کتاب آیینه پژوهش

معرفيهاى گزارشى


كليات
فرهنگ مثنوى
سيد عبدالرضا علوى. (چاپ اوّل: تهران, انتشار ما, 1375). 652ص, وزيرى.
مثنوى كتاب شگرف و شگفتى است. با اينكه قرنها از تأليف آن مى گذرد, اقبال بدان روز به روز گسترده تر و ژرفتر است. مثنوى را كسان بسيارى از نگاههاى مختلف به شرح, تحليل, توضيح و نقد بررسى گرفته اند و درباره آن بسيار نوشته اند و باز هم خواهند نوشت. فرهنگها, واژه يابها و توضيح و تفسير لغات آن نيز از موضوعاتى است كه همت عالمانى را به خود معطوف داشته است. فرهنگ مثنوى آقاى دكتر علوى از اين جمله است كه مجموعه اى است سودمند و خواندنى و بويژه براى جوانان و خواننده متوسط الحال مثنوى كارامد. واژه ها, تعبيرها و اعلام يكجا و براساس حروف تنظيم شده, و پس از ضبط آن با حروف لاتين, شرح و توضيح شده اند. توضيحها مؤلف غالبا كوتاه, اما گويا است. كاربردهاى مختلف واژه نيز غالباً به دست داده شده است تا خواننده خود با توجه به سياق اشعار و فضاى مثنوى بتواند معناى استوارتر را برگزيند. قرآن و حديث
مختصر الميزان فى تفسير القرآن
سليم الحسنى. (چاپ اوّل: بيروت, مؤسسه العارف للمطبوعات, 1417). 396« 605ص, وزيرى.
الميزان فى تفسير القرآن در جريان تفسيرنگاريهاى فرهنگ اسلامى بحق در اوج دقت و تحقيق و استوارى است و در نمودن محتواى آيات با تكيه بر آيات همگون (تفسير قرآن به قرآن) براستى شگفت انگيز است. آقاى سليم حسنى كوشيده است از تفسير الميزان آنچه را دقيقاً در تبيين و توضيح واژه ها و جملات آيات است برگزيند و با چاپ متن قرآن و قرار دادن گزيده هاى الميزان در حواشى و پانوشتها تفسير مختصر و گويايى به دست دهد.
وى در انديشه آن است اندكى از اين فراتر نيز خلاصه اى از الميزان در پنج جلد عرضه كند.
فهرست واژگان و موضوعات كه در پايان كتاب و با شماره صفحات مستقل و با ارجاع به متن آمده است, خود كتابى است مستقل و كارامد.
الشيعه فى أحاديث الفريقين
سيد على ابطحى. (چاپ اوّل: قم, مؤلف, 1416). 776ص, وزيرى.
مؤلف احاديث مرتبط با تشيع را براساس منابع فريقين گزارش كرده است. خاستگاه تشيع, فضايل تشيع و ويژگيهاى شيعه از موضوعاتى است كه بتفصيل روايات رسول الله(ص) و امامان(ع) درباره آنها در اين كتاب تدوين و عرضه شده است.
كامل الزيارات
محمد بن جعفر بن موسى بن قولويه القمى. (چاپ اوّل: تهران, مكتبة الصدوق, 1417). 252ص, وزيرى.
كامل الزيارات از منابع بسيار مهم و ارجمند و كهن حديثى شيعى است, و مؤلف آن ابن قولويه از ثقات راويان شيعه و از مشايخ جليل القدر و از محدثان بزرگ تشيع. كتاب را علامه امينى ـ رضوان الله عليه ـ براساس نسخه اى كهن تصحيح كرده بودند كه با حواشى و تعليقات عالمانه به سال 1356 نشر يافته بود. اكنون آقاى بهراد جعفرى متن چاپى كتاب را با دو نسخه خطّى مقابله كرده و تعليقات علامه امينى را نيز بر آن افزوده و توضيحهاى ديگرى نيز در پانوشت آورده و كتاب را به صورت شايسته اى نشر داده است افزون بر اين مقدمه اى نگاشته اند درباره مؤلف و كتاب آقاى جعفرى تحقيق و تصحيح كتاب را با اشراف و نظارت مصحح و محقق امين و ارجمند متون اسلامى حضرت استاد على اكبر غفّارى سامان داده و گاه توضيح راهگشا و مفصل وى را درباره روايات ذيل صفحات آورده اند.
علم الرّجال نشأته و تطورة
محمد بن مطر زهرانى. (چاپ اوّل: رياض, دارالهجره للنشر والتوزيع, 1417). 380ص, وزيرى.
در اين كتاب در ضمن پنج باب از چگونگى شكل گيرى دانش رجال و تطوّر آن در اهل سنت تا قرن چهارم سخن رفته است. در فصل اوّل كتابها مرتبط با طبقات بررسى و گزارش شده است و در باب دوم از كتابهاى ويژه شرح حال و رجال اسناد. باب سوم ويژه كتابهايى است كه از دانشهاى حديث بحث كرده اند و در باب چهارم مدارس روايت و درايت گزارش شده است. باب پنجم ويژه گزارش فقيهان شام, مصر و خراسان است و آثار آنان در اين زمينه….
دراسات فى الجرح والتعديل
محمد ضياء الرحمن الأعظمى. (چاپ اوّل: المدينة المنوره, مكتبة الغرباء الأثريه, 1415). 543ص, وزيرى.
مؤلف در چهار فصل بتفصيل از اسناد حديث, اهميت اسناد و جايگاه آن در شناخت حديث, دقت مسلمانان در اسناد حديث, جرح و معناى اصطلاحى آن و اسباب جرح, تعديل و معناى آن و نيز اسباب تعديل, اصطلاحات جرح مانند منكر الحديث, سارق الحدييث, مقارب الحديث و…. شناخت و شناسايى مهمترين كسانى كه در جرح و تعديل سخن گفته و آثارى سامان داده اند, سخن گفته است.
مخالفة الصحابى للحديث النبوى الشريف
عبدالكريم بن على بن محمد نمّله. (چاپ اوّل: رياض, مكتبة الرشد, 1416). 336ص, وزيرى.
اهل سنت, سنت صحابى را حجت دانسته اند و آن را يكى از منابع و مصادر حكم تلقى كرده اند. بدين سان اگر سخن صحابى با كلام منقول از رسول الله(ص) مخالفت كرد بايد چه كرد؟ و اگر صحابى تفسيرى از كلام رسول الله(ص) داد كه با ظاهر حديث ناهمگون بود و يا با عموم آن در مخالفت بود بايد چه كرد؟ اصوليان عامّه بتفصيل به اين بحث پرداخته اند, و مؤلف مجموعه اين مباحث را در هفت فصل تدوين و عرضه كرده است. در ابتدا از چگونگى مخالفت صحابى با حديث نبوى سخن گفته و آنگاه از صحابى و معناى اصطلاحى آن و سپس موضوع را تبيين كرده و با واگويى ابعاد موضوع به تحليل و بررسى آن پرداخته است.
كتاب اثرى است سودمند و در شناخت آراء عالمان عامه درباره صحابه و موضع آنها درباره حديث كارامد است و آگاهيهاى قابل توجهى به خواننده مى دهد كه گو اينكه استوار نيست, ولى كارامد است.
حقيقة الجفر عند الشيعه
اكرم بركات العاملى. (چاپ اوّل: بيروت, دارالصفوه, 1416). 285ص, وزيرى.
در ميان آثار شيعى از ميراثى كه على(ع) و امامان(ع) آن را از رسول الله به ارث برده اند و عنوان (جفر) دارد, سخن بسيار رفته است.
جفر چيست؟! كتاب است؟ ظرفى است حاوى كتابها؟ و يا… در اين كتاب تمام آثار پراكنده درباره آن گرد آمده و با دسته بندى روايات, تحقيقى دقيق و سودمند و روشنگر درباره اين موضوع به عمل آمده است.
معنى جفر در فرهنگها و روايات, حقيقت آن در روايات, سئوالها درباره آن, جفرهاى گونه گون از جمله عنوانهاى كتاب است. مؤلف به مناسبت از اخبار غيبى امامان(ع) مصحف فاطمه(ع) و موضع امامان(ع) درباره جفر و… سخن گفته است. فقه و اصول
آراء المعتزله الأصوليه
على بن سعد بن صالح صنويحى. (چاپ اوّل: رياض, مكتبة الرشد, 1417). 740ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است آرايى اعتزاليان را در مباحث مختلف اصول فقه تحليل و گزارش كند. او ابتدا از اعتزال سخن گفته است و چگونگى شكل گيرى معتزله و اصول انديشه هاى آنان. آنگاه در باب اوّل از آراى معتزله درباره احكام شرعى و بنياد آن بحث كرده است. در باب دوم آراى معتزله را درباره ادله شرعى گزارش كرده است. درباره سنت, اجماع, قياس و…. باب سوم ويژه تبيين ديدگاه آنان است درباره نسخ و در باب چهارم از ادله لفظى بحث شده است. و بالاخره باب پنجم ويژه آراى اعتزاليان است در اجتهاد و تقليد و….
حقوق مدنى اشخاص و محجورين
سيد حسين صفايى ـ سيد مرتضى قاسم زاده. (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاهها, 1375). 290ص, وزيرى.
اين كتاب به يكى از مباحث مهم حقوق مدنى پرداخته است. مؤلفان كتاب را براى تدريس در دانشگاهها تدوين كرده اند و آن را در دو بخش سامان داده اند. در بخش اوّل از حقوق اشخاص سخن گفته اند. در اين بخش مفهوم شخص طبيعى و شخص حقوقى, حقوق مرتبط با شخصيت, آغاز و پايان وجود, ويژگيها و وضع حقوقى اشخاص به بحث نهاده شده است و در بخش دو از مفهوم (حجر) و (اهليت), انواع محجوران (صغير, غير رشيد و مجنون؟), حدود حجر محجوران, نهادهاى حمايت كننده از محجور, بويژه قيم, و مسائل مرتبط با آن با تفصيل و دقت بحث شده است. فلسفه و كلام
الميزان العادل بين الحق والباطل
سيد رضا هندى تحقيق حميد بغدادى. (چاپ اوّل: قم, مؤسسه المنار, 1417). 152ص, رقعى.
نقدى است كوتاه امّا استوار بر محتواى تورات در مباحث خداشناسى, پيامبرشناسى و كتابهاى آسمانى. در تحقيق كتاب محقق همه نقلها را مستند ساخته و در پايان كتاب, كتابشناسى نقد عهدين را ضميمه كرده است.
النجاة فى القيامه فى تحقيق الأمامه
على بن ميثم بحرانى, تحقيق محمد هادى يوسفى. (چاپ اوّل: قم, مجمع الفكر الأسلامى, 1417). 264ص, وزيرى.
ابن ميثم بحرانى از متكلمان ارجمند قرن هفتم هجرى است و شرح وى از نهج البلاغه يكى از استوارترين شرحهاى آن كتاب عظيم به شمار مى رود.
اين كتاب كه از مباحث كلامى فقط بحث امامت را به بحث نهاده است, در سه باب سامان يافته است. در باب اوّل از شرايط امام سخن رفته است و در باب دوم از چگونگى تعيين امام. در باب سوم به نقد شبهه ها و اشكالها درباره ديدگاه امامت در تشيع پرداخته و در ضمن نقد و بررسى آنها چگونگى شكل گيرى برخى از فرقه هاى شيعى را نيز گزارش كرده و موضع آنها را در امامت نقد كرده است. آقاى يوسفى كتاب را براساس دو نسخه مقابله و تصحيح كرده و در ضمن مقدمه اى مفصل از كتاب و مؤلف سخن گفته است.
الفصول المهمه فى تأليف الأمه
سيد عبدالحسين شرف الدين, تحقيق عبدالجبار شراره . (چاپ اوّل: قم, رابطه الثقافة والعلاقات الأسلاميه, 1417). 382ص, وزيرى.
علاّمه سيد شرف الدين حقاً شرف دين و آبروى مسلمين بود. استوارى در نگارش, استناد دقيق, نزاهت كلام و جزالت بيان, شناخت ژرف از ابعاد جاريهاى زمان و ضرورتهاى امت مسلمان برخى از ويژگيهاى اوست. كتاب فصول المهمه را آن بزرگوار براى نشان دادن ضرورت تشكل صفوف مسلمانان و تأليف و وحدت امت اسلامى به قلم آورده است و افزون بر تبيين ضرورت اين موضوع در فصولى چند به باورها و عقايد شيعى پرداخته و بر آنچه برخى از مسلمانان از سر ناآگاهى و برخى از سر عناد طعن زده و شيعه را بدان جهت مورد هجوم قرار داده اند, انگشت نهاده و براساس منابع عامه در استوارى آن باورها, با دقت و استوارى تمام سخن گفته است. اين چاپ با تحقيق سودمند آقاى شراره نشر يافته است. آقاى شراره تمام منابع را روزامد كرده و اگر مطلبى بدون منبع رها شده بوده, مستند ساخته و گاه بر منابع افزوده و فهارس سودمندى تنظيم كرده و در مقدمه از اهميت كتاب و شيوه اش در تصحيح سخن گفته است.
تحليل وحى از ديدگاه اسلام و مسيحيّت
محمد باقر سعيدى روشن . (چاپ اوّل: مؤسسه فرهنگى انديشه, 1375). 237ص, وزيرى.
در اين كتاب در ضمن سه بخش مسأله مهم وحى از نگاه اسلام و مسيحيت بررسى شده است. بخش اوّل از فصل اوّل, ويژه شناخت مفهوم وحى است و در فصل دوّم از ماهيت وحى تشريعى پيامبران سخن رفته و در فصل سوم از نگرشهاى گوناگون در تفسير وى بحث شده است.
بخش دوم ويژه تعاريف وحى است از نگاه متون مسيحى. در فصل دوم از ديدگاه نو در جهان مسيحيت درباره وحى سخن رفته و در فصل سوم با عنوان مسيح شناسى درباره عيسى و چگونگى وحى و پيوند آن به عيسى مسيح از نگاه مسيحيت بحث شده است. در بخش سوم نتايج برآمده از اين پژوهش گزارش شده است.
او مى آيد
انصافعلى هدايت . (چاپ اوّل: تبريز, انتشارات نور ولايت, 1417). 66ص, رقعى.
اين كتاب گفتگويى است با سران مذاهب و مسلكها درباره موعود جهانى. گفتگو با اسقف اعظم ارامنه, با معلم دينى يهودى كشور و دبير انجمن كليميان ايران, با موبد زرتشتيان ايران و دو نفر از پيروان سيك است. آقاى على دوانى در مقدمه اى سودمند نشان داده اند كه اعتقاد به موعود جهانى در ميان مذهب و ملتها بوده است و اين موضوع را براساس منابع زرتشتى, يهودى و مسيحى نشان داده اند.
فلسفه وحى و نبوت
محمد محدى رى شهرى . (چاپ دهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, 1375). 240ص, رقعى.
اين كتاب پژوهشى است درباره وحى و نبوّت, كه اكنون ويرايش دوم آن پس از چاپهاى متعدّد عرضه مى شود. دو بخش كتاب از (وحى و تكامل) سخن رفته و در بخش دوم از حقيقت وحى. بخش سوم ويژه شناخت نبوت است كه در ضمن آن از اعجاز و محتوى دعوت پيامبران بحث شده است. ويژگيهاى پيامبران و عصمت انبيا از ديگر بحثهاى كتاب است. اخلاق و تعليم و تربيت
زهد اسلامى
سيد محمد شفيعى مازندرانى . (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, 1375). 152ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است درباره زهد از نگاه آيات و روايات. ابتدا از اهميت زهد سخن رفته است و انگاه از اركان زهد. در فصلى با عنوان ديدگاهها در تفسير زهد, زهد از ديدگاه معصومان و از منظر عالمان, متكلمان و فيلسوفان گزارش شده است. ويژگيهاى زهد اسلامى يكى ديگر از بحثهاى كتاب است و بالاخره آثار زهد در صحنه زندگى و صفحه ذهن انسان.
نظام خانواده در اسلام
باقر شريف قرشى, لطيف راشدى . (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى, 1375). 162ص, رقعى.
عالم جليل باقر شريف قرشى از فقيهان و نويسندگان مشهور شيعى عراقى و داراى آثارى است ارجمند. كتاب وى با عنوان نظام الأسره فى الأسلام كه اينك ترجمه آن نشر يافته است, با همه اختصار از نكات شايسته و آموزنده اى برخوردار است. پس از مقدمه اى كوتاه درباره خانواده و اهميت آن با عنوان خانواده و مسائل جنسى, نگاههاى مختلف به خانواده را از ديدگاههاى مكتبهاى گوناگون بررسى كرده است. عناصر تشكيل دهنده خانواده, دوران باردارى و زايمان زنان, عوامل تحكيم, عوامل فروپاشى خانواده, شيوه هاى تربيتى در نظام خانواده از جمله عناوين كتاب است.
الدعوة الى الله فى السجون
عبدالرحمن خليفى . (چاپ اوّل: رياض, دار الوطن للنشر, 1417). 488ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب بر اين نكته تأكيد ورزيده است كه زندان از ضرورتهاى اجتماع و حكومت است, امّا از سوى ديگر بايد دانست كه بزه كارى كه براساس تخلّف از قانون به زندان مى رود از پيكره اجتماع است و نبايد او را فراموش كرد. بدين سان بايد جامعه اسلامى و به تعبير ديگر حكومت اسلامى براى بازسازى و فكر و رفتارى و خلق وخوى زندانى راههايى انديشيده باشد. او در اين كتاب به اين موضوع پرداخته و بتفصيل بحث كرده است. تاريخ زندان در اسلام, احكام آن در فقه اسلامى, دعوت به حق و تبليغ حقايق در زندان و شيوه هاى آن از بحثهاى كتاب است. او روشها و شيوه هاى مختلفى برگرفته از متون دينى و استنباط شده از احاديث و معارف اسلامى را درباره موضوع پيشنهاد كرده است.
هديه اى از دوست
سيد خليل حسينى, سيد ابوالقاسم حسينى . (چاپ اوّل: قم, مركز تحقيقات اسلامى جانبازان, 1375). ؟ص, وزيرى.
اين كتاب نگاهى به مصائب و دشواريهاى زندگى است. در فصل اوّل با عنوان (از زاويه ديگر) كوشيده شده با نگاهى تازه به رويدادهاى دشوار و مصيبتبار زندگى, آن را نشانى از مهر پروردگار نموده شود و جلوه هاى رنگارنگ مصائب بازگر گردد. رابطه انسان با مصائب, نقش مصائب در زندگانى انسان و شكوفايى استعدادها و بركشيدن ناپيداييهاى وجود انسان و پيشگيرى از تباهيها, شكيبايى در برابر ناملايمات و دشواريها و دستاوردهاى آن از مباحثى است كه در اين كتاب آمده است. نثر كتاب روان و پرجاذبه و محتواى آن بر روى هم سودمند و خواندنى است.
رساله لبُّ اللباب
سيد محمد حسين حسينى طهرانى . (چاپ هفتم: مشهد, انتشارات علامه طباطبايى, 1375). 164ص, رقعى.
مؤلف محترم حضرت آيت الله حسينى ـ ره ـ اين رساله ارجمند را ابتدا به مناسبت سالگشت شهادت فقيه و فيلسوف بزرگ اسلامى, آيت الله شهيد مرتضى مطهرى و براى تقديم به يادنامه وى نگاشته اند و سپس مستقل نشر يافته است. مباحث كتاب مبين شيوه سلوك و معرفت است و چگونگى رهيدن از تعلّقات نفسانى و رسيدن به مقامات ملكوتى.
صراط مستقيم يعنى جمع ميان ظاهر و باطن, مقصد سالك ملاقات با وجه الله است, شرح تفصيلى طريق و كيفيت سير الى الله, نفى خواطر و مراقبه از جمله عناوين كتاب است. بحث مؤلف از اسلام و ايمان در شرح تفصيلى عوالم مقدمه بر عالم خلوص. بحثى است خوب و خواندنى.
تمثيلات و تشبيهات در اثار استاد مطهرى
عليرضا رجالى تهرانى . (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, زمستان75). 451ص, رقعى.
مؤلف آثار ارجمند استاد شهيد مرتضى مطهرى را به مطالعه گرفته و تشبيه ها و تمثيل هايى را كه آن استاد جليل براى روشن ساختن مسائل فكرى, اعتقادى, فلسفى به كار گرفته اند, گردآورى كرده و براساس موضوع سامان داده اند. وى دويست و پنجاه تشبيه و تمثيل را در بخشهاى اعتقادى, اخلاقى تربيتى, معنوى, عرفانى, خانوادگى و اجتماعى, قرآنى, فقهى, عبادى, فلسفى و منطقى منظم كرده اند.
نگرشى اسلامى به فرهنگ پرستارى
اكبر اسدى . (چاپ اوّل: قم, مركز تحقيقات اسلامى جانبازان, 1375). 174ص, رقعى.
نگاهى است دقيق به پرستارى و جايگاه آن در آموزه هاى اسلامى. پرستارى ـ حقاً ـ شغلى است طاقت فرسا, اما چون با ياد حق و توجه به ارزشهاى والاى الهى و انسانى درآميزد بسى شكوهمند و شوق آفرين مى شود. اين كتاب كوشيده است اين جنبه پرستارى را بنماياند. بدين سان در فصل اول از جايگاه پرستارى سخن گفته است و در فصل دوم از ابعاد آن. مراقبتهاى درمانى و توانبخشى و حمايتى از بحثهايى است كه در اين فصل بدان پرداخته شده است. در فصل سوم و ذيل عنوان (انواع پرستارى) از پرستارى خانوادگى, جنگ و پرستارى, پرستارى از جانباز, زن و پرستارى سخن رفته است و در فصل چهارم اخلاق و آداب پرستارى نموده شده است. كتاب بر روى هم اثرى است خواندنى, بويژه براى پرستاران ارجمند و خادمان والاى جانبازان. تاريخ و شرح حال
شيخ حرّ عاملى
محمود شريفى ـ حسين ابراهيم زاده. (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى, 1375). 130ص, رقعى.
مؤلفان در اين كتاب زندگانى, سوانح حيات, آثار, آرا و انديشه هاى محدث و عالم بزرگ شيعه شيخ حرّ عاملى را گزارش كرده اند. مؤلفان از ابعاد زندگانى آن مرد بزرگ سخن گفته اند و در ضمن گزارش سوانح حيات وى به گوشه هايى از تاريخ تشيع در آن زمان پرداخته اند و افزون بر برنمودن جنبه فقه و حديث شيخ چگونگى جايگاه وى در ادبيات و شعر را نيز تبيين كرده اند.
شهيد مدرّس
غلامرضا گلى زواره. (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى, 1375). 227ص, رقعى.
در اين كتاب در ضمن شش بخش از زندگانى, تحصيل, سوانح حيات و مواضع اجتماعى و سياسى مجتهد بيدار و فقيه سياستمدار شهيد حسن مدرس سخن رفته است. در بخش اوّل از زادگاه شهيد, هجرت به قمشه, تحصيل و تدريس آن بزرگوار بحث شده است و آنگاه از اوج علمى و فقاهت وى سخن رفته است و از آثارش. سپس از حضور سياسى و اجتماعى وى و مجلس و جريانهاى آن و موضع مدرس و….

مهر تابان
سيد محمد حسين حسينى تهرانى . (چاپ دوم: مشهد, انتشارات علامه طباطبايى, 1375). 449ص, وزيرى.
مهر تابان يادنامه اى است خواندنى كه مؤلف بزرگوار آن آيت الله حسينى تهرانى(ره), آن را درباره علامه طباطبايى ـ رضوان عليه ـ رقم زده است. مهر تابان دو بخش دارد: در بخش اوّل مؤلف درباره علامه طباطبايى, شرح احوال, آثار, شيوه وى در حكمت, تفسير و مباحث فكرى بحث كرده است و در بخش دوم در ذيل عناوين, ابحاث قرآنى, ابحاث فلسفى, ابحاث عرفانى, ابحاث اخلاقى, ابحاث علمى, ابحاث تاريخى, آنچه را از آن بزرگوار سؤال كرده و وى جواب داده اند, تقرير و تحرير كرده است.
آنچه در اين بخش آمده است نشانى از دقتهاى علامه طباطبايى در مسائل مختلف اسلامى مهرتابان بر روى هم كتابى است خواندنى و بسيار ارجمند.
وجه تسميه شهرهاى ايران
حسين توكلى مقدم . (چاپ اوّل: تهران, نشر ميعاد, 1375). 332ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است دراز دامن درباره شهرهاى ايران و چگونگى و چرايى نامگذارى آنها. جلد اوّل آن شامل شهرهايى است كه با حروف الف ـ ب ـ ت آغاز مى شود. مؤلف ابتدا درباره شهر و چگونگى شكل گيرى آن و گويشهاى مختلف آن و ساختارهاى گونه گون نام آن سخن مى گويد و آنگاه در وجه تسميه آن. منابع و مصادر وى و نيز بى پيشينگى مدوّن اين بحث نشانگر آن است كه مؤلف چه مايه رنج را در سامان دادن به اين پژوهش بر خود هموار ساخته است. به هرحال كتاب اثرى است سودمند و سرشار از اطلاعات. گاه ذيل عنوان (وجه تسميه) مطالب غير مرتبط با عنوان, امّا مرتبط با موضوع, آمده است كه بايد عنوان مستقلى بدانها نهاده مى شد.
زندگانى ادبى و اجتماعى استاد شهريار
احمد كاويانپور . (چاپ اوّل: تهران, سازمان چاپ و انتشارات اقبال, 1375). تصوير«287ص, وزيرى.
شهريار, بى گمان شهريار سخن بود و استاد ادب و شعر فارسى. شهريار را (حافظ قرن ما), (شاهين بلند پرواز آسمان شعر آذربايجان) و بلكه ايران دانسته اند كه همه, داوريهايى است استوار. اين كتاب شرح حال, سوانح زندگانى و نمونه هايى است از اشعار استاد. سرآغاز زندگى, دوران تحصيل و عشق جوانى, سالهاى ناكامى, سالهاى تلخ و شيرين زندگى, دوران سير و سياحت, دوران خزان زندگى, شهريار حافظ قرن ما, شجره نامه استاد شهريار, از عناوين بخشهاى كتاب است. در بخش حافظ قرن ما استقبالهاى شهريار از غزلهاى حافظ همراه آن غزلها آمده است.
سيماى كاشان
حبيب الله سلمانى آرانى . (چاپ اوّل: قم, انتشارات بشير, 1375). 256ص, رقعى.
مؤلف در اين كتاب در ضمن نُه بخش از كاشان, پيشينه تاريخى, آثار تاريخى, تحولات سياسى و اجتماعى, رجال علم, فقه, سياست و هنر آن ديار سخن گفته است. موقعيت جغرافيايى كاشان و نژاد و گويش مردمان آن ديار در بخش اوّل و دوم آمده است و در بخشهاى بعدى با عناوين پايگاه تشيع, سنگر جهاد, مهد فرهنگ از حضور تشيع در آن ديار و حركت و سير كاشانيان عليه ظلم و ستم در روزگار مشروطيت و انقلاب اسلامى و مدارس علميه كاشان بحث شده است. معرفى چهره هاى والاى عالمان سخنوران كاشانى و شناسايى و شناساندن امامزاده هاى آن ديار و آثار تاريخى هنرى كاشان در بخشهاى بعدى كتاب آمده است.

سيماى لارستان
صادق رحمانى . (چاپ اوّل: قم, مؤسسه فرهنگى همسايه, 1375). 173ص, رقعى.
اين كتاب گزارشى است تحليلى و گويا از سرزمين لارستان با نگاهى گذرا بر پيشينه تاريخى و وضع جغرافياى آن.
در بخش اوّل از لار سخن رفته است و از چگونگى حال و هواى آن, و تحوّلات اجتماعى و سياسى آن, از ستيزهاى لار عليه حاكمان و از شكوه حماسه زنان در مقابل ناموس ربايان و حجاب ستيزان. آنگاه چگونگى منطقه گزارش شده است و ويژگيهاى اقليمى آن و نيز آداب و رسوم عبادى و اجتماعى آن. بخش بَيرم, جويم و خُنج اِوَز در بخشهاى بعدى كتاب معرفى شده اند. در صفحات اين كتاب شرح حال و آثار و مآثر عالمان آن ديار نيز گزارش شده است. آقاى رحمانى كتاب را با نثرى روان و عباراتى استوار سامان داده اند.
مدرس, تاريخ و سياست
جمعى از نويسندگان . (چاپ اوّل: تهران, مؤسسه پژوهشى و مطالعاتى فرهنگى, 1375). 240ص, رقعى.
در روزهاى هشتم و نهم آذر 1374 سمينارى با عنوان (مدرس و تحوّلات سيماى تاريخ معاصر ايران) برگزار شد. اين مجموعه بخشى از مقالاتى است كه به آن سمينار ارائه شده است. عناوين برخى از مقالات چنين است: مدرس الگوى جاويد نمايندگى, حاشيه رسائل شيخ انصارى, استادان آيت الله شهيد سيد حسن مدرس, سير در انقلاب مشروطيت, نگاهى به سوءقصدها به جان مدرس, ديدگاههاى اقتصادى علامه شهيد مدرس, يكى از ويژگيهاى شهيد مدرس, مدرس و كانون, مدرس و تغيير سلطنت, مدرس, تمدّن سازى و بحرانهاى پس از مشروطيت و….

جرعه هاى جانبخش
غلامرضا گلى زواره . (چاپ اوّل: قم, انتشارات حضور, 1375). 431ص, وزيرى.
يكى از شخصيتهايى كه از افق انديشه معاصر طلوع كرد و با فروغ علم و حكمت خويش چون ستاره اى پرتوافشانى نمود و انسانهاى تشنه معرفت را راهگشا و هادى گرديد, علامه سيد محمّد حسين طباطبايى ـ قدس سره ـ است كه شيوه زندگى و خلق و خويَش مى تواند براى مشتاقان معنويت الگو باشد.
كتاب جرعه هاى جانبخش كوشيده است با سبكى جالب فرازهايى از زندگى اين مفسر عاليقدر را به تصوير كشد و خواننده را با ابعادى از زندگى عرفانى و اخلاقى و كوششهاى علمى و ساير ابعاد معرفتى اين نامدار عرصه انديشه آشنا كند. كتاب مورد اشاره در ده فصل به اهتمام نويسنده معاصر, غلامرضا گلى زواره, با استناد به صد وهشتاد منبع تأليف شده است.
در فصل اول تحت عنوان بوستان فضيلت به سلسله نسب و خاندان و خانواده علامه طباطبايى پرداخته شده است. فصل دوم با عنوان رويش و كوشش, دوران كودكى, مسافرت علمى و دوران تحصيلات اين مفسر را به همراه معرفى اساتيدش اجمالاً مورد بررسى قرار داده است. در فصل سوم مهاجرت علامه به قم و جلسات علمى و حوزه درسى وى به خواننده معرفى شده و فصل چهارم تنى چند از شاگردان برجسته اين اسوه وارستگى را از نظر خوانندگان گذرانيده است. در فصل پنجم ابعادى از تواناييهاى علمى و زواياى فكرى و نوآوريها و نيز تمايلات ذوقى و ادبى علامه شناسانيده شده است. طى فصل ششم نويسنده كوشيده است فراز مهم اهتمام علمى علامه طباطبايى, يعنى پژوهشهاى نامبرده در مباحث تفسيرى و علوم قرآنى و نيز تأليف تفسير گرانسنگ الميزان را اجمالاً بررسى كند.
تحقيقات علامه طباطبايى در علوم اهل بيت و مسائل مربوط به خاندان عصمت و طهارت و نيز پژوهشهاى وى در قلمرو تشيع طى فصل هفتم به بحث گذاشته شده است. نظريات اين حكيم الهى در خصوص حكيمان و عارفان سلف و نيز تلاشهاى فكرى وى در مباحث اجتماعى و سياسى در فصل هشتم مطرح شده است. حالات عرفانى و ويژگيهاى اخلاقى اين عالم عامل در برخورد با اهل خانه, جامعه و شاگردان ديگر اقشار جامعه ضمن فصل نُهم قلمبند شده است. در فصل دهم كه آخرين مبحث كتاب است, پس از گذرى در انديشه هاى علامه در قلمرو و روح و روان, دنياى ملكوت و جهان برزخى آخرين لحظات زندگى وى مورد بررسى قرار گرفته و در واپسين مطلب اين فصل برادر ايشان, آيت الله محمّد حسن الهى طباطبايى به خواننده معرفى شده است.
السيد صدّيق حسن القنوجى
أختر جمال لقمان . (چاپ اوّل: رياض, دار الهجره, 1417). 600ص, وزيرى.
سيد صديق حسن خان از مؤلفان, محدثان, مفسّران بزرگ و كثيرالتأليف هند در قرن سيزدهم هجرى است. او آثار بسيارى در كلام, تفسير, حديث, عقايد و ديگر ابعاد فرهنگى اسلامى به زبانهاى عربى, فارسى و اردو نگاشته است.
اين گزارشى است تفصيلى از زندگانى اوضاع اجتماعى و سياسى و فرهنگى عصر او, آثار و تأليفات او و نيز آرا و انديشه هاى او در مسائل كلامى. مؤلف تلاش بسيارى به كار بسته تا نشان دهد صديق حسن خان از اهل سنت است; آن هم از نوع سلفى و وهّابى آن, كه بخش اوّل آن (سنّى) درست و بخش دوم آن (سلفى وهابى) تكلّفى شگفت است. ادبيات
معشوق باستانى سنگ
جلال قيامى ميرحسينى . (چاپ اوّل: مشهد, انتشارات درخشش, 1375). 90ص, رقعى.
مجموعه اى است از اشعار آقاى حسينى در قالب شعر نو. زبان وى ساده است و صميمى و شعرهايش به دور از ابهامات و استوار و پيچيده و گاه همراه با تركيبات و تعبيرات تازه….
اثرپذيرى حافظ از قرآن و حديث
عباس اسلامى نژاد . (چاپ اوّل: كاشان, انتشارات مرسل, 1375). 135ص, رقعى.
اين كتاب در شش بخش تدوين شده است. در بخش اوّل گونه اثرپذيرى شعر فارسى از قرآن و حديث بحث شده است كه تقريرى است از بحثهاى حضرت سيد محمد راستگو و در اين كتاب جايگاه مقدمه را يافته است. بخش دوم اثرپذيرى واژگانى شعر حافظ از قرآن و حديث است كه به گونه الفبايى گزارش شده. آنگاه در بخش سوم اثرپذيرهاى مضمونى آمده است. در بخش چهارم اشعارى گزارش شده است كه در چاپ قزوينى ـ غنى نبوده و در چاپهاى انجوى, پژمان و… وجود داشته است و اشاره اى است به قرآن و حديث. بخش ششم با عنوان (حافظ و ارسال المثل) به اشعارى اشاره رفته كه حالت مثل يافته است.
جواهر البلاغه
احمد الهاشمى . (چاپ ششم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم, 1417). 428ص, وزيرى.
جواهر البلاغه با عنوان توضيحى فى المعانى والبيان والبديع, از آثار ارجمند و كارآمد دانش بلاغت در روزگاران اخير است. جواهر البلاغه را نويسنده آن به گونه اى تنظيم كرده است كه آغازگران را بصيرت افزايد و دانشوران اين دانش را سودمند افتد.
اين چاپ به گونه افست از چاپ اصلى نشر يافته است.

مجله هاى پـژوهشى



انديشه حوزه
سال دوم, شماره ششم, پاييز75
شهود در قرآن; سبك شناسى جواهر; مالكيت زمين در منابع اسلامى; بررسى فقهى و اقتصادى سود تضمين شده; نگرشى به فقه شيعه از ديدگاه عدالت اجتماعى; وحدت مسلمانان, نقد يك ديدگاه; آشنايى با تاريخ اديان ابراهيمى; تقابل فرهنگها و تهاجم فرهنگى; حكومت, مشروعيت و ديدگاهها; درنگى در قلمرو شناخت فلسفه (گفتگو) و….
برنامه و بودجه
سال اول, شماره9, دى 75
پژوهشى در مورد حوادث كار در صنايع استان مركزى; مخارج دولتى در كشورهاى در حال توسعه; مصوبات شوراى اقتصاد; معرفى كتاب و….
بصائر
سال سوم, شماره23, بهمن ـ اسفند75
استفتائاتى از (مراجع عظام تقليد); نظام ارزشى و مديريت اسلامى; آسيب شناسى انقلاب اسلامى ايران; انديشه هاى نوگرايى و پيدايش احزاب سياسى در ايران; سيرى در فوائد ثابت و متغير در فقه اسلامى; معمارى و شهرسازى اسلامى و….
پاسدار اسلام
شماره 182, بهمن 75
حكومت دينى يا حكومت فقهى؟; جوان و قرآن; امام خمينى(ره) در پژوهشهاى غربى; تحليل ژئوپليتيكى بحران افغانستان; ماه رمضان, بهار اُنس با قرآن و….
پانزده خرداد
سال پنجم, شماره23, پاييز75
باز هم گلايه; طرح تدوين تاريخ انقلاب اسلامى; جاذبه هاى ژئوپليتيك ايران در رفتار ايالات متحده آمريكا; جايگاه ايران در برنامه هاى نظامى متحدين و متفقين در جنگ جهانى اول; جلسات قمار برخى از وزرا و مقامات رژيم شاه, خواننده انقلابى مجاهد خلق!!; خاطرات آقايان هاشمى رفسنجانى(3), شهيد محلاتى(8); رابطه دين و سياست در انديشه مهندس بازرگان, نقد كتاب و….
پژوهشهاى قرآنى
شماره 6 ـ 5, بهار و تابستان 75
نمادهاى تفسير اهل بيت; تفسير قرآن به قرآن در آموزه هاى عترت; سهم امامان در پى ريزى علوم قرآن; سنجش تطبيقى تفسير اهل بيت و صحابه; عترت, مرزبانان قلمرو مفاهيم وحى; ظاهر و باطن قرآن در گستره روايات; همگرايى معارف قرآن و سنت; تأويل قرآن از منظر اهل بيت; كتابشناسى قرآن و اهل بيت; نقدى بر ترجمه جديد قرآن و….
پيام زن
سال پنجم, شماره يازدهم (پياپى59) بهمن75
ادامه گفتگو با آيت الله امينى; محقق اردبيلى و جواز قضاوت زن; همراه با خاطرات خانواده شهيد غفارى; خداحافظ! مدينه; قصه هاى شما و….
پيام زن
سال پنجم, شماره دوازدهم (پياپى60) اسفند75
محقق اردبيلى و جواز قضاوت زن(3); خاطرات خانواده شهيد غفارى(2); گفتگو با خانم مرضيه صديقى; نگاهى به چهره زن در ادب پارسى(13); حديث تلخ تنهايى; قصه هاى شما; سخن اهل دل; مشاوره; دخترعموها; بيمارى وسواس; خبر; تازه هاى پژوهش و….
پيام يونسكو
سال بيست وهفتم, شماره 313, آذر75
فساد, گفتگو با: اسماعيل سراج الدين; ميراث جهانى: صومعه اى در كوهستان; محيط زيست: جهانهاى آبى; چه مى توان كرد و….
التوحيد
العدد86, السنة الخامسة عشرة, رمضان 1417هـ, شباط 1997م
حوار الحضارات.. الواقع والاهداف; نشأة وتطور الحياة العلمية فى الكوفة; الغرب والدولة الاسلامية الحديثة; نظرية العودة الى الاسلام; التفاعل الثقافى الحديث واسس النقد الشعري; اعادة كتابة التاريخ الاسلامى;.. الدوافع والمنهج; القدس عبر التاريخ; المبانى الفكرية للنظام السياسى فى الاسلام (حوار); غارودى يفضح الصهيونية.. خطاب مناهض خارج السرب (لمنتدى) و….
جهان كتاب
سال دوم, شماره 5و6, بهمن75
كتاب و فرهنگ شفاهى; فقر كتابهاى علمى در جامعه ما; كتابهاى برگزيده سال 1996; زبان فارسى و دنياى متجدد صنعتى; شعر يقين ـ شعر تريه; نكته اى چند در تصحيح مثنوى; خاطرات بازرگان: تدوينى شتابزده از روايتى ناتمام; مجموعه اى در شناخت گيلان; فرهنگ شاعران ايران; سرانجام ايران و زبان فارسى صاحب يك دايرة المعارف كامل شد; سخنوران امروز تاجيك: بازار صابر; مشروطه ناتمام; دو كتاب علمى چاپ خارج; كتابخانه فرهنگسراى خاوران; جايگاههاى كتاب, تجربه اى نو در اطلاع رسانى; مردى كه از سلاله حكمت بود; تازه هاى بازه هاى بازار كتاب و….
حوزه
شماره 77ـ76, مهر ـ آبان, آذر ـ دى75
حماسه تكليف بانى; گفتگو با حجةالاسلام والمسلمين غروى نائينى; نائينى از نگاه دانشوران; نوآوريهاى نائينى در دانش اصول; نوآوريهاى نائينى در فقه; مبانى فكرى سياسى نائينى; فقاهت و سياست; نائينى در نهضت مشروطه; نائينى در برابر استبداد; رويارويى علما و روشنفكران غرب زده در نهضت مشروطه; رويارويى معماران قضاى اسلامى; تأسيسات حقوقى نوين; رويارويى انگليس و علما در نهضت مشروطه; سيرى در زندگانى علمى و سياسى و اخلاقى نائينى و….
حوزه و دانشگاه
سال دوم, شماره هشتم, پاييز75
ليبراليسم در چالش; قرآن و رويان شناسى; زبان دين; جامعه شناسى دين; در باب استعداد آدمى; تأملى بر نگريستن; پلوراليسم دينى و….
درسهايى از مكتب اسلام
سال36, شماره10, دى75, شعبان المعظم 1417ق
اهل بيت(ع) در قرآن مجيد; مصاحبه با دكتر محمد يحيى; رابطه فقه با اسلام و ايمان (فلسفه دين); درد انتظار (شعر); نيمه شعبان; اصل اعتقاد به خدا مالكى; عدم تنافى اصل مشورت با عصمت و…; دنباله بررسى واژه جاهليت و مفهوم آن; شروح نهج البلاغه و….
راهبرد
شماره10, تابستان75
محورهاى استراتژيك توسعه در قرن بيست ويكم; ساختار استبدادى حكومت پادشاهى و عدم رشد احزاب سياسى در ايران; سرچشمه هاى فردى سياستگذارى خارجى: نظريه نظام فكرى; تلاش براى تبيين نظام بين المللى: وابستگى متقابل يا وابستگى يك جانبه; شاخصها و چالشهاى الگوى امنيت يك قطبى در خليج فارس; جنگ, انقلاب و تكوين دولت اجبارآفرين; فروپاشى دولت و انقلابهاى شهرى: تحليلى تطبيقى از انقلابهاى ايران و نيكاراگوئه; قيمت دارايى ها, سياستهاى پولى, و دورهاى تجارى; كارنامه پژوهشى معاونت انديشه اسلامى مركز تحقيقات استراتژيك و….
رهيافت
شماره سيزدهم, پاييز75
استراتژى توسعه تكنولوژى; سياستگذارى تكنولوژيك براى توسعه; مديريت انتقال تكنولوژى; سير تحولى علم و تكنولوژى; فرايندها و مدلهاى طراحى نظام تحقيقات و….
شاهد
شماره261, بهمن75
مناجات الشاهدين; انقلاب اسلامى پس از هجده سال; تقويم شهادت; آرمان فلسطين و انتفاضه; على(ع) و خوارج; ويژگيهاى رئيس جمهور در منظر امام خمينى(ره); روايت انقلاب از زبان يادگار امام(ره); هشت سال در كمين شيطان و….
فرهنگ همدان
سال دوم, شماره7, پاييز75
بديع الزمان همدانى; ميرزاده عشقى, زبان سرخ انقلاب مشروطه; مسيح(ع) مژده مهدى موعود(عج); تفاوتهاى اوايى ميان فارسى معيار و فارسى ملايرى; امثال و حكم, گنج هاى شايگان فرهنگ و ادب; انرژى و محيط زيست و….
فرهنگ جهاد
سال دوم, شماره دوم (پياپى6) زمستان75
آيين سلوك; نقش كوه ها, در حفاظت از زمين; شناخت آفريدگار از راه سير آفاقى; آداب, سنت ها و هديه هاى نوروزى; معيارهاى حليت حيوانات; يادكرد ماهى در قرآن; نقش دانشمندان اسلامى در گياه شناسى; نگاهى به دنياى حيوانات در قرآن كريم; پژوهشهاى جاحظ در حيوان شناسى و….
فصلنامه كتاب
دوره هفتم, شماره دوم, تابستان75
بازسازى كتابخانه اسكندريه; راهنماى ضبط كتاب گويا براى نيروهاى داوطلب; روابط كتابشناختى در فهرستنويسى توصيفى; ديسك فشرده: ابزار نوين ذخيره و بازيابى اطلاعات; روزآمد بودن منابع رشته كتابدارى در كتابخانه هاى دانشگاهى; به سوى خدمات اطلاعات كاربر مدار; آرشيوها و همكارى در عصر اطلاعات; ترازوى كاست كار و….
فقه اهل بيت(ع)
سال دوم, شماره هفتم, پاييز75
پول و پرسشهاى جديد فقهى; مصاحبه با آيات و حجج اسلام ابوطالب تجليل, محمّد مهدى آصفى, محمد هادى معرفت, سيد محمد حسن مرعشى, سيد محمد بجنوردى; كاوشى درباره اختيار ولى امر در عفو كيفرها; پرسشهاى نوپيداى فقهى; تغيير جنسيت; سخنى در مفهوم جامعه دينى; پژوهشى در قواعد فقهى; گزارشى از اوّلين اجلاس سراسرى زكات; نگاهى به كتاب الحدائق الناضرة.

الفكر الاسلامي
العددان 13و14, السنة الرابعة, محرم الحرام ـ جمادى الاخرة 1417هـ.ق
القيمة الذاتية للشهادة; ثورة الحسين(ع)! المسؤولية وشروط تحقيق الهدف; نظرة الى طرق توثيق النصوص; الارتداد فى الفقه الامامي; التشريح من منظور الفقه والطب; حجية سنة الصحابى و….
كلام اسلامى
سال پنجم, شماره20
برهان حدوث اجسام در قلمرو نقد و تحليل; مطالعه درون دينى و گوهر دين(4); برهان وجودى (هستى شناختى)(1); كيسانيّه, افسانه يا حقيقت؟!(2); مفهوم آزادى از منظر درون و برون دينى(2); گوناگون كلامى; پاسخ به يك پرسش; متكلمان شيعه; تشبيه و تنزيه; شعر در خدمت عقيده و ايمان(9); پژوهشى در آستانه نشر; نقدى بر تاريخ و عقايد شيعه در هفته نامه (اللواء).
كيهان انديشه
شماره69, آذر ـ دى75
سوفيستها, آراء و افكار و معرفت شناسى; آتو رودلف; تئوريهاى معنادارى و اسم خاص; صفات حق تعالى از ديدگاه وجود شناسى و معرفت شناسى; تنزل وجود و عوالم هستى; معانى حكمت, هنر و زيبايى از نگاه مبانى فقه اجتهادى; ملاقات مولانا با ابن عربى; نگاهى به ترجمه الميزان; جايگاه عقل در اجتهاد; رساله ذوقيات عقلى و عقليات ذوقى; نقش نهضتهاى علوى در تجزيه قدرت خلافت عباسى; شعر دينى در جهان معاصر اسلامى; حسن و قبح افعال از ديدگاه علامه طباطبايى و….

مجلس و پژوهش
سال چهارم, شماره21, مهر ـ آذر75
درآمدى بر سياست گذارى صنعتى در ايران; بازار سرمايه در ايران, اميدهاى بزرگ, كاستيها; تنوع اوراق در بازار سرمايه ايران, آرى يا نه؟; تنگناهاى ساختارى در بازار سرمايه ايران; الجزاير, قيام براى يك مجلس دينى; قانون از نگاه مدرس; ساز و كار رأى گيرى در مجالس جهان امروز; اخبار مجلس شوراى اسلامى; اخبار مجالس دنيا; تازه هاى نشر درباره موضوعات حكومتى و….
مسجد
سال پنجم, شماره29, آذر ـ دى75
الكبريت الاحمر فى شرايط المنبر; تطور معمارى مساجد در ايران; مسجد و مدرسه مروى; على(ع) زهد, عدالت; شرح حديث الحقيقة; مسجد و حكومت و…
نامه مفيد
سال دوم, شماره4, زمستان75
مشكل ما در فهم قرآن (كنكاش در زبان قرآن); شيوه هاى تبيين جامعيت قرآن; قرآن و فرهنگ زمانه; تشبيه و تنزيه از ديدگاه مولوى; رساله معاد جسمانى حكيم مؤسس آقا على عباس; سبيل الرشاد فى اثبات المعاد; چرخش پس از كانتى در فلسفه استعلايى آلمان; سيرى در مبانى فقهى و حقوقى ماده 630 قانون مجازات اسلامى, اهميت آينده شناسى و دورنگرى; تشيع و ايران.
نمايه
سال ششم, شماره10 (پياپى60) بهمن75
نمايه نشريات علمى و فرهنگى و كتابهاى روز.

كتابشناسى معراج
بکائى محمدحسن



در تاريخ آمده است كه پيامبر(ص) به هنگامى كه در مكّه بود در سال دهم بعثت (شب بيست وهفتم ماه رجب) و يا در سال دوازدهم (شب هفدهم ماه رمضان) و به قول بعضى در اوايل بعثت از مسجدالحرام به مسجد اقصى در بيت المقدّس رفت و از آنجا به آسمانها صعود كرد و اين سير زمينى و آسمانى را با جسم و روح توأماً انجام داد و آثار عظمت خدا را در پهنه آسمان مشاهده كرد و همان شب به مكّه بازگشت.
چون اين رويداد حادثه شگرفى بود, جمعى به توجيه آن پرداخته و آن را به معراج روحانى تفسير كرده اند كه چيزى شبيه يك خواب يا مكاشفه روحى تلقّى مى شود. اين موضوع كاملاً با ظاهر آيات مخالف است; زيرا ظاهر آيات به موضوع جسمانى بودن گواهى مى دهد. و در تاريخ هم مى خوانيم هنگامى كه پيامبر(ص) مسأله معراج را مطرح كرد مشركان بشدّت آن را انكار نمودند و آن را بهانه اى براى كوبيدن پيامبر(ص) دانستند; در صورتى كه اگر آن حضرت مدّعى خواب يا مكاشفه روحانى مى بود هرگز اين همه سر و صدا بلند نمى شد.هدف معراج
انگيزه اين سير شبانه اعجاب انگيز آن بود كه روح بزرگ پيامبر(ص) با مشاهده اسرار عظمت خدا در سراسر جهان هستى, مخصوصاً عالم بالا, كه مجموعه اى است از نشانه هاى عظمت او, درك و ديد تازه اى براى هدايت و رهبرى انسانها پيدا كند. اين هدف در آيه يك سوره اسراء و آيه هجده سوره نجم آمده است. گفتار جالبى نيز در اين باره از حضرت امام صادق(ع) به ما رسيده است كه آن بزرگوار در پاسخ سؤال از علّت معراج فرمود: خداوند را هرگز مكانى نيست و زمان بر او جارى نمى شود, ولى او مى خواست فرشتگان و ساكنان آسمانش را با قدم گذاشتن پيامبر در ميان آنها احترام كند و از شگفتيهاى عظمتش به پيامبرش نشان دهد تا پس از بازگشت براى مردم بيان كند.
تا زمانى كه وجود افلاك نه گانه بطلميوسى پوست پيازى مورد باور فلاسفه بود, به علّت لزوم خرق و التيام در افلاك وقوع معراج غير قابل امكان پنداشته مى شد; ولى با فروريختن پايه هاى هيأت بطلميوسى مسأله خرق و التيام به دست فراموشى سپرده شد. با پيشرفتى كه در هيأت جديد به وجود آمد مسائل تازه اى در زمينه معراج مطرح شد و سؤالات تازه اى پيش آمد كه بازهم اين سفر باشكوه آسمانى را براى پيامبر(ص) از لحاظ معيارهاى دانش جديد غيرممكن نشان مى دهد.
سرانجام سفر فضايى به وسيله انسان انجام گرفت و بر بيشتر مشكلات غلبه حاصل گرديد و بر پرسشهايى كه در اين مورد مطرح بود عملاً پاسخ داده شد و از اين نظر معراج امكان پذير تلقّى شد و تنها مشكل زمان در مورد معراج غيرقابل حل باقى ماند كه آن هم با توجّه به اينكه معراج جنبه عادى نداشته است, بلكه با استفاده از نيرو و قدرت بى پايان خداوند انجام گرفته است و همه معجزات پيامبران همان گونه به وقوع پيوسته است, مسأله اى حل شده است.
خلاصه اينكه معراج رسول اكرم(ص) از مباحثى است كه از دير باز ذهن بسيارى از دانشمندان اسلامى را به خود مشغول كرده و آنها را بر آن داشته تا در اين باره به تحقيق و تأليف بپردازند.
با اين نظر كه تعداد نوشته ها در باره هر موضوع بيانگر پرمحتوا بودن آن است و با اين انگيزه كه كارهاى تحقيقى انجام شده تكرار نشود و از اين راه وقت و توان ارزنده دانشوران به هدر نرود, به شمارش كتابها و نوشته هايى كه در اين باره است, مى پردازيم.

1. الآداب الغربيّه وحديث الإسراء والمعراجمنذر شعار
معجم ماكتب عن الرّسول واهل البيت ج1/96.

2. الآيات البيّنات (معراج صفير)
أبوعبداللّه الشّيخ شمس الدّين محمّد بن جمال الدّين يوسف بن على الصّالحى الشّامى الدمشقى القاهرى
( م962هـ.ق)
مذهب: شافعى
خطّى: 1ـ كتابخانه مركزى دانشگاه تهران
2ـ دارالكتب, قاهره, شماره 22062 ادب
3ـ كتابخانه چستر بيتى, دو بلين, شماره 5094
4ـ معهد المخطوطات العربيّه, شماره 1674 (عكسى)
5 ـ دارالكتب الظّاهريّه, دمشق, شماره 38/1

3. الآيات البيّنات فى قصّة الإسراء والمعراج بسيّد أهل الأرض والسّموات
محمّد بن نجم الدّين بن محمّد شمس الدّين الهلالى الدّمشقى الصّالحى
(ت965هـ.ق, م1012هـ.ق)مذهب: حنفى
معجم المؤلّفين, ج12/74

4. الآيات البيّنات فى قصّة الإسراء بسيّد اهل الأرض والسّماوات
أبوعبداللّه محمّد بن يوسف بن نورالدّين على الصّالحى الدّمشقى المصرى
(م942هـ.ق)
كشف الظنون, ج1/204
اين كتاب در برخى منابع به نام الآيات العظيمة الباهره فى معراج سيد اهل الدّنيا والآخره معرفى شده است.

5. الآية الكبرى فى أحوال ليلة الأسرى
سيد حسن بن سيد مرتضى بن أحمد بن حسين بن سامع بن غياث زوارى طباطبائى يزدى حائرى
(م1315هـ.ق)مذهب: شيعه
نقباء البشر, ج1/441

6. الآية الكبرى فى شرح قصّة الإسراء
عبدالرّحمن بن كمال الدّين بن سابق الدّين بن فخرالدّين عثمان بن ناظرالدّين محمّد بن سيف الدّين خضر الخضيرى جلال الدّين السّيوطى المصرى
(ت809هـ.ق, م911هـ.ق)
مذهب: شافعى
دار ابن كثير
خطّى: 1ـ كتابخانه چستر بيتى, شماره 5112
2ـ كتابخانه جامعة الكويت, شماره 3609 و3927
3ـ دارالكتب الظّاهريه, شماره 5300

7. الابتهاج برؤية النبيّ ربّه بعين البصيرة ليلة المعراج
أحمد بن محمّد الحموى
(م1098هـ.ق)
خطّى, مكتبة الأوقاف, بغداد, شماره 31/3796 مجاميع

8. الابتهاج فى أحاديث المعراج
الحسن بن على الحسينى الكوفى
خطّى, كتابخانه فيض اللّه افندى, استانبول, شماره 1102

9. الابتهاج فى الكلام على الإسراء والمعراج المعروف بقصّه المعراج الكبرى
أبوالمواهب نجم الدّين محمّد بن احمد بن على السكندرى الغيطى المصرى
(م910 يا 981 يا 984هـ.ق)مذهب: شافعى
مطبعة بولاق, مصر, 1295هـ.ق
المطبعة الميمنيّه, قاهره, 1324هـ.ق در 104 صفحه
المطبعة الماجدة, مكّة المكرّمه, 1331هـ.ق, در 28 صفحه, 28 سطر در حاشيه (حاشيه على قصّة المعراج) چاپ شده است
مطبعه دار إحياء الكتب العربيّه, قاهره: 1344هـ.ق در 28 صفحه
خطّى: 1ـ دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره 185 (33)
2ـ دارالكتب, قاهره, شماره 2345 ادب
3ـ موزه بريتانيا, شماره 5150 ADD
4ـ كتابخانه دكتر داود چلبى, موصل, شماره 1/3
5 ـ كتابخانه دانشگاه لس آنجلس, شماره 160A

10. الإبهاج فى قصّتى الإسراء والمعراج
عبداللّه العلمى انفرى الدّمشقى
( م1355هـ.ق)
بيروت, 1324هـ.ق

11. إتحاف أولى الوفاء فى بيان معراج المصطفى
حسن بن عمر الشّطى الدّمشقى
(م1274هـ.ق)
دارالكتب الظّاهريّه, دمشق, شماره 9725

12. إتحاف اللّبيب بإسراء الحبيب(ص)
عبدالرّحمن بن على بن الدّبيع
(م944هـ.ق)
مصادر الفكر العربى الاسلامى فى اليمن/84

13. اتّفاق البرهان
مولانا محمّد على طبسى
(م1331هـ.ق)مذهب: شيعه
تفسيرى است از آيه معراج.
فهرست آثار چاپى شيعه در شبه قاره, بخش اوّل12

14. اتّفاق البرهان فى تفسير القرآن
سيد محمّد حسين لكهنوى
(م1337هـ.ق)
مطبعه اثنا عشرى, لكهنو, 1326هـ.ق. در تفسير آيه معراج است.

15. اثبات معراج و معاد جسمانى
حسن جابرى انصارى
تهران, 1339هـ.ش, رحلى, 28ص

16. أحاديث الإسراء والمعراج: دراسة توثيقيّه
رفعت فوزى
مكتبة الخانجى, قاهره

17. لاحتجاج فى اثبات المعراج
حسن نخعى لاهيجى
تهران, 1328هـ.ش, 64«34ص

18. أحسن القصص المختاره من الرّوايات المرضيّه فى مولد وإسراء ومعراج الحضرة المحمّديّه
عبدالمعطى الحجاجى بن عبدالوارث بن احمد بن جبريل
مطبعة المقارف العلميّه, قاهره,1338هـ.ق,46ص

19. إحقاق الحقّ
شيخ موسى بن محمّد باقر بن محمّد سليم الأسكوئى الحائرى
نجف, 1343هـ.ق در 391ص و چاپ دوم, 539ص.
كتاب مشتمل است بر مباحث كلامى,
از جمله بحث معراج.

20. أخائر الذّخائر فى الإسراء
عبدالخالق بن محمّد الخزرجى المصرى
(نگاشته شده به تاريخ997)
ايضاح المكنون, ج138

21. أسئلة النبى
منسوب به امام صادق(ع) است.
خطّى: 1ـ دارالكتب, قاهره, شماره 21258
2ـ مكتبه بلديّه الاسكندريّه, شماره 2166/2

22. الإسراء
حافظ عبدالغنى المقدّسى الدّمشقى
(م600هـ.ق)
مرآة الزّمان (سبط ابن الجوزى) ج2/520

23. الإسراء
محمّد بن أحمد ابن الجنيد الإسكافى
(م381هـ.ق)
مذهب: شيعه
دائرةالمعارف الاسلاميّه, ج2/157

24. إسراء
مستشرق شريك
بيروت, دارالفكر
دائرةالمعارف الاسلاميه, ج2/106ـ110

25. الإسراء
خطّى, المكتبة العبّاسيّه, بصره, شماره ج116

26. إسراء
فهرس العربى للعمرى/6

27. إسراء والمعراج
ابن حجر العسقلانى
مكتبة التّراث الاسلامى, قاهره
انتشارات موسوعة ابن زيدون

28. الاسراء والمعراج
احمد چلبى
مكتبة النّهضة المصريّه, قاهره, 1985م,47ص

29. الإسراء والمعراج
احمد عمر هاشم
مجمع البحوث الاسلاميه, قاهره, 1973م,46ص

30. الإسراء والمعراج
جعفر بن حسن بن عبدالكريم البرزنجى
قاهره, 1982م,32ص

31. الإسراء والمعراج
حامد حنفى داود
(ت1918م, م1965م زنده بوده است.)
مع رجال الفكر فى القاهره/54

32. الإسراء والمعراج
سيّد شريف
دار مكتبة بنت الهدى, جبل عامل, چاپ اوّل,84ص

33. الإسراء والمعراج
محمّد عبدالقاضى ابن حجر السّيوطى
دارالقلم العربى, حلب سوريه

34. الإسراء والمعراج
ابن الشّيخ جمال الدّين محمد بن محمّد سعيد بن قاسم القاسمى الدّمشقى
(ت1283هـ.ق, م1332هـ.ق)
دمشق, 1331هـ.ق

35. الإسراء والمعراج
الشيخ عبدالحليم محمود
دارالشّعب, قاهره: 1972 و1976 در 128ص
دارالمعارف, قاهره, 1981م در 133ص
المكتبة العصريّه, بيروت, 1983م در 127ص
الهيئة المصريّه العامّة للكتاب, قاهره 1986م در 117ص,

36. الإسراء والمعراج
عبد الحميد جودة السّحار
انتشارات مكتبة مصر, قاهره, 1980م,400ص

37. الإسراء والمعراج
عبدالّرحمن تاج
الجامع الأزهر, قاهره: 1956م,35ص

38. الإسراء والمعراج
عبداللّه بن عبّاس بن عبدالمطّلب
مكتبة محمّد على صبيح, قاهره, 1957م در 46ص,
شركة الشّمرلى, قاهره, 1960م در 46ص, 19سم
قاهره, 1972م در 46ص, 19سم
مطبعة النّصر, قاهره, 1972م در 40ص, 20سم
مكتبة نعمان الاعظمى در 40ص
المكتبة الثّقافيه, بيروت
دارالفكر, بيروت 1988م
دارالمثنّى للطّباعة والنشر, بغداد, 1978

39. الإسراء والمعراج
على حبّ اللّه
دارالمفيد, بيروت

40. الإسراء والمعراج
محمّد سعيد مبيّض
انتشارات دار ابن كثير, دمشق و بيروت
انتشارات دارالثّقافه, دوحه, قطر, 1985م,98ص

41. الإسراء والمعراج
محمّد عبدالقادر أبوفارس
دارالفرقان, عمّان, 1987م,91ص

42. الإسراء والمعراج
محمّد بن محمّد أبوشُهبه
انتشارات مكتبة السّنة, قاهره, 1988م, 91ص
دار الطّباعة المحمّديّه, قاهره, 1964م, 112ص

43. الإسراء والمعراج
محمّد محمّد يوسف
مطبعة مصر الحديثه, المنصوره, 1964م,30ص

44. الإسراء والمعراج
على العسيلى العاملى
انتشارات دارالاسلاميّه للطّباعه والنّشر, بيروت

45. الإسراء والمعراج
تهيّه و توزيع: المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميه, 1396هـ.ق,157ص

46. الإسراء والمعراج
تنظيم: المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميه
مطابع الأهرام التّجاريه, قاهره, 1975م, 176ص
مجموعه مقالاتى است در باره معراج.

47. الإسراء والمعراج
المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميه, قاهره, 1966م,152ص
شماره ويژه است از مجلّه منبر الاسلام كه در سالهاى 1966 و 1967م نشر يافته است.

48. الإسراء والمعراج
محمّد متولّى الشّعراوى
انتشارات دارالنّدوة الجديده, بيروت, 1986م در 48ص
مكتبة التّراث الاسلامى, قاهره
چاپ ششم با مقدّمه احمد فراج در 120ص
دارالحكمه للطّباعة والنّشر, 1987م

49. الإسراء والمعراج
مصطفى الرّفاعى الّلبّان
المطبعة السّلفية ومكتبها, قاهره, 1976م

50. الإسراء والمعراج
موسى الأسود
دارالقلم العربى, حلب, سوريه

51. الإسراء معجزة كبرى والغرانيق إفك مفترى
محمّد خليل حجازى
المطبعة الاعتماديه, قاهره, 1939م,2«118ص

52. الإسراء والمعراج: ضراعة عبدٍ واستجابة إلهٍ
ابراهيم محمّد اسماعيل عوضين
المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميّه, قاهره, 1961م,55ص

53. الإسراء والمعراج من (فتح البارى) شرح
(صحيح البخارى)
ابن حجر العسقلانى
تجريد و ترتيب احاديث عبداللّه حجّاج
مكتبة التّراث الاسلامى, قاهره, 1984م,88ص

54. أسرار الإسراء والمعراج: جسداً وروحاً
محمّد فهمى عبدالوهّاب
دارالاعتصام, قاهره, 1979م,142ص

55. أسرار الصّلاة فى ضوء الإسراء والمعراج
عبدالسّلام ابراهيم عبداللّه
المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميّه, قاهره, 1974م,147ص

56. أسرار معراج پيامبر اسلام حضرت محمّد(ص)
على قرنى گلپايگانى
كتابفروشى اسلاميه, تهران, 1342هـ.ش
انتشارات كتابچى, تهران, 1373هـ.ش, چاپ پنجم,376ص, وزيرى

57. أسرار الوحى
عثمان بن محمّد البلخى
خطّى, مكتبة جامعة الملك سعود, شماره 819/2م
اين كتاب مشتمل است بر سؤالهاى رسول اللّه(ص) در شب معراج از خداوند تبارك و تعالى.

58. أسرار الوحى
أبو اللّيث نصر بن محمّد بن أحمد السّمرقندى
(م373 يا 375 يا 393هـ.ق)
خطّى, كتابخانه برلين, شماره 2600 و 2601

59. الأسس العقديّه والتّشريعيّه والأخلاقيّه كما تصوّرها سورة (النجم)
محمّد عمر حويسه الموريتانى
پايان نامه تحصيلى (رساله دكترا)
كليّة الشريعة, جامعه أمّ القرى, مكّه المكرّمه, 1404هـ.ق
استاد راهنما: محمّد محمّد أبوشهبه,509ص

60. الأسنى در تحقيق قوله تعالى: (ثمّ دنا فتدلّى فكان قاب قوسين أو أدنى)
شيخ محمّد على حزين لاهيجى
مفاخر اسلام, ج7/237

61. الإفراج فى تخريج أحاديث المعراج
أبوعبداللّه محمّد بن على بن يوسف الصّالحى الدمشقى
(م600هـ.ق), كتابخانه عمومى آيت اللّه مرعشى نجفى, قم, شماره 5334

62. أفضل منهاج فى اثبات الإسراء والمعراج
عبداللّه المراغى
مطبعة أمين عبدالرّحمن, قاهره, 1367هـ.ق,2«78ص

63. أقصد المنهاج فى ليلة المعراج
سيد حسن بن مرتضى طباطبائى حائرى يزدى
(م1315هـ.ق)
الذّريعه, ج2/272

64. الأنيس الجليل بتاريخ القدس والخليل فى تفسير سورة (إسراء)
مجيرالدّين الحنبلى
كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, تهران

65. ايضاح المنهاج فى فوائد المعراج
جعفر بن أحمد بن عبدالسّلام
(م573هـ.ق)
مكتبة الجامع الكبير, صنعا, شماره 657

66. بحث شريف معراج وبحث شريف رجعت
محمّد رفيعى قزوينى
تهران, 1350هـ.ش,91ص

67. برهان معراج و شقّ القمر
محمّد على صالح غفّارى
تهران, 1360هـ.ش,160ص

68. البُشرى بأخبار الإسراء والمعراج الأسرى
أحمد بن احمد بن اسماعيل الحلوانى المصرى
(م1308هـ.ق)
ايضاح المكنون, ج1184

69. تاج الابتهاج على النّور الوّهاج فى الاسراء والمعراج
جعفر بن اسماعيل بن زين العابدين بن محمّد البزرنجى الحسينى
(م1317هـ.ق)
مذهب: شافعى
المطبعة الحميديّه, قاهره, 1314هـ.ق,186ص

70. التّاج على هداية المحتاج على قصّه الإسراء والمعراج
الشيخ أحمد بن محمّد السّحيمى المصرى
(م1178هـ.ق)
مذهب: شيعه
ايضاح المكنون, ج1/210

71. تأمّلات فى سورة (الإسراء)
حسن محمّد باجوده
دارالاعتصام, قاهره

72. تحفة الحنفاء بمعراج المصطفى
أبوبكر بن الشّيخ محمّد الملاّ
دار مخطوطات البحرين, شماره 182

73. تحفه معراج شريف
رحيم بخش خان بهادر
فريد كوت, 1932م,31ص
قاموس الكتب, ج1/755

74. ترجمه رساله معراج
فقير دكنى
دكتر مولوى عبدالحقّ, كراچى, شماره 547/14

75. ترجمه رساله معراج شريف
كتابخانه دكتر مولوى, عبدالحق, كراچى,
شماره 524/14

76. تعليقات على آية (الإسراء) و كلام عن المعراج
المتولّى عطيّة بن ابراهيم
كتاب در سال 1288هـ.ق تأليف يافته است
المكتبة التّيموريه, قاهره, شماره 382

77. تفسير آية (الإسراء)
منصور بن محمّد الحسينى الدّشتكى
كتابخانه دانشكده الهيّات دانشگاه تهران

79. تفسير حديث الإسراء
أبوالعبّاس أحمد بن محمّد ناصرالدّين الجذامى الجروحى اسكندرى, معروف به ابن المنير
(ت620هـ.ق, م683هـ.ق)
مذهب: مالكى
فوات الوفيات, ج1/149

80. تفسير سورة (الإسراء) و(الكهف)
المجلس الأعلى للشّئون الاسلاميه
مطابع الأهرام, قاهره, 1389هـ.ق

81. تفسير سوره (أسرى)
محمّد حسين پرنيان
پايان نامه تحصيلى (رساله كارشناسى ارشد)
دانشكده الهيّات, مشهد, 1353هـ.ش
استاد راهنما: محمّد واعظ زاده خراسانى,87ص

82. تفسير (فكان قاب أو أدنى)
ملاّ محمّد تقى بن حسين على هروى اصفهانى حائرى
(ت1217هـ.ق, هرات, م1299هـ.ق)
مكارم الآثار, ج3/627

83. تنوير السّراج فى ليلة المعراج
اشرف على تهانوى
انتشارات اشرف العلوم, ديوبند

84. ثبوت معراج جسمانى بدلائل فلسفه طبيعيه
الشيخ عبدالعلى الهروى
(ت1277هـ.ق, م1341هـ.ق)
تذكره علماء اماميه پاكستان

85. جزء فيه ذكر طرفٍ من احاديث معراج النبيّ(ص)
ابن المحبّ عمر بن عبداللّه بن أحمد
تاريخ تأليف كتاب: 784هـ.ق
كتابخانه دانشگاه برنستون مجموعه جاريت

86. جلوه اى از چهره محمّد(ص) پيامبر اسلام
مجتبى مولوى كاشانى
كتابفروشى حكمت, قم, 1353هـ.ش 320ص, رقعى
درباره ولادت و بعثت و اعجاز و معراج رسول اكرم(ص) و پديده وحى بر آن حضرت سامان يافته است.

87. جوامع الأسرار فى معراج الرّسول المختار
السيد حسن بن مرتضى طباطبائى يزدى حائرى
معروف به نحوى
(م1315هـ.ق)
الذريعه, ج12 240 و ج26260

88. حاشية أحمد الدردير على قصّة المعراج نجم الدين الفيطى
أبوالبركات أحمد الّدردير العدوى الأزهرى الخلوتى
(ت1127هـ.ق, م1201هـ.ق)
مذهب: مالكى
مطبعة بولاق, قاهره, 1284, چاپ سنگى در 37ص
قاهره, 1284هـ.ق در 50ص
مطبعه شرفيه, قاهره, 1298هـ.ق در 40ص
المطبعة الأزهريه, قاهره, 1298هـ.ق در 28ص
مطبعه شرف, قاهره, 1305هـ.ق در 28ص
المطبعة الميمنيّه, قاهره, 1306هـ.ق و 1332هـ.ق
در 28ص
المطبعة الخيريه, قاهره, 1330هـ.ق

89. حجج العروج على أهل اللّجوج
السّيد أبوالقاسم بن الحسين بن الفقى الرّضوى القميّ الحائرى اللاّهورى
(م1324هـ.ق)
هند, 1296هـ.ق

90. حديث الإسراء والمعراج
به محمّد بن اسحاق منسوب است.
خطّى, مكتبة طلعت, قاهره, شماره 293
تاريخ التّراث العربى (فؤاد سزگين) مجلّد اوّل, ج2/91

91. حديث معراج
عبداللّه بن عباس بن عبدالمطّلب
(م68 يا 69 يا 70هـ.ق)
خطّى, كتابخانه چستر بيتى, دوبلين, شماره 428
بيروت, دارالرائد العربى

92. حديث المعراج
بحثى است راجع به معراج در مجموعه شماره 7/11دد كه مجموعاً داراى 85 ورق است. اوراق 21ب ـ 39ب, كتابخانه دانشگاه كمبريج انگلستان.

93. حسن الابتهاج برؤية النبى(ص) ربّه
ليلة المعراج = الابتهاج برؤية النّبى ربّه بعين البصيره ليلة المعراج
هدية العارفين, ج1/164

94. حسن الابتهاج بالإسراء والمعراج
محمّد عارف بن أحمد الحسينى المعروف بالمنيّر الدّمشقى
(م1342هـ.ق)
دمشق, 1307هـ.ق
ايضاح المكنون, ج1/402

95. حقائق الإسراء والمعراج
سعيد محمّد حسن
المكتبات الأزهريه, قاهره
معجم ما ألّف عن الرّسول وأهل البيت, ج1/486

96. حقيقت وحى و رفتن معراج حضرت با رفعت رسالت پناه محمّد(ص)
خطّى, كتابخانه موزه كابل, افغانستان,
شماره 223مجاميع

97. حياة النبى: الولاده, الإسراء, البعثه
الشيخ عبدالواحد المظفّر
ماضى النّجف وحاضرها, ج3/368

98. الخصائص النّبويّه فى أخبار اللّيلة الإسرائيّه والمعراجيّه
زين الدّين بن السّيد محمّد هادى البزرنجى
خطّى, المكتبة الخديويّه, قاهره
ايضاح المكنون, ج1/430

99. خضايا الإسراء والهجرة فى القرآن الكريم
عبدالمعزّ خطّاب
مطبعة المعرفه, قاهره, 1975م,77ص

100. خضايا الإسراء والمعراج
مصطفى الكيك
دار الشّروق, قاهره, 1976م,111ص

101. درّة التّاج فى بيان المعراج
عبداللّه حافظ محمّد
امير المطابع, آگره, 1881م,114ص
قاموس الكتب, ج1/444

102. درّة التّاج فى بيان المعراج
عبداللّه مولوى محمّد
سال انتشار: 1890م
قاموس الكتب, ج1/756

103. درّة التاج فى قصّة الإسراء والمعراج
طه بن محمّد الجبرينى المشهور بابن المهنات
(م1178هـ.ق)
دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره 8186

104. درّة التّاج فى حقيقه المعراج
عبدالرّحمن محمّدى هيدجى
انتشارات برقعى, قم, 1335هـ.ش, 135ص

105. الدّرر البهيّه فى شرح الخصائص النّبويّه
عبدالمعطى محمّد بن عمر بن عربى بن على النّورى الجاوى
مطبعة شرف, قاهره, 1298هـ.ق

106. الدّرّ النّظيم فى قصّة مولد و معراج النّبى الكريم
محمّد امين الجندى العبّاسى
(م 1295هـ.ق)
خطّى, دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره 10862
منظومه اى است داراى دويست و پنج بيت درباره ميلاد رسول اللّه(ص) و معراج آن بزرگوار

107. الدّرّ الوهّاج فى أحاديث المعراج
ايضاح المكنون, ج1/455

108. دفع شبهة المعترضين على حقيقه الإسراء والمعراج
سليمان الألبانى وهبى
سال انتشار: 1383هـ.ق, 40ص

109. ذكرى الإسراء إلى معارج الارتقاء
شاكر البدرى
مطبعة الإرشاد, بغداد, 1970م, 72ص

110. ذكر معراج محمّد
معشوق على خان
انوار المطابع, لكهنو, 1336هـ.ق

111. رجعت و معراج بضميمه هفت مقاله ديگر
أبوالحسن رفيعى قزوينى
(ت1268هـ.ش, م1353هـ.ش)
به اهتمام محمّدرضا بندرچى
انتشارات اسلام, تهران
نشر ميراث فرهنگى قزوين, 1368هـ.ش, 119ص

112. رسالة ايمان, فى معراج النبى
عبدالمجيد قرشى
دفتر ايمان پتى, 1942م, 16ص

رسالة أقصد المنهاج فى إثبات المعراج = أقصد المنهاج فى إثبات المعراج (ر.ك 63)

113. رساله تفسير آيه (دنى فتدلّى فكان قاب قوسين أو أدنى)
شيخ احمد بن زين العابدين الأحسائى
(ت1166هـ.ق, احساء, م1241هـ.ق)
كتب مشايخ عظام/252

114. رسالة الحديقه الورديّه فى السّوانح المعراجيّه
قاضى محمّد سعيد قمى
كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, تهران, شماره 1207

115. رساله درباره معراج
كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, تهران, شماره 62577

116. رساله درباره معراج و خصوصيّت آن
كتابخانه مدرسه آخوند, همدان, شماره 829

117. رساله در مذهبيّات (نظم حول المعراج)
كتابخانه دكتر مولوى عبدالحق, كراچى, شماره 685/14
قاموس الكتب, ج1/755

118. رساله در معراج به سبك عرفانى
كتابخانه ملّى ملك, تهران, شماره 547 مجموعه

119. رسالة فى الإسراء والمعراج
أبوالفرائم محمّد ماضى
المطبعه الجماليّه, قاهره, 1331هـ.ق, 32ص

120. رسالة فى تحقيق المعراج
المكتبة العبّاسيه, بصره, شماره هـ ـ65 مجموع

121. رسالة فى تكفير من أنكر المعراج الجسمانى ومن أنكر نزول عيسى(ع)
قاضى عبيداللّه بن صبغة اللّه المدراسى
الثقافة الاسلاميه فى الهند/241

122. رسالة فى الرّدّ على من يقدح فى المعراج
عبداللّه بن على باسند العمودى
(ت1299هـ.ق, م1334هـ.ق)
مصادر الفكر العربى الإسلامى فى اليمن/145

123. رساله معراجيّه
عبدالحميد حيرت سجّادى
سنندج, 1367هـ.ش, 36ص

124. رسالة فى المعراج
ابن سينا
كشف الظّنون, ج2/892

125. الرّسالة فى المعراج
الشيخ مصلح الدّين مصطفى المعروف
نبورالدّين زاده
(م981هـ.ق)
كشف الظنون, ج2/892

126. رسالة فى المعراج
مكتبة المدرسة البشيريه, نجف, عراق
مستخرج از احتجاج طبرسى

127. رسالة فى المعراج
المكتبة المركزيّه لجامعة البصره, عراق, شماره434
در سال 1178هـ.ق نوشته شده است.

128. رسالة فى ولادة النّبى(ص) ومعراجه
مصطفى بن محمود
مكتبة حسن حسنى عبدالوهّاب, شماره 257/9

129. رسالة فى المعراج
كتابخانه ملّى ملك, تهران, شماره 829

130. رساله معراج
امين شاه امين الدّين اعلى
قاموس الكتب, ج1/754

131. رسالت المعراج
سيد اشرف شمس
سيد جلال تاجر كتب, 1832م, 44ص


132. رساله معراج
منظوم است.
قاموس الكتب, ج1/755

133. رساله معراج شريف
علوى پريس, دهلى, 1287هـ.ق
قاموس الكتب, ج1/755

134. الرّقّ المنشور لبيان معراج نبيّنا المنصور
سيد جعفر بن أبى إسحاق مولوى علوى فاطمى كشفى دارابى بروجردى
(ت1189هـ.ق, م1287هـ.ق)
مذهب: شيعه
خطّى: 1ـ كتابخانه ملّى ملك, تهران,
شماره 6066 مجموعه
2ـ كتابخانه تربيت, تبريز, شماره69
3ـ كتابخانه آستان قدس رضوى, مشهد, شماره 8506 و 7288 و 7684
4ـ كتابخانه عمومى آيت اللّه نجفى, قم 1690 و 5117
5 ـ كتابخانه وزيرى, يزد, شماره 292 و 14358
6 ـ كتابخانه امام جمعه زنجان
7ـ كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, تهران,
شماره 15255
كتاب در منابع مختلف به نامهاى: (الرّق المنشور و معراج نبيّنا المنصور و الرّق المنشور فى معراج بيت النّور و الرّقّ المنشور فى إثبات معراج النبى المنصور نيز معرّفى شده است.

135. ريحان معراج
ضمير مير مظفّر حسين ابن قادر حسين
كتابخانه سالار جنگ, هندوستان
اين نسخه در 171 ورقه در تاريخ 1247هـ.ق
نوشته شده است.
قاموس الكتب, ج1/756

136. ريحان معراج
فيضان شاه
كتابخانه دكتر مولوى عبدالحق, كراچى
اين نسخه در 76 ورقه در سال 1253هـ.ق
نوشته شده است.

137. زبدة المنهاج مشتمل بر اسرار معراج پيامبر
اسلام حضرت محمّد(ص) و اخبار و احاديث در علم اخلاق و معاد و فضايل حضرت على بن ابى طالب(ع) و اسرار معراج حضرت محمّد(ص)

138. زهرالرّبيع فى معراج النبى الشّفيع
ابن الفخر محمّد شفيع الدّين بن عثمان اللّؤلؤ الدّمشقى
(م867هـ.ق)
ايضاح المكنون, ج1/617

139. سراج المعراج
محمّد على هبةالدّين شهرستانى
(ت1301هـ.ق, م1386هـ.ق)

140. السّر الأسرى فى معنى (سبحان الّذى اسري…)
جمال الدّين محمّد بن احمد بن سعيد عقيله المكّى
(م1150هـ.ق)
ايضاح المكنون, ج29

141. السّراج فى معراج صاحب التّاج
احمد جمال الدّين التّونسى
مطبعه بيكار, تونس, 1318هـ.ق, 26ص

142. السّراج المنير فى قصّه الإسراء والمعراج
أحمد البخارى الحسينى الصّديقى
المطبعة الخيريّه, قاهره, 1321هـ.ق, 15ص

143. السراج المنير فى شرح معراج البشير النّذير
على بن عبدالقادر النّبتينى
(م1070هـ.ق=1659م)
(مصر, قاهره, 1925)
خطّى: 1ـ الخزانة الطليسه, حلب
2ـ دارالكتب, مصر, شماره 22832ب و 3607
3ـ كتابخانه بشيرآغا در كتابخانه سليمانيه, استانبول, شماره 812

4ـ كتابخانه طوپقپوسراى, استانبول, شماره 439 M 6042
شرح كتاب نجم الدّين محمّد بن احمد بن على الغيطى متوفّى 981هـ.ق است و درباره معراج نوشته شده است

144. السّراج الوهّاج بشرح قصّتى الإسراء والمعراج للغيطى
عبدالسّلام بن ابراهيم اللّقانى المصرى
(م1078هـ.ق)
هدية العارفين, ج1/571

145. السّراج الوهّاج فى ازدواج المعراج
الشيخ شمس الدّين محمّد بن عبداللّه بن أبى بكر بن ناصرالدّين الدّمشقى
(م842هـ.ق)
دارالكتب الظاهريه, دمشق, شماره 10599

146. السّراج الوهّاج فى اثبات كيفيّة المعراج
الشيخ محمّدرضا بن القاسم بن محمّد الغراوى
(م1303هـ.ق)
شعراء الغريّ, ج8/403

147. السّراج الوهّاج فى الإسراء والمعراج
احمد خالد على العمرانى
مكتبة صبيح, قاهره, 1967م

148. السّراج الوهّاج فى الإسراء والمعراج
بدر محمّد عسل
مطبعه عبّاس عبدالرّحمن, قاهره, 1937م, 128ص

149. السّراج الوهّاج فى الإسراء والمعراج
أبواسحق محمّد بن ابراهيم النّعمان
مذهب: شافعى
تحقيق و تعليق: عبدالقادر عطا
دارالمختار الاسلامى
دارالاعتصام, قاهره, 1985م
مكتبة القرآن, قاهره, 1985م, 110ص.

150. السّراج الوهّاج فى الإسراء والمعراج
محمّد سليمان النشرتى
تحقيق حمزه النّشرتى
داراللّواء, رياض, 1977م, 125ص

151. السّراج الوهّاج فى أسرار المعراج
سيد على اكبر بن سيد رضى الدّين بن محمّد تقى رضوى برقعى
(ت1317هـ.ق)
ريحانة الأدب, ج1/349

152. السّراج الوهّاج فى ذكر قصّة الإسراء والمعراج
دارالفكر, بيروت, 1988م
معجم ماكتب عن الرّسول وأهل البيت, ج2/152

153. السّراج الوهّاج فى العروج والمعراج
مولى باقر بن اسماعيل الواعظ الكجورى الطّهرانى
(م1313هـ.ق)
مؤلّف در ضمن پانزده هزار بيت (معراج) جسمانى و روحانى را با براهين عقلى و نقلى ثابت كرده است.
الذريعه, ج12/163

154. السّراج الوهّاج فى ليلة الإسراء والمعراج
محمدظلام البابى الحلبى
قاهره, 1325هـ.ق, 68ص

155. سير فلكى يا معراج
السيّد احمد
تصوير عالم پريس, لكهنو, 31ص

156. شب أسرى (ليلة الإسراء والمعراج)
محمّد امين جشتى
سلطان حسين, انيرسنز, كراچى, 1946م, 16ص

157. شرح أحاديث المعراج
محمد بن عبداللّه باسودان
(م1281هـ.ق)
مصادر الفكر العربى الاسلامى فى اليمن/74

158. شرح رسالة المعراج والمعاد
شيخ احمد الأحسائى
شارح: سيد كاظمرشتى
مكتبة الحسينيّه, نجف اشرف
الذريعه, ج13/290 و ج21/225

159. شرح على النّبتينى على قصّه المعراج الكبرى
نجم الدّين محمّد بن احمد بن على الغيطى
(م984هـ.ق)
مذهب: شافعى (نگاشته شده به سال 1117)
كتابخانه كنگره آمريكا

160. شرح قصّه الاسراء والمعراج
دراسه وتحقيق واختصار: خالد فاروق
دارالبشير, قاهره, 1987م, 71ص

161. شرح معراج ابن عبّاس
عبدالهادى راضى
الحلبى, قاهره, 1956م

162. شرح و تفسير (قاب قوسين)
على نقى بن احمد احسائى
به احتمال قوى به خطّ خود مؤلّف است. در كتابخانه مدرسه آخوند, همدان, ضمن مجموعه شماره 12306

163. صفوه البشرى فى الأسرى
شيخ شهاب الدّين أحمد بن أحمد اسماعيل الحلوانى الخليجى
مصر, 1308هـ.ق
ايضاح المكنون, ج2/68

164. صلاة النّبى(ص) بالانبياء ليلة الاسراء
الحافظ عبدالفنن المقدّسى
(م600هـ.ق)
دارالكتب الظّاهريّه, دمشق, شماره71

165. ضوء السّراج فى احاديث المعراج
أبوبكر عبدالرّحمن محمد البسطامى
(م858هـ.ق)
كشف الظنون, ج3/1088

166. ضوء السّراج فى فضل رجب و قصّة المعراج
محمد امين بن فتح اللّه الكردى الأربلى النّقشبندى
(م1332هـ.ق)
قاهره, 1327هـ.ق

167. الضوء الوهّاج فى قصّه الإسراء والمعراج
محمد بن عبدالرّسول البرزنجى
(م1103هـ.ق)
اين كتاب به نام ضياء السّراج نيز ناميده شده است.
ايضاح المكنون, ج2/75

168. الضّياء فى تفسير سورة (الإسراء)
محمد أبوالنور الحديدى
المكتبات الأزهريه, قاهره

169. عرجه الأحمديّه
شيخ محمد جعفر الكجورى
(م1295هـ.ق)
كتابخانه آستان قدس رضوى, شماره 11898
در سال 1325هـ.ق به چاپ رسيده است.

170. عروج پيامبر از خاك به افلاك
محمد تقى حشمت الواعظين قمى
ناشر: پژشكيان نژاد و پسران, تهران, 1362هـ.ش, 154, مصوّر

171. عروج النبيّ
ميرزا عبدالمحمود بن على الاصفهانى المتخلّص عجزون
الذّريعه, ج15/235

172. العقود الفائقة الدّريّه فى قصّة الاسراج والمعراج
جعفر الصّادق بن محمّد عثمان المير غنى
مطبعة البابى الحلبى, قاهره, 1341هـ.ق

173. الفتح المبين على معراج الشيخ نجم الدّين الغيطى
محمد بن خليل العجلونى
(م1148هـ.ق)
معجم ماكتب عن الرّسول و اهل البيت, ج2/441

174. الفصل الفائق فى معراج خير الخلائق
محمد بن يوسف بن على الشّامى
فهرس الفهارس والأثبات/ 1043

175. فلسفه معراج النّبوى(ص)
حسين احمد مدنى
دارالتّبليغ, ديوبند, بى جا
قاموس الكتب, ج1/431

176. فى قول البيضاوى فى اوّل سوره (الاسراء) والاستحاله مدفوعة
خطّى, كتابخانه سلطنتى برلين, آلمان
مؤلّف در اين كتاب درباره توضيح بيضاوى درباره سوره اسراء بحث كرده و معراج پيامبر(ص) را از نظر علم رياضى و ستاره شناسى مورد بررسى قرار داده است.

177. (قاب قوسين)
مراد اورنگ
تهران, 1352هـ.ش, 55ص

178. قبّه الضّحرة والإسراء
كاسكل, مستشرق آلمانى
(ت1308, م1390هـ.ق)
تاريخ انتشار: 1923م
موسوعة المستشرقين/ 316

179. قصّة إسراء النّبى(ص) ومعراجه
حسن بن على المنطاوى المدابغى
(م1170هـ.ق)
خطّى, دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره 8571
معجم ماألف عن رسول اللّه(ص)/81

180. قصّة الإسراء والمعراج
عبدالحافظ حجاجى أحقرى
مذهب: حنفيى
كتابخانه موزه كابل, افغانستان, شماره 316

181. قصّة الإسراء والمعراج
نجم الدّين الغيطى
شرح: محمد مصطفى الشهير بحامد
مكتبة الجندى,قاهره, 1969م, 143ص

182. قصدة الإسراء والمعراج
من مقدّمة عن حياة النّبى وأشهر معجزاته الشّيخ الشّعراوى
مكتبة التّراث الاسلامى, قاهره

183. قصّة المعراج
أبوبكر البكرى عثمان بن محمد شطا الدّمياظى المكّى
(م1300هـ.ق)
مذهب: شافعى
مصر, 1299هـ.ق
المطبعة الماجديه, مكّه المكرّمه
اين كتاب, به ضميمه قصّة المعراج, (از نجم الدّين الغيطى) چاپ شده است.

184. قصّة المعراج
أبوالفرج بن عبدالقادر الخطيب الدّمشقى
(م1311هـ.ق)
دارالكتب الظاهريّه, دمشق, شماره75
معجم ما ألّف عن رسول الله(ص)/82

185. قصّة المعراج
أحمد بن سلامه القليوبى
(م1059هـ.ق)
دارالكتب الظاهريه, دمشق, شماره40
معجم ما ألّف عن رسول الله(ص)/82

186. قصّة المعراج
به ابوذر غفارى منسوب است.
(م32هـ.ق)
دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره108(1)
معجم ما ألّف عن رسول اللّه(ص)/82

187. قصّة المعراج
زين العابدين جعفر بن حسن بن عبدالكريم بن محمّد البزرنجى
(م1184هـ.ق)
مذهب: شافعى
قاهره, 1284هـ.ق
دارالكتب الظّاهريه, دمشق, شماره60

188. قصّه معراج حضرت
كتابخانه آكادمى علوم, لنينگراد, شماره 1960C

189. قصّة المعراج الصّغرى
أبوالمواهب نجم الدّين محمّد بن احمد بن على بن أبى بكر الغيطى السّكندرى
مطبعة بولاق, مصر, 1295هـ.ق, چاپ سنگى
مصر, 1299هـ.ق, چاپ سنگى به ضميمه (قصّه المعراج) (سيد عثمان بن محمد شطا)
كتابخانه عمومى آيت اللّه مرعشى نجفى, قم, شماره2865

190. كتاب الإسراء إلى مقام (الأسرى)
شيخ محيى الدّين ابن العربى
كتابفروشى طهورى, تهران, 1372هـ.ش, 100ص

191. كتاب فى المعراج المبارك
كتابخانه دانشگاه كمبريج, انگلستان. در تاريخ 1208هـ.ق كتابت يافته است.

192. الكتاب المسطور فى شرح الرّقّ المنشور فى معراج النبيّ المنصور
السيّد جعفر الدّارابى الكشفى
شارح: السيّد مهدى الشّهرستانى (الحائرى ابن السيّد خليل الموسوى الحسينى)
(1250هـ.ق, م1318هـ.ق)
خطّى, مكتبة السيّد هبه الدّين الشهرستانى

193. كتاب المعراج
أبوجعفر محمّد بن على بن موسى بن بابويه القمى (شيخ صدوق)
فهرست الشيخ الطّوسى/ 157

194. كتاب المعراج
ابن خفيف الشّيرازى
ايضاح المكنون, ج2/333

195. كتاب المعراج
أبوالحكم هشام بن سالم الجواليقى
رجال نجاشى/434

196. كتاب المعراج
أبوشكور محمّد بن سيد بن شعيب المكسى السّالمى
كشف الظّنون/ 1460

197. كتاب المعراج
شيخ أبومحمّد الحسن
الذّريعه, ج21/225

198. كتاب المعراج
شيخ على بن الحسين بن موسى بن بابويه القمى شيخ صدوق
(م329هـ.ق)
فهرست آل بويه/42

199. كتاب المعراج
شهاب الدّين الطّبّى
دارالكتب القطريه, شماره 425

200. كتاب النّجاة من حُجُب الاشتباه فى شرح مشكل الفوائد من كتاب الإسراء والمشاهد
كشف الظنون/ 1390

201. كثرت الازواج لصاحب المعراج
اشرف على التّهانوى
اشرف العلوم, ديوبند
مطبع تجلّى, دهلى, 1350هـ.ق

202. كتاب مسألةٍ فى المعراج
شيخ المفيد, محمد بن محمد بن النّعمان
(م413هـ.ق)
رجال النّجاشى/402

203. كحل البصر
نظم ونثر فى ميلاد معجزات ومعراج النبى
عاشق لكهنوى
تجارت كتب, كانپور, هند

204. كشف الحقّ فى المعراج الجسمانى
سيد كاظم بن قاسم الرّشتى
(م1259هـ.ق)
ايران, 1242هـ.ق
كتابخانه وزيرى, يزد, شماره 5950

205. كشف الشّبهات حول الإسراء والمعراج
صلاح الدّين عبدالحميد الهادى
المكتبة القوميّة الحديثة, طنطا, 1978م, 223ص

206. كشف المعراج
مواهب
قاموس الكتب, ج1/758

207. الكلمات الطيّبات فى المأثور عن الإسراء والمعراج من الرّوايات و فيما وقع ليلتئذٍ من الآيات الباهرات, وهى قصّه الإسراء والمعراج
محمد بخيت المطيعى
(ت1271هـ.ق, م1354هـ.ق)
المطبعة السّلفيّه, قاهره, 1347هـ.ق, 58ص

208. الكوكب الوهّاج فى أحاديث المعراج
أبوبكر عبدالرّحمن بن محمد الخبشى البسطامى
(م858هـ.ق)
دارالكتب, قاهره, شماره 20919هـ

209. كيفيّت معراج رفتن جناب پيغمبر(ص)
كتابخانه ملّى, تهران, شماره 3704

210. گلدسته معراج
مسعود على
تاريخ انتشار: 1935م, 320ص

211. گلدسته معراج
عبّاس كتب خانه, كراچى, 1942م, 88ص

212. لسان الدّفاع والحجاج فى نقد الشّبهات الإلحاديّه عن الإسراء والمعراج
محمد عبدالحليم الرّمانى
مطبعة التقوى, قاهره, 1937م, 150ص

213. ليله القدر, فى معراج النبى(ص)
مفتى امير أحمد مينائى
صديق بك وريو, لكهنو

214. ليله من رجب: الإسراء والمعراج
خيراللّه بن صبحى الجعفرى
مطبعة الترقّى, دمشق, 1945م, 32ص

215. مثنوى محبّت نامه
الشيخ غلامعلى حكيم شيرازى
خطّى, مجلس الشّورى الاسلامى, تهران, شماره 2562 به خطّ مؤلّف
مثنوى عرفانى حدود 390 بيت در مدح اولياء و معراج الرّسول… سروده شده است

216. مجموعه نورنامه, شمائل نامه, معراجنامه, وفاتنامه
قاموس الكتب, ج1/748

217. مختصر فى المعراج
جان محمد اللاّهورى
الثقافة الاسلاميّه فى الهند/91

218. مختصر فى المعراج
شيخ ظهور بن الحيدر الانصارى اللكهنوى
الثقافة الاسلاميه فى الهند/ 90

219. مختصر فى المعراج
شيخ عبدالعزيز بن ولى اللّه الدّهلوى
الثقافة الاسلاميه فى الهند/90

220. مخطوط فى الإسراء
دار مخطوطات البحرين, شماره219

221. مرغوب القلوب فى معراج المحبوب
رؤف احمد بهوپالى
بمبئى, 1256هـ.ق
أعظم الأخبار پريس رائى ويلور, 1272هـ.ق, 230ص

222. مساطع الأنوار فى استخراج ما فى حديث الإسراء من الأسرار
محمد بن محمد بن ابراهيم البخارى الخزرجى الزّموزى
(م839هـ.ق)
ايضاح المكنون, ج2/472

223. مسئلة فى المعراج
شيخ مفيد
رجال نجاشى/287

224. مطلع الابتهاج فيما يتعلّق بالإسراء والمعراج
سويدان بن سليمان المنزلى
مطبعة شرف, قاهره, 1312هـ.ق, 40ص

225. معجزات الأنبياء ومعراج النبى(ص)
أبواسحق ابراهيم بن محمد بن خلف بن حمدان
(م400هـ.ق)
كتابخانه ازمير, تركيه, شماره131

226. معجزة المعراج تصديق للمبعث الشّريف
محمد مهدى بن محمد بن محمد مهدى الخالصى
(ت 1983م), بغداد, 1966م

227. المعراج
ابن ناصرالدّين الدّمشقى
(م842هـ.ق)
فهرس الفهارس والأثبات/ 676

228. معراج
السيّد تبار القزوينى
كتابخانه عمومى آيت الله مرعشى نجفى, قم, شماره3217

229. المعراج
سيّد شيخ بن عبداللّه بن شيخ بن عبداللّه العيدروس
مؤلف در قرن دهم هجرى قمرى مى زيسته است.
ريحانة الادب, ج4/ 222

230. معراج
عماد الدّين حسين اصفهانى, معروف به عمادزاده
شركت طبع كتاب, تهران, 1350هـ.ش در يو«304ص
مؤلف, تهران, 1357هـ.ش در 304ص
نشر محمد, 1364هـ.ش, چاپ سوم در 316ص و 1367هـ.ش در 316ص

231. المعراج
نجم الدّين محمد بن أحمد بن على
(م981هـ.ق)
كتابخانه دانشگاه لس آنجلس, آمريكا, شماره 160A

232. المعراج
الخزانة الآلوسيه در مكتبة المتحف العراقى, بغداد,
شماره 8733

233. معراج
كتابخانه مسجد گوهرشاد, مشهد, شماره2/537

234. معراج
تهران, 1352هـ.ش, 23ص

235. المعراج
عبدالرّحمن بن على بن الرّبيع
(م944هـ.ق)
مصادر الفكر العربى الاسلامى فى اليمن/84

236. المعراج
عبدالكريم بن هوازن القشيرى
(م465هـ.ق)
دارالكتب الحديثه, قاهره, 1384هـ.ق, 135ص

237. معراج
قاسم اسلامى
شهداى روحانيت شيعه در يكصد ساله اخير

238. المعراج
السيّد محمد هارون الزّنجيفورى
(م1339هـ.ق)
الذّريعه, ج21/227

239. المعراج
محمّد باقر بن محمد جعفر الهمدانى البهارى
(ت1277هـ.ق, م1332هـ.ق)
كتابخانه دانشكده الهيّات دانشگاه تهران, شماره2/486مجموعه

240. المعراج
محمود عباس العاملى
(م1353هـ.ق)
الذريعه, ج21/227.

241. المعراج
سيّد مظفّر حسين بن ضامن حسن بن مير سعادت
على القميّ الرّضوى اللكهنوى
(ت1294هـ.ق)
الذريعه, ج21/227

242. المعراج
مهدى بن محسن الكرمانشاهى
الذريعه, ج26/313

243. معراج
ميرزا أبوالقاسم بابا ذهبى, المتخلّص به راز
كتابخانه دانشگاه تهران, شماره1 /3887

244. المعراج
الخزانة الآلوسيّه در مكتبة متحف العراقى, شماره 8733

245. معراج آسمانى
عبداللّه بن محمد
مطبع نظامى, بدايوان
قاموس الكتب, ج1/756

246. معراج افغانى
غلام محمد
(م1115هـ.ق)
دو نسخه خطّى در افغانستان از اين كتاب با شماره هاى 2397 و 766/14 نگهدارى مى شود.
مخطوطات افغانستان/47

247. معراج الامام ابن عبّاس
شارح: عبدالهادى راضى
مصطفى البابى الحلبى, قاهره, 1956م, 40ص

248. معراج دو معراجيّه
سيد محمد نوربخش بن محمد
(ت 795هـ.ق, م869هـ.ق)
الذّريعه, ج21/227

249. معراج دو معراجيّه
احتمالاً از شيخ محمود شبسترى
خطّى, كتابخانه دانشگاه تهران, شماره 24/3654 مجموعه

250. معراج, تفسير سوره (نجم)
سيد عبدالحسين دستغيب
تنظيم و تصحيح و مقدّمه, سيد هاشم دستغب
انتشارات كتابخانه مسجد جامع عتيق, شيراز, چاپ چهارم, 1354هـ.ش
كانون تربيت شيراز, 1361هـ.ق, 328ص

251. المعراج الجسمانى
سيد صدرالدّين محمّد بن محمد باقر الرّضوى
(م1160هـ.ق)
الذّريعه, ج21/ 226

252. معراج خيرالأنام
شيخ محمد بن مهدى الخالصى
فهرست مشار/18

253. المعراج رحلة فى عمق الفضاء والزّمن
السيّد هادى المدرّسى
مؤسّسة الوفاء, بيروت, 1404هـ.ق, 88ص

254. معراج الرّسول(ص)
شيخ ابوعزيز محمّد بن عبداللّه بن محمد الخطى
المطبعة الحيدريّه, نجف اشرف, 1372هـ.ق, 68ص, 21سم
الشريف الرّضى, قم, 1367هـ.ش, 48ص

255. معراج سيّدنا ومولانا
شهاب الملّة والدّين أحمد القليوبس
خطى, كتابخانه توبنيكن, آلمان, 87ص

256. معراج شريف
عرفان على بيگ
به نظم و نثر نوشته شده است.
قاموس الكتب, ج1756

257. معراج الشّهاده وتبيان السّعادة
سيد حسن نياز بن محمد الطّباطبائى
بخشى از كتاب به مسأله معراج پرداخته است.
كتابخانه آيت الله مرعشى, قم, شماره 5258

258. المعراج فى الأحاديث
شيخ أبوالصّلاح تقى الدّين الحلبى
الذّريعه, ج21/ 224

259. المعراج الكبير
امام نجم الدّين الغيطى
فاروقى كتبخانه, پاكستان, 1990م

260. معراج كى نئى دليل
محمد حسين مكاوى
قاموس الكتب, ج1/757

261. معراج المحمد(ص)
كتابخانه آكادمى علوم, لنينگراد, شماره 513C

262. معراج محمدى
محمد بن ابراهيم
قاموس الكتب, ج/757

263. معراج محمدى
كتابخانه ملّى پاريس, شماره2065

264. معراج المصطفى(ص)
انس بن مالك و ديگران
لجنة مسجد حنظلة الغسيل ومسجد الرّام القديم,
1985م, 50ص

265. معراج المصطفى(ص)
خيرالدّين بن محمد على وائلى
المطبعة العموميّه, دمشق, 1966م, 32ص

266. معراج نامه (شعر)
آگاه محمد باقر ويلوروى
قومى كتب خانه پريس, مدراس, 154ص

267. معراج نامه
اسلام اللّه صوفى اكبرآبادى
(م1937م)
كائست هتكارى پريس, آگره, 1925م, 16ص

268. معراج نامه
اعظم
خطّى, كتابخانه دكتر مولوى عبدالحق, گراچى, 46ص

269. معراج نامه
حسين واصف اكبرآبادى
اخبار پريس آگره, آگره, 1920م, 16ص

270. معراج نامه (كجراتى)
حاج غلام على البهاونگرى ابن حاج اسماعيل
الذريعه, ج21/ 235

271. معراج نامه
حسين بن عبدالله ابن سينا بلخى, ملقّب به شيخ الرئيس
(ت370هـ.ق, م428هـ.ق)
انجمن دوستداران كتاب, تهران, 1310هـ.ش در 46ص, رقعى
رشت, به تصحيح بهمن كريمى, 1312هـ.ش در 38ص
انجمن آثار ملى, تهران به اهتمام غلامحسين صديقى, 1330هـ.ش
بنياد پژوهشهاى اسلامى, مشهد با تصحيح نجيب مايل هروى, 1366هـ.ش در 212ص
خطّى, كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, شماره 12 و13

272. معراج نامه
سيد بلاقى
قاموس الكتب, ج1/755

273. معراج نامه
عبدالجواد, متخلّص به جودى
(م1302هـ.ق), 32ص

274. معراج نامه
رؤوف احمد الر

طرح سال شمار رويدادهاى تاريخ شيعه


مركز تحقيقات دانشگاه امام صادق(ع) مقدمه
يكى از نخستين گامهاى لازم براى شناخت يك ملت, تهيه سال شمار و ماه شمار و روزشمار براى تاريخ آن است. در پرتو اين گونه رويدادنگارى, جايگاه هر حادثه مهم و ارتباط آن با حوادث پيش و پس از خود شناخته مى شود. فراز و نشيبهاى آن در بستر زمان نمايانده مى شود و نكته ها و گره هاى نيازمند كاوش و بررسى, همراه منابع اوليه پژوهش, به پژوهشگران شناسانده مى شود و در واقع فضائى فراهم مى آيد كه در آن تحقيق بيشتر پيرامون جوانب يك موضوع سامان مى يابد.
تاريخ نويسى به روش ثبت وقايع به ترتيب وقوع, داراى پيشينه اى دراز در ميان تمدنهاى بشرى است.1 بسيارى از مورخان بزرگ مسلمان نيز سال شمارنويسى را در آثار خود اساس قرار داده اند, مانند ابوجعفر محمد بن جرير طبرى (310ق) در تاريخ الامم والملوك; ابوالفرج عبدالرحمان بن على بن الجوزى (597ق) در المنتظم فى تاريخ الامم والملوك; عزالدين ابوالحسن على بن محمد ابن اثير (630ق) در الكامل فى التاريخ; شمس الدين محمد بن احمد ذهبى (748ق) درتاريخ الاسلام و وفيات المشاهير والاعلام; ابوالفداء ابن كثير دمشقى (774ق) در (البداية والنهاية; شمس الدين محمد بن عبدالرحمان سخاوى (902ق) در الذيل التام على دول الاسلام للذهبى و نيز در وجيز الكلام فى الذيل على دول الاسلام; و ابن عماد حنبلى (1089ق) در شذرات الذهب فى اخبار من ذهب.
در دوران معاصر, سال شمارنويسى2 به عنوان يكى از روشهاى گزارش تاريخى ـ كه از نظر روش و معيار و چگونگى ذكر حوادث از روشهاى سنتى سال شمارنويسى در فرهنگ مسلمانان ممتاز است ـ جايگاهى مهم يافته است. برخى از آثار پديد آمده در اين زمينه, به زبان فارسى نيز برگردانده شده است, مانند دو كتاب زير:
ـ كرونولوژى تاريخ جهان, تأليف اشپانگنبرگ, ترجمه اردشير خداداديان, مؤسسه مطالعات و انتشارات تاريخى ميراث ملل, 1369. 220ص.
ـ رويدادنگارى تاريخ جهان: سياسى و نظامى, شهرها, مذهب و معارف, اكتشافات و اختراعات, هنرها, تأليف كالين مك ايودى, ترجمه حسن افشار. تهران, نشر مركز, 1370. 247ص.
در سالهاى اخير دو اثر ارزشمند زير نيز در ايران و به زبان فارسى فراهم آمده است:
ـ گاه شمار رويدادهاى تاريخ معاصر خاورميانه, جلد اول (1798ـ1850م), تأليف مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر خاورميانه, تهران, سروش, 1369. 366ص.
ـروز شمار تاريخ ايران از مشروطه تا انقلاب اسلامى, 2ج, تأليف باقر عاقلى, تهران, نشر گفتار, چ1, 1369. 482«510ص.
در زمينه تاريخ اسلام نيز كتاب احداث التاريخ الاسلامى بترتيب السنين, اثر عبدالسلام ترمانينى, يك سال شمار به روش جديد مى باشد كه چند سالى است در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.3 معرفى طرح
بخش (تاريخ و تمدن اسلامى دفتر مطالعات و تحقيقات علوم اسلامى) دانشگاه امام صادق(ع) با تكيه بر تاريخ تشيع به عنوان اولويت نخست فعاليتهاى خود, از بدو تأسيس تاكنون تلاش كرده اقداماتى را در زمينه تاريخ تشيع به انجام رساند. بر همين اساس مرحله اول طرح (سال شمار رويدادهاى تاريخ شيعه) از اول اسفندماه 1373 با مسؤوليت اين جانب محسن الويرى و نظارت آقاى دكتر هادى عالم زاده آغاز شد و اكنون مراحل پايانى خود را مى گذراند. دوره تاريخى پيش بينى شده در اين طرح, از تولد پيامبر(ص) در سال 53 پيش از هجرت تا پيروزى انقلاب اسلامى در ايران است. و بر اساس طرح مصوب در شوراى پژوهشى دانشگاه, محورها و معيارهاى گزينش اطلاعات از منابع چنين بوده است:
ـ زندگى پيامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع)
ـ زندگى دانشمندان و بزرگان شيعه از فقها, محدثان, مفسران, متكلمان, حاكمان و مانند آن.
ـ قيامهاى شيعى.
ـ تضييقات و تعديات حكام جور عليه شيعيان.
ـ آداب, آيينها و مراسم شيعى.
ـ هجرتها, انتقالها و سفرهاى مهم.
ـ فعاليتهاى علمى و فرهنگى, مانند تأسيس نهادهاى آموزشى و تأليف كتابهاى مهم.
ـ فرمانها, احكام و فتاوى مهم و جريان ساز.
ـ ديگر حوادث مهم. گزارش فشرده مراحل اجراى طرح
در مرحله نخست اين طرح, 93 جلد كتاب (31 عنوان) برابر با 50621 صفحه از كتابهاى تاريخ عمومى, انساب, جغرافياى تاريخى, رجال و دائرةالمعارفها مورد بررسى قرار گرفت و اطلاعات مربوط به محورهاى مزبور استخراج و بر فيشهايى ويژه ثبت شد. استخراج اطلاعات با همكاريى چهار تن از دانشجويان دانشگاه امام صادق(ع) ـ كه حداقل مرحله كارشناسى را پشت سر نهاده بودند ـ صورت پذيرفت.
پس از وارسى بيش از 5100قطعه فيش گردآورى شده و حذف برخى از آنها و رفع كاستيهاى برخى ديگر, 4014 قطعه فيش مورد پذيرش قرار گرفت و به ترتيب تاريخ نظم يافت و آنگاه با در همكرد فيشهاى مربوط به يك موضوع و تبديل سالهاى ميلادى به قمرى كليه اطلاعات روى كاغذ بازنويسى شد. و در نتيجه متنى دستنويس در 527 صفحه دربردارنده حدود 3500 مدخل پديد آمد. در اين متن, مأخذ يا مآخذ هريك از مدخلها به ترتيب در پايين هر صفحه نوشته شده است. پس از پايان اين مرحله و دريافت ديدگاههاى استاد ناظر, اكنون طرح براى ارزيابى نزد دو تن از اساتيد صاحبنظر ارسال شده است. مرحله دوم و تكميلى طرح
با بهره گيرى از تجربه به دست آمده در مرحله اول طرح, در نظر است موارد زير در مرحله دوم و تكميلى طرح مورد توجه قرار گيرد:
1. مطالعه و فيش بردارى حداقل 50000 صفحه ديگر از منابع دست اول در دائرةالمعارفها و برخى تك نگاريها درباره آثار و احوال بزرگان شيعه و تاريخ شهرها و مانند آن.
2. مبنا قرار دادن تعريفى روشنتر از شيعه و تصميم گيرى درباره ميزان و نوع انعكاس اخبار مربوط به علويان, زيديان, فاطميان, اسماعيليان, طالبيان, آل بويه, حمدانيان و فِرَقى مانند واقفيه.
3. تعيين معيار براى گزينش منابع.
4. تعيين معيار براى انواع اطلاعاتِ شايسته گزينش براى هر حادثه و بويژه براى افراد.
5 . تعيين معيار براى حجم اطلاعات مربوط به حوادث و افراد و تعيين سقف حداكثر و حداقل براى آن.
6 . تصميم گيرى درباره چگونگى تنظيم اطلاعات و تقدم و تأخر مطالب.
7. دسته بندى مدخلها براساس ماهيت آنها و تدوين الگويى مشخص براى نگارش هر يك از آنها.
8 . تصميم گيرى درباره چگونگى تنظيم اختلاف اقوال در سال وقوع يك حادثه و مواردى مانند: حدودِ, قبل از, پس از, زنده در.
9. تصميم گيرى درباره حوادثى مهم كه سال وقوع آن به روشنى معلوم نيست.
10. تنظيم و ذكر دو تقويم هجرى قمرى و هجرى شمسى براى حوادث هفتاد سال اخير.
11. تكميل روز و ماه تاريخهاى ميلادى كه در طرح كنونى تنها معادل قمرى سال وقوع آنها ذكر شده است.
12. بررسى دقيق و برطرف كردن كاستيهاى اطلاعات مندرج در طرح پايان يافته كنونى و نيز حذف برخى مدخلها و يا حذف برخى جملات.
13. ويرايش ادبى و يكدست كردن متن موجود و نهايى.
14. نگارش مقدمه اى مستدل و مبسوط براى توضيح روش و اجراى طرح.
15. تهيه انواع فهرستهاى مورد نياز.
اميد مى رود اجراى مرحله دوم طرح تا پايان سال 1376 به انجام رسد و اين اثر هرچه زودتر به جامعه پژوهشگران تاريخ و علاقه مندان تاريخ تشيع پيشكش شود. نمونه اى از طرح پايان يافته
در پايان, نمونه اى از كار پايان يافته در مرحله اول طرح, دربردارنده ده مدخل از حوادث سالهاى 993 تا 1000ق, براى آگاهى خوانندگان گرامى تقديم مى شود:
روز ماه سال
صفر 993ق.

ـ مرگ مولا احمد بن محمد اردبيلى, معروف به مقدس اردبيلى, متكلم فقيه, مشهور به امانتدارى و تقوا, صاحب كتابهايى چون: شرح الارشاد, تفسير آيات الاحكام, حديقة الشيعه وغيره.4
روز ماه سال

993ق. نزاع بين شيعه و سنى در كشمير در زمان سلطنت يعقوب شاه چك.5
993ق. مرگ شيخ عبدالعالى بن شيخ نورالدين على بد عبدالعالى عاملى كركى و دفن وى در اصفهان. جسد وى پس از سى سال به مشهد مقدس رضوى منتقل گرديد. ولادت او 19 ذى القعده 926 يا 927ق بوده است.6
995ق. مهاجرت سيد نوراللّه بن شريف حسين مرعشى شوشترى (صاحب مجالس المؤمنين), متولد 956ق. از شوشتر به هند و انتصاب او به قاضى القضاتى لاهوز از سوى اكبرشاه.7
995ق. . مرگ ابن شرقم, ابوالمكارم بدرالدين, حسن بن على, مورخ و فقيه و محدث و اديب. علامه مجلسى مى گويد ظاهراً امامى بوده است. داشتن اجازه نامه هايى از علماى شيعه دليل تشيع اوست. پس از فوت پدر به مقام نقابت رسيد, ولى به خاطر زهد از آن استعفا كرد. نخست به هند و سپس به شيراز رفت و پس از آن راهى خراسان شد. سلطان حسين نظامشاه به خاطر آوازهغ فضلش او را دوباره به هند دعوت كرد. با خواهر نظام شاه ازدواج كرد. در دكن وفات يافت و پس از مدتى بنابر وصيت, پسرش او را به بقيع برد. تأليفاتى از او باقى است.8
روز ماه سال
25 صفر 996ق.
996ق. شهادت مولانا احمد فاروقى تهتوى. وى در يك خانواده حنفى مذهب زاده شد و به دست يك سياح عراقى شيعه شد. عضو گروه تاريخ اديان در فتح پورسيكرى و صاحب كتابهايى چون تاريخ الفى است. سنّيان متعصب پس از شكنجه او را كشته و حتى بعد از دفن جسدش را سوزاندند و خاكسترش را در رودخانه راوى ريختند.9
997ق. قتل ملا عبداللّه شوشترى به دست ازبكان در هرات.10
997ق. مرگ ابوالفتح مسيح الدين گيلانى, فرزند عبدالرزاق, صاحب كتاب مصباح الشريعة.11
997ق. قتل قاضى زاده, مولى احمد بن نصراللّه (نصيرالدين) دبيلى تقوى سندى, عالم به فقه, رياضى, طب و…. داراى پنج تأليف است. مرگ او را در سال 1000 يا 1010ق نيز نوشته اند. در لاهور به شهادت رسيد.12
998ق. پايان نگارش كتاب مدارك الاحكام فى شرح شرائع الاسلام از سوى سيد محمد بن على بن ابى الحسن حسنى موسوى عاملى جبعى.13
1000ق. مرگ شيخ محمد على بن محمد بلاغى, نياى بزرگ خاندان بلاغى, فقيه و صاحب تأليفاتى مانند شرح اصول كافى, مدفون در كربلا.14
فرصت را مغتنم شمرده از اساتيد و صاحبنظران درخواست مى شود با ارائه ديدگاههاى انتقادى و اصلاحى و پيشنهادى خود به سهم خويش در اين طرح مشاركت كنند.پاورقي: * مسئوليت اجراى اين طرح را آقاى محسن الويرى به عهده دارند. 1. ر.ك: مقاله. chrondogy, v5 pD.720-731 درEncyclopedia Britanica 2. در اين مقاله (سال شمارنويسى) معادل (كرونولوژى) به كار رفته است كه در حقيقت اعم از سال شمار, ماه شمار, روزشمار و ديگر واحدهاى بزرگتر يا كوچكتر سنجش زمان است. برابر فارسى كرونولوژى, (گزارش تاريخى براساس يكى از واحدهاى سنجش زمان) است. ر.ك: منبع پيشين,ص720. 3. اين كتاب در دو جزء و چهار جلد (جزء اول از سال اول تا 250 هجرى قمرى, و جزء دوم از سال 251 تا 500 هجرى قمرى) در سال 1411ق/ 1991م در 1589«1718 صفحه وزيرى از سوى دار طلاس در دمشق به چاپ رسيده است. پيش از اين, جزء اول اين كتاب در دو مجلد با عنوان ازمنة التاريخ الاسلامى در 1109 صفحه با مراجعه و تحقيق شاكر مصطفى و احمد مختار العبادى به سال 1402ق/ 1982م از سوى (المجلس الوطنى للثقافة والفنون والآداب) كويت به چاپ رسيده بود كه از نظر تنظيم مطالب و مفاد مقدمه تفاوتهايى با چاپ جديد دارد. 4 . خوئى, معجم رجال الحديث,ج2,ص225; امين, اعيان الشيعه, ج3, ص80. 5 . هاليستر, تشيع در هند,ص169ـ170. 6 . آل محبوبه, ماضى النجف وحاضرها,ج3,ص; حر عاملى, امل الآمل,ج1, ص110. 7 . هاليستر,ص158. 8 . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى,ج4, ص78ـ79. 9 . نقوى, تذكره علماى اماميه پاكستان, ص26, 28. 10 . خامنه اى,گزارشى از سابقه تاريخى و اوضاع كنونى حوزه علميه مشهد, ص15. 11 . نقوى, ص14ـ15. 12 . امين, ج3, ص195. 13 . خوئى, ج16, ص301; امل الآمل, ج1, ص167. 14 . آل محبوبه, ج2, ص79.

نامه ها


توضيحى بر مقاله
(نقدى بر ترجمه و راهنماى مبادى العربيه) سردبير محترم مجلّه وزين آينه پژوهش
با عرض سلام و با كمال احترام

در شماره اوّل سال هفتم آن مجلّه, صفحه 51, آقاى سيّد حسن فاطمى ـ سلّمه الله تعالى ـ نقدى بر جلد سوم مبادئ العربيّه, ترجمه اين جانب (قسمت پاسخ به تمرينات) مرقوم فرموده بودند كه از ايشان بسيار سپاسگزارم; زيرا اصولاً طرحِ وجودِ يك كتاب در مجلّه اى همچون مجلّه آينه پژوهش, خود جاى سپاسگزارى دارد. امّا ناقد محترم اگر كمى توجّه مى فرمودند و تفحّص مى نمودند, پى مى بردند كه معلّم رشيد الشّرتونى, مؤلف كتاب, براى هريك از مجلّدات كتاب مبادى العربيّه خود كتاب معلّمى نوشته است و بنده تنها ترجمانِ اين كتاب بوده ام و از خود اختيارى نداشته ام و همه ايرادهايى كه ناقد محترم در ضمن مقاله مفصّل خود به اين بنده گرفته اند, متوجّه مؤلّف كتاب است. براى اينكه سردبير محترم مجلّه آينه پژوهش و ناقد محترم به اين حقيقت واقف شوند و خوانندگان مجلّه را نيز مستحضر دارند, زيراكس كامل كتاب معلّم (جلد سوم) را به پيوست خدمتتان ارسال مى دارم.
امّا در اينجا متوجه نكته اى شدم كه خالى از ظرافت نيست; و آن اين است كه بنده شنيده بودم كه (بعضى از) عربها زبان نفهم هستند, ولى تا اين حد نمى دانستم كه عربى خودش صاحبِ تأليفى مانند مبادئ العربيّه باشد (كه محاسن آن را ناقد محترم خود تذكّر داده اند) و خودش هم سؤالاتى را مطرح كرده باشد (بر مبناى قواعدى كه خود طرح كرده است), آنگاه خودش جوابهاى غلط داده باشد! يعنى زبان نفهمى تا اين حد هم مى شود؟! آن هم در مورد زبان خودش! جَلّ الخالِق. شايد هم عربيِ آنها با ما فرق داشته باشد! در هر حال پاسخهايى كه بنده به اين سؤالات داده ام, ترجمه پاسخهايى است كه مؤلّف داده است و در اين ميان بنده ترجمانى بيش نبوده ام. وَاللّهُ يَعصِمُنا مِن الخطأِ والزَّلَل, بمنّه وكَرَمِه. با تقديم احترام و ارادت
محمّد جواد شريعت

اخبار

درگذشتگاندرگذشت آيت الله احمدى شاهرودى
جناب مستطاب آيت الله آقاى حاج شيخ احمد على احمدى شاهرودى در سال 1305ش (1346ق) در ميامى, واقع در ده فرسنگى شاهرود, در بيت علم و تقوا و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم آيت الله شيخ محمد حسن احمدى, يكى از علماى بنام و مشهور منطقه و جدّش مرحوم آيت الله آقا شيخ احمد نيز از علما و زهّاد بود. فقيد سعيد پس از دوران كودكى به اقتضاى شوق فطرى و سيره خانوادگى به تحصيل علوم دينى روى آورد و مقدمات را نزد پدر بزرگوارش فراگرفت. پس از سالى چند, به حوزه علميه مشهد شتافت و ادبيات را نزد مرحوم اديب نيشابورى و سطوح عاليه را نزد حضرات آيات حاج شيخ هاشم قزوينى, حاج شيخ مجتبى قزوينى, ميرزا كاظم محقق دامغانى و حاج ميرزا احمد مدرس يزدى آموخت. سپس براى تكميل معلومات و فراگيرى دوره عالى دروس فقه و اصول به حوزه علميه قم آمد و در محضر آيات عظام بروجردى, سيد محمد تقى خوانسارى, حجت كوه كمرى, صدرالدين صدر و امام خمينى زانوى ادب به زمين زد و از خرمن فيض آنان توشه ها برگرفت. آنگاه براى مدت كوتاهى به نجف اشرف كوچيد و در درسهاى آيات عظام سيد عبدالهادى شيرازى, حكيم و خوئى حاضر شد. سپس به قم بازگشت و براى تبليغ دين و رهنمايى مردم مسلمان به نمايندگى آيت الله العظمى بروجردى به شهرهاى آباده, فيروزكوه, چهارمحال و بختيارى و كاشان رفت و مبارزه اى جدّى و پيگير با منحرفان و اهل بدعت را آغاز كرد و در اين راستا بسيارى از آنان را توبه داد و به اسلام بازگردانيد.
آن مرحوم پس از مدّتى به قم بازگشت و به تدريس سطوح عاليه, ترويج شعائر دينى, اقامه جماعت, ارشاد و راهنمايى مؤمنان و تأليف كتابهاى علمى دست يازيد. او همزمان به تدريس معارف اسلامى در دانشگاه آزاد اسلامى اشتغال ورزيد و در سالهاى نبرد عليه متجاوزين بعثى, ماهها در كنار رزمندگان اسلام به سر برد و در تقويت روحيه آنان, سخنرانيهاى فراوان ايراد كرد.
برخى از تأليفات چاپ شده آن فقيد عبارت است از: 1ـ تقليد الاعلم 2ـ سيرى در عقايد (بررسى آراء و نظرات صوفيه) 3ـ به سوى خدا برويد 4ـ مجموعه مقالات در پيرامون باب و بهاء 5 ـ انگيزه حق (درباره مناقب اميرالمؤمنين عليه السلام) 6 ـ جنگ خيبر 7ـ تفسير موضوعى. و تأليفات چاپ نشده اش عبارتند از: 1ـ تقريرات درس فقه آيت الله بروجردى (لباس مشكوك) 2ـ رساله در مسئله بداء 3ـ ترجمه جامع السعادات ملا مهدى نراقى 4ـ روحانيت در عصر انقلاب.
سرانجام آن عالم خدمتگذار در تاريخ 25 شعبان المعظم 1417ق, در هفتاد سالگى در جوار بيت الله الحرام بدرود حيات گفت و به مواليان طاهرينش پيوست. درگذشت استاد محمد تقى دانش پژوه
روز سه شنبه 27 آذرماه 1375, يكى از برجسته ترين كتابشناسان و نسخه شناسان ايرانى درگذشت. استاد محمد تقى دانش پژوه در 1290 خورشيدى در آمل ديده به جهان گشود. مقدمات علوم ادبى را در زادگاه خود در مدرسه حاجى على كوچك نزد ميرزا على بارفروش فراگرفت و از محضر استادانى چون شيخ ابوالحسن آهى واعظ و آقا ميرزا عزيزالله طبرسى نيز بهره برد. در همين اوانى نزد آقا ميرزا جلال اعتضادى, خوشنويس آملى, تعليم خط گرفت. هيجده ساله بود كه پدر را از دست داد و راهى تهران و قم شد. در قم از محضر استادانى چون ميرزا ابوالفضل گلپايگانى, آخوند ملاعلى همدانى و آيت الله مرعشى نجفى كسب فيض كرد. پس از مدتى در 1316ش راهى تهران شد و دو سال در مدرسه مروى در محضر درس ميرزا مهدى آشتيانى حضور يافت. سپس به دانشكده علوم معقول و منقول تهران و دانشسراى عالى وارد شد. در اين دوره بود كه روش فهرست كردن نسخه هاى خطى را از سيد محمد مشكوة فراگرفت و به فهرست كردن كتابهاى خطى پرداخت. در 1319 در كتابخانه دانشكده حقوق به سمت كتابدار مشغول به كار شد. در 1320 موفق به دريافت ليسانس از دانشكده معقول و منقول شد. در 1332 به رياست بخش نسخ خطى دانشگاه تهران و در 1334 به رياست كتابخانه مركزى آن دانشگاه منصوب گرديد.
دانش پژوه در 1348 به مقام دانشيارى دانشكده الهيات و در 1349 به مقام دانشيارى تمام وقت دانشكده ادبيات دانشگاه تهران ارتقا يافت.وى از سال 1332 در نشر فهرستهاى كتابخانه هاى دانشگاهى كوشش داشته و چندين مجلد از اين فهرستها را تأليف كرده است. در انتشار نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه درباره نسخه هاى خطى با يارى ايرج افشار سهيم بوده و براى كسب اطلاعات كتابشناختى و نسخه شناختى به كشورهاى مختلف سفر كرد. دانش پژوه يكى از بنيادگذاران مجله (فرهنگ ايران زمين) بود. وى در 1355 بازنشسته شد و در 1369 با تأسيس فرهنگستان زبان و ادب فارسى به عضويت فرهنگستان درآمد. دانش پژوه علاوه بر فعاليتهاى پژوهشى, سالها در مقام استادى در دوره هاى كارشناسى و كارشناسى ارشد و دكترى به تدريس پرداخت. 340 مقاله و تحقيق حاصل عمر پرتلاش استاد دانش پژوه است.
برخى از آثار او عبارتند از: كتابها
1. 1324ـ ترجمه النكت الاعتقادية: شيخ مفيد, با متن عربى, تهران.
2. 1325ـ ترجمه مصادقة الاخوان; ابن بابويه رازى, با متن, تهران, 55 « 18ص.
3.1335ـ الرسالة المعينية, خواجه طوسى, يادبود خواجه طوسى, انتشارات دانشگاه تهران ش300, ر92ص.
4.1335ـ حل مشكلات معينيه: خواجه طوسى, با ديباچه, هفتصدمين سال خواجه نصيرالدين طوسى, انتشارات دانشگاه تهران 304 ب « 29ص.
5.1335ـ رساله امامت خواجه طوسى, يادبود طوسى, انتشارات دانشگاه تهران, 302, 12ـ25ص.
6.1335ـ فصول خواجه طوسى و ترجمه عربى آن از ركن الدين محمد بن على گرگانى استرابادى, يادبود طوسى, انتشارات دانشگاه تهران , 298, 40ص.
7.1335ـ سه گفتار خواجه طوسى درباره چگونگى پديد آمدن چند چيز از يكى و سازش آن با قاعده آفريده نشدن بسيار از يكى (الواحد لايصدر عنه الا الواحد), يادبود هفتصدمين سال خواجه نصير طوسى, انتشارات دانشگاه تهران, 296, 21ص.
8.1337ـ تبصره ابن سهلان ساوى بفارسى با دو رساله در منطق يكى به فارسى و يكى به عربى با تحقيق در تاريخ منطق در ايران, از محل هديه دكتر يحيى مهدوى ش4, 75ـ179ص.
9.1337ـ دو رساله درباره آثار علوى مشتمل بر الرسالة السنجرية فى الكائنات العنصرية تأليف زين الدين عمر بن سهلان ساوجى و رساله آثار علوى تأليف شرف الدين محمد مسعودى مروزى با ديباچه اى در تاريخ اين علم و بحث درباره اين دو كتاب, انتشارات فرهنگ ايران زمين5, چاپخانه پيروز, در تهران 22«128.
10.1338ـ جامع التواريخ رشيدى رشيدالدين (بخش فاطميان و صباحيان): فضل الله همدانى, بنگاه ترجمه و نشر كتاب ش163«242ص.
11.1338ـ وزارت در عهد سلاطين بزرگ سلجوقى از آغاز تا سنجر از عباس اقبال آشتيانى با همكارى يحيى ذكاء دانشگاه تهران ش520, در 363ص.
12.1339ـ معتقد الامامية, متن فارسى در كلام و اصول فقه شيعى بفارسى از سده هفتم با ديباچه اى درباره تاريخ فقه و اين كتاب, تهران 34«538ص.
13.1339ـ اخلاق محتشمى از خواجه طوسى يا سه رساله ديگر او در اخلاق و مذهب: الادب الوجيز, تولا و تبرا (فضايل اميرالمؤمنين, با تحقيق درباره تحول مذهبى خواجه طوسى, مؤسسه وعظ و تبليغ اسلامى ص32«590ص.
14.1340ـ كسر اصنام الجاهلية: صدرالدين محمد بن ابراهيم بن يحيى القوامى الشيرازى (979ـ1050) فى الرد على المتصوفة حققه وقدم له محمد تقى دانش پژوه, مطبعة جامعة طهران (دانشكده الهيات) 32«146ص (1962).
15.1341ـ دو رساله در اخلاق: 1) مكارم اخلاق رضى الدين ابوجعفر محمد نيشابورى (درگذشته 588, 2) گشايش نامه از سده 7و8, دانشكده الهيات, چاپخانه دانشگاه تهران, در 54ص.
16.1341ـ تحفه در اخلاق و سياست متن فارسى سده هشتم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب, ش11, 16«258«71.
17.43ـ1342ـ النهاية فى مجرد الفقه والفتاوى: شيخ طوسى, عربى با ترجمه فارسى كهن, از محل هديه دكتر اصغر مهدوى به دانشگاه تهران ش3, دو جلد 84«811.
18.1343ـ ترجمه مختصر نافع محقق حلى, متن فارسى سده هفتم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب ش16, 36«478.
19.1343ـ زبدةالتواريخ (تاريخ اسمعيليه بفارسى): جمال الدين ابوالقاسم عبدالله بن على بن محمد كاشانى, پيوست مجله دانشكده ادبيات تبريز 318ص.
20.1343ـ كتاب الاسرار و سرالاسرار از ابوبكر محمد بن زكريا بن يحيى رازى با تجارب شهريارى شهريار. بهمنيار پارسى, نشريه شماره 35 كميسيون ملى يونسكو در ايران چاپخانه حيدرى, 18« 128«3.
21.1345ـ ذخيره خوارزمشاهى: اسماعيل بن حسن جرجانى با همكارى ايرج افشار, ج1, انتشارات دانشگاه تهران 1002, 4«223ص, ج2 هم از چاپ درآمده است.
22.1345ـ بحرالفوائد, متن فارسى شامل كلام و تصوف و فقه از سده ششم, بنگاه ترجمه و نشر كتاب 18, 26«540«1ص.
23.1345ـ يواقيت العلوم و درارى النجوم: دائرةالمعارف سده ششم, بنياد فرهنگ 14, 1«325.
24.1346ـ 1347ـ 1349ـ 1353ـ ترجمه شرايع محقق حلى از ابوالقاسم بن احمد يزدى در چهار جلد رويهم 2080ص, انتشارات دانشگاه تهران, شماره 1018.
25.1347ـ روزبهان نامه, چاپ انجمن آثار ملى در 491ص.
26.1349ـ شرح فارسى شهاب الاخبار در 251ص. شماره 1282 انتشارات دانشگاه تهران.
27.1350ـ نوادر التبادر لتحفة البهادر با همكارى آقاى ايرج افشار در 260ص, نشر بنياد فرهنگ ايران.
28.1351ـ آثار درويش محمد طبسى با همكارى آقاى ايرج افشار در 556ص.
و كتابهاى ديگرى كه در سالهاى اخير منتشر شده است. فهرستهاى كتابخانه ها
الف ـ فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران
1. فهرست كتابخانه اهدائى آقاى سيد محمد مشكوة به كتابخانه دانشگاه تهران كه بالغ بر 1320 جلد مى شود از شماره 1تا1320.
مجلد نخستين, كتب راجع بقرآن و دعا گردآورده على نقى منزوى تهرانى (از ص1 تا 275 چاپ 1330)
مجلد دوم ـ كتاب ادبى گردآورده على نقى منزوى تهرانى (از ص1 تا 899 چاپ 1332).
مجلد سوم ـ جلد سوم بخش يكم كتابهاى فلسفى و عرفانى و كلامى, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص1 تا 690 چاپ 1332).
مجلد چهارم ـ جلد سوم بخش دوم كتابهاى تاريخ فلسفه و پزشكى و رياضى و هنرهاى شگفت انگيز و افزارهاى علمى, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص681 تا 1052« 79 صفحه چاپ 1332)
مجلد پنجم ـ جلد سوم بخش سوم كتابهاى اخبار و اصول فقه, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص1055 تا 2109 چاپ 1335).
مجلد ششم ـ جلد سوم بخش چهارم, ذيل, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از ص2110 تا 2600«411ص چاپ 1335)
مجلد هفتم ـ جلد سوم بخش پنجم, دومين ذيل, نگارش محمد تقى دانش پژوه (از صفحه 2601 تا 2808« 31ص چاپ 1338)
ب ـ فهرست كتابهاى خريدارى شده و اهدائى ديگران
مجلد هشتم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 1321ـ2120 از صفحه 6 تا 760 (چاپ 1339)
مجلد نهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 2121ـ 2629 از ص761 تا 1504.
مجلد دهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 2630ـ3062 از ص 1505 تا 2000.
مجلد يازدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 3063ـ3496 از ص2001 تا 2504.
مجلد دوازدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 3497ـ4013 از ص2505 تا 3008.
مجلد سيزدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 4014ـ4579 از ص3009 تا 3512.
مجلد چهاردهم ـ نسخه هاى خطى شماره هاى 4580ـ4944 از ص3513 تا 4064 (همه اينها چاپ 1339ـ 1340).
مجلد پانزدهم ـ نسخه هاى خطى شماره هايى 4945 تا 5400 از ص4065 تا 4244, 280ص با فهرست نامهاى كتابهاى مؤلفان نسخه هاى وصف شده در مجلد 8تا15, چاپ 1345.
در اين هشت مجلد 4080 جلد كتاب خريدارى و اهدائى شناسانده شده است و از ميان نسخ خريدارى باز چند جلدى از آقاى مشكوة است. روى هم رفته شماره مجلدات فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه به پانزده رسيده است. مجلد شانزدهم كه وصف نسخه هاى خطى كتابخانه مركزى از 5401 تا 8644 در آن آمده است ماشين شده و در 13/8/1349 به چاپخانه دانشگاه تحويل داده شده و چاپ آن نيز شروع شده بود و تاكنون تا 264ص آن چاپ شده است.
2. 1339ـ فهرست كتابخانه دانشكده حقوق, گروه ملى كتابشناسى شماره2, انتشارات دانشگاه تهران ش652, 12«602ص.
3. 1344ـ1341ـ 1339ـ فهرست كتابخانه دانشكده ادبيات (نسخه هاى خطى):
1) 1339 در 682ص, ش1 س8 مجله دانشكده ادبيات دانشگاه تهران.
2) مجموعه وقفى على اصغر حكمت, 1341 پيوست س10 مجله ادبيات تهران)
3) مجموعه امام جمعه كرمان 1344 در 10«250ص بجاى ش1 س3 مجله ادبيات تهران 4«106ص.
4. 1346ـ1340ـ فهرست كتابخانه سپهسالار, انجمن ايرانى فلسفه و علوم انسانى ش2, با همكارى آقاى على نقى منزوى, ج3در 19«548 (الف ـ ث) ج4 در 560ص 1346 (ج ـ ذ), جلد پنجم همين روزها نشر خواهد شد.
5. 1345ـ فهرست كتابخانه دانشكده الهيات با همكارى سيد محمد باقر حجتى و با تحقيق اين جانب, انتشارات دانشگاه تهران, ش1082, 7«1224ص.
6. فهرست كتابخانه مجلس با همكارى ايرج افشار و على نقى منزوى و احمد منزوى:
11) 1445 در 8«461.
12) 1346 در 439ص.
13) 1346 در 438ص.
14) 1347 در 467ص.
15) 1347 در 387ص.
16) 1348 در 476ص.
7. 1348ـ فهرست ميكرو فيلمهاى كتابخانه مركزى دانشگاه, ج1, 820«133 و ج2 در 6« 348ص «5 در 1353.
8. 1352ـ فهرست كتابخانه ملك با همكارى آقاى ايرج افشار و چند دانشمند ديگر, نسخه هاى عربى و تركى در 814«21«32 ـ 12« 56ص, جلد دوم آن درباره نسخه هاى فارسى است كه نيمى از آن اين روزها نشر خواهد شد و نيمه دوم آن تحرير شده و به چاپ خواهد رسيد, فهرست مجموعه هاى اين كتابخانه شايد به چهار مجلد برسد و اكنون به بررسى آن مى پردازم. مجلات
1) 1332ـ فرهنگ ايران زمين, مجله ايرانشناسى ـ با همكارى آقاى ايرج افشار. تاكنون 20 مجلد چاپ شده و در جريان است.
2) 1339ـ نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه درباره نسخه هاى خطى, با همكارى آقاى ايرج افشار. على اصغر محمّد خانى درگذشت آيت الله محقق بهسودى
حضرت آيت الله حاج سيّد محمّد ظاهر محقق بهسودى يكى از چهره هاى علمى و جهادى مشهور افغانستان به شمار مى رفت. آن فقيد در سال 1317ش (1357ق) در بيت علم و تقوا ديده به جهان گشود. پدر و نياى او, مرحوم آيت الله سيد محمد حسين اوجى, هردو از علماى بنام منطقه بودند. او در كودكى پدر و در پنج سالگى جدّ بزرگوارش را از دست داد و در تحت كفالت مادرش قرار گرفت. وى دروس مقدماتى و ادبيات و منطق را نزد مرحوم آقا سيد محمد باقر و آقا سيد محمد سرور اوجى و سطوح عاليه را نزد آيت الله سيد شاه عبدالعظيم و آيت الله شيخ عزيزالله غزنوى فراگرفت. سپس در سال 1339ش رهسپار حوزه علميه نجف شد و چند سالى در درس آيت الله العظمى حكيم شركت جُست و سرانجام به توصيه ايشان به افغانستان بازگشت و در بهسود به تدريس علوم دينى, ترويج شعائر مذهبى, راهنمايى مردم و گره گشايى و حلّ و فصل امور مردم و اقامه جماعت در حسينيه اوجى اشتغال ورزيد و نامش فراگير شد. فقيد سعيد در سال 1345, مدرسه علميه مهدويه اوجى را بنياد نهاد و در آن به تدريس علوم دينى پرداخت. او در زمستانها در بهسود و در تابستانها در كابل (در مسجد جامع و حسينيه عرفان) به تدريس دست يازيد و دهها نفر را پرورش داد. در سال 1350ش براى دومين بار به نجف اشرف مهاجرت كرد و در درسهاى آيات عظام, امام خمينى و خويى, حاضر شد و پس از مدتى چند به درخواست اكيد مردم و سفارش حضرت امام خمينى به وطن مراجعت كرد و به تدريس در مدرسه مهدويه پرداخت, و از آنجا كه وكالت تام الاختيار حضرت امام را بر عهده داشت, به ترويج مبانى فكرى ايشان در ميان مردم اقدام كرد. پس از كودتاى ماركسيستى در كابل (دى ماه 1357) به ايران آمد و حزب جهادى (سازمان نيروى اسلامى) را براى سازماندهى مهاجرين و جهاد مسلحانه آنان عليه ارتش اشغالگر روس و رژيم خلقى بنيان نهاد و به بسط انديشه انقلاب اسلامى پرداخت. در سال 1360ش به سنگرهاى جهاد و مبارزه شتافت و علاوه بر جهاد, رهبرى فكرى مردم و مجاهدين را بر عهده گرفت و در برابر چهره هاى ضد دين سخت ايستادگى كرد.
فقيد سعيد در سال 1362ش به قم آمد و به تدريس و تأليف و شركت در دروس آيات عظام پرداخت. او با شركت و عضويت در شوراى ائتلاف اسلامى و بعدها با عضويت در شوراى عالى نظارت حزب وحدت اسلامى افغانستان و مجمع جهانى اهل بيت و شوراى نظارت بر مدارس دينى افغانستان نقشى اساسى را در جهت رفع اختلافها و ايجاد وحدت و هماهنگى در صفوف مجاهدين ايفا كرد. فقيد سعيد با حضور خويش در ميان مردم افغانستان در باميان و بهسود, چراغى فروزان فراراه مردم بود و گره گشاى مشكلات آنان.
سادگى زندگى, اخلاق خوش, تقوا و تعهد و بهره ورى از اوقات عمر و تلاش در جهت رفع دوگانگى و اختلاف, دين باورى و دفاع از حق از ويژگيهاى او بود و خانه اش مركز شيعيان مظلوم به شمار مى رفت.
برخى از تاليفات چاپ شده او عبارتند از: 1ـ افغانستان در مسير تكامل انقلاب اسلامى 2ـ رمز پيروزى انقلاب اسلامى در جهان 3ـ چهره شوم و واقعى كمونيزم. تقريرات درس فقه و اصول اساتيدش در قم و نجف از نوشتارهاى ديگر اوست كه هنوز به چاپ نرسيده است.
سرانجام آن عالم بزرگوار پس از عمرى تلاش و مبارزه و فداكارى در راه حق و دفاع از باورهاى دينى, در تاريخ 25 شعبان المعظم 1417ق (13 دى 1375ش) در 58 سالگى در شهر (پلخمرى) چشم از جهان فرو بست و فقدانش عموم شيعيان افغانستان را در سوگى بزرگ فروبرد. ناصرالدين انصارىفرهنگىبرگزارى هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان
نخستين هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان از نوزدهم تا بيست ودوم آذرماه 1375, مقارن با 27 رجب تا اول شعبان 1417 هجرى قمرى و 9تا12 دسامبر 1996 ميلادى, با شركت پژوهشگران, روزنامه نگاران و استادان مسلمان علوم ارتباطات از ايران و كشورهاى مختلف در تهران برگزار شد.
حاضران در هم انديشى, طى سه روز به ارائه مقالات خود درباره اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان, ويژگيها, راه كارها و موانع نهادينه شدن آن پرداختند. همچنين نشستهاى جنبى با مشاركت ميهمانان خارجى و روزنامه نگاران و كارشناسان ايرانى علوم ارتباطات در قالب گروههاى سه گانه با عناوين زير برگزار گرديد:
گروه نخست: اصول اخلاق حرفه اى روزنامه نگارى از ديدگاه اسلام.
گروه دوم: عوامل و موانع شكل گيرى و نهادينه شدن اخلاق روزنامه نگارى.
گروه سوم: ضمانت اجرايى اخلاق روزنامه نگارى.
در اين گروهها, شركت كنندگان با تجربيات روزنامه نگارى در كشورهاى مختلف آشنا شدند و به طرح ديدگاهها و نظريه هاى خود درباره چگونگى دستيابى به نظام واحد اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان پرداختند.
در بيانيه اين هم انديشى به منظور پيگيرى موضوعهاى مطرح شده در نخستين هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان و تهيه يك پيش طرح, تشكيل (دبيرخانه دائمى هم انديشى اخلاق مطبوعاتى روزنامه نگار مسلمان) پيشنهاد شد تا عهده دار امور ذيل شود:
الف ـ تهيه اساسنامه اى براى سازماندهى دبيرخانه دائمى و چگونگى ارتباط بين استادان, محققان و روزنامه نگاران مسلمان.
ب ـ تعيين مراجع مسؤول براى تدوين اساسنامه و تعيين وظايف و مسؤوليتها.
ج ـ ارتباط با انجمنها, اتحاديه ها, گروهها و سازمانهاى مشابه اسلامى و بين المللى در سراسر جهان.
د ـ انتشار نشريه علمى ـ تخصصى در زمينه اخلاق روزنامه نگارى به زبانهاى فارسى, عربى و انگليسى.
هـ ـ تدوين, ترجمه و انتشار متون و منابع آموزشى.
و ـ تأسيس (مركز اطلاع رسانى) براى در اختيار قرار دادن منابع آموزشى و پژوهشى مرتبط با اخلاق مطبوعاتى.
ز ـ تدوين نظامنامه اخلاق حرفه اى روزنامه نگار مسلمان. برگزارى كنگره بزرگداشت علامه محقق آيت الله ملا غلامرضا آرانى
به منظور تجليل و تكريم از شخصيت و مقام علمى و مذهبى حضرت آيت الله ملا غلامرضا آرانى محقق و عالم بزرگ قرن 13 كنگره بزرگداشتى همراه با ياد ديگر علماى نام آور خطه عالم پرور آران و بيدگل برگزار مى شود.
شايان ذكر است كه مرحوم آيت الله ملا غلامرضا بن محمّد على آرانى محقق و عالم برجسته اى است كه نزد ميرزاى قمى و سيّد على مجاهد و نراقى به تحصيل پرداخته است. از اين عالم بيش از 20 جلد كتاب در زمينه هاى علمى و فقهى باقيمانده كه تعدادى از آنها در گنجينه هاى خطى كتابخانه هاى بزرگى همچون آستان قدس رضوى و… نگهدارى مى شود.
ستاد اين كنگره اعلام كرد كه تاريخ برگزارى اين مراسم در نيمه اول سال آينده خواهد بود و از عموم فضلا و شخصيتهاى علمى و فرهنگى دعوت كرد كه آثار خود را تا پايان امسال به آدرس آران و بيدگل, صندوق پستى 156ـ 87415 ارسال دارند. مجلس بزرگداشت محدّث ارموى
به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگى مجلس يادبود و تجليل باشكوهى به پاس خدمات گرانقدر علمى و فرهنگى و دينى مرحوم استاد دكتر مير جلال الدين محدث ارموى در تاريخ هفدهم بهمن ماه 1375, مصادف با بيست وششم ماه مبارك رمضان سال 1417, در تالار اجتماعات آن انجمن برگزار شد. اين مراسم از ساعت 30/17 تا 21 به طول انجاميد. پس از صرف افطار و قرائت آياتى از قرآن مجيد آقاى دكتر نورالله كسائى استاد محترم دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران به ايراد سخن پرداختند و به دقت و سرعت مرحوم محدّث در تصحيح كتابهاى شيعى اشاره كردند و گفتند اگر در سالهاى اخير دو مكتب دقت و سرعت در چاپ كتاب مورد نظر باشد, مرحوم محدّث جامع هر دو مكتب بودند.
آنگاه دكتر مهدى محقق, استاد محترم دانشگاه تهران و عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسى, از دوران همكارى خود با آن فقيد ياد كردند. سپس دكتر اصغر دادبه, استاد محترم دانشگاه علامه طباطبائى, خاطرات خود را از دوران دانشجويى, كه در كلاس مرحوم محدّث داشته اند و مبنى بر وارستگى و احساس مسؤوليت آن شادروان بود, بيان داشتند. سخنران بعدى استاد محترم آقاى عبدالله نورانى بود. پايان بخش مراسم عرض تشكر آقاى ميرهاشم محدّث, عضو مؤسسه لغتنامه دهخدا و فرزند علامه محدّث ارموى بود. اين مراسم در محيطى كاملاً معنوى برگزار شد.
{

مرآة التحقيق
جعفريان‌ رسول


نظرة فى كتابة التاريخ لدى التراث الشيعي
اختصت المقالة التالة بالتحقيق حول تدوين الكتب التاريخية فى الأوساط الشيعية, فقد تناول الكاتب أولاً مصنّفات الشيعة فى السيرة النبوية فى صدر الاسلام, ثم أشار الى كتب قصص الانبياء وماألّف حول الائمة(ع).
بعد ذلك تعرّض للكتب الكلامية, التاريخية والحديثية, التاريخية والرجالية, التاريخية, ثم بحث انتشار التشيع وبداية الكتابة التاريخية لدى الشيعة فى الفترة الصفوية, ويمكن أن تعتبر هذه المقالة ببلوغرافيا المؤلّفات التاريخية لدى الشيعة.

السفينة المتحطِّمة
عبدالله الإبراهيمي
المقالة التى أمامك عبارة عن نقد لتصحيح كتاب سفينة البحار, وكان الكلام فى البداية عن طبيعة هذا الكتاب وأهميته ثم اشير الى طبعاته. بعدها تعرّض لنقد التصحيح الجديد لهذا الكتاب, وبُيّنت بعض نماذج من التصحيف النواقص والإسقاطات, الاشتباه فى أسماء الكتب, والاشتباه فى الإرجاعات.

الشرح المختصر لمنطق الطير
رضا انزابى نژاد
كتاب منطق الطير من جملة الآثار المهمة للعطّار النيسابوري. فإنّه لحدّ الآن قد تم عدّة خلاصات له.
وقد كان البحث فى هذه المقالة حول تحقيق الشرح المختصر لمنطق الطير, من قبل الدكتور رضا أشرف زاده.
وبالرغم من بيان تلك الإشكالات, فقد اعتبر هذا الأثر عملاً قيّماً.

مرور بمعجم المصطلحات العصرية
محمد حسن الشيباني
فى هذه المقالة تم نقد الطبعة السابعة لكتاب معجم المصطلحات العصرية, تأليف الدكتور محمد الغفرانى والدكتور مرتضى آيةالله زاده الشيرازي.
وقد تناول النقد الأغلاط اللغوية والأدبية فى الكتاب, موارد الغموض فيه, الاشتباه فى الاعراب.
ونلفت الأنظار الى أن كتاب معجم المصطلحات العصرية, هو معجم الاصطلاحات الفارسية ـ العربية الجديدة.

تأملات فى هداية المتعلّمين
على محمد هنر
إن كتاب هداية المتعلّمين فى الطب من آثار أبى بكر الأخوينى البخاري, وهو أحد مصادر الطب فى العالم الاسلامي.
وفى المقالة التالية ـ مضافاً الى بيان جانب من تأريخ الطب فى إيران الاسلامية وتعريف المصنفات فى هذا الصعيد ـ تناول الكاتب تعريف الكتاب المزبور.
ومما يجدر ذكره أن الطبعة الثانية لهذا الكتاب فى عام 1371 كانت فى مشهد.

سياحة فى سماء المعرفة
على المختاري
يحتوى هذا الأثر على تراجم عدّة من المشاهير فى سماء المعرفة, من جملتهم: العلاّمة الطباطبائي, الميرزا جواد آقا الملكى التبريزي, العلاّمة الشعراني, العلاّمة الآملي, الحكيم السبزواري, و…. وترجمة حياة آيةالله حسن زاده الآملى بقلمه من جملة مباحث هذا الكتاب.
وقد تم إعداده بجهود السيد محمد البديعي, مع مقدمة رائعة وعرفانية دُبّج بها من قبل آية الله حسن زادة.

نظرة حول المعاجم
محمد فرح زاد
المعجم ـ والذى يسمى بالانگليزية Thesaurus ـ
يطلق على الكتاب الذى يشتمل على الألفاظ والتعبيرات لعلمٍ ما, وفى هذه المقالة ـ وضمن التعريف بهذا النوع من الكتب وكيفية ظهورها ـ بُحث مدى الإفادة منها فى نشر وإيصال المعارف.

جولة فى الأنساب للسمعاني
مرتضى الذكائى الساوي
لقد تم فى المقالة التالية بيان شخصية وآثار السمعانى (م = 562ق), تم بحث منهجه فى كتاب الأنساب وتوضيح مصادره وأهم مايمتاز به.
وفى الختام ذكرت أسماء الكتب التى وردت فى كتاب الأنساب والتى لم تصل إلينا.
وفى نهاية المطاف اُشير الى جملة من الإيرادات والنواقص فى تصحيح هذا الكتاب.

ببلوغرافيا كتب التاريخ التحليلية
ميرزا محمد المهرابي
لقد عرّف فى هذه المجموعة أكثر من 250 أثراً حول فلسفة التاريخ والتأريخ التحليلى بصورة استعراضية.
ومن خصائص هذه الببلوغرافيا هو التفكيك بين فلسفة التاريخ والتاريخ التحليلي.

Place of Masoodi in the history of religions ad belief
سبحانى محمدتقى

بسم الله الرحمن الرحيم This article is the brief description of the book "Manhaj -ul- Masoodi Fi Kitabat -et- tariqh", the historic book of sulaiman Bin Abdullah AlAdid As-suwaikat. In this article the place of Masoodi has been reflected after deliberation in his historic monuments. Some of the topics of this article are as under.
1 Monuments of Masoodi in religions and belief
2 Sources of Masoodi for the identification of religions.
3 Method of Masoodi for the research of different religions and belief.

Criticism on "Kitabshanasi -e- Attar Neshaboori
Hosien Masarrat
The above mentioned article is the Criticism of the book with following particulars:
1. Name: Kitab shanasi -e- Sheikh Fariduddin Attar Neshaboori with the efforts of Ali Mir Ansari.
2. Published by Aniuman -e- Aasar wa mafaqhir -e- farhangi, Tehran, in 1374.
In this article after the expression of the strength and ability of this expert in the field of identification of books, a few defects have been pointed out. Suggestions are also given for the improvements.

Criticism and consideration of "Farsi Rahnumai"
Gholam Reza Zarrinchian
This article is the criticism of the text book of farsi (persian), 2nd year of Rahnumai, written by Ahmed Samiee and Ghulam Ali Haddad Adil. This book has been published by ministry of education, Tehran in 1374. In this article after the introduction of the above mentioned book, defects and little drawbacks of the book have been pointed out. It is also suggested to remove the defects, as it is the text book.

Criticism on (correction of lumah) Tashih -ul- lumatud-Damishqia
Sayyed Sadegh Sobhany
In this article the different defects of ane of the edition of the book Al-lumatud-Damishqia, written by Shahid -e- Awwal has been Criticized - The writer of this article Pointed out atleast 100 Prominent mistakes in the Correction of the book and even he indicated that there are four mistakes by the publisher on the binding of book.


Glance to the book "Almarato Fi Asr -ir- Risalat (Wome in the age of Prophet s.a)
Mehdey Mehrisy
This article is an introductio of the book of Abdul Halim Muhammad Abu Shakka. This book has been published in Quwait by the efforts of "Dar-ul- Qalam", in 6 volumes. It is knowledge (daeratul Ma-arif) about the personality of women in Islam. This article is an introductio of the above mentioned book and a report about the contents of this book.

A repert about visit to see the books of handwriting in libraries of Italy
Sayyed Mohammad Bagher Hojatey
This article is a report of writer's visit in foreign countries for research. This report, which has been written in the year 1368, is the explanation of his visit in the library of vitoria Amanoel, National Academy of Lenchi, library of Marchana, library of Waitvom etcة The writer in the end of his report, expressed that considering informations and lnowledge, it was the best foreign visit till 1368.

Farasnamaha -i- Faras (About horse and horse-race/horsemanship.)
Rezvan Massah
The above mentioned article is about the knowledge of books, regarding horse in Islamic world. The specifications of the books in this relation has been described in this article.
There are total 76 books on this topic. Some of the books are in the form of poetry and others are in the form of prose. The writer of this article Compared this book with many otherbooks of this topic and got the conclusion that it is better and perfect.

Judgement about Shaubia
Ali Reza Zakavaty Gharagezlo
This article is for the explanation of the purpose of another article, previously published in the magazine "The mirror of research" about Shaubigary. The writer of this article described the Circumstances of the existence of Shaubigiri and briefly explained their views. He pointed out that discussion about shaubigiri is still present.

A Brief Introduction (of books)
Newly published books has bee introducted under the topic of "Brief Introduction". Some of the books, introduced in this article are as under.
1. Aasar -e- Ahmadi
2. Sirr -ul- Isra Fi sharh -e- Hadisil Merag.
(explanation of hadiths about Merag)
3. Harmenotic
4. Kitab -wa- sunnat
5. Akhbar wa Aasar -e- Sakhtegi
(Hadiths and effects of false news)
6. Khastgah -e- Ikhtelaf Dar Fiqh

Remark on "Correction of Diwan -e- Hafiz"
Reza Rohany
It is the introduction and criticism of the book, "Correction of Diwan -e- Hafiz" by syed Muhammad Rastgoo. The first edition of this book has been published by Khurram Publishers Qum, in 1375.
This correction is not on the basis of pointing the mistakes in differet editions, but it is based on personal taste and on the basis of principles of literature. In this article, after introducing the book the method of Correction in the book has been indicated and objections are also presented.