کتاب آیینه پژوهش

معرفى هاى گزارشى

كلياتفهرست مقالات فقهى
رسول طلائيان, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 1068ص, وزيرى.
اين مجموعه مشتمل بر فهرست 7342 مقاله فقهى است كه از ابتدا تا پايان سال 1378 در نشريات كشور به دو زبان عربى و فارسى منتشر شده است. مقالات حاضر در قالب هفت موضوع اصلى سامان يافته كه عناوين آنها از اين قرار است: فلسفه و تاريخ فقه, فقه, علوم سياسى, اصول فقه, قواعد فقهيه, علوم حديث, و زندگى نامه فقها. قسمت نخست كتاب در هفت بخش تدوين شده و ذيل هريك از بخش ها (موضوعات), فهرست مقالات به ترتيب نام پديدآورنده, درج شده است.
هر مقاله شامل اين اطلاعات است: شماره مدخل, نام نگارنده يا پديدآور, عنوان مقاله, محل نشر, سال نشر, نام نشريه و صفحه نشريه. قسمت دوم حاوى سه نمايه براى بازيابى اطلاعات متن است كه عبارتند از: نمايه پديدآورندگان, نمايه عنوان مقاله ها و شناسنامه مجلات. كتابخانه و كتابدارى
احمد شعبانى, چاپ اوّل, آبادان, نشر پرسش, 1380, 180ص, رقعى.
كتاب مجموعه مقالاتى در حوزه كتابخانه و كتابدارى است و چهار جنبه زير را درباره كتابخانه دربردارد; مسائل كلى, تاريخ كتاب و كتابخانه ايران, اسناد كتاب و كتابخانه هاى ايرانى و تاريخ كتاب خانه هاى ممالك در حال توسعه اين كتاب براى علاقه مندان كتاب و كتابخانه مفيد است.فقه و حقوقفقه و عمل
ابوالقاسم عليدوست, چاپ اوّل, تهران, پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى, دانش و انديشه معاصر,1381, 236ص, وزيرى.
نگارنده نخست عقل را بدون توجه به كاربردش در استنباط احكام شرع, بررسى كرده سپس ماهيت, تقسيمات آثار و ابزار عقل را معرفى نموده است. در ادامه از كاربرد استقلالى عقل در استنباط احكام شرع و قاعده ملازمه درك عقل و حكم شرع و موارد اين قاعده سخن به بيان آمده است. كاربرد غير استقلالى عقل در سه مبحث با عناوين كاربرد آلى, ترخيصى و امينى و تسبيبى بررسى شده و در پايان, ضمن تشريح آسيب هاى احتمالى و شبهات كارآيى عقل در استنباط احكام شرع,نكاتى درباره اجتهاد منضبط و فنى توضيح داده شده است.
حقوق و وظايف غير مسلمانان در جامعه اسلامى
روح الله شريعتى, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى پژوهشكده, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 400ص, وزيرى.
اين نوشتار با استناد به فقه شيعه, همچنين آيات و روايات و سيره اهل بيت, و ديدگاه فقها, درباره حقوق و وظايف غير مسلمانان در جامعه اسلامى ـ چه در ارتباط با حكومت و چه در ارتباط با مردم مسلمان ـ است. در بخش كليات و مفاهيم به تقسيمات مختلف از غيرمسلمانان و اصول و روابط با غيرمسلمان اشاره شده, سپس حقوق غيرمسلمانان (حقوق اهل كتاب, حقوق غير اهلى كتاب يا ذميان و حقوق مقيمان موقت) شرح داده شده است. قراردادهاى حكومت اسلامى با غيرمسلمانان, جرايم و مجازات هاى غير مسلمانان و رفتار مسلمانان با كفار در جامعه اسلامى از ديگر مطالب كتاب است. سياست هاى اقتصادى در اسلام
سعيد فراهانى فرد, چاپ اوّل, تهران, دانش و انديشه معاصر,1381, 360ص, وزيرى.
هدف نگارنده تبيين نظرى سياست هاى اقتصادى در چارچوب نظام اقتصادى اسلام و ذكر راهكارهاى عملى به منظور استفاده در برنامه ريزى هاى اقتصادى است. وى نخست با استفاده از منابع دانش اقتصاد, سياست هاى اقتصادى و اهداف آن را در سه محور سياست مالى, سياست پولى و سياست درآمدى تبيين كرده و آثار اين سياست ها را از ديدگاه مكاتب گوناگون بررسى و مقايسه نموده است. در ادامه, به سيره عملى پيامبر(ص) و امام على(ع) در چارچوب سياست هاى مذكور اشاره شده, همچنين با استناد به آيات قرآن, احاديث و روايات و فتواى فقيهان شرحى از ابزارهاى سياست هاى اقتصادى اسلام آورده شده است. كتاب الاجارة
سيد محمود هاشمى شاهرودى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت(ع),1381, 860ص, وزيرى.
اجاره, يكى از گسترده ترين انواع روابط حقوقى در جامعه, و از مباحث زنده و كاربردى فقه معاملات به شمار مى رود. تحولاتى كه در صور, انواع و كاركردهاى جديد اجاره در عصر حاضر پديد آمده, نيازمند تبيين فقهى جديدى است كه در متون كلاسيك فقهى جاى آن خالى است. از طرفى, مباحث فقه معاملات رابطه تنگاتنگى با مباحث و مسائل حقوق عرفى دارد. وجود چنين رابطه اى, مى طلبد كه طرح مباحث فقه معاملات همواره ناظر به مسائل جديد حقوق عرفى باشد. از طرفى ديگر ترتيب و تقسيم بندى مباحث فقه معاملات, نياز به بازبينى دارد و لازم است ساختار كلى مباحث با تقسيم بندى و عنوان گذارى فنى تر و ترتيب منطقى ترى عرضه شود.
نويسنده فقيه كتاب حاضر, با توجه به ضرورت چنين رويكردهايى به فقه, طرح تازه اى از ساختار فقه الاجاره را پيشنهاد مى دهد. اگرچه در اين كتاب مجال تطبيق آن را نمى يابد و به اقتضاى پيروى شرح از متن, از ترتيب متن عروةالوثقى پيروى مى كند. با اين وصف, نويسنده با تسلط بر فقه و آگاهى از آرا و نگرش هاى جديد حقوقى, در جاى جاى كتاب, ملاحظات دقيق و نظريات تازه اى را عرضه كرده كه اين كتاب را از كتب مشابه متمايز مى كند.فلسفه و كلامانتظار بشر از دين
عبدالله جوادى آملى, چاپ اوّل, قم, مركز نشر اسراء,1381, 308ص, وزيرى.
در اين كتاب كوشش شده كليات و مبادى نظريه انتظار بشر از دين نيز راه هاى تبيين آن از طريق بررسى ادله ضرورت بعثت انبيا, بررسى شود; افزون بر آن, فوايد و كاركردهاى دين, و برهان عقل تبيين گردد. به همين منظور نگارنده در بخش نخست, ابتدا تعريفى از انتظار بشر را ازد ين و علل ظهور اين تفكر به دست مى دهد; سپس اقسام دين, انواع انتظار و حقيقت انسان را برمى شمارد. در بخش دوم روش هاى تبيين انتظار بشر از دين و در بخش سوم نمونه هايى از پاسخ اسلام به انتظارات بشر درج مى شود. برخى پاسخ ها با اين عناوين تدوين شده است: اسلام و وحدت ملى, اسلام و امنيت ملى, اسلام و اقتدار ملى, ارزش كار و كرامت كارگر در اسلام, اسلام و صلح جهانى, اسلام و محيط زيست, و دين و توسعه.
آشنايى با اديان بزرگ
حسين توفيقى, چاپ اوّل, تهران, سمت, مؤسسه فرهنگى طه, 1381, ص176, وزيرى.
كتاب آشنايى با اديان بزرگ به منظور معرفى اديان بزرگ و زنده جهان در قالب دو واحد درسى براى دانشجويان الهيات, همچنين براى طلاب علوم دينى تدوين يافته است. مخاطبان در اين كتاب علاوه بر شناخت اهم عقايد, شعائر, اخلاقيات و ديگر موضوعات مطرح در اديان بزرگ جهان, با تاريخچه مختصر آنها و تأثير هريك بر فرهنگ بشرى آشنا مى شوند. معجزه در قلمرو عقل و دين
محمدحسن قدردان قراملكى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم, 2721381, ص, وزيرى.
نگارنده نخست معنى و مفهوم معجزه و كاربرد آن در متون دينى را بيان داشته و تعريفى از اعجاز و معجزه از منظر علماى اسلامى و انديشمندان غربى به دست داده است. پس از آن به اقسام معجزه اشاره شده و ادله نظريات علماى دينى و علماى تجربى درباره چيستى و فاعل معجزه و اعجاز و اصل عليت جمع آمده است. ديگر مباحث كتاب عبارتند از: سازگارى يا ناسازگارى معجزه با عقل, علم, اصل عليت و سنت الهى; رابطه منطقى اعجاز با صدق آموزه هاى دينى, رابطه منطقى اعجاز با صدق مدعى امامت و رابطه منطقى اعجاز با وجود خدا. جبر و اختيار: بحث هاى آيةاللّه جعفر سبحانى
نگارش على ربانى گلپايگانى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه امام صادق(ع),1381, 456ص, وزيرى.
كتاب, مجموعه درس هاى آيةاللّه جعفر سبحانى است كه در باب جبر و اختيار براى طلاب حوزه هاى علميه ايراد شده است. در اين كتاب ذيل عنوان وحدت طلب و اراده آرا و انديشه هاى فلسفى افرادى چون: علامه طباطبايى, باقر صدر, غزالى, الكسيس كارل, محمدتقى جعفرى, سارتر, محمدعلى فروغى, ملاصدرا, تفتازانى, فارابى, كاپلستون و برگسون مطرح گرديده و سپس با استناد به آيات قرآن كريم درباره جبر يا اختيار داشتن, به بحث گذاشته شده است. در بخش انتهايى كتاب ذيل عنوان ايجاد متفرع بر وجود است, مى خوانيم: …از اين مقدمات به روشنى به دست مى آيد كه افعال انسان در عين اين كه منتسب به اوست, منتسب به خدا نيز هست, زيرا افعال او مترتب بر وجود اوست و بدون شك هستى او منتسب به خود اوست و هم عين انتساب و ربط به خداست, و چه زيبا گفته است حكيم سبزوارى: لكن كما الوجود منسوب لنا فالفعل فعل الله وهو فعلنا, يعنى همان گونه كه وجود و هستى ما به خود ما نسبت داده مى شود, فعل ما نيز در عين اين كه منسوب به خداست, منسوب به خود ما نيز مى باشد. انديشه هاى كلامى شيخ طوسى(ره), ج2
پژوهشگران گروه فلسفه و كلام اسلامى, چاپ اوّل, مشهد, دانشگاه علوم اسلامى رضوى,1381, 410ص, وزيرى.
كتاب حاضر كه دومين جلد از مجموعه انديشه هاى كلامى شيخ طوسى است, در قالب هشت مقاله تدوين شده است. اين مقالات اساساً به تبيين ديدگاه هاى شيخ طوسى در باب اسباب قبض و بسط روزى, بازشناسى معجزه, سحر و خوارق عادات, رازها و پندارهاى غيبت امام زمان(ع) و نيز جايگاه عدل در نزد انديشمندان اماميه اختصاص دارد. مقالات كتاب از اين قرارند: شيعه و جدال احسن; عدل الهى; آجال, ارزاق و اسعار; ضرورت بعثت; اعجاز; عصمت; غيبت; و بداء. دين شناسى تطبيقى
كدارنات تيوارى; مترجم: مرضيه (لوئيز) شنكائى, چاپ اوّل, تهران, سمت,1381, 276ص, وزيرى.
نويسنده در اين كتاب كوشيده است ويژگى هاى اصلى اديان دنيا را بشناساند, همچنين نقاط مشترك و متمايز آنها را مطرح نمايد. وى تصريح مى كند: … به جاى پرداختن به تاريخ اديان, سعى كرده ام تا در اين كتاب, با استناد به برخى موضوعات خاص مرتبط با عقايد و عبادات مهم پيروان اين اديان بحث كنم; از اين رو اين پژوهش بيشتر جنبه موضوعى دارد و كمتر در آن به مسائل تاريخى توجه شده است. اديان مورد بحث در كتاب عبارتند از: هندوئيسم, بوديسم, جينيسم, زردشت, يهوديت, مسيحيت, اسلام و دين سيك. نگارنده پيش از ابتداى مباحث اصلى, توضيحاتى درباره دين شناسى تطبيقى (ماهيت, اهداف و مقايسه اديان) بيان كرده است. وى در پايان كتاب پس از مقايسه اديان مختلف چنين مى گويد: ديده ايم كه در ميان اديان جهان درباره برخى نكات هم اتفاق نظر وجود دارد و هم اختلاف نظر. از اين رو تأكيد بيش از حد بر وجود تشابه يا بر تفاوت هاى آنها به تنهايى اشتباه است…. اختلافات بيشتر در سطح اعمال و مناسك دينى به چشم مى خورد تا باورها و عقايد چنين اختلافى با توجه به سنت هاى اجتماعى و فرهنگى رايج در دنيا كاملاً طبيعى به نظر مى رسد. اما هيچ دليلى براى نزاع بر سر اين اختلاف ها وجود ندارد. به يك معنا دين وسيله اى است براى ارضاى اشتياق روح براى دست يابى به مقام و مرتبه اى كه از منازعات و فشارهاى حيات دنيوى آزاد است. اگر مردم متعلق به سنت هاى گوناگون بكوشند تا اين اشتياق را به شيوه اى متفاوت خاص خود ارضا كنند, دليلى براى ستيز و اختلاف وجود ندارد.
نگارنده پس از آن امكان توافق تمام ملل جهان بر يك دين جهانى را بررسى كرده, سپس نتيجه گيرى مى كند: امكان عملى دين جهانى در هريك از اشكال آن بسيار نااميدكننده به نظر مى رسد. در واقع چنين دينى اصلاً مورد نياز نيست. آنچه مورد نياز است, همدردى و بردبارى پيروان هر دينى نسبت به پيروان اديان ديگر است. به نظر ما اگر دين جهانى در هر يك از اشكال [گفته شده] وجود داشته باشد, اين نشان دهنده پايان دين حقيقى خواهد بود. در آن صورت دين نوعى پيرايه و لباس بيرونى خواهد شد. دين موضوعى است مربوط به اعتقاد درونى و شيوه بيرونى زندگى, تنها نتيجه آن است… هركس حق دارد كه با ديگران تفاوت داشته باشد و نيازى به ابداع دين جهانى نيست. ما تنها بايد تساهل و بردبارى بياموزيم و در موضوعات دينى به عقايد متفاوت احترام بگذاريم… درس نخست دين بايد تعليم بردبارى و احترام به عقايد و احساسات ديگران باشد. اگر كسى خود را در انجام اين كار ناتوان بيابد حق ندارد خود را مذهبى بخواند. انسان شناسى (اسلام, اگزيستانسياليسم, اومانيسم)
حسين ابراهيميان, چاپ اوّل, تهران, پژوهشكده فرهنگ و معارف,1381, 192ص, رقعى.
نگارنده بر آن است مقوله انسان شناسى را از سه ديدگاه مختلف, با رويكرد دينى بررسى نمايد. در اين خصوص خاطر نشان مى كند: محورى ترين مسائلى كه در طول تاريخ تفكر بشر, انديشه وى را به خود مشغول داشته سه محور اساسى خداشناسى و جهان شناسى و انسان شناسى بوده است. در اين ميان انسان شناسى از ويژگى هاى خاصى برخوردار است: زيرا انسان شناسى راه گشاى خداشناسى است, همان طورى كه خداشناسى و غفلت از خداوند, ملازم با انسان ناشناسى و غفلت از خود است. معرفت حضورى نسبت به انسان عامل و راهى است براى معرفت حضورى خداوند, همچنان كه معرفت حصولى نسبت به او راهى براى معرفت حصولى حق است, و چون انسان مظهر جميع اسما و صفات الهى است, لذا تفكر در انسان و اسرار و حكمت هايى كه در وجود او به وديعه نهاده شده, انسان را نسبت به اسما و صفات خداوند آگاه مى نمايد. از طرف ديگر انسان شناسى و جهان شناسى نيز كاملاً با يك ديگر هماهنگ بوده و از يك ديگر جداناشدنى اند…. مباحث مطرح شده در كتاب عبارتند از: طبيعت و سرشت انسان از ديدگاه علم و دين; كمال انسان از ديدگاه دين; فلسفه و عرفان; انسان و مسئله شناخت; انسان شناسى اگزيستانسياليسم; انسان شناسى اومانيستى; هدف از آفرينش انسان و روح شناسى. آزادى بيان در اسلام (مجموعه مقالات)
محمدهاشم كمالى; مترجم: محمدسعيد حنايى كاشانى, چاپ اوّل, تهران, قصيده سرا,1381, 224ص, رقعى.
كتاب حاضر مشتمل بر 5مقاله از محمدهاشم كمالى (فقيه و استاد دانشگاه بين المللى اسلامى مالزى) است كه طى سال هاى 1980 تا 1900 نگارش يافته است. وى در اين مقالات با اتكا به منابع فقهى, برخى از مباحث مربوط به جوامع اسلامى از جمله حقوق و آزادى هاى مدنى و تعيين ولى امر (متصدى حكومت, فرمانروا) را بررسى كرده است. نگارنده با ذكر وقايع تاريخى صدر اسلام سعى دارد به اين پرسش ها پاسخ گويد: آيا در اسلام آزادى بيان وجود دارد؟ آيا در اسلام حقوق و آزادى هاى مدنى شهروندان به رسميت شناخته شده است؟ آيا نظام حكومتى اسلام در برابر مردم مسئول و پاسخ گوست؟ آيا در اسلام مردم در انتخاب فرمانروايان نقشى دارند يا اين كه بايد بدون چون و چرا اطاعت نمايند؟ عناوين مقالات كتاب به اين قرار است: آزادى بيان در اسلام: تحليلى از فتنه; حدود قدرت در دولت اسلامى; سياست شرعيه يا تدابير حكومت اسلامى; آيا از تعليم شريعت در باب مصلحت غافل مانده ايم؟ و صورت هاى پسنديده و ناپسنديده رأى (نظر شخصى) در اسلام.
مهدى(ع) كيست؟ دربرگيرنده گفته هاى قاطع پيغمبر اكرم و يكايك ائمه طاهرين در معرفى مهدى(ع)…
ابوطالب تجليل; مترجم: جليل تجليل, چاپ اوّل, تهران, سروش (انتشارات صدا و سيما),1381, 340ص, رقعى.
در اين كتاب, ذيل چهار فصل, احاديث و رواياتى است از پيامبر گرامى اسلام(ص) و ائمه معصوم(ع) درباره حضرت مهدى(عج) درج شده است. مؤلف در تدوين كتاب از منابع متعددى بهره جسته كه از آن جمله عبارتند از: صحيح ترمذى, مسند طياليسى, ينابيع الموده, صحيح بخارى, مسند حنبل, جامع الاصول ابن اثير, سنن ابوداوود, تاريخ الخلفاء, سيوطى, فتح البيان ابن كثير, كنز العمال متقى, الاعتقاد بيهقى و تفسير طبرى. مضامين احاديث بدين قرار است: تولد, امامت, غيبت كبرى و صغرى, نام حضرت, ويژگى منتظران, شرايط ظهور, علل غيبت, ويژگى هاى اخلاقى حضرت, و كسانى كه در روزگار حيات امام حسن عسكرى(ع) به ديدار امام زمان(عج) نايل آمده اند. حكمت جاويدان: نگاهى به زندگى و آثار سنت گرايان معاصر
حسين خندق آبادى, چاپ اوّل, تهران, مؤسسه توسعه دانش و پژوهش ايران, 1381, 202ص, وزيرى.
حكمت جاويدان, مشتمل بر مطالبى در خصوص سنت و سنت گرايى است كه نگارنده در آن به ديدگاه اشخاصِ نظريه پردازى چون رنه گنون و آناندا كوماراسوامى, تيتوس بوركهارت, سيد حسن نصر و مارتين لينگز اشاره كرده است. نگارنده درباره سنت و سنت گرايان چنين مى گويد: سنت گرايان كه گاه از آنان به عنوان قائلان به وحدت متعالى اديان ياد مى شود, يكى از جريان هاى روشن فكرى دينى اى هستند كه در آغاز قرن بيستم پديد آمدند. در آغاز اين قرن, دو متفكر به نام هاى رنه گنون و كوماراسوامى, كه با هم روابط دوستانه داشتند, به بررسى حكمت جاويدان, پرداختند و توان خود را به كار گرفتند تا با جديت, اصول اين حكمت را كشف كنند و در آثار خود نشان دهند; حكمتى كه در طول تاريخ, اركان و اصولش تغيير نمى يابد, اگرچه در سير تاريخى, در مجراهاى مختلفى ظهور مى كند و اجمال آن به بسط مى گرايد. تلاش هاى اين دو دانشمند كه با مجاهدت هاى فريتيوف شووان به اوج خود رسيد, موجب پيدايش جريان سنت گرايى شد. از ويژگى هاى مهم اين جريان مى توان به اين مورد اشاره كرد: همه در جستجوى حكمت خالده و شرح و بسط آنند. گرايش شديدى به عرفان نظرى دارند و تمامى اديان الهى را در نقطه اوج و هدف, با يكديگر متحد مى دانند و نگاهى خوش بينانه به اسلام دارند, چنان كه بسيارى از آنها به دين اسلام گرويده اند و به نحوى بى رحمانه و در عين حال با دقت و قوت به انتقاد از فرهنگ جديد غرب مى پردازند. در كتاب, علاوه بر آن, چهار گفت وگو نيز از غلام رضا اعوانى, شهرام پازوكى, محمود بيناى مطلق و بابك عاليخانى آورده شده است.
صراط مستقيم
عباس نيكزاد, چاپ اوّل, قم, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى,1380, 279ص, رقعى.
كتاب تلاشى است در راستاى نقد ديدگاه دكتر عبدالكريم سروش در موضوع (صراط هاى مستقيم) يا (صراط مستقيم).
بحث حقيقت واحد در برابر باطل هاى بسيار و يا حقايق بسيار و مشكّك از ديرباز در بين متكلمان مطرح بوده. پلوراليسم دينى كه بسيارى از اديان را برخوردار از حق به صورت مشكك مى داند به تخطئه كلى همه اديان نمى پردازد و در برابر آن ديدگاهى وجود دارد كه يك دين را حق و باقى را باطل مى شمارد. مؤلف كتاب در راستاى تأييد نظريه دوم به نقد نظريه نخست پرداخته است. كلمه سواء
شيخ عبدالحسين علمى, على صدرايى خويى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه فرهنگى سماء,2002م, 239ص, وزيرى.
كتابى است اعتقادى كه در آن دو مسئله مهم كلامى يعنى قدم و حدوث عالم و محال بودن اتصاف بارى تعالى به صفات مخلوقات مورد بحث قرار گرفته است. هدف وى اثبات حقانيت ديدگاه شيعه در اين دو موضوع و ابطال نظر ديگر فرقه ها است به همين خاطر به آراى ديگران از قبيل صابئين, نصارى, يهود, فلاسفه قبل از اسلام, فرقه هاى اسلامى نظير معتزله, اشاعره, زيديه و اسماعيليه و ديگر فرق نيز پرداخته است. قرآن و تفسير
امثال القرآن (مثل هاى تربيتى ـ اجتماعى)
محمدحسن مكارم, چاپ اوّل, قم, جامعه مدرسين حوزه علميه قم, دفتر انتشارات اسلامى,1381, 248ص, رقعى.
مجموعه حاضر حاوى توضيح و تفسير تمثيل هايى از قرآن با مضامين تربيتى و اجتماعى است. اين شرح و تفسير با جملاتى از نهج البلاغه, شواهدى از زندگى علماى اسلام و اشعارى از شعراى فارسى زبان همراه است. كتاب با اين موضوعات تدوين شده است: ايمان و كفر; توحيد و شرك; شناخت حق و باطل; فانى بودن حيات دنيوى; بركات انفاق خالص; آفات علم بى عمل; آثار سوء نفاق و دورويى; قبح پيمان شكنى; زشتى قساوت قلب; حرمت غيبت و نعمت هاى بهشتى. مقدمات بنيادين علم تفسير
محمدفاضل موحدى لنكرانى; مترجم: محمدرسول دريايى, چاپ اوّل, تهران, بنياد قرآن,1381, 512ص, وزيرى.
مقدمات بنيادين علم تفسير, ترجمه فارسى مدخل التفسير نگاشته محمدفاضل لنكرانى است كه در باب اعجاز قرآن و معجزه تدوين شده است. نگارنده پس از تعريفى از معجزه, فرق ميان پيامبران و نوابغ و مرتاضان را توضيح مى دهد; سپس ويژگى معجزه بودن قرآن و وجوه اعجاز قرآن را شرح مى دهد. وى در ادامه, برخى شبهات مربوط به اعجاز قرآن را پاسخ مى گويد و در پايان كتاب, علل تحريف ناپذير بودن قرآن و نيز نظريات برخى از قائلان به تحريف قرآن را بررسى مى كند. نگرشى نو در فهم قرآن
محمد غزالى; مترجم: داود ناروئى, چاپ اوّل, تهران, احسان,1381, 392ص, وزيرى.
آنچه در اين كتاب آمده گفت وگويى است ميان استاد محمد غزالى و استاد عمر عبيد حسنه درباره اين كه در عصر جديد چه تعاملى با قرآن بايد داشت تا بستر پاسخگويى به چالش هاى جديد فراهم شود. اين دو, نخست شيوه آموزش قرآن را بررسى كرده اين موضوع را مطرح نموده اند كه امروزه به جاى اين كه خواندن (آموزش الفبا و كسب توانايى در خواندن متن) مقدمه اى براى فراگرفتن باشد, فراگرفتن (تعليم) مقدمه اى براى خواندن (قرائت و حفظ آيات بدون تدبر در معانى و مفاهيم آن) شده است. در ادامه بحث به تحولات تفسيرى توجه شده و درباره برداشت سنتى از مقوله نسخ و ترجمه مفاهيم آيات قرآن گفت وگو مى شود. در پايان, رهنمودهايى در زمينه صدور پيام قرآن به جوامع ديگر فراهم آمده است. تطهير با جارى قرآن
على صفايى حائرى, چاپ اوّل, قم, ليلةالقدر,1381, 232ص, رقعى.
مجموعه حاضر مشتمل بر يادداشت هاى تفسيرى آيات قرآن از زنده ياد على صفايى حائرى(ره) است كه پيش از اين, تحت عنوان تطهير با جارى قرآن به چاپ رسيده است. در اين مجموعه, هر آيه با بيان مفاهيم واژه ها و شرح و تفسير آيه با استناد به احاديث و روايات حكايات و ذكر وقايع و رخدادهاى تاريخى, شرح پديده ها و يافته هاى علمى و اجتماعى در آن آمده است. سوره هايى كه تفسير آنها به طبع رسيده عبارتند از: قارعه, عاديات, زلزله, بينه, قدر و علق, تين, انشراح, مدثر, آل عمران, لقمان, بروج, اعلى, غاشيه, فجر, بلد, شمس, ليل, ضحى, تكاثر و عصر. معاد در قرآن
عبدالله جوادى آملى, چاپ اوّل, قم, مركز نشر اسراء,1381, 392ص, وزيرى.
مجموعه دوجلدى معاد در قرآن حاوى سلسله درس هاى آيةاللّه جوادى آملى است كه با عنوان تفسير موضوعى قرآن كريم تدوين شده است. نويسنده در اين دو جلد با گردآورى مجموعه آياتى كه در باب معاد نازل شده, به ترجمه و تفسير آن اهتمام كرده است. وى در تفسير آيات از آيات قرآن, روايات و آراى برخى مفسران قرآن (نظير: شيخ صدوق, ابن عربى, هاشم بحرانى, ملاصدرا, حويزى, سيد رضى, طوسى و طباطبايى) سود جسته است. مطالب اين دو جلد در 24 فصل سامان يافته كه عناوين تعدادى از آنها بدين قرار است: شفاعت, كيفر و پاداش, صراط, اعراف و اعرافيات, بهشت و راه رسيدن به آن, نعمت هاى بهشتى, دوزخ و عوامل ورود به آن, و اوصاف دوزخيان.
نگاهى به قصه و نكات تربيتى آن در قرآن سعيد مهدوى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 312ص, رقعى.
در فصل نخست كتاب, ويژگى هاى قصه در قرآن با موضوع گزينش و اجمال, پراكندگى و تكرار, پيامدارى, واقعيت گرايى, شخصيت پردازى, تقطيع و توصيف عينى حوادث بررسى شده در فصل دوم با استناد به آياتى از قرآن, اهداف قصه در قرآن تشريح مى شود. در فصل پايانى پس از تبيين جايگاه تربيت در فرهنگ اسلامى درباره اصول و روش هاى تربيتى در قرآن و ارزش هاى اخلاقى مطالبى آورده شده است. پژوهشى پيرامون تاريخ تفسير قرآن كريم (سده نخست هجرى)
سهراب مروتى, چاپ اوّل, تهران, نشر رمز, 1381, 304ص, وزيرى.
در اين پژوهش, تاريخ تفسير قرآن كريم در سده نخست هجرى قمرى, نقد و بررسى شده است. محورهاى مورد بررسى به چگونگى تكوين و برخورد با علم تفسير از سوى پيامبر(ص) ياران و پيروان آن حضرت بر مى گردد و اين كه وضعيت تفسير در قرن اول و در برهه هاى گوناگون آن چگونه بوده است. دوره هاى ياد شده در اين پژوهش عبارتند از: 1. دوره پيدايش تفسير كه هم زمان با فرود آمدن نخستين آيات قرآن كريم بر قلب مبارك پيامبر(ص) آغاز گشته و تا زمان رحلت ايشان ادامه يافت; 2. دوره شكل گيرى تفسير كه آغاز آن از زمان به خلافت رسيدن ابوبكر شروع شده و تا پايان خلافت امام على(ع) تداوم مى يابد; 3. دوره گسترش تفسير كه از سال چهلم هجرى آغاز مى شود و تا پايان قرن اول هجرى ادامه پيدا مى كند. تفسير و تفاسير شيعه
عبدالحسين شهيدى, چاپ اوّل, قزوين, حديث امروز,1381, 420ص, وزيرى.
در اين مجموعه تفاسير شيعى قرآن كريم و نيز نگارندگان آنها معرفى شده اند. اين معرفى به ترتيب, از قرن نخست تا پانزدهم صورت گرفته است. در هر معرفى اطلاعاتى راجع به نگارنده (نام, آثار, روش كار, سال تولد و وفات, استادان و شاگردان) و تفسير (نوع تفسير, نوع خط, كاتب, زبان تفسير, بخش هاى تفسير شده يا سوره هاى تفسير شده و تعداد جلد) گرد آمده است. در پايان هر معرفى فهرست منابع تفاسير درج گرديده است. براى مثال يكى از تفاسير قرن پانزده كه از آن در كتاب نام برده شده, تفسير الكاشف اثر شيخ محمدجواد (1321ـ1401ق) است كه ضمن توضيحاتى در مورد كتاب و نگارنده, فهرست منابع آن (مانند: تفسير المبين و معجم الدراسات القرآنيه) چاپ گرديده است. در پايان كتاب فهرست اعلام آورده شده است.اخلاق و تعليم و تربيتاندرز حاكمانه [بازنويسى كتاب تحفه الملوك اثر على الاصفهانى]
على اكبر احمدى دارانى, چاپ اوّل, تهران, اهل قلم,1381, 88ص, رقعى.
كتاب حاضر بيست ويكمين نوشتار از مجموعه كتاب هاى كارنامه دانشوران ايران و اسلام است كه با عنوان اندرز حاكمانه به چاپ رسيده است. اندرز حاكمانه بازنويسى كتاب تحفه الملوك اثر على بن حفص محمود الاصفهانى (قرن هفتم) است كه به كوشش على اكبر احمدى دارانى به انجام رسيده است. كتاب در پانزده باب, درباره اخلاق, آداب و پند و اندرز تدوين شده است. آميختگى مطالب با اشعارى متناسب با موضوع مورد بحث, يكى از وجوه اهميت كتاب است; به ويژه آن كه, اين اشعار از شاعران آغازين زبان فارسى همانند رودكى و ابوشكور بلخى نقل گرديده است. در مقدمه كتاب تصويرى از نسخه هاى خطى تحفه الملوك درج شده است. عناوين تعدادى از باب ها بدين قرار است: خرد و خصلت هاى خردمند, در ستايش دانش و اهل دانش و خصلت هاى مردم دانا; در سخن گفتن; در حكمت و امثال و نصيحت; در دوستى و حقوق دوستى و در پادشاهى. كيمياى سعادت
محمد بن محمد غزالى; گردآورنده: منوچهر دانش پژوه, چاپ اوّل, تهران, اهل قلم, 1381, 188ص, رقعى.
هفدهمين اثر از مجموعه كتاب هاى كارنامه دانشوران ايران و اسلام, تلخيصى است از كتاب احيا علوم الدين امام محمد غزالى يعنى كيمياى سعادت كه در چهار ركن اصلى يعنى عبادت, معاملات, مهلكات و منجيات سامان يافته و هريك از ركن ها به اصل ها و هر اصل نيز به فصل هايى تقسيم شده است. در هر فصل يكى از آداب يا قواعد اخلاقى و دينى به بحث گذاشته شده است. تا با استفاده از منابع اسلامى, آداب سلوك عارفان را توجيه كند و نيز روش سلوك را در مبانى اسلامى روشن سازد. كتاب حاضر براساس نسخه چاپ شده در هند, همچنين نسخه سال 1319 شمسى با مقدمه شادروان احمد آرام به چاپ رسيده است. آيين سفر
اصغر ناظم زاده قمى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 120ص, رقعى.
در اين كتاب طى چهار فصل, مطالبى در باب آداب و احكام سفر فراهم آمده است. هر فصل حاوى مجموعه احاديث و حكاياتى است كه نگارنده با رجوع به منابعى چون: اصول كافى, بحارالانوار, مكارم الاخلاق, كنزالعمال, وسائل الشيعه, الارشاد, خصال صدوق, و محجه البيضا تدوين كرده است. فصل نخست شامل مطالبى درباره فوايد سفر و فصل دوم در باب آداب سفر كردن است. در فصل سوم اقسام سفر (معصيت, سياحتى, تجارى, هجرت, علمى و آخرت) بازگو مى شود و در فصل پايانى احكام سفر (مستحبات سفر, نماز مسافر, روزه مسافر) درج مى گردد. انسان كامل [تلخيص و بازنويسى كتاب انسان كامل اثر عزيزالدين نسفى]
محمودرضا اسفنديار, چاپ اوّل, تهران, اهل قلم,1381, 140ص, رقعى.
چهاردهمين نوشتار از مجموعه كارنامه دانشوران ايران و اسلام بازنويسى كتاب انسان كامل اثر عزيزالدين نسفى (قرن هفتم) است. در مقدمه اين نوشتار, درباره نسفى و كتاب وى آمده است: پس از محى الدين عربى ظاهراً عزيزالدين نسفى در نيمه دوم قرن هفتم نخستين مؤلف در جهان اسلام است كه تعبير انسان كامل را بر مجموعه رسائل خود نهاده است. و همان طور كه پيش تر اشاره شده, اين امر ريشه در گرايش هاى فكرى و توجه خاص وى به مسئله ولايت دارد. نسفى اولين كسى است كه در باب انسان كامل اثر مستقل به زبان فارسى تصنيف كرده است. عبدالكريم جيلى پس از نسفى نام كتاب وزين خود را الانسان الكامل نهاده است. نسفى در كتاب خويش سه ويژگى براى انسان كامل قائل است: 1. او پيوسته در هستى حضور دارد 2. او مركز عالم و ميوه درخت آفرينش است و مقصود خداوند از خلقت كائنات و موجودات ظهور او بوده است 3. در هر زمان فقط يك انسان كامل وجود دارد. كتاب حاضر براساس نسخه فرانسوى ماريژان موله كه در 608 صفحه با سرمايه كتابخانه طهورى در سال 1371 به چاپ رسيده تصحيح و تلخيص شده است. در ابتداى كتاب حاضر شرحى كوتاه از زندگى, آثار و آراى عرفانى نسفى درج شده است. در بيان خلقت انسان, در بيان واجب الوجود, در بيان آفرينش روح ها و بدن; در بيان مبدأ و معاد براساس نظر اهل حكمت; در بيان طاعت و معصيت; در بيان ميل و ارادت و محبت و عشق; در بيان روح انسان, عناوين تعدادى از فصل هاى كتاب است.
اين برگ هاى پير: مجموعه بيست اثر چاپ ناشده فارسى از قلمرو تصوف نجيب مايل هروى, چاپ اوّل, تهران, نشر نى,1381, 732ص, رقعى.
در دفتر يك از مجموعه اين برگ هاى پير سه كتاب جمع آمده كه عبارتند از: 1. مرتع الصالحين و زادالسالكين (اثرى است اخلاقى ـ عرفانى از ابومنصور اوزجندى كه در سده ششم هجرى تأليف شده است). 2. مقاصد السالكين (تأليف محمد جوينى كه در قرن هفتم, در هفده باب, تدوين شده است. مباحث اين كتاب درباره مفاهيم و مسائل مربوط به خانقاه و خانقاهيان است) 3. منهج الرشاء (اين كتاب را زين خوافى در سال 831هـ.ق. بر پايه مشرب تصوف, تأليف نموده و ضمن آن كه نوشته هايش از برخى تعصبات و تنگ نظرى ها به دور نبوده, در قالب حكايات متعدد به اقوال مشايخ تصوف استناد كرده است.) صوفيان و ضد صوفيان: دفاع, بررسى مجدد و رد تصوف در دنياى جديد
اليزابت سريه; مترجم: مجدالدين كيوانى, چاپ اوّل, تهران, نشر مركز,1381, 328ص, رقعى.
مترجم در پيش گفتار كتاب آورده است: درونمايه اصلى كتاب فراز و نشيب هايى است كه طى 250سال از نيمه سده هيجدهم تا نيمه سده بيستم ميلادى در جهان اسلام بر سر تصوف رفته است و مواضعى كه متصوفه در رويارويى با تحولات اجتماعى و سياسى و پديده هاى جديد در اين دو سده اختيار كرده اند. سخن از تلاش هاى خصمانه اى است كه در طى اين مدت براى بيرون راندن صوفيان از صحنه جوامع اسلامى صورت گرفته, و كوشش هايى كه صوفيان براى حفظ هويت خود بدان دست زده اند. حوزه بررسى در اين كتاب, گستره جغرافيايى وسيعى است كه دامنه آن از مراكش و غرب آفريقا تا مصر و سودان و از قفقاز و تركيه تا هندوستان كشيده شده است. گرچه در اين ميان جاى پاره اى از خاستگاه هاى اصلى تصوف يعنى عراق و ايران تقريباً خالى است, خواننده با گوشه هايى از نقش مؤثر صوفيان سرزمين هايى چون چين و الجزاير و فداكارى هاى آنان در راه كسب استقلال از فرمانروايان تحميلى و غير مسلمان خود و معايبى كه براى حفظ هويت اسلامى خود در كنار برادران غير صوفى خود متحمل شده اند, آشنا مى شوند.تاريخ و شرح حالبرگ هايى از تاريخ حوزه علميه قم
چاپ اوّل, تهران, مركز اسناد انقلاب اسلامى, 1381, 212ص, رقعى.
بخش نخست كتاب, شامل مقالات, گزارش ها و نوشته هايى درباره تاريخچه تأسيس حوزه علميه قم است كه پيش از اين در نشريات مختلف نظير: آيين اسلام, پرچم اسلام و خواندنى ها به چاپ رسيده است. عناوين مطالب ياد شده بدين شرح است: جشن افتتاح مدرسه حجتيه, مسير روحانيت در قم, جشن غدير در دارالعلم قم و عاشوراى قم و اوضاع حوزه علميه. در اين بخش, همچنين زندگى نامه آيةاللّه سيد صدرالدين صدر يكى از بنيانگذاران حوزه علميه قم درج گرديده است. بخش دوم, مشتمل بر سفرنامه حاج محمدى سراج انصارى است كه طى آن, نامبرده 72 روز اقامت خود در شهر قم را ـ شهريور تا آبان 1333هـ.ش ـ شرح مى دهد. وى در اين سفرنامه تصويرى از وضعيت حوزه علميه به دست داده, كاستى هاى اين حوزه را ذكر كرده است. بخشى از سفرنامه به تبيين شخصيت آيةاللّه بروجردى اختصاص دارد. سيد قطب از ولادت تا شهادت
صلاح عبدالفتاح خالدى; مترجم: جليل بهرامى نيا, چاپ اوّل, تهران, احسان, 1381, 720ص, وزيرى.
در اين كتاب شرح حال سيد قطب ـ انديشمند مصرى ـ به اهتمام صلاح عبدالفتاح خالدى به رشته تحرير درآمده است. در بخشى از كتاب مى خوانيم: سيد قطب به اقتضاى مقطع زمانى حيات خويش در عصر رعنايى كمونيسم, ماركسيسم و سوسياليسم مى زيست, به همين جهت وى تمامى فعاليت هاى علمى خويش را وقف تأكيد بر كارآمدى تفكر اسلامى در اداره زندگى و تأمين بهروزى فردى و جمعى نمود. وى علاوه بر آن در زمينه اثبات توانايى انديشه اسلامى, تبيين لوازم دين پذيرى و تعيين نسبت باورهاى اسلامى با مكاتب رايج زمانه تلاش هاى بسيارى كرد. سيد قطب نه تنها در عرصه اجتماعى و فرهنگى, بلكه در عرصه سياسى نيز فعاليت هاى عميقى را صورت داد. تأسيس حزب اخوان المسلمين, زندانى شدن چندين باره به خاطر فعاليت در اين حزب و نگارش كتابى درباره آمريكا, از جمله فعاليت هاى سياسى وى بود. اين كتاب در سه بخش با اين عناوين به طبع رسيده است: همراه با سيد قطب در دوران زندگى ادبى او, همراه با سيد قطب در سير زندگى اسلامى وى و آثار وى. سرگذشت پير هرات: خواجه عبدالله انصارى
مترجم: روان فرهادى, چاپ اوّل, تهران, الست فردا,1381, 318ص, رقعى.
در اين كتاب علاوه بر زندگى نامه خواجه عبدالله انصارى, آرا, انديشه ها و افكار عرفانى وى شرح داده شده است. متن فرانسوى كتاب حاضر داراى دو بخش است: يكى آنچه در اينجا ترجمه شده است [كتاب حاضر] و ديگر منتخبات آثار خواجه از صد ميدان, كتاب الاربعين فى الصفات, ذم الكلام, منازل السائرين, طبقات الصوفيه, علل المقامات, مناجات, و اشعار عربى و درى خواجه. درباره خواجه عبدالله منابع مختلفى وجود دارد كه در اين كتاب عمدتاً به اين منابع و مدارك توجه شده است: ذهبى (738ـ673هـ.ق) در تاريخ اسلام, ابن رجب بغدادى (795هـ.ق) در ذيل على طبقات الحنابله, شيخ الاسلام ابواسماعيل عبدالله هروى انصارى در طبقات الصوفيه, نورالدين عبدالرحمن جامى هروى (898هـ.ق) در نفحات الانس. عناوين تعدادى از فصل هاى اصلى كتاب به اين قرار است: شهر هرات زادگاه عبدالله; سفر عبدالله به نيشابور; سفر عبدالله به حج و ديدار خرقانى; سال هاى شاهنشاهى غزنوى; پيكار با اهل بدعت; مقامات تاريخى هرات; بزرگان پيش از هرات; بزرگان عهد خواجه; استادان و مربيان و مخلصان پير هرات. علاءالدوله سمنانى: شرح زندگانى, انديشه و سلوك حكيم و عارف قرن هفتم و هشتم هجرى قمرى وزير ارغون شاه
كاظم محمدى, چاپ اوّل, تهران, وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, سازمان چاپ و انتشارات,1381, 372ص, رقعى.
علاءالدوله سمنانى از عارفان برجسته نيمه دوم قرن هفتم و نيمه اول قرن هشتم است كه در اين كتاب جزييات زندگى, همراه با بررسى و شرح انديشه و سلوك وى, نيز معرفى آثار او درج گرديده است. علاءالدوله از شاگردان عزيزالدين فاروبى و رشيدالدين ابوالقاسم بوده و خرقه تصوف از شهاب الدين حفص گرفته. بيشتر عمر او در خانقاه سكاك سمنان به عبادت و تقوا و ارشاد مردم گذشت و قريب 270 چله در اين خانقاه به جاى آورد. سلسله طريقت علاءالدوله سمنانى به مجدالدين بغدادى مى رسد. مدفن او در صوفى آباد سمنان است. از آثار اوست: مكاشفات, آداب الخلوه, موارد الشوارد, نجم القرآن, شقائق الحقايق, و حدائق الحقايق. نگارنده اين كتاب درباره او مى گويد: زندگانى علاءالدوله از گونه زندگانى بودا و ابراهيم ادهم است. او نيز بسان آن دو بزرگ, صاحب مكنت و سلطنت و حكومت بوده و از لحاظ سياسى و اجتماعى شخصيت بزرگ به حساب مى آمده است و چونان بودا و ادهم به يك باره با باز شدن چشم باطن و ديده حقيقى غير قابل انكار, ترك جاه و مقام كرده, خلوت گزيده و به خود پرداخته است… مباحث اصلى كتاب با اين عناوين است: مغولان, ارغون و علاءالدوله; شرح حال و زندگى; گرايش به تصوف و عرفان; مشايخ; اساتيد, شاگردان و مريدان; علاءالدوله و ابن عربى; مريد و مراد; شريعت و طريقت و حقيقت; خلوت و چله نشينى; واقعيات; ذكر و سماع; اطوار سبعه; تناسخ; عشق و فنا; نبوت و ولايت; نوشته ها و آثار مكتوب; اشعار شيخ; نامه ها و اجازات; شجره و سلسله. بخش انتهايى كتاب نيز به كتاب شناسى و نمايه اختصاص يافته است. تاريخ گسترش اسلام در آفريقاى شمالى و اروپا از آغاز تا سقوط اندلس
مترجم: عبدالله ناصرى طاهرى, چاپ اوّل, تهران, روزنامه ايران,1381, 176ص, رقعى.
در اين كتاب تاريخ ظهور و گسترش اسلام در آفريقاى شمالى و اروپا, نيز علل سقوط آن بازگو شده است. كتاب در دو بخش با اين عناوين سامان يافته است: جغرافياى مغرب اسلامى (شمال آفريقا) و اندلس در عصر امويان. در اين دو بخش, مؤلف با برشمارى مختصات حكومت هاى مختلف مسلمانان در اين دو ناحيه, برخى روش هاى حكومتى را شرح مى دهد كه در بروز تفرقه بين مسلمانان و مسيحيان نقش داشته اند. قدرت طلبى, آب و هوا, بافت نژادى و نژادپرستى اعراب, و دنياگرايى مسلمين از جمله مواردى است كه مؤلف از آن به مثابه علل افول قدرت اسلام در اين دو منطقه سخن گفته است. حياه الصديقه فاطمه: دراسه وتحليل
محمدجواد طبسى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 336ص, وزيرى.
نگارنده در اين كتاب با استناد به منابع مختلف شيعه و سنى, شرحى از زندگى و سيره حضرت فاطمه زهرا(س) به دست داده است. مطالب كتاب در دو بخش تدوين شده كه بخشى از آن به زندگى حضرت فاطمه زهرا(س) در زمان حيات پيامبر گرامى اسلام و بخش ديگر به زندگى آن حضرت پس از مرگ پيامبر(ص) اختصاص دارد. بخش نخست با موضوعاتى از اين قبيل سامان يافته است: تولد, دوران كودكى, اسماء و القاب حضرت فاطمه زهرا(س), مقام و منزلت فاطمه زهرا(س), وفات حضرت خديجه, فاطمه(س) پس از هجرت, خصايص و ويژگى هاى فاطمه زهرا(س), و مناقب حضرت. در بخش دوم رويدادها و وقايع سياسى (جريان سقيفه بنى ساعده, وصيت پيامبر در حج آخر, بيعت گرفتن از حضرت على(ع) براى خلافت و غصب فدك) مطرح شده افزون بر آن علل و نحوه شهادت آن حضرت بازگو شده است. اين مطالب به زبان عربى به طبع رسيده است. مخزن المعانى فى ترجمه المحقق المامقانى
عبدالله مامقانى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه آل البيت(ع) لاحياء التراث,1381, 540ص, وزيرى.
كتاب به معرفى شيخ عبدالله مامقانى (1290ـ1351ق) از علماى علم رجال اختصاص دارد. در اين كتاب, زندگى نامبرده با اشاره به شخصيت اخلاقى, آثار, تأليفات نيز معرفى برخى از اساتيد و شاگردان وى بازگو مى شود. علاوه بر آن مطالب كوتاهى در باب علم رجال به زبان عربى درج مى گردد. در انتهاى كتاب, تصاويرى از شيخ محمدحسن و عبدالله مامقانى همراه با نمونه اى از دست نوشته هاى وى چاپ شده است. مرگ شريعتى: بازخوانى پرونده مرگ دكتر على شريعتى
سعيد ابراهيمى, محمدرضا حاج بابايى, چاپ اوّل, تهران, نشر نگاه امروز,1381, 176ص, رقعى.
نگارنده در كتاب حاضر به بازخوانى پرونده مرگ دكتر على شريعتى و حوادث پيرامون آن دست زده است. بدين سان, با توجه به اسناد موجود و خاطرات دوستان و نزديكان, شرحى از چگونگى مرگ او بازگو نموده و كوشيده است تا حدودى معماى مرگ وى را بگشايد. كتاب در شش فصل با اين عناوين به چاپ رسيده است: مهاجرت الى الله; غربت غرب; قصه مرگ; زائر زينبيه; آرى اين چنين بود برادر و سال شمار زندگانى دكتر على شريعتى. از جمله در كتاب خاطرنشان شده است پوست چهره دكتر كبود شده و نحوه افتادن جسد نشان مى داد كه دكتر شريعتى در لحظات مرگ تلاش كرده بود تا خود را به در برساند ولى نتوانسته بود و پشت در اتاق بر زمين افتاده بود. مسئله شك برانگيز اين بود كه با وجود سردى هوا در شب پنجره اتاق باز مانده بود, در حالى كه هميشه آن را مى بستند. امام موسى صدر
عبدالرحيم اباذرى, چاپ اوّل, تهران, جوانه رشد,1381, 256ص, رقعى.
كتاب شرح زندگى و فعاليت هاى امام موسى صدر رهبر مفقود شيعيان جنوب لبنان است. در آغاز تبارنامه وى شرح داده شده است, سپس شرح زندگى و تحصيلات وى آمده است. فصل سوم كتاب بازگشت به لبنان مطرح شده و در فصل چهارم فعاليت هاى فرهنگى, فصل پنجم به بيان اوضاع لبنان آن روز پرداخته است. فصل ششم هجرت دوباره وى به لبنان مطرح شده. فصل هفتم مبارزات در لبنان بيان شده. در فصل هشتم داستان ها و غصه ها مطرح گشته است. در فصل ده ويژگى هاى اخلاقى امام موسى صدر آمده. فصل ده فعاليت هاى فرهنگى و در فصل يازدهم انتظار از صدر, در فصل دوازدهم افكار و انديشه ها و در فصل نهايى جريان گم شدن وى آمده است.
در كوى جانان (سفر به حرم ائمه(ع) در عراق)
حسين واثقى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم,1381, 16«152ص, رقعى.
كتاب (در كوى جانان) شامل دو سفرنامه به حرم هاى امامان در عراق است. يكى گزارش سفرى است از راه سوريه به عراق, و ديگرى يادداشت سفرى است از كشورمان مستقيم به عراق.
اين كتاب اطلاعاتى از آن زيارتگاه ها و مدفونين در آن ها به خواننده مى دهد و او را با وضعيت فعلى آن اماكن متبركه و مسيرى را كه زائران مى پيمايند, آشنا مى سازد.
نثر كتاب شيرين و روان است و به گونه اى كه خواننده دوست دارد تا آن را به پايان نبرد به زمين نگذارد. قلم شيوا, مطالب مستند, ترسيم صحنه ها و تحليل رويدادها اين كتاب را به عنوان يك اثر ادبى دينى معرفى مى كند. علاوه بر آن كه 27 تصوير آخر كتاب بر فايده آن افزوده است.گوناگونالأشارات والتنبيهات
شيخ الرئيس ابن سينا, تحقيق مجتبى زارعى, چاپ اوّل, قم, بوستان كتاب قم, 1381, 448ص, وزيرى.
كتاب اشارات شيخ در دو جزء, علم منطق و علم الطبيعه و ماقبله تنظيم شده است. در بخش نخست ده منهج و در بخش دوم نيز ده منهج وجود دارد. كتاب همواره مورد توجه دانشوران حوزه هاى علميه بوده و به عنوان متن درسى خوانده مى شد.
بر آن شرح ها و حواشى بسيارى نوشته شده است.

مجله هاى پژوهشى


اخبار اديان
سال1, شماره 2, تير82
جدال بر سر گنجاندن واژه (خداوند) در پيش نويس قانون اساسى اروپا; پيام واتيكان به بودايى هاى جهان; جنبش هاى نوپديد دينى در گفتگو با الين باركر; معرفى مراكز پژوهش دينى: شبكه بين الاديان بريتانيا, مؤسسه جهانى گفتگو و…. اسلامية المعرفة
السنة الثامنة, العدد التاسع والعشرون, صيف 1423هـ/2002م
مركزية القضية التربوية في فهم واقع الأمه واسباب تخلفها; طبيعة الخطاب التربوي السائد ومشكلاته; السمات المنشودة في الخطاب التربوي الاسلامي; نحو رؤية موضوعية للتربية فى التراث الإسلامي و…. اشراق انديشه
شماره 15, مرداد و شهريور82
در محضر اهل بيت, گردنه هاى صعب العبور; مشكلات و موانع حكومت امام على(ع); فلسفه دين, نامحدوديت ذات الهى; دانشگاه بذر آينده است; زندگى پس از 25 روز در عالم برزخ; رهنمودهاى راهگشا و…. انديشه حوزه
سال8, شماره 6 (پياپى40), خرداد و تير82
(جهانى شدن(1))
نگاهى به چيستى پديده جهانى شدن; مفاهيم بنيادى جهانى سازى; جهانى شدن فرهنگ; جهانى شدن اقتصاد و جامعه; چالش اخلاقى جهانى شدن; جهان اسلام و جهانى شدن اقتصاد; كتاب شناسى توصيفى و نمايه آثار در زمينه جهانى شدن و…. پاسدار اسلام
سال22, شماره 260, مرداد82
دانستنى هايى از قرآن; سخنان معصومان; دين و مسئله تجدد و سنّت; خدمت رسانى در سيره پيشوايان; نقش احكام جزايى در ايجاد امنيت; نگاهى به نشست عقبه و…. پگاه حوزه
شنبه 18مرداد82, 10جمادى الثانى 1424, 9اوت 2003
معناسازى تمدن غربى; نگاه سخت افزارى به علم و غفلت از وجوه نرم افزارى; سياست اعتراضى و خواستگاه تقابل; عراق و قرن خيزش هاى شيعى; اسلام سياسى در راه رشد و برترى; معقوليت گزاره هاى دينى و…. پگاه حوزه
شنبه 1شهريور82, 24جمادى الثانى 1424, 23اوت 2003
قرن قدرت انديشه; نقد نخبه گرايى در توليد دانش; اعراب و اسرائيل در ترازوى آمار; يهوديت و افسون زايى هاليوودى; ضريب هوشى جرج بوش; معقوليت گزاره هاى دينى; تحول در اجتهاد رايج; حكمت سياسى و شارحان انديشه هاى فلسفى; آمريكا و التيام مذهبى; نفى آرمان خواهى ناهنجار و…. پيام زن
سال12, شماره 5 (پياپى137), مرداد82
خدا, يگانه حقيقت هستى (تفسير سوره نور); ارزش هاى جاودان زندگى; انوار درخشان; توسعه قدرت و كسب صيانت سياسى براى زنان در نظام اسلامى; زنان روزنامه نگار و مرور بر مسائل زنان; قرآن و نقش مادر در تربيت جوانان; ما و فرزندان; تازه هاى پژوهش و…. پيام زن
سال12, شماره 6 (پياپى138), شهريور82
آينه محبت; نور خاص, هدايت مخصوص; نظريه هاى فمينيستى در جهان و ايران; زوج هاى سعادتمند; نقطه تلاقى (حركت ملى زنان) با (سينماى كشور) كجاست؟; اضطراب نوجوانان و درمان آن; كتابخانه پيام زن; پژواك و…. تاريخ اسلام
سال4, شماره 13, بهار82
نسب شناسى در دوره اسلامى; تاريخ نگارى اسلامى در قرن اول هجرى; علل دست گيرى حسين بن روح نوبختى; ديدگاه معرفت شناختى و روش شناختى ابن خلدون درباره تاريخ; نقش تشيّع در جنبش هاى سياسى صوفيان قزلباش و….
تراثنا
السنة الثامنةعشرة, العددان الثالث والرابع [71ـ72], رجب ـ ذوالحجه1423هـ
تشيد المراجعات وتفنيد المكابرات(23); عدالة الصحابة(10); المتبقّي من شعر العلامة البلاغي; دليل المخطوطات(13); مكتبة الميبديي; فهرس مخطوطات مكتبة أميرالمؤمنين العامة/النجف الاشرف(13); من أنباء التراث و…. جهان كتاب
سال8, شماره 4 (پياپى172), مرداد82
به هر حال, خوب يا بد, اين دنياى تازه است; نقدى بر رمان (سلوك); درباره كتاب (ياد گذشته را به زباله دانى بيندازيم); شكسپير و شركاى امروز; نشر كتاب, جغرافيا و فن آورى نوين; سخنوران امروز تاجيك; تازه هاى بازار كتاب و…. حكومت اسلامى
سال8, شماره 2 (پياپى28), تابستان82
مفهوم جديد حاكميت ملى يا فرسايش حاكميت ها; مبانى فقهى دفاع از سرزمين هاى اسلامى; قانون اساسى و مبانى حاكميت دينى در قانون گذارى; رموز و لمعاتى در نظريه ولايت فقيه محقق نراقى; مشاركت علما در ساختار دولت صفوى; آزادى سياسى و اجتماعى از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه و…. حوزه و دانشگاه
سال9, شماره34, بهار82
علم شناسى كوهن و نگرش گشتالتى; قراردادى گرى پاپر در مبناى تجربى علم; قرائتى ديگر از ابطال گرايى; زوال مسئله تحديد; نقش تاريخ در فلسفه علم; نقد كتاب (فلسفه علم و متدلوژى); بازنگرى در پوزيتيويسم منطقى و…. درس هاى از مكتب اسلام
سال43, شماره 5, مرداد82
اجازه جنايات جنگى توسط سازمان ملل!; نقد اميرمؤمنان از حكومت هاى پس از پيامبر(ص); ارتباط مردگان با انسان هاى دنيايى!; صلح امام حسن(ع) و…. درس هاى از مكتب اسلام
سال43, شماره 6, شهريور82
طرز تفكر مؤمن و كافر و مسئله انفاق (تفسير); آسيب شناسى تمدن اسلامى; كتاب آفرينش, جلوه اى از صفات خدا; صلوات, رمز وفادارى به پيامبر و خاندانش و…. راهبرد
شماره 28, تابستان82
مفهوم جديد حاكميت ملى يا فرسايش حاكميت ها; ريشه (روابط خاص) بين انگلستان و آمريكا; جهانى شدن و امنيت ملى; دموكراسى در انديشه امام خمينى(ره); استراتژى غرب در قفقاز جنوبى و…. رسالة التقريب
العدد37, ربيع1424هـ/2003م
المجتمع الانساني في القرآن الكريم; المصلحة الاسلامية ووحدة المسلمين في منهج الامام علي(ع); دور الازهر في حركة التقريب بين المذاهب الاسلامية و…. طلوع
سال2, شماره 5, بهار82
بررسى و نقد ديدگاه ها و روايات اهل سنّت درباره اولى الامر; سجده بر خاك از نگاه فريقين; درآمدى بر شناخت مشهورترين آثار ملل و نحل; كفائت در نكاح از منظر مذاهب اسلامى; گزارشى از مذاهب و فرق اسلامى كشور ساحل عاج و…. نامه فرهنگستان علوم
شماره 20, بهار82
دين و گفتگوى تمدن ها; خلاقيت در علم هنر; ويژگى ها و مبانى زيبايى در هنر اسلامى ايران; نگاهى به جايگاه علم زبان شناسى در ايران; محيط زيست طبيعى و توسعه جهانگردى پايدار و…. نامه مفيد
سال9, شماره 35, فروردين و ارديبهشت82
ملاحظاتى اساسى پيرامون كاربرد رياضيات در اقتصاد; مفهوم كنز از ديدگاه علم اقتصاد و انديشمندان اسلامى; مخاطرات اخلاقى و بازار بيمه; ماليات هاى حكومتى: مشروعيت يا عدم مشروعيت؟; عدالت اقتصادى از نظر هايك و اسلام; يك روش شناسى پيشنهادى براى اقتصاد سياسى اسلام و…. نداى اسلام
سال4, شماره 2 (پياپى14), تابستان82
تحقيقى پيرامون عصمت پيامبران; حقوق العباد; نقش اجتماعى زن در اسلام; آيا مسلمانان كتابخانه هاى مصر و ايران را آتش زدند؟ و…. نشريه دانشكده الهيات دانشگاه فردوسى مشهد
شماره 57, پاييز81
(ويژه نامه فقه و مبانى حقوق اسلامى)
گنج در آستين (بايسته هاى فقه پژوهى در دوران معاصر); فقه و چالش ميان تعليل و تعبّد; حكم انكار بعد از اقرار در فقه و حقوق اسلامى; بررسى فقهى و حقوقى جرم سبّ النبى; پيشنهاد در ادوار تحولات فقه اماميه; قاعده لاضرر واثرها فى العدميات و…. نقد و بررسى كتاب فرزان
شماره 4, مرداد82
اهميت اسناد تاريخى زرتشتيان كرمان; دمكراسى و آزادى; آخرين سخن نورمن ميلر; پوشش خبرى جنگ عراق; شعرهايى از هرمان هسه و…. مشكوة
شماره 78, بهار82
نگاهى به عرفان اسلامى با الهام از قرآن و عترت(ع); مطالعات اسلام در ايالات متحده آمريكا; حروف مقطعه در سرآغاز سوره ها و آراى دانشمندان درباره آن; زندگينامه آيةاللّه حاج شيخ هاشم قزوينى و…. معرفت
سال12, شماره6 (پياپى69), شهريور82
نظام تعليم و تربيت; الگوهاى تربيتى در قرآن; تربيت دينى; روش الگويى در تربيت اسلامى; تأثير بينش بر انگيزش بر تربيت دينى و اخلاقى; كاوشى درباره عوامل و ريشه هاى فقدان روح و معنويت در آموزش و پرورش مغرب زمين; دكارت و خود بنيادى انسان; تربيت جنسى; سير تكوينى انسان مدارى در فلسفه غرب و…. فرهنگ جهاد
سال8, شماره 3 (پياپى31), بهار82
پژوهشى در رنگ و پوشش هاى رنگى در اسلام; حكومت اسلامى از نگاه شهيد صدر; توبه بازگشتى عارفانه; فرهنگ خدمت و احسان; اسلام و غرب; جغرافياى تاريخى شهرهاى راه ابريشم و…. فقه اهل بيت(ع)
سال, شماره , 82
امام على(ع) و اصول قضاوت; كنترل جمعيت; عقد اختيار; مأخذشناسى تاريخ علم اصول; تأملى در ماده72 قانون مجازات اسلامى و…. فقه اهل البيت(ع)
السنة الثامنة, العدد الثلاثون, 1424هـ/2003م
حقيقة الاجارة ـ دراسة مقارنة على ضوء الفقه والقانون; القواعد الشرعية والقانونية والاخلاقية ـ دراسة مقارنة; مدخل إلى نظرية الاحتمال(2); الفقه الجزائي والسياسة الجنائية(1); طاقة النص بين الظهور والظاهرة; رسالة في صيغة التسليم في الصلاة النافلة; من فقهائنا ـ أبان بن تغلب الكوفي و….

نامه ها


سردبير گرامى فصلنامه وزين آينه پژوهش*
جناب آقاى مهدوى راد (دام عزّه)
سلام عليكم,
ضمن تجديد احترام و عرض خسته نباشيد, به استحضار آن جناب مى رساند, در شماره 79 آينه پژوهش, ويژه نامه كنگره انديشه هاى اخلاقى ـ عرفانى امام خمينى(ره) مقاله هايى با عناوين: معتمد الاصول, مناهج الاصول الى علم الاصول, فى موضوع علم الاصول, فى شرح حال العقود والإيقاعات, فى تداخل الاسباب, فى نقد قياس الاوامر التشريعية و قاعده من ملك شيئاً ملك الاقرار به, به چاپ رسيده است كه دفتر دانشنامه امام خمينى, به نويسنده مقاله هاى ياد شده, سفارش داده و پس از نگارش آنها, در گروه آثار و كليات دانشنامه, زحمات زيادى صرف به قالب آوردن آن شده است. به گونه اى كه مقاله هاى چاپ شده با آنچه نگارنده محترم نوشته, بسيار متفاوت است. نويسنده, بدون اطلاع و به رغم دريافت حق التحرير آنها, مقالات را در آن نشريه بدون هيچ اشاره اى به سابقه آن, به چاپ رسانده است. مراتب جهت اطلاع و اقدام مقتضى خدمت آن جناب اعلام مى گردد. لطفاً برابر مقررات در شماره بعدى موضوع را به گونه اى به اطلاع خوانندگان آن مجله وزين برسانيد. دفتر دانشنامه امام خمينى(ره)
مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره) ـ قم
2/6/82
* مقالات ياد شده همانند ديگر مقالات به دفتر مجله رسيد و پس از بررسى در هيئت تحريريه براى چاپ آماده شد; بدون اينكه هيچ گونه اطلاعى از سوابق مقالات و تعلق آنها به آن مؤسسه محترم داسته باشيم. مجله به صداقت مؤلفان تكيه مى كند و به نشر آثار و مقالات همت مى ورزد و اميدوار است, نويسندگان از اين گونه اقدام ها تن زنند و فضاى زيبا و شفاف علم و پژوهش را آلوده نسازند. دفتر مجله آينه پژوهش

اخبار

درگذشتگانآيةاللّه كرمى
فقيه معظم حضرت آيةاللّه آقاى حاج شيخ محمد كرمى حويزى, يكى از مراجع تقليد خوزستان و از مفاخر روحانيت شيعه و از علماى بزرگ اهواز به شمار مى رفت.
فقيد سعيد, در سال 1340ق (1300ش), در نجف اشرف, در بيت علم و تقوا و فضيلت زداه شد.
پدرش مرحوم آيةاللّه شيخ محمد طه حويزى (1317ـ 1388ق) ـ از علماى بزرگ خوزستان و از شاگردان محقق اصفهانى و نويسنده كتاب هاى فراوان در فقه و اصول و شعر و ادب ـ فرزند آيةاللّه شيخ نصرالله حويزى (1291ـ1346ق) ـ از شاگردان آخوند خراسانى, شيخ محمد طه نجف و ميرزا حسين خليلى تهرانى ـ فرزند علامه جليل شيخ حسين خفاجى حويزى (م1306ق) ـ از شاگردان فقيه بزرگ شيخ محمدحسين كاظمى ـ (ماضى النجف وحاضرها, ج2, ص188ـ 191), و مادرش صبيه آيةاللّه شيخ ابوالقاسم مامقانى ـ فرزند آيةاللّه العظمى شيخ محمدحسن مامقانى ـ بوده است.
معظم له, پس از دوران كودكى در دامان پاك پدر و مادرش باليد و با قرآن و ادبيات عرب و عجم آشنا شد و سپس به تحصيل علوم دينى روى آورد. نخست ادبيات و مقدمات علوم و سطوح را نزد پدرش, شيخ حسين زايردهام, و سيد محمد بغدادى آموخت و در سال 1360ق به قم مهاجرت كرد و در محضر درسى آيات عظام: سيد محمدتقى خوانسارى (اصول), سيد محمد حجت (فقه و اصول), سيد صدرالدين صدر (فقه), آيةاللّه العظمى بروجردى و امام خمينى (فلسفه) شركت كرد و مبانى علمى اش را استوار ساخت و همزمان به تدريس سطوح عاليه و تأليف و نظم اشعار شيواى عربى پرداخت و نامش در اواسط علمى طنين افكن شد. در سال 1385ق, در اثر بيمارى پدرش, به اهواز مراجعت كرد و به تبليغ و ترويج دين و فعاليت هاى علمى ود ينى و اجتماعى پرداخت. او بيش از 30سال, به تأليف و تدريس و اقامه جماعت و پاسخگويى به مؤمنان و مستمندان پرداخت و پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران, از سوى مردم خوزستان, براى نگارش قانون اساسى به عضويت مجلس خبرگان برگزيده شد.
تأليفات آن فقيه بزرگ, در رشته هاى گوناگون: فقه, اصول, تفسير, تاريخ, كلام, ادبيات, منطق, شعر, و اخلاق, عبارتند از:
1. التفسير لكتاب الله المنير (8ج)
2. القول الجامع فى تحرير فروع الشرايع (7ج)
3. اتحاف الطالب فى حلّ عقدة المكاسب (5ج)
4. الهداية الى توضيح الكفاية (5ج)
5. شرح الدروس الشرعيه از شهيد اول(8ج)
6. الوشاح على الشرح المختصر لتلخيص المفتاح (3ج) در علوم معانى و بيان و بديع, شرح تلخيص المفتاح قزوينى
7. نتايج الفِكَر فى شرح الباب الحادى عشر (4ج)
8. الحياة الروحية (4ج) تاريخ وقايع صدر اسلام و دوران اميرالمؤمنين
9. بحوث و آراء (6ج)
10. التقريب الى حواشى التهذيب, در علم منطق, شرح تهذيب المنطق تفتازانى
11. الاعمال الاربعة, در علم حساب و رياضيات
12. تخميس قصيده كوثريه سيد رضا هندى
13. عواطف ثائرة, ملحمة شعرية
14. نهج البلاغه فى معارفه و فنونه (3ج), شرح نهج البلاغه
15. قصص الانبياء (مخطوط)
16. ديوان اشعار (مخطوط)
17. ديوان الحقائق ومطلع الفجر الصادق, در اخلاق و اجتماع
آن فقيه بزرگ, در روز چهارشنبه 9بهمن ماه 1381ش (25 ذيقعده 1423ق), در 82سالگى در اهواز چشم از جهان فرو بست و خبر فوتش, موجى از غم و اندوه در استان خوزستان پديد آورد و پيكر پاكش, روز پنجشنبه با حضور ده ها هزار نفر از مردم استان خوزستان تشييع و پس از نماز آيةاللّه سيد محمدعلى جزايرى بر آن, در حرم مطهر جناب على بن مهزيار اهوازى به خاك سپرده و در غم فقدانش, پيامى از سوى مقام معظم رهبرى صادر شد. استاد امين عاملى
دانشمند بزرگ و مورخ سترگ لبنان, استاد سيد حسن امين حسينى عاملى, يكى از مفاخر تشيع در عصر كنونى به شمار مى رفت.
وى, در سال 1326ق, در دمشق در بيت علم و تقوا و فضيلت زاده شد. پدرش, پيشواى شيعيان لبنان مصلح و فقيه بزرگ شيعه آيةاللّه العظمى سيد محسن امين عاملى (1283ـ1371ق) صاحب موسوعه عظيم (اعيان الشيعه) بود. او در دامان پدر بزرگوارش باليد و پرورش يافت و از دانشگاه دمشق, ليسانس حقوق دريافت كرد و همزمان, ادبيات و علوم اسلامى را از والدش فراگرفت. سپس به عراق مهاجرت كرد و زمانى چند در دبيرستان هاى حلّه و سپس در مركز تربيت معلم و دانشگاه بغداد به تدريس پرداخت و از آن پس, به لبنان بازگشت و مدتى به قضاوت, اشتغال داشت و از آن, انصراف جُسته و به تأليف و تصنيف روى آورد. او يكى از مورخان و اديبان بزرگ جهان عرب به شمار بود و در اكثر روزنامه ها و مجلات عربى, مقالات و اشعار گوناگون به چاپ رسانيد. آثار رجالى و تاريخى وى, در شمار ماندگارترين كتب شيعه خواهد بود. برخى از آنان عبارتند از:
1. مستدركات اعيان الشيعة (10ج)
2. الموسوعة الاسلامية الشيعية(6ج)
3. الغزو المغولى
4. صلاح الدين الايوبى بين العباسيين والفاطميين والصليبيين
5. الاسماعيليون والمغول ونصيرالدين الطوسى
6. ثورات فى الاسلام
7. قيم خالدة فى التاريخ والادب
8. الذكريات
9. من بلد الى بلد
10. السيرتان النبوية والامامية
11. الوطن الاسلامى
12. اثر الشيخ المفيد فى بلاد الشام
13. على الدروبى الغربية: رحلات فى اوربا و اميركا
14. على الدروب الشرقية: رحلات فى العراق وتركيا وايران
15. على دروب الباكستان
16. دراسات ادبية
17. حنين: ديوان شعر
(پنج كتاب اخير, به چاپ نرسيده است)
آن دانشمند خدمتگذار دين و مذهب, در تاريخ سه شنبه 8شعبان المعظم 1423ق (23مهرماه 1381ش) در 97سالگى بدرود حيات گفت و پيكر پاكش پس از تشييع باشكوه و نماز حجةالاسلام والمسلمين شيخ عبدالامير قَبَلان در بيروت به خاك سپرده شد و در غم فقدانش, پيام تسليتى از سوى مقام معظم رهبرى صادر گرديد. حجةالاسلام وائلى
خطيب شهير عرب, اديب علامه حجةالاسلام والمسلمين دكتر شيخ احمد وائلى, يكى از شاعران و خطيبان مشهور جهان عرب به شمار بود. فقيد سعيد در 17ربيع الاول 1342ق در نجف اشرف, در خانه مرحوم شيخ حسّون ليثى وائلى ـ از خطباى نجف ـ به دنيا آمد و پس از فراگيرى ادبيات, براى آموختن سطوح به (منتدى النشر) رفت و نزد اساتيدى چون: سيد محمدتقى حكيم, شيخ محمدحسين مظفر, شيخ محمدرضا مظفر, شيخ محمدتقى ايروانى, شيخ هادى قرشى, شيخ على سماكه, شيخ على ثامر و شيخ حسين زايردهام سطوح عاليه را آموخت و در حكمت و فلسفه بر شيخ على كاشف الغطاء و در فنّ منبر و خطابه هم نزد سيد باقر سليمون تتلمذ كرد. سپس به (كلية الفقه) رفت و پس از فراغت از تحصيل در آن, به بغداد رفت و در سال 1389ق از دانشگاه بغداد, فوق ليسانس دريافت كرد و پس از آن, به قاهره رفت و از دانشگاه قاهره در سال 1392ق, به اخذ دكترا نائل آمد. سپس به عراق بازگشت و تبليغ دينى خود را از طريق وعظ و خطابه آغاز كرد. او در اين زمان يكى از خطباى مشهور عراق بود و نامش در ميادين شعر و ادب و مواقف نظم و انشاء و خطابه در جهان عرب, طنين افكن بود و علاوه بر آن, مجالس متعدد در مباحث عقائد و تاريخ و حديث و فقه و تفسير داشت و اشعارش در مجلات عربى به چاپ مى رسيد.
از تأليفات اوست:
1. نحو تفسير علمى للقرآن
2. من فقه الجنس فى قنواته المذهبيه
3. ديوان شعر (2ج)
4. احكام السجون فى الشريعة والقانون, به فارسى ترجمه شده است
5. استغلال الاجير وموقف الاسلام منه
6. هوية التشيع
7. الاوليات فى حياة الامام على(ع)
8. حماية الحيوان فى الشريعة الاسلامية
9. الخلفية الحضارية لموقع النجف قبل الاسلام
10. منتجع الغيث فى الصحابة من بنى ليث
وى, پس از عمرى خدمت به دين, در 82سالگى در روز چهارشنبه 17 جمادى الاول 1424ق بدرود حيات گفت. حجةالاسلام حكمى
عالم جليل حضرت مستطاب حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد مرتضى موسوى حكمى دزفولى, يكى از علما و ائمه جماعات تهران (و داماد آيةاللّه العظمى خويى) بود.
فقيد سعيد, در سال 1346ق در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش آيةاللّه سيد محمدحسين دزفولى (1300ـ 1362ق) يكى از علما و فضلاى نجف و از شاگردان آيات عظام: ميرزاى نائينى و آقا ضياء عراقى به شمار مى رفت.
وى, تحصيل علوم دينى خويش را از كلية الفقه آغاز كرد و از آن فارغ التحصيل شد و به شعر و ادب و نگارش مقالات متعدد, در كنار تحصيل خويش در محضر ابوالزوجه گرامى اش: آيةاللّه خويى روى آورد و اداره مجله (النشاط الثقافى) را در سال 1377ق, بر عهده گرفت و در آن مقالاتى, در كمال اتقان و استوارى قلم نگاشت. او پس از ساليانى چند به تهران آمد و در مسجد (رضوان الله) به امامت جماعت و ارشاد مؤمنين و تعظيم شعائر دينى اشتغال ورزيد.
او مشاور عالى (مركز رسيدگى به امور مساجد) بود و مقالات متعدد در مجله (مسجد) نگاشت. او, قلمى قوى و نثرى استوار و اخلاقى خوش و سيمايى جذاب و گيرا داشت.
آثار وى عبارتند از:
1. الادب النجفى المعاصر
2. الحركة الجوهرية عند صدرالمتألهين
3. مقدمه بر كتاب هاى آيةاللّه خويى
4. مجموعه مقالات عربى
5. مجموعه مقالات فارسى
6. تقريرات درس اساتيد
سرانجام, در تاريخ دوشنبه 16تيرماه 1382ش (7جمادى الاول 1424ق) در 78سالگى بدرود حيات گفت و در روز سه شنبه پس از تشييع, در قبرستان شيخان قم به خاك سپرده شد. بانو ايروانى
عالمه فاضله مرحومه بانو فاطمه ايروانى, يكى از مؤلفين و مدرسين علوم اسلامى براى خواهران در حوزه علميه قم بود. آن فقيده سعيده در سال 1295ش, در تهران, در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش دانشمند بزرگوار, مفسّر قرآن مرحوم حاج آقا مصطفى ايروانى (1268ـ 1334ش), از مردان نامى تهران و نويسنده تأليفاتى در تفسير قرآن, اخلاق, و حديث (ترجمه كلمات قصار اميرالمؤمنين به سه زبان زنده) و از بنيانگذاران جامعه تعليمات اسلامى بود و به زبان هاى مختلف, تسلط داشت. بانو ايروانى, پس از تحصيلات جديد و فراگيرى زبان فرانسه, تحصيلات علوم دينى را نزد همسرش مرحوم آيةاللّه حاج شيخ محمدرضا فقيه حبيبى آغاز كرد و با پشتكار فراوان توانست در زمره شاگردان برجسته آن بزرگوار قرار گيرد. آن مرحومه علاوه بر تأليف و تدريس, به تهجد و نماز شب اهتمام داشت و خواندن روزانه قرآن كريم را از ياد نمى برد و هماره به سير و سلوك و تهذيب نفس مى پرداخت. وى, تا پيش از بيمارى و كهولت سن, به تدريس شرح لمعه و رسائل اشتغال داشت و پس از آن, همه وقتش را به ذكر و ادعيه و مطالعه مى گذرانيد.
برخى از آثارش عبارتند از:
1. انوار فقه ـ شرح فارسى شرح لمعه (30جلد), جلد اول آن به چاپ رسيده است.
2. شرح فارسى رسائل
3. شرح فارسى مكاسب
4. تفسير برخى از سوره هاى قرآن
5. مباحث اخلاقى
آن بانوى فرهيخته و دانشمند, در 86سالگى, در آخرين روز ماه مبارك رمضان 1423ق (پنجشنبه 14آذر 1381ش) چشم از جهان فرو بَست. آيةاللّه روحانى رانكوهى
مرحوم آيةاللّه حاج سيد ضياءالدين روحانى رانكوهى, يكى از علماى بزرگ شهرستان رودسر به شمار بود.
فقيد سعيد در سال 1311ش (1351ق) در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم آيةاللّه حاج سيد محمدهادى روحانى, از شاگردان آيةاللّه حاج شيخ عبدالكريم حايرى و از علماى مهم رودسر بود و نسب ايشان به سيد ابوجعفر الثائر بالله علوى مى رسيد. او در سال 1325ش به حوزه علميه قم آمد و سطوح عاليه را از محضر حضرات آيات: سلطانى طباطبايى, شهيد صدوقى و جعفر سبحانى آموخت و پس از آن به درس هاى خارج آيات عظام: بروجردى, سيد احمد خوانسارى, محقق داماد, گلپايگانى, امام خمينى, شريعتمدارى, منتظرى, آملى و نجفى مرعشى حاضر شد و بهره فراوانى از فقه و اصول برد. پس از وفات آيةاللّه بروجردى (1340ش) به نجف اشرف مهاجرت كرد و در درس هاى آيات عظام: خويى, شاهرودى و سيد عبدالهادى شيرازى حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت. در سال 1342ش به زادگاهش بازگشت و به دنبال اصرار بسيار مردم شهرش, و مصادف شدن با درگذشت پدرش, در آنجا ماندگار شد و به فعاليت هاى دينى و علمى و تبليغى فراوان پرداخت. تبليغ, تأليف, تدريس, مبارزه با فرقه ضاله و چپى ها و توده اى ها از كارهاى وى بود. او از آيات عظام: سيد محمود شاهرودى و ميرزا هاشم آملى اجازه اجتهاد و از آيات عظام: امام خمينى, گلپايگانى, ميلانى, حكيم و خويى اجازه تصدى امور حسبيه داشت. او در قم از بنيانگذاران مجله (مكتب تشيع) و همكاران مجله (مكتب اسلام) بود و مقالات فراوان در آنها نگاشت. در زادگاهش, در تأسيس و تجديد بناى مساجدى چند و دارالقرآن ولى عصر(عج) شركت داشت.
تأليفات چاپى اش عبارتند از:
1. اسلام و مسيحيت (ترجمه, از سيد قطب)
2. فرويد و فرويديسم (ترجمه, از سيد قطب)
3. فريب خوردگان: مزدوران استعمار در لباس مذهب
4. معجزه جاويدان (درباره اعجاز علمى قرآن)
5 . مجموعه مقالات در مجلاتِ مكتب اسلام و مكتب تشيع.
و كتاب هاى غيرچاپى وى هم عبارتند از:
6. ترجمه (على وليد الكعبة), از علامه اردوبادى.
7. چهار بانوى بزرگ
8. ديوان اشعار و مراثى
9. تاريخ ائمه اطهار
10. اصول اعتقادات
11. امامت و ولايت
12. كتاب القضاء
13. تقريرات درس اساتيد قم و نجف
14. تفسير بعضى از سوره هاى قرآن
آن عالم بزرگ, سرانجام در 70سالگى در روز چهارشنبه 28فروردين 1381ش (4صفرالخير 1423ق) در زادگاهش درگذشت و پس از تشييع باشكوه و نماز فرزندش بر او, در آستانه مباركه جدّش: امامزاده سيد ابوجعفر ابيض در قريه ميانده چابكسر, مدفون شد. ناصرالدين انصارى قمى استاد دكتر على فاضل
در خانواده مطبوعاتى ما كمتر پيش مى آيد كه كتاب پژوهشگرى در مجله اى مورد نقد و بررسى قرار گيرد ـ البته نقد به معناى درست كلمه, كه شامل برنمودن نقاط مثبت و احياناً كاستى هاى كتاب باشد ـ و چندى بعد ببينيم كه دسته اى گُل به همراه لوحه اى مزين به خطى زيبا, به دفتر مجله ارسال شود و از گردانندگان مجله و نويسنده مقاله انتقادى به نيكى تقدير و تشكر شود.
اما اين برخورد زيبا و درس آموز, براى ما در همين مجله اتفاق افتاد و آن مدرّس اخلاق كسى نبود جز حضرت استاد دكتر على فاضل, كه اينك مع الاسف قلم به يادبود خاطره هاى نيك و آثار به ياد ماندنى او, مى گريانيم.
استاد على فاضل كه در دو دهه پس از انقلاب, ايام بازنشستگى خود را سپرى مى كرد و آرام و با نشاط, به تكميل و پى گيرى پژوهش هاى خود در باب عرفان اسلامى مى پرداخت, از معدود بازماندگان اديبان فرهيخته خراسان بود كه افزون بر تحصيلات دينى و اسلامى در حوزه علميه مشهد ـ به ويژه كه پدرش خود از مشاهير علماى مشهد به شمار مى رفت ـ در تهران نيز سال ها محضر استادان بزرگوارى همچون بديع الزمان فروزانفر, كاظم عصار, فاضل تونى, بديع الزمانيِ كردستانى, پورداوود, جلال الدين همايى, خانلرى و… را درك كرده بود.
علاقه او به مباحث و معارف اسلامى سبب شد كه بيشتر مطالعات و پژوهش هايش در زمينه ادب و عرفان اسلامى به ويژه احياء آثار شيخ الاسلام جام, شيخ احمد جام وامقى متمركز سازد.
دكتر فاضل افزون بر تدريس و پژوهش, ساليان دراز مديريت گروه ادبيات دانشكده ادبيات و علوم انسانى را در دانشگاه ملى (شهيد بهشتى كنونى) بر عهده داشت و بخش هايى از عمرش را نيز با سمت مديركل دبيرخانه شوراى عالى فرهنگ, مدير كل دفتر وزارتى فرهنگ, معاونت وزارت فرهنگ (در دوران وزارت دكتر پرويز ناتل خانلرى) و معاونت بنياد فرهنگ ايران, به فرهنگ و ادب اين مرز و بوم خدمت كرد.
برخى از آثار چاپ شده مرحوم استاد فاضل, عبارت است از:
1. تصحيح و توضيح اُنس التائبين, اثر شيخ احمد جام (كه در سال هاى 1450 و نيز 1369 عنوان كتاب سال را به خود اختصاص داد); ر.ك: آينه پژوهش)
2. تصحيح و توضيح (مفتاح النجاة) احمد جام نامقى, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, 1373.
3. شرح احوال و نقد و تحليل آثار احمد جام, انتشارات توس, 1373 (ر.ك: آينه پژوهش, سال6, شماره31, ص91 و شماره35, ص57)
4. منتخب سراج السائرين احمد جام, انتشارات آستان قدس رضوى, 1368.
5. از جامِ شيخ جام (گزيده آثار شيخ جام) انتشارات سخن, 1376.
برخى از آثار در دست چاپ استاد كه متأسفانه به رغم تلاش هاى پى گير وى, مجال ديدار اين آثار را نيافت, عبارتند از:
1. ديوان اشعار احمد جام
2. بهار الحقيقه اثر شيخ احمد جام
3. كارنامه احمد جام نامقى
چنين بود كه استاد سراسر عمر پژوهشى خود را صرف احياء و عرضه آثار شيخ احمد جام كرد و نام خويش را به نام پر بركت آن شيخ پاكدامن, پيوند زد.
درگذشت اسف انگيز و جبران ناپذير استاد على فاضل را به جامعه ادب و فرهنگ تسليت مى گوييم. محمّدرضا موحّدىفرهنگىگزارش دومين نشست هم انديشى واحد پژوهشى اصطلاح نامه علوم اسلامى
واحد اصطلاح نامه علوم اسلامى اين نشست را در روز 25/2/82 با حضور اساتيد و پژوهشگران مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى در سالن اجتماعات مركز برگزار كرد.
هدف از آن, تبيين جايگاه اصطلاح نامه در ارزيابى مفهومى و اهميت آن در نظام اطلاع رسانى بود كه در ساعت 30/10 روز پنج شنبه با تلاوت آياتى چند از كلام الله مجيد آغاز شد.
نخستين سخنران جناب حجةالاسلام آقاى سبحانى مدير محترم مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم بود كه درباره جايگاه اصطلاح نامه در نظام اطلاع رسانى و اهميت آن سخن گفت.
ايشان تدوين اصطلاح نامه در سطح حوزه علميه را كارى نو قلمداد كرده و اين واحد را آغازگر و تداوم بخش آن برشمرد و افزود پژوهشگران اين بخش, گام مؤثرى را براى تدوين اوليه اصطلاح نامه برداشتند و براى هموار كردن اين راه از بسيارى از خواسته هاى شخصى خود گذشتند و خودشان را وقف اين كار كردند; ولى اين گام اول بود, بايد براى پيشرفت اصطلاح نامه گام هاى بعدى را برداشت.
اولين گام براى نخبگان و اهل فضل, فرهنگ سازى براى اصطلاح نامه است و بايد بدانند كه اين گونه نشست ها و گفت وگوها مى تواند مقدمه آن باشد.
گام دوم اين كه مجموعه مراكز تحقيقاتى مهم حوزه و ساير مراكز تحقيقاتى را به همكارى بطلبيم تا اين اصطلاح نامه در عرصه هاى مختلف اطلاع رسانى جاى خود را باز كند.
اگر اصطلاح نامه در درون متون اصلى ما با نظام نمايه ها پيوند بخورد و به يك شبه اطلاع رسانى تبديل شود, آن گاه مى توان گفت اين محصول به نقطه اثرگذارى و بهره ورى نزديك شده است.
دومين سخنران, آقاى دكتر عباس حرى بود كه درباره جايگاه اصطلاح نامه در ارزيابى مفهومى, مطالبى را ايراد كردند و ضمن بيان تاريخچه اصطلاح نامه و تعريف آن و موضوعاتى همانند تفاوت اصطلاح نامه با سرعنوان موضوعى , واژه نامه و لغت نامه, همچنين جايگاه اصطلاح نامه در نظام اطلاع رسانى (ذخيره و بازيابى اطلاعات) و مباحثى همانند نمايش الفبايى, نظام يافته و سلسله مراتبى در اصطلاح نامه, به كاربرد اصطلاح نامه اشاره كرد كه يكى از آنها متجلى كردن ميزان كارايى يك رشته علمى است در حوزه معرفتى, براساس ضوابطى كه براى هر اصطلاح نامه تعريف مى شود و مى توان ميزان قوت و ضعف يك رشته را تعريف كرد.
يكى ديگر از مهم ترين كاربردهاى اصطلاح نامه عرصه نمايه سازى است كه به عنوان زبان كنترل شده مورد استفاده نمايه سازان قرار مى گيرد; در چنين صورتى اين سؤال پيش مى آيد كه چه رابطه اى ميان اصطلاح نامه و نمايه سازى وجود دارد. و زمانى كه نمايه ساز مى خواهد تعيين اصطلاح كند و بداند چه سطح و لايه اى از يك اصطلاح را بايد در يك مدرك انتخاب نمايد, راهى ندارد جز اين كه به اصطلاح نامه مراجعه كند; چون وى نمى تواند اجتهاد كند و به تنهايى تصميم بگيرد و يك نفر نيست; بلكه ممكن است ده ها نفر در ده ها نقطه در حال انجام دادن اين كار باشند; پس بايد سياست و زبان واحدى بر آن حاكم باشد كه رابطه و زبان را اصطلاح نامه تعريف مى كند.
در پايان ايشان به اين نكته اشاره كردند كه اصطلاح نامه تا چه اندازه مى تواند به نمايه سازى كمك كند و يا كجا قادر نيست; يعنى ظرفيت ها و توانايى هايش را بايد بشناسيم.
سرانجام, بخشى از تقديرنامه (كمسيون ملى تربيتى, علمى, و فرهنگى ملل متحد (يونسكو) در ايران) قرائت شد كه در سال 1379 از مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى تقدير به عمل آمده بود.
در بخشى از آن آمده است: (…خوشبختانه اصطلاح نامه هاى تدوين شده توسط مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى نسبت به ساير اصطلاح نامه ها از نظر ساختار محكم تر و از نظر تخصصى هم قوى تر و علمى تر است و مى توان آن را در شمار نخستين آثار مطلوب در اين حوزه تلقى كرد و…).
سپس دكتر حرى به سؤالهايى كه محققان و پژوهشگران كردند پاسخ گفت. آنگاه به تعدادى از محققان كه مقالاتشان در اين زمينه برتر شناخته شده بود, جوايزى به همراه لوح تقدير اهدا گرديد. سعيد نخعى
واحد اصطلاح نامه علوم اسلامى