کتاب ابوالفتوح رازی

كاذبى است كه در آن ايام يعنى در اوايل عهد صفويه به تصريح ملا احمد اردبيلى در حديقة الشيعة ، چنان كه گذشت ، مابين عوام اصفهان منتشر بوده كه قبر ابوالفتوح عجلى شافعى را كه در اصفهان است با قبر سمّى او ابوالفتوح رازى شيعى امامى عمدا يا سهوا اشتباه كرده بوده اند و به اين بهانه چون قريب العهد به مذهب اهل سنت و جماعت بوده زيارت پيران قديم خويش را از دست نمى داده اند .
مزار ابوالفتوح پس از آن كه بناى آستان حضرت عبدالعظيم حسنى عليه السلام به كمال رسيده و به شكلى دلپذير درآمده، در دل مقبره اى واقع شده كه در پى عملياتى شدن طرح توسعه آن آستان به رواقى به نام ابوالفتوح رازى بدل گرديد. در مقبره ابوالفتوح (رواق فعلى) تنى چند از مشاهير مدفون شده اند كه اسامى آنها عبارت است از:
۱ . ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانى (م۱۲۱۵ق) صاحب منشأت و از رجال بزرگ عصر قاجار، وزير عباس ميرزا و وليعهد محمدشاه.
۲ . ميرزا على فرزند ابوالقاسم قائم مقام فراهانى.
۳ . ميرزا على اكبر فرزند ابوالقاسم.
۴ . ميرزا محمد فرزند ابوالقاسم.
۵ . ميرزا ابوالحسن فرزند ابوالقاسم.
۶ . مقبره معروف به دراويش، شامل چند تن از دراويش و صوفيه.
۷ . شيخ محمدرضا خاتمى بروجردى.
۸ . حاج ميرزا ابوالفضل كلانترى تهرانى (م۱۳۱۶ق)، صاحب شفاءالصدور و شرح زيارة العاشور.
۹ . حاج ميرزا ابوالقاسم كلانترى (م۱۲۹۲ق) كتاب مطارح الانظار.

۱۰ . علامه محمد قزوينى، استاد دانشگاه تهران، نويسنده و مؤلف معاصر(م۱۳۲۸ش).
۱۱ . علامه سيد محمد فرزان، استاد دانشگاه تهران، نويسنده.
۱۲ . عباس اقبال آشتيانى، استاد دانشگاه تهران، نويسنده (م۱۳۳۴ش).
۱۳ . ميرزا محمد بوذرى طالقانى (م۱۳۱۳ش).
۱۴ . سيد مصطفى كاشانى فرزند ابوالقاسم.
۱۵ . همسر مرحوم ابوالقاسم كاشانى.
۱۶ . ميرزا محمدعلى شاه آبادى، استاد حضرت امام خمينى قدس سره (۱۲۹۲ ـ ۱۳۶۹ق)، صاحب تأليفات فراوان در فقه و عرفان.
۱۷ . ميرزا محمد ثقفى تهرانى (۱۳۱۳ق ـ ۱۳۶۴ش)، پدر همسر امام خمينى قدس سره، صاحب تفسير روان جاويد.
۱۸ . حاجيه خازن الملوك ثقفى (م۱۳۵۹ش)، مادر همسر امام خمينى قدس سره.
۱۹ . شيخ محمود تحريرى.
۲۰ . ميرزا سيد جعفر حائرى شيرازى.
۲۱ . سيد مهدى معتمدالتوليه، از متوليان آستان.
۲۲ . سيد ابوالقاسم عصار، فقيه و عارف معاصر.
۲۳ . سيد محمدكاظم عصار.
۲۴ . ميرزا حبيب قاآنى شيرازى، شاعر شهير قرن سيزدهم (م۱۲۷۰ق).
۲۵ . حاج سيد ميرزا جعفر شيرازى.
۲۶ . سيد صدرالدين جزايرى.
۲۷ . سيد محمد حسن جزايرى.
۲۸ . ميرزا محمدعلى شوشترى جزايرى (م۱۳۰۶ق).

۲۹ . حسينعلى موثق السلطان.
۳۰ . محمدصادق رأفت.
۳۱ . سيد محمدرضا شمس الادباء.
۳۲ . سيد محمدهادى روح الامين.
۳۳ . على نورالحكماء.
۳۴ . عمادالدين سبزوارى.
۳۵ . معاون الدوله.
۳۶ . حاج شيخ عبداللّه حائرى.
۳۷ . حاج ملاعلى بيدختى.
۳۸ . سيد عبدالحسين اعتمادالتوليه.
۳۹ . رضاقلى خان سراج الملك.
۴۰ . اسداللّه معين الحكماء.
۴۱ . جلال الدين محدث ارموى، محقق و نويسنده معاصر.

فصل هفتم

برگ هايى از تفسير ابوالفتوح

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

در اين فصل، حكاياتى خواندنى از تفسير ابوالفتوح رازى كه مفسر، در ضمن تفسير برخى از آيات قرآن كريم آورده است، نقل مى شود.

آبروى سائل را نبريد

در خبر است كه يكى از اعرابى آمد تا بر اميرالمؤمنين عليه السلام سؤال كند. اميرالمؤمنين گفت : يا اعرابى، چيزى دانى نوشتن؟ گفت : آرى! گفت : اُكْتُبْ حاجَتَكَ عَلى الاَرْضِ لَئِلا ذُلَّ السُؤالِ في وَجْهِكَ ؛ حاجت خود را بر زمين بنويس به چيزى و سؤال مكن تا مرا ذُلّ سؤال در روى تو نبايد ديدن، و هر عطا كه از پس سؤال بود، به بهاى آبروى سائل بر نيايد.[1]

آداب سؤال كردن

عبداللّه مسعود روايت كرد از رسول صلى الله عليه و آله كه او گفت : السّلامُ مِنْ اَسْماءِ اللّه تعالى فَاَفْشُوهُ بَيْنَكُم، فَاِنَّ الرَّجُلَ المُسلِمَ اِذَا مَرَّ بِقَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَيهِم فَرَدُّوا عَلَيهِ كَاَنَّ لَهُ عَلَيهِم فَضْلُ دَرَجَةٍ بِذِكرِهِ اِيَّاهُم بِالسَّلامِ، فَاِنْ لَمْ يَرُودّوا عَلَيه، رَدَّ عَلَيه مَنْ هُوَ خَيرٌ مِنْهُم وَاَطيَبُ؛گفت : سلام نامى است از نام هاى خداى تعالى، فاش داريد ميان شما كه مرد مسلمان چون به قومى بگذرد بر ايشان سلام كند، و ايشان جواب دهند او را بر ايشان فضل درجه باشد به آن كه سلام كرده باشد بر ايشان. اگر ايشان جواب ندهند او را،

[1]روض الجنان، ج ۲، ص ۳۲۲.

[جواب دهد او را ]آن كه از ايشان به باشد و پاكيزه تر، يعنى فرشتگان.
ابوهريره روايت كرد از رسول صلى الله عليه و آله كه گفت : چون يكى از شما به اهل مجلسى رسد، بايد تا سلام كند بر ايشان، اگر خواهد كه بنشيند، چون خواهد تا برود نيز سلام كند كه آن اوّل اولى تر نيست از اين آخر، رسول صلى الله عليه و آله گفت : [اَفْشُوا السَّلامَ تَسْلَمُوا؛ سلام فاش كنى تا سلامت يابى، و هم چنين گفت] : اَفْشُوا السَّلام وَاَطْعِمُوا الطّعامَ وَصِلُوا الاَرْحامَ وَصَلُّوا بِاللَيْلِ وَالنّاسُ نيامٌ تَدْخُلُوا الجَنَّةَ بِسَلامٍ؛ گفت : سلام فاش دارى و طعام بدهى و رحم بپيوندى، و به شب نماز كنى و مردم خفته تا به بهشت روى به سلامت. و در خبر است : ميان آن كه سلام كند [و يكى آن كه را جواب دهد]، براى آن كه او ابتدا كند و اختيار آن كند كه سلام كند بر مسلمانى. و رسول صلى الله عليه و آلهگفت : السّلامُ تَحيَّةٌ لِمِلَّتِنا وَاَمانٌ لِذِمَّتِنا؛ سلام تحيّت ملت ماست و امان ذمّت ماست. از اين جا گفت عليه السلام كه: السَّلامُ لِلرّاكِبِ عَلَى الرّاجِلِ وَللْقائِمِ عَلَى القاعِدِ؛ گفت : سلام سوار را بايد كردن بر پياده و ايستاده بر نشسته، براى آن كه سلام سلامت نهادند، و از روى ظاهر ايستاده با سلامت تر است از نشسته و سوار از پياده، ايشان از اينان خايف اند، اينان سلام گويند تا ايشان را امان حاصل شود.
بعضى دگر گفتند : چون در خانه شوى بر اهل خانه خود سلام كنى و بر عمال خود و اين قوم جابر بن عبداللّه انصارى و... از عبداللّه عبّاس، گفت : اگر در سراى كس نباشد بگويد : السّلامُ علَينا مِن رّبِّنا، السّلام عَلَينا وَعَلى عِبادِ اللّه الصّالحين، السَّلامُ عَلَى اَهْلِ البيتِ وَرَحْمَةُ اللّه ِ.
انس مالك گويد كه : من خدمت رسول كردم مدتى، هرگز مرا نگفت در كارى كه كردم كه : چرا كردى؟ و اگر چيزى بشكستم، نگفت : چرا شكستى، روزى آب بر دست او مى ريختم، مرا گفت : تو را سه خصلت بياموزم كه به آن منتفع شوى؟ گفتم : بِاَبى اَنْتَ واُمّى يا رسولَ اللّه ! گفت : هركس را كه بينى از امت من بر او سلام كن

تا عمرت دراز شود، و چون در خانه خود شوى سلام كن، بر اهل خانه خويش تا خير خانه ات بسيار شود. و نماز سنّت به جاى آر.[1]

ف آزمايش

[بعد از آن كه خداى متعال به دعاى حضرت داود و صالحان بنى اسرائيل طاعون را از مردم گناهكار بيت المقدس برداشت، جبرئيل آمد و گفت : به اين بندگان بگو كه در لشكر بيفزايند و بر اين صعيد مسجدى بنا كنند.] چون خواستند تا به بناى مسجد مشغول شوند، مردى صالح از بنى اسرائيل آمد درويش تا ايشان را امتحان كند. گفت : مرا در اين جا حقى است و ملكى و شما را حلال نباشد كه ملك من بى رضاى من به مسجد كنى. گفتند : يا هذا! در زمين بسيار كسان اند كه در اين جا حق است ايشان را و ايشان همه رِها كردند و به خداى بخشيدند تو نيز ببخش، گفت : نبخشم كه من محتاجم اگر خواهى از من بخرى و اگر نخواهى غصب كرده باشى بر من. بَرِ داود آمدند و او را خبر دادند. داود گفت : بروى رضاى او طلب كنى و بى رضاى او مِلك او به دست مگيرى. آمدند و قرار بها دادند چندان كه بها مى فزودند او مى گفت : ندهم و بيشتر بخواهم. به صد گوسپند بخواستند و به صد گاو كردند و به صد شتر كردند؛ رضا نداد، تا گفتند : هم چندان كه مساحت آن است بُستانى پر درختان زيتون بدهيم، هم رضا نداد، تا بهاى به جايى رسانيد كه گفتند : ديوارى گِرد اين جايگاه برآريم و پر از سيم كنيم و به تو دهيم. گفت : اكنون راضى شدم. چون بَديد كه ايشان دل بر آن راست كردند، گفت : نخواهم و به يك جو طمع نكنم و آن زمين خداى را دادم و غرض من امتحان شما بود تا شما در اين كار جدّ خواهى كردن يا نه!؟

[1]همان، ج ۱۴، ص ۱۸۴.