کتاب آیینه پژوهش

اخبار

درگذشت‌ها
درگذشت حضرت آيت الله العظمى گلپايگانى‌
جهان اسلام در آذر ماه شاهد واقعه‌اى هولناك و جانگداز بود: غروب ستاره‌اى درخشان در آسمان دين و دانش كه بيش از هفتاد سال نور افشانى كرد و خوش درخشيد.
فقيه بزرگ و مرجع گرانقدر، زعيم حوزه‌هاى علميه، اسوة الفقهاء و سيّد العلماء، حضرت آيت الله العظمى آقاى حاج سيد محمد رضا موسوى گلپايگانى - قدس الله نفسه الزكيّه - يكى از برترين عالمان دين و بزرگترين مراجع تقليد جهان تشيّع به شمار مى‌رفت.
آن مرحوم در هشتم ذيقعدة الحرام 1316 در بخش «گوگد» گلپايگان، پا به عرصه وجود نهاد. به مناسبت تقارن ولادتش با سالروز ولادت امام هشتم حضرت على بن موسى الرضا - عليه السلام - نامش را محمدرضا و كنيه‌اش را ابوالحسن و لقبش را هبة الله نهادند. پدرش مرحوم آقا سيد محمد باقر امام عالمى، معروف به زهد و تقوا و پايبند به آداب و مستحبات دينى و كوشا در امر به معروف و نهى از منكر بوده است. در سه سالگى مادر و در نُه سالگى پدر را از دست داد. دوران كودكى را با مشكلات و سختيهاى فراوان و فقدان پدر سپرى كرد و تحصيلات ابتدايى را در مكتبخانه گذراند. نوجوانى بيش نبود كه شوق تحصيل علوم اسلامى او را به سوى مرحوم آيت الله ملا تقى گوگدى (م 1353ق)
كشانيد و در نزد ايشان ادبيات عرب را فراگرفت. سپس نزد مرحوم آيت الله سيد محمد حسن خوانسارى (م 1337ق، برادر مهتر آيت الله العظمى سيد احمد خوانسارى) زانوى ادب به زمين زد و ادبيات و قسمتى از سطوح را از ايشان استفاده كرد. نوزده ساله بود كه به سوى اراك شتافت و در مدرسه آقا سيد ضياء الدين به تكميل دوره سطوح پرداخت. در 1337 ق به مجلس درس مرحوم آيت الله العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى حاضر شد و تا سال 1340 ق در اراك از آن مرد بزرگ بهره‌ها برد. بيست و چهار ساله بود كه به دنبال مهاجرت استادش آيت الله حائرى، به قم كوچيد و در مدرسه فيضيه ساكن شد. استاد با مشاهده و استعداد و فهم شاگرد سختكوش بدو بسيار علاقمندشد و او رادر شمار اصحاب خاص و هيئت استفتاء قرار داد و تصحيح كتاب الصلاة خودرا به او و آيت الله العظمى اراكى واگذار نمود. معظم له نيز تا پايان عمر استاد (1355) ملازم درس ايشان بود.
آيت الله فقيد در سال 1341 ق در قم به مدت هشت ماه از محضر آيات عظام ميرزاى نائينى و آقا سيد ابوالحسن اصفهانى استفاده برد. از ديگر اساتيد آيت الله فقيد مى‌توان از آيات عظام حاج شيخ محمدرضا مسجد شاهى اصفهانى، حاج شيخ ابوالقاسم كبير، آقاى بروجردى، آقا ضياء عراقى و مرحوم شيخ محمد حسين غروى اصفهانى نام برد. ايشان از آيت الله العظمى حائرى اجازه اجتهاد (در 24 سالگى) و از مرحوم حاج شيخ عباس محدّث قمى و آقا شيخ محمدرضا اصفهانى اجازه روايت داشته است.
مرجع فقيد از آغاز ورود به حوزه علميه قم در سال 1340 ق به تدريس رسائل، مكاسب و كفايه اشتغال ورزيد و پس از وفات استادش آيت الله حائرى تدريس خارج فقه و اصول را شروع نمود كه تا گاهى چند پيش از وفاتشان ادامه داشت. ايشان در طول بيش از هفتاد سال تعليم دانش اهل بيت، صدها تن از ستارگان درخشان آسمان علم را به جامعه اسلامى تحويل داده است. برخى از زبده‌ترين شاگردان ايشان عبارتند از حضرات آيات و حجج اسلام مرحومان: مرتضى حائرى يزدى، عبدالرحيم ربانى شيرازى، مرتضى مطهرى، محمد على قاضى طباطبايى، سيد اسدالله مدنى، محمد مفتح، سيد محمد حسينى بهشتى، و آقايان: حسينعلى منتظرى، على مشكينى، ناصر مكارم شيرازى، سيد محمد على علوى گرگانى، على احمد ميانجى، جعفر سبحانى، لطف الله صافى گلپايگانى، حسن حسن زاده آملى، محمد مؤمن، رضا استادى، سيد محسن خرازى، على كريمى جهرمى، احمد صابرى همدانى، حسن شب زنده دار، على افتخارى گلپايگانى، مهدى يثربى كاشانى، مجدالدين محلاتى، احمد جنتى، مرتضى مقتدايى، على پناه اشتهاردى، محسن حرم پناهى، جلال طاهر شمس گلپايگانى، محمد واعظ زاده خراسانى، سيد محمد باقر ابطحى، احمد آذرى قمى، محمد تقى ستوده، غلامرضا صلواتى، على نيرى همدانى و على ثابتى همدانى و...
تقريرات درس آيت الله فقيد را عده بسيارى به رشته تحرير در آورده‌اند، آنهايى كه به چاپ رسيده است عبارتند از: 1 - كتاب الحج، سه جلد تاكنون 2 - الهداية الى من له الولاية، درباره ولايت فقيه 3 - نخبة الاشارات فى احكام الخيارات. هر سه از آقاى احمد صابرى همدانى. 4 - كتاب القضاء در دو جلد 5 - كتاب الشهادات 6 - بلغة الطالب فى التعليق على بيع المكاسب ،هر سه نوشته آقاى سيد على حسينى ميلانى 7 - الدر المنضود فى احكام الحدود 8 - نتايج الافكار فى نجاسة الكفار، هر دو از آقاى على كريمى جهرمى 9 - كتاب الطهارة 10 - كتاب القضاء، هر دواز آقاى هادى مقدس نجفى.
1مرجع فقيد در كنار اشتغالات گوناگون از تأليف و تصنيف نيز فروگذارى نكرده است. آثار قلمى آن مرحوم عبارتند از: 1 - حاشيه بر عروة الوثقى 2 - حاشيه بر وسيلة النجاة 3 - رساله صلاة الجمعة 4 - رسالة فى المحرمات بالنسب 5 - مسائل الحج 6 - افاضة العوائد، تعليقه بر درر الاصول مرحوم حائرى 7 - رساله در عدم تحريف قرآن 8 - كتاب الطهارة 9 - كتاب الحج 10- كتاب الحدود 11- صلاة الجمعة 12- حواشى بر ملحقات عروة الوثقى. و اينها بجز پيامها، اعلاميه‌ها و بيانيه‌هاى مختلفى است كه از سال 1342 تا سال 1372 به مناسبتهاى گوناگون صادر فرموده‌اند كه اگر گردآورى شود، سه جلد كتاب قطور را تشكيل خواهد داد.
آيت الله العظمى گلپايگانى - ره - در طول سى و دو سال مرجعيت يكى از اقطاب فتوا و اركان فقاهت بودند و روزانه استفتائات گوناگونى از سراسر جهان به محضر ايشان ارسال مى‌شد و ايشان در تمام ابواب فقه فتوا داده‌اند و از همين رهگذر اكنون مجموعه فتاواى بسيارى از ايشان در دست است كه عبارتند از: 1- منتخب الاحكام (با ترجمه انگليسى) 2- مختصر الاحكام (با ترجمه عربى و اردو) 3- توضيح المسائل (بيش از هشتاد بار به چاپ رسيده و به زبانهاى اردو، چينى. تركى آذرى و تركى لاتين ترجمه شده است) 4 - مجمع المسائل - در 3 جلد و مشتمل بر ابواب گوناگون فقه - 5 - مناسك حج (به زبانهاى عربى. اردو. روسى و انگليسى ترجمه شده است) 6- احكامى از حج 7- سؤال و جواب درباره مسائل حج 8- آداب و احكام حج 9- دليل الحاج 10- احكام عمره 11- هداية العباد (به عربى و در برگيرنده تعليقه ايشان بر «عروه»، «وسيله»، «توضيح المسائل» و برخى از استفتائات در دو جلد) 12- رساله امر به معروف و نهى از منكر و مسائل اجتماعى اسلام 13- مسائل نماز خوف و مطارده و احكام جبهه.
مرجع بزرگ شعيه علاوه بر تدريس و تربيت عالمان دين، تأليف، فتوا، رهبرى و روشنگرى جامعه شيعه به بنيان نهادن دهها مؤسسه فرهنگى و دينى در گوشه و كنار جهان و آبادانى صدها مسجد و مدرسه در سراسر كشور دست يازيد كه برخى از آنها عبارتند از:
1 - دارالقرآن كريم. اولين مؤسسه قرآنى كشور است كه در سال 1352 پا گرفت و به كار چاپ و نشر قرآن مجيد، ترجمه دقيق قرآن، بررسى اغلاط ترجمه‌هاى موجود و تصحيح آنها، تشكيل موزه قرآن، گردآورى نسخه‌هاى خطى و چاپ قرآن، تشكيل كتابخانه تخصصى قرآن، چاپ و توزيع كتابهاى قرآن، نشر مجله «رسالة القرآن» و «پيام قرآن» و تشكيل «كنفرانس علوم و مفاهيم قرآن» و چاپ مجموعه مقالات و سخنرانيهاى آن پرداخته است.
2 - بيمارستان. كه با داشتن بخشهاى قلب، جراحى، زايمان، اوژانس، داخلى، اطفال، اعصاب و راديولوژى يكى از بزرگترين بيمارستانهاى كشور به شمار مى‌رود و تاكنون منشأ خدمات بسيار به روحانيون و مردم و رزمندگان اسلام در طول جنگ تحميلى بوده است.
3 - كتابخانه. كه به داشتن حدود يكصد هزار جلد كتاب چاپى و دوازده هزار جلد كتاب خطى يكى از غنيترين كتابخانه‌هاى كشور به شمار مى‌رود.
4 - مجمع جهانى اسلامى در لندن 5 - مركز معجم المسائل الفقهية 6 - مسجد عظيم و باشكوهى در قم 7 - بعثه حج (كه در ايام حج راهنماى دلسوز تمامى حجاج شيعى و مبلغ دلسوز تشيع به شمار مى‌رود) 8 - مدرسه معظم و شكوهمند (كه اينك در كنار مسجد اعظم و مدرسه فيضيه، سه قطب عمده تدريس در حوزه علميه قم به حساب مى‌آيد) 9 - دار الايتام 10 - مؤسسه خيريه حضرت ولى عصر (عج).
آيت الله العظمى گلپايگانى از بدو حركت شجاعانه روحانيت به رهبرى امام راحل، به مبارزات پيگير و بى امان خويش با ديو استبداد پرداخت و اولين اعلاميه اعتراض به لايحه ننگين «انجمنهاى ايالتى و ولايتى» در مهر ماه 1341 شمسى از سوى ايشان صادر شد و بدنبال آن بود كه پيامها و بيانيه‌هاى معظم له تا سقوط رژيم پهلوى هر روز ادامه يافت. از اقدامات ايشان در مقابل رژيم شاه عبارتند از: سرباز زدن از ملاقات با شاه مقبور نخست وزيران و فرستادگان دربار؛ تحريم برنامه اوقاف و اعلاميه عليه معاملات و همكارى با سازمان اوقاف؛ قطع شهريه كسانى كه با اوقاف همكارى مى‌نمودند و تحريم امامت جماعت و گوش دادن به سخنرانى آنان؛ حرام شمردن خريد و فروش و مصرف و توزيع گوشتهاى وارداتى از خارج و قبول نكردن وجوهات فروشندگان آنها (هرچند مى‌شد تحت عنوان مال مخلوط به حرام، خمس آن را پذيرفت)؛ اعتراض شديد و پيام كوبنده عليه تغيير تاريخ هجرى به تاريخ منحوس شاهنشاهى ؛ مخالفت صريح با حزب رستاخيز و تحريم شركت مسلمانان در آن؛ مخالفت صريح با طرح امتحان دولت از طلاب و انكار صلاحيت آنان براى اين امر كه باعث عقب نشينى دولت وقت و مصون ماندن حوزه از اين طرح ننگين شد؛ اعتراض شديد عليه گسترش بى بند و بارى و فساد و فحشا و رواج منكرات و فرستادن نامه‌اى سرگشاده به شاه و تذكر عواقب وخيم آن؛ اعتراض و مخالفت بسيار شديد عليه سينما در شهر قم تعطيل نمودن درس و نماز جماعت خويش به مدت يك هفته؛ مخالفت و اعتراض عليه تاجگذارى شاه و انتخاب وليعهد و اخراج فرستادگان رژيم از بيت خويش و سرباز زدن از ديدار و پذيرفتن اعوان ظلمه و خوار نمودن آنان؛ پيام در جهت تجليل از مقام شهيد سعيدى و اعلام مجلس ختم براى ايشان در مسجد امام؛ تجليل از مقام مرحوم شهيد حاج آقا مصطفى خمينى و تشكيل دو مجلس ختم در مسجد اعظم و شكستن سد رعب و ممنوعيت برپايى مجالس بزرگداشت و مطرح شدن نام حضرت امام در آن مراسم؛ استفسار از حال تبعيدشدگان و سركشى به خانواده‌هاى آنان و رسيدگى به احوال آنان؛ حمايت از مقام امام خمينى و بويژه در برابر اهانت روزنامه اطلاعات به مقام امام راحل و تأكيد بر مقاومت روحانيت و پيگيرى اعتراضها و راهپيماييها و صدور اعلاميه‌هاى روشنگر و كوبنده در لحظات حساس و دلجويى و تأييد علماى مبارز شهرستانها.
اين اقدامات معظم له باعث شد تا مزدوران رژيم براى لطمه زدن به ساحت ايشان از هيچ كارى فروگذارى نكردند و دوبار (سوم فروردين 1342 در مدرسه فيضيه و 19 ارديبهشت 1357ش) به سوى معظم له حمله كرده و قصد ضرب و جرح آن مرجع بزرگوار را داشتند كه لطف خدا و جانفشانيهاى اطرافيان باعث حفظ ايشان شد.
پس از پيروزى انقلاب نيز هماره جهت تأييد كامل مواضع حضرت امام و تقويت موقعيت ايشان به عنوان رهبر نظام، و فراخواندن مردم به پيروى كامل از حضرت امام، توصيه به افراد صالح براى شركت در مناصب نظام، طرح مباحث مورد نياز حكومت اسلامى در درس خارج فقه (قضا، حدود و شهادات)، شركت در تمام مراسم انتخابات و صدور پيامهاى گوناگون مبنى بر شركت مردم در انتخابات، تقويت دولت اسلامى و حرام شمردن مخالفت با دستورات و مقررات دولت و نهى از فروش اجناس قاچاق، حمايت مادى و معنوى از رزمندگان اسلام در طول جنگ تحميلى و ارسال هيئتهاى مختلف به جبهه‌هاى نبرد و اجازه مصرف ثلث در مصرف جبهه‌ها و بر عهده گرفتن ساختمان مراكز درمانى و بهداشتى استانهاى زلزله زده در جريان زلزله خرداد 1369 و دهها اقدام ديگر فعال بودند.
آيت الله فقيد با امام راحل از دير زمان ارتباطى صميمى و بسيار نزيك داشته‌اند كه سابقه آن به هفتاد سال پيش و محفل درس استادشان آيت الله العظمى حائرى مى‌رسيد. اين يكدلى و يكرنگى و صميميت پس از وفات مرحم آيت الله بروجردى به اوج خود رسيد كه براى جلوگيرى از توطئه‌هاى مختلف رژيم براى محو ارزشهاى اسلامى همكارى تنگاتنگى را با هم آغاز نمودند كه تا پايان عمر حضرت امام ادامه داشت.
مرجع بزرگ شيعه جامع فضايل اخلاقى و كمالات نفسانى بود. ويژگيهاى بارز ايشان عبارتند از: زهد و بى اعتنايى به زخارف دنيا، تواضع، بهره ورى از فرصتها، تجليل از مقام فقها و مراجع معاصر، صبر در مصيبت فقدان فرزند برومندش، تشويق عالمان و نويسندگان، اهتمام بسيار به حفظ و قرائت قرآن (به طورى كه در هر شبانه روز با تمام گرفتاريها دو نوبت قرآن تلاوت مى‌فرمودند)، عشق به ساحت مقدس ائمه اطهار (به گونه‌اى كه سالها - حتى پس از مرجعيت - به منبر تشريف برده و اخبار آل محمد - ص - را به گوش مردمان مى‌رسانيدند و روزهاى عاشورا روضه مى‌خواندند و در عزاى امامان بشدت مى‌گريستند و به زيارت مرقد آنان مكرر مشرف مى‌شدند، تقيد بسيار به مستحبات و ترك مكروهات (به طورى كه بايد آن جناب را زنده كننده مراسم اعتكاف در سراسر ايران بر شمرد و رواج عزادارى فاطميه دوم را بايد از او دانست)، احترام بسيار به استاد (كه هميشه پيش از درس فاتحه‌اى براى استادش قرائت مى‌فرمود و به استاد زاده خويش مرحوم آيت الله حاج آقا مرتضى حائرى - با اينكه شاگردش بود - بسيار احترام مى‌نهاد).
سرانجام آن عبد صالح خدا پس از عمرى سرشار از توفيق و پربار از خدمات دينى و علمى و پس از طى بيمارى كوتاه مدت در 96 سالگى در شامگاه روز پنجشنبه 18 آذر 1372 (24 جمادى الثانى 1414 ق) نداى حق را لبيك گفت و فقدانش قلب تمام مسلمين جهان را در هم فشرد. مردم در سوگ آن مرجع بزرگ به سوگوارى پرداختند و از سوى دولت هفت روز عزاى عمومى و يك روز تعطيل عمومى اعلام گرديد. مجالس بزرگداشت مقام علمى ايشان در گوشه و كنار جهان و كشور اسلاميمان تا مدتها ادامه يافت.
پيكر پاك آن مرجع بزرگ روز جمعه ابتدا در تهران با حضور صدها هزار نفر و با شركت رهبر معظم انقلاب تشييع شد و پس از پنج ساعت راهپيمايى به قم انتقال يافت و سپس در روز شنبه 20 آذر با حضور خيل عظيم‌و پرشكوه مردم قم تشييع و نماز به امامت آيت الله حاج شيخ لطف الله صافى گلپايگانى - داماد معظم له - بر ايشان خوانده شد و در مسجد بالاسر مرقد مطهر حضرت معصومه (س) در جوار تربت استادش به خاك سپرده شد. اعلى الله مقامه و رفع فى الخلد اعلامه. در گذشت دكتر خواجويان‌
سيزدهم آبانماه سال جارى دكتر محمد كاظم خواجويان استاد تاريخ دانشگاه فردوسى مشهد در پى سكته قلبى چشم از جهان فروبست. زنده ياد دكتر خواجويان به سال 1317 در خانواده‌اى مذهبى در شهر مقدس مشهد زاده شد، و پس از گذراندن دوره‌هاى ابتدايى و متوسطه، به دانشكده ادبيات و علوم انسانى (دكتر على شريعتى) مشهد راه يافت و در سال 1341 به دريافت دانشنامه ليسانس تاريخ از آن دانشكده نايل آمد. پس از آن، با سمت دبيرى به كار در وزارت آموزش و پرورش پرداخت و چندى بعد براى ادامه تحصيل به فرانسه رفت و طى سالهاى 56 - 1354 دوره‌هاى فوق ليسانس و دكتراى رشته مطالعات اسلامى را به پايان برد. دكتر خواجويان از سال تحصيلى 57 - 1356 به تدريس در دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه فردوسى مشهد پرداخت و پس از پيروزى انقلاب اسلامى به گروه تاريخ دانشگاه فردوسى مشهد منتقل شده و چندى پس از آن رياست دانشكده ادبيات اين دانشگاه را پذيرفت. دكتر خواجويان نزديك به نه سال در اين سمت باقى بود و پس از آن نيز تا هنگام چشم از جهان فروبستن، در سمت معاون دانشجويى دانشگاه فردوسى مشهد انجام وظيفه كرد. همزمان با آن، عضويت هيأت امناى دانشگاههاى شمال شرق كشور را داشت و بويژه سرپرستى شوراى برنامه ريزى گروه تاريخ وزارت فرهنگ و آموزش عالى را نيز عهده دار بود.
زنده ياد دكتر محمد كاظم خواجويان از نخستين سالهاى فعاليت كانون نشر حقايق اسلامى در مشهد زير نظر استاد محمد تقى شريعتى به اين كانون پرداخت. همچنين عضويت هيئت مديره «انصار الحجه» (مؤسسه خيريه‌اى كه براى رسيدگى به وضع يتيمان فعاليت داشت)، فعاليت در «انجمن حمايت از زندانيان مشهد»، عضويت هيأت امناى اداره اوقاف مشهد از ديگر فعاليتهاى اجتماعى دكتر خواجويان بود وى در مكتب فكرى استاد محمد تقى شريعتى پرورش يافته بود و همواره خويشتن را به استاد مديون مى‌دانست.
برخى از آثار آن مرحوم عبارتند از:
«نگرشى بر نهضت عباسيان»، مجله دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه فردوسى مشهد، شماره 2 - 1، سال بيستم، تابستان 1366، صص 234 - 209.
- «سخنى چند درباره علل سقوط امويان»، همان مجله، شماره 4، سال نوزدهم، زمستان 1365، صص 530 - 503.
- «پژوهشى پيرامون آراى ابن خلدون درباره امويان»، همان، شماره 4، سال هجدهم، زمستان 1364، صص 644-615.
- «پژوهشى پيرامون آراء برخى مورخان درباره امويان»، همان، شماره 3، سال هجدهم، پاييز 1364 - صص 418 - 379.
- «چه راهى را در پيش گيريم»، فصلنامه مطالعات تاريخى. شماره 1، بهار 1368 خورشيدى، صص 144 - 135.
- «نگاهى گذرا بر نظر مورخان درباره قيام مختار»، فصلنامه مطالعات تاريخى، شماره 3، پاييز 1368، صص 406 - 389.
- «اوضاع اجتماعى جامعه اسلامى همزمان با دوران امامت امام موسى بن جعفر (ع)»، فصلنامه مطالعات تاريخى، شماره 10 - 9، 1370 خورشيدى، صص 28 - 1.
همچنين زنده ياد دكتر خواجويان درباره تاريخ تشيع پژوهشى انجام داده بودند كه بنا بود در سرى انتشارات سازمان «سمت» (سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاهها) چاپ گردد. جمهورى اسلامى ايران به سيستم شماره گذارى بين المللى كتاب پيوست‌
احمد مسجد جامعى معاون فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى اعلام كرد با پيوستن جمهورى اسلامى ايران به سيستم بين المللى شماره گذارى استاندارد كتاب از اين پس ورود اطلاعات كتابهاى ايران به بانكهاى اطلاعاتى جهان امكان‌پذير خواهد بود.
وى گفت: در اين سيستم براى هر كتاب شماره ويژه‌اى در سطح جهانى اختصاص مى‌يابد و اطلاعات لازم براى شناسايى كتاب در هر كشور بر اساس گروه زبانى يا جغرافيايى و شناسايى ناشر كتاب تنظيم شده است.
معاون فرهنگى وزارت ارشاد افزود: مؤسسه «آى. اس. بى. ان» (I.S.B.N ) كه مخفف مؤسسه شماره استاندارد بين المللى كتاب است روشهاى گوناگونى را برنامه ريزى كرده است كه در آن شماره گذارى نرم‌افزار، فيلمهاى آموزشى و موارد ديگر براى استفاده ناشران در پيوستن به اين سيستم ذكر شده است.
وى گفت: در مرحله اول اجراى اين طرح پنج ناشر نمونه كه در نمايشگاه كتاب سال برگزيده شده‌اند از كد مؤسسه مذكور براى معرفى كتب منتشره خود به سراسر جهان استفاده خواهند كرد و در مرحله بعد سى ناشر و در نهايت تا پايان سال تمامى ناشران مى‌توانند از امكانات اين مؤسسه براى معرفى انتشارات خود و به دست آوردن بازار جهانى استفاده نمايند.
مسجد جامعى اظهار داشت: حضور جمهورى اسلامى ايران در سيستم مذكور، كه با حضور 130 كشور به فعاليت فرهنگى در زمينه كتاب مى‌پردازد، با تلاش بسيار صورت پذيرفت و اين اقدام موفقيت بزرگى براى جامعه فرهنگى كشورمان در عرصه بين المللى محسوب مى‌شود.
وى گفت: از اين پس «خانه كتاب ايران» به عنوان نماينده سيستم مذكور در ايران فعاليت خواهد كرد. برگزارى نمايشگاه بين المللى كتاب كودك و نوجوان تهران - بولونيا
نمايشگاه بين المللى كتاب كودك و نوجوان تهران - بولونيا كه در محل مجتمع جديد كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان برپا شده بود، بااستقبال كم نظيرى از سوى علاقه‌مندان كتاب مواجه شد.
اين نمايشگاه از 15 تا 30 آبان ماه سال جارى برپا بود و در آن 2700 عنوان كتاب كودك و نوجوان از چهل كشور جهان به نمايش در آمده بود. در جوار اين نمايشگاه يك فروشگاه بزرگ كتاب از ناشران داخلى نيز برپا بود تا كودكان بتواند كتابهاى مورد علاقه خود را خريدارى كنند.
سازمان جهانى يونيسف شصت قطعه از نقاشيهاى منتخب خودرا در گالرى كنار نمايشگاه سينه آويز ديوارها كرده بود.
براساس توافق مسؤولان ايتاليايى و كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان اين كتابها درايران باقى خواهند ماند و در كتابخانه بين المللى كانون مورد استفاده پژوهشگران و محققان ايرانى قرار خواهد گرفت.
نمايشگاه بولونيا 29 سال است كه هر ساله در شهر نيمه صنعتى بولونيا در شمال ايتاليا برپا مى‌شود. منبع‌شناسى توصيفى پژوهشى درباره حضرت امام خمينى (ره)
مجله كيهان فرهنگى در شماره اخير خود اعلام كرد:
پروژه «منبع‌شناسى توصيفى پژوهشى درباره حضرت امام خمينى (ره)» كه با كوشش تنى چند از پژوهندگان دانشگاه تربيت معلم آغاز شده، تا خرداد ماه سال 1373 به پايان خواهد رسيد.
در اين پژوهش كه از سال پيش آغاز شده، همه نشريات فارسى زبان چاپ داخل و خارج كشور كه در گذر سالهاى 70 - 1340 منتشر شده‌اند، بررسى شده و تمام مطالب، آگاهيها و بررسيهاى ارائه شده درباره حضرت امام خمينى (ره) كه ديگران گفته يا نوشته‌اند، در آن‌ها شناسايى خواهد شد. نشريات منتشر شده از سال 1370 به بعد نيز جداگانه در «مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى (ره)» بررسى مى‌شوند و سرانجام كتابى چند جلدى منتشر خواهد شد كه براى پژوهشگران كتابى مرجع خواهد بود. پژوهندگان افزون بر آنكه مى‌توانند از اين كتاب در زمنيه وقايع جنگ، انقلاب و زندگينامه امام بهره برند، با استفاده از كتابچه پيوست آن نيز مى‌توانند به طور مستقيم به آرشيو مورد نظر رجوع كنند. هشتمين كنگره بررسى آثار و افكار علامه طباطبايى‌
هشتمين كنگره بررسى آثار و افكار علامه طباطبايى در تبريز برگزار شد.
در هشتمين كنگره سالانه بررسى آثار و افكار علامه طباطبائى كه با حضور آيت الله ملكوتى نماينده ولى فقيه در آذربايجان و امام جمعه تبريز، استاندار و جمع كثيرى از علماى برجسته حوزه و دانشگاه و كشور و علاقه‌مندان در تالار وحدت دانشگاه تبريز كار خود را آغاز نمود، در ابتدا رئيس دانشگاه تبريز ضمن خير مقدم به ميهمانان از شخصيت علامه تجليل نمود و اظهار اميدوارى نمود كه كنگره بتواند همچون سالهاى گذشته در بررسى آثار و افكار استاد موفق باشد. سپس دبير كنگره و نمايندگى ولى فقيه در دانشگاه تبريز ضمن خير مقدم به حاضرين در رابطه با ارسال مقالات و ارائه آنها در هشتمين كنگره گفت: 73 مقاله توسط اساتيد و علماى حوزه و دانشگاه به دفتر دبيرخانه ارسال شده كه پس از بررسى 25 مقاله جهت ارائه در كنگره انتخاب گرديده است.
در كنگره فوق كه به مدت سه روز در تبريز ادامه داشت تفسير الميزان و بعد سياسى آن، تعديل از ديدگاه علامه، تفاوتهاى فردى در تعليم و تربيت رفتارشناسى، تقيه و ديدگاه علامه طباطبائى، و چند موضوع ديگر مطرح و ابعاد گوناگون تفكر علامه طباطبائى از سوى اساتيد حوزه‌هاى علميه قم و تهران و همچنين اساتيد دانشگاه‌هاى تهران، تبريز، اصفهان، مشهد، كرمان، كرمانشاه و همدان مورد بررسى قرار گرفت.
اين كنگره در تجليل از مقام شامخ علامه طباطبائى همه ساله در دانشگاه تبريز برگزار مى‌شود. برگزارى نمايشگاه مستقل مطبوعات كشور
نخستين نمايشگاه مستقل مطبوعات كشور با عنوان «چهره مطبوعات امروز» با همكارى شهردارى تهران و فرهنگسراى بهمن از دوازدهم تا شانزدهم دى ماه در سالن شماره دو هنرهاى تجسمى فرهنگسراى بهمن برگزار گرديد. همچنين برنامه‌هاى جنبى، مانند برگزارى نشستهاى سخنرانى، نمايشگاه طرح و عكس و.... و نيز در جوار اين نمايشگاه به اجرا در آمد.
در اين نمايشگاه، نشريات در كنار هم و در فضايى متناسب، غرفه خواهند داشت و در ازاى ارائه خدمات نمايشگاهى، از مطبوعات وجهى دريافت نشد. رشته‌ها و نوع مدرك معادل ديپلم طلاب براى ادامه تحصيل در دانشگاه آزاد اسلامى‌
معاونت آموزشى دانشگاه آزاد اسلامى طى بخشنامه‌اى، رشته‌ها و نوع مدرك معادل ديپلم متوسطه طلاب علوم دينى را براى ادامه تحصيل در دانشگاه آزاد اسلامى اعلام كرد.
معاونت آموزشى اين دانشگاه بر اساس مصوبه شوراى عالى انقلاب فرهنگى اعلام كرد كه مدرك معادل ديپلم متوسطه طلاب علوم دينى كه در يكى از رشته‌هاى الهيات و معارف اسلامى، ادبيات عرب، فلسفه و حقوق در آزمون ورودى سراسر دانشگاه آزاد اسلامى پذيرفته شوند، براى ادامه تحصيل در اين دانشگاه بلامانع است.
در اين بخشنامه تصريح شده است كه مدرك معادلى كه اين دسته از طلاب در موقع ثبت نام بايستى ارائه دهند «سطح يك با اتمام لمعتين و اصول» است كه بايد توسط حوزه علميه قم صادر و تعلق آن به ذينفع تأييد شده باشد. برگزارى مراسم بزرگداشت شخصيت زن‌
مراسم بزرگداشت شخصيت زن در روز شنبه و يكشنبه 19 و 20 جمادى الثانى برابر با 13 و 14/9/72 در سالن پانزده خرداد دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم برگزار و با استقبال بسيار زياد خواهران، مخصوصا در روز دوم، موجه شد.
در روز اول سركار خانم شجاعى مشاور سابق وزير كشور و رئيس كميسيون بانوان سراسر كشور سخنرانى كردند. نامبرده درباره حضور حضرت زهرا - س - در صحنه‌هاى سياسى جامعه و لزوم پيروى از ايشان در اين زمينه مطالب مشروحى را بيان داشت. وى با توجه به سخنرانى حضرت زهرا (س) در مسجد مدينه به اين موضوع اشاره كرد كه بودن عده‌اى از خواهران همراه حضرت زهرا(س) به جهت اين نبوده كه او را از نامحرم حفظ نمايند، زيرا اگر هدف آن بود، بودن همان خواهران كه اطراف آن حضرت را گرفته بودند نيز درست نبود.
در روز دوم حضرت آيت الله امينى درباره بعد معنوى زندگى حضرت زهرا - س - و لزوم پيروى از آن حضرت در جنبه‌هاى عبادى، خانه دارى و تربيت فرزند مطالب مشروحى بيان داشت.

Abstract



IN THE NAME
OF
ALLAH
Reasons for Decline of Islamic Libraries
In this article, initially the greatness and importance of big libraries in the Islamic world have been discussed. Then, the factors responsible for the ruin and destruction of libraries in the Islamic world have been mentioned. The author has divided these factors into two categories, external and internal. The external fators include the crusades against Islamic countries, the destruction of Islamic culture by Spanish christians, and the Mongol invasion and the ensuing savagery. Libraries which were destroyed in these wars and invasions have been named.
After this the internal factors have been discussed and the author has drawn attention towards credal disputes, attacks by other communities on Islamic countries, and the inadequacy of some dynasties. On the whole, throughout the article a lot of useful information has been provided about a large number of libraries.

A Forgotten Art of Arabic and Persian Rhetoric
At the beginning the author a lludes to the Quranic influence on the spread of rhetoric. Subsequently he mentions some of the arts of rhetoric. Later the art of speaking and writing poetry and prose without using an alphabet having a diacritical point (nuqtah) has been discussed and the history of its development has been provided. The sermon of Ali (A) and examples from other writers have been quoted. Some poems without diacritical points have also been cited.

A Scrutiny of the Translation of al-Hayaat
The author initially speaks about the importance of translation in general. Then the necessity of translation of religious texts and compilations of hadith along with its importance and sensitiveness have been highlighted. Later the qualities of a translator, which include command over both the languages, a knowledge of the subject being translated, having a literary taste and a penchant for translation have been mentioned
Further the mistakes and shortcomings of famous translations and translators have been listed and the accuracy of the translation of al-Hayaat has been alluded to. At the end some mistakes in the translation of al-Hayaat have been pointed out.

Astronomy: A Forgotten Science
In the beginning of the article, the science of astronomy, its subject - matter and its brief history have been discussed. Later the fundamentals, intracacies and uses of this branch of science have been listed. Some instances where religious sciences require the help of this science have been mentioned. At the end of the article the book Durus-e- Haiat wa Digar Rishtahaye Riyazi of Ustad Hasanzadeh Amili has been reviewed and the contents of the book and its original sources have been introduced. The present article gives useful information about astronomy to the reader.

The Study of Burhan-e- Nazm in the lectures on Avicenna's al-Shifa
In this article after explaning the burhan-e- nazm and emphasising its importance, the view of Ustad Mutahhari regarding this proof has been mentioned. The criticism by some philosophirs, including David Hume, of this proof and the replies to these criticisms find mention. At the end the issue of whether this proof is experimental or not is discussed and the possibility of chance being the reason for coherence is studied.

The Comprehensive Commentary of Manzumah and Comparitive Philosophy
The present article is a detailed review of Sharh-e- Mabsut-e- Manzumah of Ustad Murtaza Mutahhari. The reviewer, by giving numerous excerpts from the book, tries to explain the methodology of Ustad Mutahhari which includes illustrating a point by providing examples, giving a brief history of each issue, .... The third part of this article will occur in the next issue.

University of Ayn al-Shams, Egypt
The present article introduces the University of Ayn al-Shams, Egypt. The date of its establishment, the colleges affiliated to it, the history of how it got its name, and the chancellors of the university from its inception to the present have been mentioned.

Manuscripts at Madrasa-e- Alawi, Khunsar
In this article tens of manuscripts at the Madrasa-e- Alawi of the city of Khunsar have been listed. Each manuscript has been introduced by giving the name of its author, the name of its scribe, type of script, number of pages and lines, its initial and concluding parts, and other such details.

Books Written and Published Recently
Under this heading three articles occur:
1. Summary Introductions: This article briefly introduces some research books which have been recently published. Some of these books are, the translation of al-Futuh of Ibn Aasam al-Kufi, Farhang nameh-e- Qurani, a collection of the complete works of Abd al-Rahman Salmi, Wasilat al-Khadim ila al-makhdum, etc.
2. Introductory Reports: Under this title a very brief introduction of tens of books published recently has been provided under a subject - wise classification.
3. Research and Cultural Magazines: Under this heading the contents of newly published research and cultural magazines have been mentioned.
o
مرآة التّحقيق
اسباب افول المكتبات الاسلامية
تتناول المقالة بادئ ذي بدء, أهمية و عظمة أمهات المكتبات في العالم الاسلامي. ثم تتطرق الى سرد اسباب دمار و محو المكتبات في العالم الاسلامي. و يقسّم صاحب المقال الاسباب الكامنة وراء الافول في عنصرين احدهما خارجي و الاخر داخلي.
ففي الاول أشار صاحب المقال الي§ الحروب الصليبية المدمرة, و المسيحيين في اسپانيا, المغول و ممارساتهم الوحشية. ثم تناول المكتبات التي طالها الدمار في هذه الازمات.
بعدها تناول العامل الداخلي, فأشار الى اثارة النعرات الطائفيه و المذهبية اولاً, ثم مهاجمة اصفاع المسلمين من قبل الامم و الشعوب المجاورة ثانياً, و عدم كفاء الحكومات ثالثاً.
هذا و قد قدمت المقالة في مجموعها معلومات قيّمة عن المكتبات.

فنن منسيّة في البلاغة العربية و الفارسية
يشير الكاتب في بداية المقال الي§ الاثار التي تركها القرآن علي§ صعيد اتساع رقعة فنون البلاغة. ثم يعني§ الي§ عديد عدد من فنون البلاغة, و يسترسل فيطرق باب المحادثة الخالية من النقاط, فكتابة الشعر و إلقاءه باعتبره واحداً فى فنون البلاغة المهمة. ثم يعرّج علي§ سرد تأريخى لهذا الامر. بعدها يورد خطبة للأمام علي ـ ع ـ و نماذج من آثار شخصيات اخري§ و بعضاً من المقطوعات الخالية من النقاط.

وقفة عند ترجمة الحياة
يبحث الكاتب في بداية مقاله في الترجمة و أهميتها. ثم يعطف الانظار الي§ ضرورة ترجمة نصوص الدين و الحديث و بيان اهمية و حساسية الامر. بعدها يعني§ بالتفصيل الي§ الحديث عن كفاءة المترجم و مدي§ تبحره و إلمامه في اللغة المنقول منها و إليها, و كذا المامه في الموضوع المطروح للترجمة, و شاعرية المترجم و سلاسة طبعه, و رغبته في العمل, باعتبارها من الاولويات الضرورية لكل مترجم ناجح.
و يستطرد الكاتب, فيشير الى عدد فى الاخطاء و الاشكالات الواردة في كبريات اعمال الترجمه و مشاهير المترجمين. ثم يعود ادراجه و يتحدث عن سلامة و تقنية ترجمة الحياة العالية. و يختم مقاله بايراد عدد من المواضع النادرة في ترجمة هذا الكتاب.

علم الهيئة, ذلك العلم المنسي
تبدأ المقاله بالحديث عن علم الهيئة و موضوعاته و تاريخه. بعدها تتناول مقدمات و ابداعات و فوائد هذا العلم. ثم يعدد مواطن رجوع العلوم الدينية الي§ علم الهيئة. في الختام يشير صاحب المقال الي§ كتاب دروس الهيئة و فروع الرياضات لمؤلفه الاستاذ حسن زاده الآملي, و يخوض في محتوي§ الكتاب و كيفية اعداده. هذا و تقدم المقالة معلومات قيّمة حول علم الهيئة.

تقييم برهان النظم في دروس الشفاء لإبن سينا
تتطرق المقالة الي§ بيان برهان النظم و أهميته, و تستعرض رأي الاستاذ الشهيد مرتضي§ المطهري في هذا المجال. ثم تعني§ الي§ تثبيت اشكاليات عدد من الفلاسفة, و منهم ديويد هيوم, حول هذا البرهان و ترد عليها, و تختم المقالة بحثها بالحديث عن تثبيت البرهان او عدمه و احتمال المصادفة في النظم.

شرح المنظومة و الفلسفة التطبيقية
تخوض المقالة بشيء فى التفصيل في كتاب شرح مبسوط منظومه للاستاذ الشهيد مرتضي§ المطهرى, و تُعني§ ببيان ابعاد و فحوي§ الكتاب بدقة. ثم يورد كاتب المقال شواهد مختلفة من نص الكتاب في إشارة منه الي§ اساليب الاستاذ المطهري في سرد المباحث الفلسفية (عبر ذكر الامثلة المختلفة, الالتفات الى السير التأريخى لكل مبحث و…) هذا و سنتطرق الي§ القسم الثالث من هذه المقاله في العدد القادم من المجلة; ان شاءالله.

جامعة عين الشمس بالقاهره
تعني§ المقالة بتعريف جامعة عين الشمس بالقاهرة, بدءاً من تاريخ التأسيس, و الكليات التابعة, و اوجه التسمية فيها, و رؤوساء الجامعة منذ التأسيس و حتي§ يومنا هذا.

الجديد في التأليف و النشر
تحت هذا العنوان نطالع اعزائنا القراء, ثلاث مقالات هى:
1 ـ تعريف مجمل وعام: تعني§ هذا المقالة بتعريف اجمالي و كلي بعدد من الكتب المحققة الصادرة حديثاً. فيما يلي اسماء مجموعة من الكتب التي سيشملها التعريف: ترجمة الفتوح لابن الاعثم الكوفي, فرهنگنامه قرآنى (المعجم القرآنى), مجموعة مؤلفات عبدالرحمن سلمى, وسيلة الخادم الي§ المخدوم.
2 ـ تعريف التقريرى (الموضوعي): تحت هذا العنوان سيتم التعريف الموضوعي الموجز بعشرات الكتب الصادرة حديثاً.
3 ـ مجلات الابحاث و الثقافة: تحت هذا العنوان نطالع و إياكم فهارس مجلات الابحاث و الثقافة الصادرة حديثاً.

النسخ الخطية للمدرسة العلوية في مدينة خوانسار
تُعني§ هذه المقالة بتعريف عشرات النسخ الخطية للمدرسة العلوية في مدينة خوانسار. و في معرض الحديث عن كل نسخة يشار الى المصنف و الناسخ و نوع الخط و عدد الصفحات و سطورها و تاريخ الشروع بالنسخ و الانتهاء منه و ما يحب في هذا الطار و المضار فى معلومات.


wq