ محسن بن خنفر (م1270ق); علامه شيخ محمدحسن صاحب جواهر (م1266ق); شيخ مرتضى انصارى (م1281).
در سال 1282ق ميرزاى آشتيانى به ايران بازگشت و در تهران مقيم شد و به تدريس پرداخت. حضور او در تهران باعث گرد آمدن جويندگان علم و دانش در اين حوزه شد. آقا بزرگ تهرانى در اين باره گويد: (او اولين ناشر تحقيقات و نظرات شيخ اعظم انصارى در ايران است و به همين جهت افراد از همه جا به سوى او آمدند و طالبين علم گردش جمع شدند).
از درخشان ترين برگ هاى زندگى ميرزا حسن آشتيانى رهبرى و هدايت نهضتى بود كه لغو امتياز خريد و فروش توتون و تنباكو را در پى داشت. در پى حكم ميرزاى شيرازى مبنى بر حرمت توتون و تنباكو ناصرالدين شاه به ميرزا حسن آشتيانى پيغام داد: يا حكم تحريم تنباكو را لغو كن يا تهران را ترك گوى. ميرزا جواب داد: (نقض حكم ميرزا به هيچ وجه برايم ممكن نيست) و خروج از پايتخت را انتخاب كرد. در پى اين تصميم مردم تهران از وى حمايتى بى نظير انجام دادند كه ناصرالدين شاه مجبور شد تقاضا كند علامه از ترك تهران صرف نظر كند.
زمانى كه ميرزا آشتيانى بعد از سفر حج و ديدار با علماى عتبات عاليات كه با استقبال با شكوه علما در سامرا همراه بود به تهران بازگشت, على رغم دستور ناصرالدين شاه بر منع استقبال از وى, مردم تهران از او استقبال شايانى كردند.
ميرزاى آشتيانى جمعه 28 جمادى الاولى 1319ق دار فانى را وداع گفت.
از شاگردان او مى توان به اعلام زير اشاره كرد:
آيت الله حاج آقا حسين طباطبايى قمى (م1366ق); آيت الله ميرزا محمد على شاه آبادى (م1369ق); آيت الله شيخ على اكبر نهاوندى (م1368ق); آيت الله شيخ محمد على حائرى قمى (م1358ق)….
آثار قلمى ايشان به حدود چهل عنوان مى رسد كه به بعضى از آنها اشاره مى شود:
1. كتاب القضاء; اين كتاب سه بار چاپ شده است كه آخرين آن در همين كنگره به تصحيح محقق ارجمند على اكبر زمانى نژاد به انجام رسيده است.
2. بحرالفوائد فى شرح الفرائد; حاشيه و شرح مفصلى است بر رسائل شيخ انصارى.
3. الرهن.
4. احياء الموات.
5. مباحث الألفاظ.
6. سؤال و جواب.
7. التعادل والتراجيح.
8. رسالة فى اجتماع الأمر والنهى.
9. في قاعدة الحرج.
10. في الصحيح والأعم.
11. الوقف.
12. في مقدمة الواجب.
13. الإجارة.
14. الخمس.
15. مبحث الخلل من الصلاة.
16. القضاء والشهادات.
17. الغصب.
18. رسالة تقليدية….
در اين كنگره كه نيم روز به طول انجاميد حجةالاسلام والمسلمين دانش آشتيانى به ارائه گزارش پرداخت.
سپس آيت الله نورى همدانى و دكتر حداد عادل ـ رئيس مجلس شوراى اسلامى ـ سخنرانى كردند و آقايان انصارى قمى و صفت گل به ارائه مقاله پرداختند. گزارش اجرايى كنگره توسط حجةالاسلام والمسلمين دكتر محمدرضا آشتيانى ـ نماينده مردم قم در مجلس شوراى اسلامى ـ از ديگر برنامه هاى اين كنگره بود.
در حاشيه اين كنگره دو كتاب و يك ويژه نامه به مناسبت اين كنگره به عموم شركت كنندگان اهدا شد:
ـ شميم روحانى در احوال و آثار و خاندان ميرزا حسن آشتيانى, نوشته مهدى سليمانى آشتيانى.
ـ مجموعه مقالات نخستين كنگره علامه ميرزا حسن آشتيانى و نقش وى در جنبش تنباكو.
اين كتاب به همت ستاد برگزارى نخستين كنگره علامه ميرزا حسن آشتيانى تهيه و تدوين و منتشر شده است. برخى از عناوين مقالات آن عبارتند از:
علامه آشتيانى و رسالت خواص در مسائل اجتماعى; جنبش تنباكو و نقش روحانيت با تأكيد بر نقش حاج ميرزا محمدحسن آشتيانى; كتاب شناسى و نسخه شناسى آثار ميرزاى آشتياني…; از قلّه فقاهت در عرصه سياست…; نقش يا پيشتازى ميرزا حسن آشتيانى در نهضت تنباكو; اقدامات سياسى ـ اجتماعى حاج ميرزا حسن آشتيانى; فعاليت هاى سياسى و بيگانه ستيزى علامه محمدحسن آشتياني…; تاريخ سازان آشتيانى در گذر تاريخ; علامه ميرزا حسن آشتيانى و نقش وى در جنبش تنباكو; نگاهى به مكانت علمى و فرهنگى ـ اجتماعى ميرزا حسن آشتيانى; زندگانى و شخصيت علمى و سياسى مرحوم آيت الله حاج ميرزا محمدحسن آشتيانى; عباس اقبال دانشمندى فرزانه از آشتيان; معرفى اساتيد علمى و هنرى آشتيان.
ـ مجله پگاه حوزه به مناسبت اين كنگره ويژه نامه اى را چاپ كرده است. كتاب هاى كتاب القضاء و الرسائل التسع از آثار علامه آشتيانى كه چاپ شده بودند به روحانيان اهدا شد. ع. قشلاقى* * *گزارش همايش گفتگوى علم و دين
نخستين همايش كشورى (گفتگوى علم و دين; مفهوم حيات, انسان و مباحث كاربردى) از سوى مركز ملى تحقيقات علوم پزشكى كشور در تاريخ 12ـ 15 ارديبهشت ماه سال 1384 در تالار علامه امينى دانشگاه تهران برگزار شد. در اين همايش چهار روزه بيش از چهل تن از حوزه و دانشگاه و از كشورهاى خارجى مقالات خود را در زمينه تعامل علم و دين در عصر جديد و چالش هاى علمى آن عرضه داشتند.
برخى از مقالات ارائه شده در اين همايش عبارت بودند از: نظريه ميدان حيات, دكتر بهزاد زمانى مقدم;علم و دين و تعارض ها و راه حل ها, دكتر اميرعباس عليزمانى; مقدمه اى بر مباحث فعل خدا در طبيعت, دكتر جلال اسدى پور; به سوى الهيات سازنده اى از تكامل, ويليام گريسى (از آمريكا); جدال ميان خلقت گرايان و تكامل گرايان در باب امر واقع بودن تكامل, هادى صمدى; نظريه تكامل و دين از ديدگاه مك مولين, دكتر حسن مياندارى; نظريه تكامل و خداباورى, دكتر محمدعلى رضايى اصفهانى; فعل خدا در طبيعت, دكتر محمدرضا بهشتى; چالش علم و دين در مسأله شبيه سازى انسانى, سيد حسن اسلامى; انسان كامل در عرفان اسلامى, محمد نصيرى; نظريه هاى مكانيسم روانى, دكتر شيوا خليلى; نوروتئولوژى (عصب ـ الهيات), دكتر تئودور فرند (از آمريكا); هويت محيط زيست از نظر اسلامى, دكتر حميد شهريارى; انسان از ديدگاه سنت و مدرنيسم, دكتر طيبه ماهروزاده.
اين همايش به صورت پانل هاى تخصصى برگزار شد و هر پانلى داراى بحث و گفتگو با حضور صاحب نظران بود. اين همايش كه نخستين همايش در نوع خود بود مقرر شد كه مقدمه اى باشد براى برگزارى همايش بين المللى با همين موضوع كه در سال آينده برگزار خواهد شد. نقطه قوت اصلى اين همايش آن بود كه فرصتى فراهم ساخت تا مسائل جديد و جدى و چالش هايى كه را فراروى دين است به دقت تشريع شوند, اما دشوارى اصلى آن طولانى بودن آن بود.
عصر روز پنج شنبه مراسم اختتاميه برگزار شد و از پيشكسوتان اين مباحث, كسانى كه در اين زمينه كتاب نوشته اند و كسانى كه مقالاتشان در آن همايش برگزيده شده بود تقدير شد. در نتيجه از مرحوم دكتر سيد رضا پاكنژاد, تقدير و لوحى به اين مناسبت به فرزندانش اعطا گشت. همچنين از استاد مصطفى ملكيان به اين مناسبت تقدير گشت. به كسانى كه در اين عرصه دست به تأليف زده بودند, مانند دكتر اميرعباس عليزمانى تقدير گشت. برخى از مقالات ارائه شده در اين همايش به عنوان مقالات برتر, انتخاب و از صاحبان آنها تقدير شد. از ميان برگزيدگان مى توان دكتر محمدعلى رضايى اصفهانى و سيد حسن اسلامى را نام برد.
مجموعه چكيده مقالات رسيده به اين همايش در يك جلد كتاب چاپ و در ايام همايش توزيع شد. اين كتاب در 347 صفحه و با اين مشخصات منتشر شده است: چكيده مقالات نخستين همايش گفتگوى علم و دين (مفهوم حيات, انسان و مباحث كاربردى), مركز ملى تحقيقات علوم پزشكى كشور, تهران, 1384. سيد حسن اسلامى* * *معرفى نشريه دراسات مغاربيه
ششماه نامه دراسات مغاربيه [اهداف] نشريه اى تخصصى ويژه معرفى و نقد كتاب, كتاب شناسى و اطلاع رسانى در حوزه علوم انسانى و فرهنگ اسلامى است. [وابستگى] اين مجله را مؤسسه ملك عبدالعزيز (دار بيضاء) در مراكش چاپ و منتشر مى كند. تاكنون هجده شماره از آن چاپ شده. [شناسنامه:] مدير مسئول (احمد توفيق) و سردبير (محمد صغير جنجار) است. بخش هاى مجله عبارت است از: سرآغاز, معرفى اجمالى, معرفى گزارشى و نمايه. تازه هاى منتشره در هر نيم سال در كشورهاى الجزاير, مغرب, مغرب عربى, تونس, ليبى و موريتانى معرفى مى شوند.
نشانى: شارع الكورنيش, عين الذياب, 20050 دارالبيضاء ص,ب 12585ـ20052
تلفن: 022391030/ 022391027/212 نمابر 222022391031
سايت: www.fondation.org.Ma
ايميل: secretariat @ fondation.org.Ma
شايان ذكر است (منطقه مغاربيه) شامل كشورهاى مغرب, الجزاير, تونس, ليبى و موريتانى است. گستره تاريخى و فرهنگى و انسانى اين منطقه, اندلس و صقليه و افريقاى غربى و كشورهاى برشمرده شده است.
معرفى مؤسسه ملك عبدالعزيز در يك نگاه:
مؤسسه ملك عبدالعزيز آل سعود للدراست الإسلامية والعلوم الإنسانيه در 1985 گشايش يافت. مؤسسه اى فرهنگى ـ علمى در دارالبيضاى مغرب است كه در زمينه علوم اجتماعى و انسانى فعاليت مى كند. اولويت پژوهش با فضاى عربى اسلامى به ويژه در زمينه هاى تاريخى و فرهنگى و جغرافيايى در زمان كنونى است.
اين مؤسسه, كتابخانه تخصصى خود را در آوريل 2004 با 540 هزار عنوان كتاب گشايش كرده, كتاب هاى آن به زبان عربى (39%) انگليسى (16%) فرانسوى (39%) و اسپانيولى (5%) است.
مركز اسناد كتاب شناسى, بانك اطلاعات كتاب شناسى (قابل دسترسى در شبكه اينترنت) و فهرست و مشخصات كتابخانه هاى مهم مراكش از جمله داده هاى اين مؤسسه است.
برگزارى گردهمايى و نشست هاى علمى با حضور صاحب نظران داخلى و خارجى از ديگر فعاليت هاى مؤسسه است.
از شمار عناوين منتشره: بيبليوغرافيا الغرب اسلامى (28ج) با عنوان جديد دراسات مغاربيه در 1996 است; نيز نشريه حاضر كه معرفى شده است.
معرفى آخرين شماره (18ـ17):
در اين دو شماره, آخرين كتاب هاى منتشره به زبان عربى و فرانسه و براساس نظام رده بندى دهدهى ديويى ارائه شده. شناسنامه كتاب ها با خلاصه اى از آن همراه است و در پايان نامه ها آورده شده است. نمايه موضوعات, مكان ها و پديدآورندگان درج شده, تصوير روى جلد كتاب ها چاپ شده است. اين نشريه در اندازه رحلى در 184ص (عربى) و 124ص (انگليسى) است.
داخل جلد نشريه, معرفى مؤسسه ملك عبدالعزيز آمده; صفحه روبه رو, فهرست; صفحه بعد, شناسنامه; سپس سرآغاز; آن گاه معرفى اجمالى آمده; در دنباله نمايه كتاب هاى منتشره كشورهاى اشاره شده آمده است, به ترتيب: افريقاى غربى, الجزاير, مغرب, مغرب عربى, تونس, ليبى و موريتانى; در پايان نمايه پديدآورندگان و موضوعات آمده; در پيوست, منشورات مؤسسه معرفى شده است. نيمه ديگر مجله, تمامى اطلاعات برشمرده به زبان انگليسى است.
پيوست:
پيوست نشريه, خبرنامه مراجعِ مغاربيه است كه دربردارنده موضوعات زير است:
كتابخانه ملى,تجربه ها و آزمون ها, گردهمايى ها (پژوهش در دين, دانش ها در جوامع اسلامى و افق هاى آينده…), ترجمه در مغرب و تازه هاى نشر.
خبرنامه, تمام رنگى با كاغذ گلاسه در بيست صفحه (عربى) و در بيست صفحه (فرانسه) است. عبداللّه امينى