کتاب آیینه پژوهش

نامه ها


توضيحى بر مقاله
(نقدى بر ترجمه و راهنماى مبادى العربيه) سردبير محترم مجلّه وزين آينه پژوهش
با عرض سلام و با كمال احترام

در شماره اوّل سال هفتم آن مجلّه, صفحه 51, آقاى سيّد حسن فاطمى ـ سلّمه الله تعالى ـ نقدى بر جلد سوم مبادئ العربيّه, ترجمه اين جانب (قسمت پاسخ به تمرينات) مرقوم فرموده بودند كه از ايشان بسيار سپاسگزارم; زيرا اصولاً طرحِ وجودِ يك كتاب در مجلّه اى همچون مجلّه آينه پژوهش, خود جاى سپاسگزارى دارد. امّا ناقد محترم اگر كمى توجّه مى فرمودند و تفحّص مى نمودند, پى مى بردند كه معلّم رشيد الشّرتونى, مؤلف كتاب, براى هريك از مجلّدات كتاب مبادى العربيّه خود كتاب معلّمى نوشته است و بنده تنها ترجمانِ اين كتاب بوده ام و از خود اختيارى نداشته ام و همه ايرادهايى كه ناقد محترم در ضمن مقاله مفصّل خود به اين بنده گرفته اند, متوجّه مؤلّف كتاب است. براى اينكه سردبير محترم مجلّه آينه پژوهش و ناقد محترم به اين حقيقت واقف شوند و خوانندگان مجلّه را نيز مستحضر دارند, زيراكس كامل كتاب معلّم (جلد سوم) را به پيوست خدمتتان ارسال مى دارم.
امّا در اينجا متوجه نكته اى شدم كه خالى از ظرافت نيست; و آن اين است كه بنده شنيده بودم كه (بعضى از) عربها زبان نفهم هستند, ولى تا اين حد نمى دانستم كه عربى خودش صاحبِ تأليفى مانند مبادئ العربيّه باشد (كه محاسن آن را ناقد محترم خود تذكّر داده اند) و خودش هم سؤالاتى را مطرح كرده باشد (بر مبناى قواعدى كه خود طرح كرده است), آنگاه خودش جوابهاى غلط داده باشد! يعنى زبان نفهمى تا اين حد هم مى شود؟! آن هم در مورد زبان خودش! جَلّ الخالِق. شايد هم عربيِ آنها با ما فرق داشته باشد! در هر حال پاسخهايى كه بنده به اين سؤالات داده ام, ترجمه پاسخهايى است كه مؤلّف داده است و در اين ميان بنده ترجمانى بيش نبوده ام. وَاللّهُ يَعصِمُنا مِن الخطأِ والزَّلَل, بمنّه وكَرَمِه. با تقديم احترام و ارادت
محمّد جواد شريعت

اخبار

درگذشتگاندرگذشت آيت الله احمدى شاهرودى
جناب مستطاب آيت الله آقاى حاج شيخ احمد على احمدى شاهرودى در سال 1305ش (1346ق) در ميامى, واقع در ده فرسنگى شاهرود, در بيت علم و تقوا و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم آيت الله شيخ محمد حسن احمدى, يكى از علماى بنام و مشهور منطقه و جدّش مرحوم آيت الله آقا شيخ احمد نيز از علما و زهّاد بود. فقيد سعيد پس از دوران كودكى به اقتضاى شوق فطرى و سيره خانوادگى به تحصيل علوم دينى روى آورد و مقدمات را نزد پدر بزرگوارش فراگرفت. پس از سالى چند, به حوزه علميه مشهد شتافت و ادبيات را نزد مرحوم اديب نيشابورى و سطوح عاليه را نزد حضرات آيات حاج شيخ هاشم قزوينى, حاج شيخ مجتبى قزوينى, ميرزا كاظم محقق دامغانى و حاج ميرزا احمد مدرس يزدى آموخت. سپس براى تكميل معلومات و فراگيرى دوره عالى دروس فقه و اصول به حوزه علميه قم آمد و در محضر آيات عظام بروجردى, سيد محمد تقى خوانسارى, حجت كوه كمرى, صدرالدين صدر و امام خمينى زانوى ادب به زمين زد و از خرمن فيض آنان توشه ها برگرفت. آنگاه براى مدت كوتاهى به نجف اشرف كوچيد و در درسهاى آيات عظام سيد عبدالهادى شيرازى, حكيم و خوئى حاضر شد. سپس به قم بازگشت و براى تبليغ دين و رهنمايى مردم مسلمان به نمايندگى آيت الله العظمى بروجردى به شهرهاى آباده, فيروزكوه, چهارمحال و بختيارى و كاشان رفت و مبارزه اى جدّى و پيگير با منحرفان و اهل بدعت را آغاز كرد و در اين راستا بسيارى از آنان را توبه داد و به اسلام بازگردانيد.
آن مرحوم پس از مدّتى به قم بازگشت و به تدريس سطوح عاليه, ترويج شعائر دينى, اقامه جماعت, ارشاد و راهنمايى مؤمنان و تأليف كتابهاى علمى دست يازيد. او همزمان به تدريس معارف اسلامى در دانشگاه آزاد اسلامى اشتغال ورزيد و در سالهاى نبرد عليه متجاوزين بعثى, ماهها در كنار رزمندگان اسلام به سر برد و در تقويت روحيه آنان, سخنرانيهاى فراوان ايراد كرد.
برخى از تأليفات چاپ شده آن فقيد عبارت است از: 1ـ تقليد الاعلم 2ـ سيرى در عقايد (بررسى آراء و نظرات صوفيه) 3ـ به سوى خدا برويد 4ـ مجموعه مقالات در پيرامون باب و بهاء 5 ـ انگيزه حق (درباره مناقب اميرالمؤمنين عليه السلام) 6 ـ جنگ خيبر 7ـ تفسير موضوعى. و تأليفات چاپ نشده اش عبارتند از: 1ـ تقريرات درس فقه آيت الله بروجردى (لباس مشكوك) 2ـ رساله در مسئله بداء 3ـ ترجمه جامع السعادات ملا مهدى نراقى 4ـ روحانيت در عصر انقلاب.
سرانجام آن عالم خدمتگذار در تاريخ 25 شعبان المعظم 1417ق, در هفتاد سالگى در جوار بيت الله الحرام بدرود حيات گفت و به مواليان طاهرينش پيوست. درگذشت استاد محمد تقى دانش پژوه
روز سه شنبه 27 آذرماه 1375, يكى از برجسته ترين كتابشناسان و نسخه شناسان ايرانى درگذشت. استاد محمد تقى دانش پژوه در 1290 خورشيدى در آمل ديده به جهان گشود. مقدمات علوم ادبى را در زادگاه خود در مدرسه حاجى على كوچك نزد ميرزا على بارفروش فراگرفت و از محضر استادانى چون شيخ ابوالحسن آهى واعظ و آقا ميرزا عزيزالله طبرسى نيز بهره برد. در همين اوانى نزد آقا ميرزا جلال اعتضادى, خوشنويس آملى, تعليم خط گرفت. هيجده ساله بود كه پدر را از دست داد و راهى تهران و قم شد. در قم از محضر استادانى چون ميرزا ابوالفضل گلپايگانى, آخوند ملاعلى همدانى و آيت الله مرعشى نجفى كسب فيض كرد. پس از مدتى در 1316ش راهى تهران شد و دو سال در مدرسه مروى در محضر درس ميرزا مهدى آشتيانى حضور يافت. سپس به دانشكده علوم معقول و منقول تهران و دانشسراى عالى وارد شد. در اين دوره بود كه روش فهرست كردن نسخه هاى خطى را از سيد محمد مشكوة فراگرفت و به فهرست كردن كتابهاى خطى پرداخت. در 1319 در كتابخانه دانشكده حقوق به سمت كتابدار مشغول به كار شد. در 1320 موفق به دريافت ليسانس از دانشكده معقول و منقول شد. در 1332 به رياست بخش نسخ خطى دانشگاه تهران و در 1334 به رياست كتابخانه مركزى آن دانشگاه منصوب گرديد.
دانش پژوه در 1348 به مقام دانشيارى دانشكده الهيات و در 1349 به مقام دانشيارى تمام وقت دانشكده ادبيات دانشگاه تهران ارتقا يافت.وى از سال 1332 در نشر فهرستهاى كتابخانه هاى دانشگاهى كوشش داشته و چندين مجلد از اين فهرستها را تأليف كرده است. در انتشار نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه درباره نسخه هاى خطى با يارى ايرج افشار سهيم بوده و براى كسب اطلاعات كتابشناختى و نسخه شناختى به كشورهاى مختلف سفر كرد. دانش پژوه يكى از بنيادگذاران مجله (فرهنگ ايران زمين) بود. وى در 1355 بازنشسته شد و در 1369 با تأسيس فرهنگستان زبان و ادب فارسى به عضويت فرهنگستان درآمد. دانش پژوه علاوه بر فعاليتهاى پژوهشى, سالها در مقام استادى در دوره هاى كارشناسى و كارشناسى ارشد و دكترى به تدريس پرداخت. 340 مقاله و تحقيق حاصل عمر پرتلاش استاد دانش پژوه است.
برخى از آثار او عبارتند از: كتابها
1. 1324ـ ترجمه النكت الاعتقادية: شيخ مفيد, با متن عربى, تهران.
2. 1325ـ ترجمه مصادقة الاخوان; ابن بابويه رازى, با متن, تهران, 55 « 18ص.
3.1335ـ الرسالة المعينية, خواجه طوسى, يادبود خواجه طوسى, انتشارات دانشگاه تهران ش300, ر92ص.
4.1335ـ حل مشكلات معينيه: خواجه طوسى, با ديباچه, هفتصدمين سال خواجه نصيرالدين طوسى, انتشارات دانشگاه تهران 304 ب « 29ص.
5.1335ـ رساله امامت خواجه طوسى, يادبود طوسى, انتشارات دانشگاه تهران, 302, 12ـ25ص.
6.1335ـ فصول خواجه طوسى و ترجمه عربى آن از ركن الدين محمد بن على گرگانى استرابادى, يادبود طوسى, انتشارات دانشگاه تهران , 298, 40ص.
7.1335ـ سه گفتار خواجه طوسى درباره چگونگى پديد آمدن چند چيز از يكى و سازش آن با قاعده آفريده نشدن بسيار از يكى (الواحد لايصدر عنه الا الواحد), يادبود هفتصدمين سال خواجه نصير طوسى, انتشارات دانشگاه تهران, 296, 21ص.
8.1337ـ تبصره ابن سهلان ساوى بفارسى با دو رساله در منطق يكى به فارسى و يكى به عربى با تحقيق در تاريخ منطق در ايران, از محل هديه دكتر يحيى مهدوى ش4, 75ـ179ص.
9.1337ـ دو رساله درباره آثار علوى مشتمل بر الرسالة السنجرية فى الكائنات العنصرية تأليف زين الدين عمر بن سهلان ساوجى و رساله آثار علوى تأليف شرف الدين محمد مسعودى مروزى با ديباچه اى در تاريخ اين علم و بحث درباره اين دو كتاب, انتشارات فرهنگ ايران زمين5, چاپخانه پيروز, در تهران 22«128.
10.1338ـ جامع التواريخ رشيدى رشيدالدين (بخش فاطميان و صباحيان): فضل الله همدانى, بنگاه ترجمه و نشر كتاب ش163«242ص.
11.1338ـ وزارت در عهد سلاطين بزرگ سلجوقى از آغاز تا سنجر از عباس اقبال آشتيانى با همكارى يحيى ذكاء دانشگاه تهران ش520, در 363ص.
12.1339ـ معتقد الامامية, متن فارسى در كلام و اصول فقه شيعى بفارسى از سده هفتم با ديباچه اى درباره تاريخ فقه و اين كتاب, تهران 34«538ص.
13.1339ـ اخلاق محتشمى از خواجه طوسى يا سه رساله ديگر او در اخلاق و مذهب: الادب الوجيز, تولا و تبرا (فضايل اميرالمؤمنين, با تحقيق درباره تحول مذهبى خواجه طوسى, مؤسسه وعظ و تبليغ اسلامى ص32«590ص.
14.1340ـ كسر اصنام الجاهلية: صدرالدين محمد بن ابراهيم بن يحيى القوامى الشيرازى (979ـ1050) فى الرد على المتصوفة حققه وقدم له محمد تقى دانش پژوه, مطبعة جامعة طهران (دانشكده الهيات) 32«146ص (1962).
15.1341ـ دو رساله در اخلاق: 1) مكارم اخلاق رضى الدين ابوجعفر محمد نيشابورى (درگذشته 588, 2) گشايش نامه از سده 7و8, دانشكده الهيات, چاپخانه دانشگاه تهران, در 54ص.
16.1341ـ تحفه در اخلاق و سياست متن فارسى سده هشتم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب, ش11, 16«258«71.
17.43ـ1342ـ النهاية فى مجرد الفقه والفتاوى: شيخ طوسى, عربى با ترجمه فارسى كهن, از محل هديه دكتر اصغر مهدوى به دانشگاه تهران ش3, دو جلد 84«811.
18.1343ـ ترجمه مختصر نافع محقق حلى, متن فارسى سده هفتم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب ش16, 36«478.
19.1343ـ زبدةالتواريخ (تاريخ اسمعيليه بفارسى): جمال الدين ابوالقاسم عبدالله بن على بن محمد كاشانى, پيوست مجله دانشكده ادبيات تبريز 318ص.
20.1343ـ كتاب الاسرار و سرالاسرار از ابوبكر محمد بن زكريا بن يحيى رازى با تجارب شهريارى شهريار. بهمنيار پارسى, نشريه شماره 35 كميسيون ملى يونسكو در ايران چاپخانه حيدرى, 18« 128«3.
21.1345ـ ذخيره خوارزمشاهى: اسماعيل بن حسن جرجانى با همكارى ايرج افشار, ج1, انتشارات دانشگاه تهران 1002, 4«223ص, ج2 هم از چاپ درآمده است.
22.1345ـ بحرالفوائد, متن فارسى شامل كلام و تصوف و فقه از سده ششم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب 18, 26«540«1ص.
23.1345ـ يواقيت العلوم و درارى النجوم: دائرةالمعارف سده ششم, بنياد فرهنگ 14, 1«325.
24.1346ـ 1347ـ 1349ـ 1353ـ ترجمه شرايع محقق حلى از ابوالقاسم بن احمد يزدى در چهار جلد رويهم 2080ص, انتشارات دانشگاه تهران, شماره 1018.
25.1347ـ روزبهان نامه, چاپ انجمن آثار ملى در 491ص.
26.1349ـ شرح فارسى شهاب الاخبار در 251ص. شماره 1282 انتشارات دانشگاه تهران.
27.1350ـ نوادر التبادر لتحفة البهادر با همكارى آقاى ايرج افشار در 260ص, نشر بنياد فرهنگ ايران.
28.1351ـ آثار درويش محمد طبسى با همكارى آقاى ايرج افشار در 556ص.
و كتابهاى ديگرى كه در سالهاى اخير منتشر شده است. فهرستهاى كتابخانه ها
الف ـ فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران
1. فهرست كتابخانه اهدائى آقاى سيد محمد مشكوة به كتابخانه دانشگاه تهران كه بالغ بر 1320 جلد مى شود از شماره 1تا1320.
مجلد نخستين, كتب راجع بقرآن و دعا گردآورده على نقى منزوى تهرانى (از ص1 تا 275 چاپ 1330)
مجلد دوم ـ كتاب ادبى گردآورده على نقى منزوى تهرانى (از ص1 تا 899 چاپ 1332).
مجلد سوم ـ جلد سوم بخش يكم كتابهاى فلسفى و عرفانى و كلامى, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص1 تا 690 چاپ 1332).
مجلد چهارم ـ جلد سوم بخش دوم كتابهاى تاريخ فلسفه و پزشكى و رياضى و هنرهاى شگفت انگيز و افزارهاى علمى, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص681 تا 1052« 79 صفحه چاپ 1332)
مجلد پنجم ـ جلد سوم بخش سوم كتابهاى اخبار و اصول فقه, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص1055 تا 2109 چاپ 1335).
مجلد ششم ـ جلد سوم بخش چهارم, ذيل, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص2110 تا 2600«411ص چاپ 1335)
مجلد هفتم ـ جلد سوم بخش پنجم, دومين ذيل, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از صفحه 2601 تا 2808« 31ص چاپ 1338)
ب ـ فهرست كتابهاى خريدارى شده و اهدائى ديگران
مجلد هشتم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 1321ـ2120 از صفحه 6 تا 760 (چاپ 1339)
مجلد نهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 2121ـ 2629 از ص761 تا 1504.
مجلد دهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 2630ـ3062 از ص 1505 تا 2000.
مجلد يازدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 3063ـ3496 از ص2001 تا 2504.
مجلد دوازدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 3497ـ4013 از ص2505 تا 3008.
مجلد سيزدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 4014ـ4579 از ص3009 تا 3512.
مجلد چهاردهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 4580ـ4944 از ص3513 تا 4064 (همه اينها چاپ 1339ـ 1340).
مجلد پانزدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هايى 4945 تا 5400 از ص4065 تا 4244, 280ص با فهرست نامهاى كتابهاى مؤلفان نسخه هاى وصف شده در مجلد 8تا15, چاپ 1345.
در اين هشت مجلد 4080 جلد كتاب خريدارى و اهدائى شناسانده شده است و از ميان نسخ خريدارى باز چند جلدى از آقاى مشكوة است. روى هم رفته شماره مجلدات فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه به پانزده رسيده است. مجلد شانزدهم كه وصف نسخه هاى خطى كتابخانه مركزى از 5401 تا 8644 در آن آمده است ماشين شده و در 13/8/1349 به چاپخانه دانشگاه تحويل داده شده و چاپ آن نيز شروع شده بود و تاكنون تا 264ص آن چاپ شده است.
2. 1339ـ فهرست كتابخانه دانشكده حقوق, گروه ملى كتابشناسى شماره2, انتشارات دانشگاه تهران ش652, 12«602ص.
3. 1344ـ1341ـ 1339ـ فهرست كتابخانه دانشكده ادبيات (نسخه هاى خطى):
1) 1339 در 682ص, ش1 س8 مجله دانشكده ادبيات دانشگاه تهران.
2) مجموعه وقفى على اصغر حكمت, 1341 پيوست س10 مجله ادبيات تهران)
3) مجموعه امام جمعه كرمان 1344 در 10«250ص بجاى ش1 س3 مجله ادبيات تهران 4«106ص.
4. 1346ـ1340ـ فهرست كتابخانه سپهسالار, انجمن ايرانى فلسفه و علوم انسانى ش2, با همكارى آقاى على نقى منزوى, ج3در 19«548 (الف ـ ث) ج4 در 560ص 1346 (ج ـ ذ), جلد پنجم همين روزها نشر خواهد شد.
5. 1345ـ فهرست كتابخانه دانشكده الهيات با همكارى سيد محمد باقر حجتى و با تحقيق اين جانب, انتشارات دانشگاه تهران, ش1082, 7«1224ص.
6. فهرست كتابخانه مجلس با همكارى ايرج افشار و على نقى منزوى و احمد منزوى:
11) 1445 در 8«461.
12) 1346 در 439ص.
13) 1346 در 438ص.
14) 1347 در 467ص.
15) 1347 در 387ص.
16) 1348 در 476ص.
7. 1348ـ فهرست ميكرو فيلمهاى كتابخانه مركزى دانشگاه, ج1, 820«133 و ج2 در 6« 348ص «5 در 1353.
8. 1352ـ فهرست كتابخانه ملك با همكارى آقاى ايرج افشار و چند دانشمند ديگر, نسخه هاى عربى و تركى در 814«21«32 ـ 12« 56ص, جلد دوم آن درباره نسخه هاى فارسى است كه نيمى از آن اين روزها نشر خواهد شد و نيمه دوم آن تحرير شده و به چاپ خواهد رسيد, فهرست مجموعه هاى اين كتابخانه شايد به چهار مجلد برسد و اكنون به بررسى آن مى پردازم. مجلات
1) 1332ـ فرهنگ ايران زمين, مجله ايرانشناسى ـ با همكارى آقاى ايرج افشار. تاكنون 20 مجلد چاپ شده و در جريان است.
2) 1339ـ نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه درباره نسخه هاى خطى, با همكارى آقاى ايرج افشار. على اصغر محمّد خانى درگذشت آيت الله محقق بهسودى
حضرت آيت الله حاج سيّد محمّد ظاهر محقق بهسودى يكى از چهره هاى علمى و جهادى مشهور افغانستان به شمار مى رفت. آن فقيد در سال 1317ش (1357ق) در بيت علم و تقوا ديده به جهان گشود. پدر و نياى او, مرحوم آيت الله سيد محمد حسين اوجى, هردو از علماى بنام منطقه بودند. او در كودكى پدر و در پنج سالگى جدّ بزرگوارش را از دست داد و در تحت كفالت مادرش قرار گرفت. وى دروس مقدماتى و ادبيات و منطق را نزد مرحوم آقا سيد محمد باقر و آقا سيد محمد سرور اوجى و سطوح عاليه را نزد آيت الله سيد شاه عبدالعظيم و آيت الله شيخ عزيزالله غزنوى فراگرفت. سپس در سال 1339ش رهسپار حوزه علميه نجف شد و چند سالى در درس آيت الله العظمى حكيم شركت جُست و سرانجام به توصيه ايشان به افغانستان بازگشت و در بهسود به تدريس علوم دينى, ترويج شعائر مذهبى, راهنمايى مردم و گره گشايى و حلّ و فصل امور مردم و اقامه جماعت در حسينيه اوجى اشتغال ورزيد و نامش فراگير شد. فقيد سعيد در سال 1345, مدرسه علميه مهدويه اوجى را بنياد نهاد و در آن به تدريس علوم دينى پرداخت. او در زمستانها در بهسود و در تابستانها در كابل (در مسجد جامع و حسينيه عرفان) به تدريس دست يازيد و دهها نفر را پرورش داد. در سال 1350ش براى دومين بار به نجف اشرف مهاجرت كرد و در درسهاى آيات عظام, امام خمينى و خويى, حاضر شد و پس از مدتى چند به درخواست اكيد مردم و سفارش حضرت امام خمينى به وطن مراجعت كرد و به تدريس در مدرسه مهدويه پرداخت, و از آنجا كه وكالت تام الاختيار حضرت امام را بر عهده داشت, به ترويج مبانى فكرى ايشان در ميان مردم اقدام كرد. پس از كودتاى ماركسيستى در كابل (دى ماه 1357) به ايران آمد و حزب جهادى (سازمان نيروى اسلامى) را براى سازماندهى مهاجرين و جهاد مسلحانه آنان عليه ارتش اشغالگر روس و رژيم خلقى بنيان نهاد و به بسط انديشه انقلاب اسلامى پرداخت. در سال 1360ش به سنگرهاى جهاد و مبارزه شتافت و علاوه بر جهاد, رهبرى فكرى مردم و مجاهدين را بر عهده گرفت و در برابر چهره هاى ضد دين سخت ايستادگى كرد.
فقيد سعيد در سال 1362ش به قم آمد و به تدريس و تأليف و شركت در دروس آيات عظام پرداخت. او با شركت و عضويت در شوراى ائتلاف اسلامى و بعدها با عضويت در شوراى عالى نظارت حزب وحدت اسلامى افغانستان و مجمع جهانى اهل بيت و شوراى نظارت بر مدارس دينى افغانستان نقشى اساسى را در جهت رفع اختلافها و ايجاد وحدت و هماهنگى در صفوف مجاهدين ايفا كرد. فقيد سعيد با حضور خويش در ميان مردم افغانستان در باميان و بهسود, چراغى فروزان فراراه مردم بود و گره گشاى مشكلات آنان.
سادگى زندگى, اخلاق خوش, تقوا و تعهد و بهره ورى از اوقات عمر و تلاش در جهت رفع دوگانگى و اختلاف, دين باورى و دفاع از حق از ويژگيهاى او بود و خانه اش مركز شيعيان مظلوم به شمار مى رفت.
برخى از تاليفات چاپ شده او عبارتند از: 1ـ افغانستان در مسير تكامل انقلاب اسلامى 2ـ رمز پيروزى انقلاب اسلامى در جهان 3ـ چهره شوم و واقعى كمونيزم. تقريرات درس فقه و اصول اساتيدش در قم و نجف از نوشتارهاى ديگر اوست كه هنوز به چاپ نرسيده است.
سرانجام آن عالم بزرگوار پس از عمرى تلاش و مبارزه و فداكارى در راه حق و دفاع از باورهاى دينى, در تاريخ 25 شعبان المعظم 1417ق (13 دى 1375ش) در 58 سالگى در شهر (پلخمرى) چشم از جهان فرو بست و فقدانش عموم شيعيان افغانستان را در سوگى بزرگ فروبرد. ناصرالدين انصارىفرهنگىبرگزارى هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان
نخستين هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان از نوزدهم تا بيست ودوم آذرماه 1375, مقارن با 27 رجب تا اول شعبان 1417 هجرى قمرى و 9تا12 دسامبر 1996 ميلادى, با شركت پژوهشگران, روزنامه نگاران و استادان مسلمان علوم ارتباطات از ايران و كشورهاى مختلف در تهران برگزار شد.
حاضران در هم انديشى, طى سه روز به ارائه مقالات خود درباره اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان, ويژگيها, راه كارها و موانع نهادينه شدن آن پرداختند. همچنين نشستهاى جنبى با مشاركت ميهمانان خارجى و روزنامه نگاران و كارشناسان ايرانى علوم ارتباطات در قالب گروههاى سه گانه با عناوين زير برگزار گرديد:
گروه نخست: اصول اخلاق حرفه اى روزنامه نگارى از ديدگاه اسلام.
گروه دوم: عوامل و موانع شكل گيرى و نهادينه شدن اخلاق روزنامه نگارى.
گروه سوم: ضمانت اجرايى اخلاق روزنامه نگارى.
در اين گروهها, شركت كنندگان با تجربيات روزنامه نگارى در كشورهاى مختلف آشنا شدند و به طرح ديدگاهها و نظريه هاى خود درباره چگونگى دستيابى به نظام واحد اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان پرداختند.
در بيانيه اين هم انديشى به منظور پيگيرى موضوعهاى مطرح شده در نخستين هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان و تهيه يك پيش طرح, تشكيل (دبيرخانه دائمى هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان) پيشنهاد شد تا عهده دار امور ذيل شود:
الف ـ تهيه اساسنامه اى براى سازماندهى دبيرخانه دائمى و چگونگى ارتباط بين استادان, محققان و روزنامه نگاران مسلمان.
ب ـ تعيين مراجع مسؤول براى تدوين اساسنامه و تعيين وظايف و مسؤوليتها.
ج ـ ارتباط با انجمنها, اتحاديه ها, گروهها و سازمانهاى مشابه اسلامى و بين المللى در سراسر جهان.
د ـ انتشار نشريه علمى ـ تخصصى در زمينه اخلاق روزنامه نگارى به زبانهاى فارسى, عربى و انگليسى.
هـ ـ تدوين, ترجمه و انتشار متون و منابع آموزشى.
و ـ تأسيس (مركز اطلاع رسانى) براى در اختيار قرار دادن منابع آموزشى و پژوهشى مرتبط با اخلاق مطبوعاتى.
ز ـ تدوين نظامنامه اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان. برگزارى كنگره بزرگداشت علامه محقق آيت الله ملا غلامرضا آرانى
به منظور تجليل و تكريم از شخصيت و مقام علمى و مذهبى حضرت آيت الله ملا غلامرضا آرانى محقق و عالم بزرگ قرن 13 كنگره بزرگداشتى همراه با ياد ديگر علماى نام آور خطه عالم پرور آران و بيدگل برگزار مى شود.
شايان ذكر است كه مرحوم آيت الله ملا غلامرضا بن محمّد على آرانى محقق و عالم برجسته اى است كه نزد ميرزاى قمى و سيّد على مجاهد و نراقى به تحصيل پرداخته است. از اين عالم بيش از 20 جلد كتاب در زمينه هاى علمى و فقهى باقيمانده كه تعدادى از آنها در گنجينه هاى خطى كتابخانه هاى بزرگى همچون آستان قدس رضوى و… نگهدارى مى شود.
ستاد اين كنگره اعلام كرد كه تاريخ برگزارى اين مراسم در نيمه اول سال آينده خواهد بود و از عموم فضلا و شخصيتهاى علمى و فرهنگى دعوت كرد كه آثار خود را تا پايان امسال به آدرس آران و بيدگل, صندوق پستى 156ـ 87415 ارسال دارند. مجلس بزرگداشت محدّث ارموى
به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگى مجلس يادبود و تجليل باشكوهى به پاس خدمات گرانقدر علمى و فرهنگى و دينى مرحوم استاد دكتر مير جلال الدين محدث ارموى در تاريخ هفدهم بهمن ماه 1375, مصادف با بيست وششم ماه مبارك رمضان سال 1417, در تالار اجتماعات آن انجمن برگزار شد. اين مراسم از ساعت 30/17 تا 21 به طول انجاميد. پس از صرف افطار و قرائت آياتى از قرآن مجيد آقاى دكتر نورالله كسائى استاد محترم دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران به ايراد سخن پرداختند و به دقت و سرعت مرحوم محدّث در تصحيح كتابهاى شيعى اشاره كردند و گفتند اگر در سالهاى اخير دو مكتب دقت و سرعت در چاپ كتاب مورد نظر باشد, مرحوم محدّث جامع هر دو مكتب بودند.
آنگاه دكتر مهدى محقق, استاد محترم دانشگاه تهران و عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسى, از دوران همكارى خود با آن فقيد ياد كردند. سپس دكتر اصغر دادبه, استاد محترم دانشگاه علامه طباطبائى, خاطرات خود را از دوران دانشجويى, كه در كلاس مرحوم محدّث داشته اند و مبنى بر وارستگى و احساس مسؤوليت آن شادروان بود, بيان داشتند. سخنران بعدى استاد محترم آقاى عبدالله نورانى بود. پايان بخش مراسم عرض تشكر آقاى ميرهاشم محدّث, عضو مؤسسه لغتنامه دهخدا و فرزند علامه محدّث ارموى بود. اين مراسم در محيطى كاملاً معنوى برگزار شد.
{

مرآة التحقيق
جعفريان‌ رسول


نظرة فى كتابة التاريخ لدى التراث الشيعي
اختصت المقالة التالة بالتحقيق حول تدوين الكتب التاريخية فى الأوساط الشيعية, فقد تناول الكاتب أولاً مصنّفات الشيعة فى السيرة النبوية فى صدر الاسلام, ثم أشار الى كتب قصص الانبياء وماألّف حول الائمة(ع).
بعد ذلك تعرّض للكتب الكلامية, التاريخية والحديثية, التاريخية والرجالية, التاريخية, ثم بحث انتشار التشيع وبداية الكتابة التاريخية لدى الشيعة فى الفترة الصفوية, ويمكن أن تعتبر هذه المقالة ببلوغرافيا المؤلّفات التاريخية لدى الشيعة.

السفينة المتحطِّمة
عبدالله الإبراهيمي
المقالة التى أمامك عبارة عن نقد لتصحيح كتاب سفينة البحار, وكان الكلام فى البداية عن طبيعة هذا الكتاب وأهميته ثم اشير الى طبعاته. بعدها تعرّض لنقد التصحيح الجديد لهذا الكتاب, وبُيّنت بعض نماذج من التصحيف النواقص والإسقاطات, الاشتباه فى أسماء الكتب, والاشتباه فى الإرجاعات.

الشرح المختصر لمنطق الطير
رضا انزابى نژاد
كتاب منطق الطير من جملة الآثار المهمة للعطّار النيسابوري. فإنّه لحدّ الآن قد تم عدّة خلاصات له.
وقد كان البحث فى هذه المقالة حول تحقيق الشرح المختصر لمنطق الطير, من قبل الدكتور رضا أشرف زاده.
وبالرغم من بيان تلك الإشكالات, فقد اعتبر هذا الأثر عملاً قيّماً.

مرور بمعجم المصطلحات العصرية
محمد حسن الشيباني
فى هذه المقالة تم نقد الطبعة السابعة لكتاب معجم المصطلحات العصرية, تأليف الدكتور محمد الغفرانى والدكتور مرتضى آيةالله زاده الشيرازي.
وقد تناول النقد الأغلاط اللغوية والأدبية فى الكتاب, موارد الغموض فيه, الاشتباه فى الاعراب.
ونلفت الأنظار الى أن كتاب معجم المصطلحات العصرية, هو معجم الاصطلاحات الفارسية ـ العربية الجديدة.

تأملات فى هداية المتعلّمين
على محمد هنر
إن كتاب هداية المتعلّمين فى الطب من آثار أبى بكر الأخوينى البخاري, وهو أحد مصادر الطب فى العالم الاسلامي.
وفى المقالة التالية ـ مضافاً الى بيان جانب من تأريخ الطب فى إيران الاسلامية وتعريف المصنفات فى هذا الصعيد ـ تناول الكاتب تعريف الكتاب المزبور.
ومما يجدر ذكره أن الطبعة الثانية لهذا الكتاب فى عام 1371 كانت فى مشهد.

سياحة فى سماء المعرفة
على المختاري
يحتوى هذا الأثر على تراجم عدّة من المشاهير فى سماء المعرفة, من جملتهم: العلاّمة الطباطبائي, الميرزا جواد آقا الملكى التبريزي, العلاّمة الشعراني, العلاّمة الآملي, الحكيم السبزواري, و…. وترجمة حياة آيةالله حسن زاده الآملى بقلمه من جملة مباحث هذا الكتاب.
وقد تم إعداده بجهود السيد محمد البديعي, مع مقدمة رائعة وعرفانية دُبّج بها من قبل آية الله حسن زادة.

نظرة حول المعاجم
محمد فرح زاد
المعجم ـ والذى يسمى بالانگليزية Thesaurus ـ
يطلق على الكتاب الذى يشتمل على الألفاظ والتعبيرات لعلمٍ ما, وفى هذه المقالة ـ وضمن التعريف بهذا النوع من الكتب وكيفية ظهورها ـ بُحث مدى الإفادة منها فى نشر وإيصال المعارف.

جولة فى الأنساب للسمعاني
مرتضى الذكائى الساوي
لقد تم فى المقالة التالية بيان شخصية وآثار السمعانى (م = 562ق), تم بحث منهجه فى كتاب الأنساب وتوضيح مصادره وأهم مايمتاز به.
وفى الختام ذكرت أسماء الكتب التى وردت فى كتاب الأنساب والتى لم تصل إلينا.
وفى نهاية المطاف اُشير الى جملة من الإيرادات والنواقص فى تصحيح هذا الكتاب.

ببلوغرافيا كتب التاريخ التحليلية
ميرزا محمد المهرابي
لقد عرّف فى هذه المجموعة أكثر من 250 أثراً حول فلسفة التاريخ والتأريخ التحليلى بصورة استعراضية.
ومن خصائص هذه الببلوغرافيا هو التفكيك بين فلسفة التاريخ والتاريخ التحليلي.

Place of Masoodi in the history of religions ad belief
سبحانى محمدتقى

بسم الله الرحمن الرحيم This article is the brief description of the book "Manhaj -ul- Masoodi Fi Kitabat -et- tariqh", the historic book of sulaiman Bin Abdullah AlAdid As-suwaikat. In this article the place of Masoodi has been reflected after deliberation in his historic monuments. Some of the topics of this article are as under.
1 Monuments of Masoodi in religions and belief
2 Sources of Masoodi for the identification of religions.
3 Method of Masoodi for the research of different religions and belief.

Criticism on "Kitabshanasi -e- Attar Neshaboori
Hosien Masarrat
The above mentioned article is the Criticism of the book with following particulars:
1. Name: Kitab shanasi -e- Sheikh Fariduddin Attar Neshaboori with the efforts of Ali Mir Ansari.
2. Published by Aniuman -e- Aasar wa mafaqhir -e- farhangi, Tehran, in 1374.
In this article after the expression of the strength and ability of this expert in the field of identification of books, a few defects have been pointed out. Suggestions are also given for the improvements.

Criticism and consideration of "Farsi Rahnumai"
Gholam Reza Zarrinchian
This article is the criticism of the text book of farsi (persian), 2nd year of Rahnumai, written by Ahmed Samiee and Ghulam Ali Haddad Adil. This book has been published by ministry of education, Tehran in 1374. In this article after the introduction of the above mentioned book, defects and little drawbacks of the book have been pointed out. It is also suggested to remove the defects, as it is the text book.

Criticism on (correction of lumah) Tashih -ul- lumatud-Damishqia
Sayyed Sadegh Sobhany
In this article the different defects of ane of the edition of the book Al-lumatud-Damishqia, written by Shahid -e- Awwal has been Criticized - The writer of this article Pointed out atleast 100 Prominent mistakes in the Correction of the book and even he indicated that there are four mistakes by the publisher on the binding of book.


Glance to the book "Almarato Fi Asr -ir- Risalat (Wome in the age of Prophet s.a)
Mehdey Mehrisy
This article is an introductio of the book of Abdul Halim Muhammad Abu Shakka. This book has been published in Quwait by the efforts of "Dar-ul- Qalam", in 6 volumes. It is knowledge (daeratul Ma-arif) about the personality of women in Islam. This article is an introductio of the above mentioned book and a report about the contents of this book.

A repert about visit to see the books of handwriting in libraries of Italy
Sayyed Mohammad Bagher Hojatey
This article is a report of writer's visit in foreign countries for research. This report, which has been written in the year 1368, is the explanation of his visit in the library of vitoria Amanoel, National Academy of Lenchi, library of Marchana, library of Waitvom etcة The writer in the end of his report, expressed that considering informations and lnowledge, it was the best foreign visit till 1368.

Farasnamaha -i- Faras (About horse and horse-race/horsemanship.)
Rezvan Massah
The above mentioned article is about the knowledge of books, regarding horse in Islamic world. The specifications of the books in this relation has been described in this article.
There are total 76 books on this topic. Some of the books are in the form of poetry and others are in the form of prose. The writer of this article Compared this book with many otherbooks of this topic and got the conclusion that it is better and perfect.

Judgement about Shaubia
Ali Reza Zakavaty Gharagezlo
This article is for the explanation of the purpose of another article, previously published in the magazine "The mirror of research" about Shaubigary. The writer of this article described the Circumstances of the existence of Shaubigiri and briefly explained their views. He pointed out that discussion about shaubigiri is still present.

A Brief Introduction (of books)
Newly published books has bee introducted under the topic of "Brief Introduction". Some of the books, introduced in this article are as under.
1. Aasar -e- Ahmadi
2. Sirr -ul- Isra Fi sharh -e- Hadisil Merag.
(explanation of hadiths about Merag)
3. Harmenotic
4. Kitab -wa- sunnat
5. Akhbar wa Aasar -e- Sakhtegi
(Hadiths and effects of false news)
6. Khastgah -e- Ikhtelaf Dar Fiqh

Remark on "Correction of Diwan -e- Hafiz"
Reza Rohany
It is the introduction and criticism of the book, "Correction of Diwan -e- Hafiz" by syed Muhammad Rastgoo. The first edition of this book has been published by Khurram Publishers Qum, in 1375.
This correction is not on the basis of pointing the mistakes in differet editions, but it is based on personal taste and on the basis of principles of literature. In this article, after introducing the book the method of Correction in the book has been indicated and objections are also presented.