کتاب احادیث و قصص مثنوی

[مصطفى6را با خدا ميقاتهاست‌]

249-

«لا يَسَعْ فينا نَبىٌ مُرْسَلُ‌

وَ الْمَلَك وَ الرُّوحُ ايْضاً فَاعْقلُوا

اشاره است به حديث معروف:

لي مَعَ اللَّه وَقْتٌ لَا يَسَعُنى فيه مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبىٌّ مُرْسَلٌ‌[1].

[1] كه صوفيه به اين حديث استناد مى‌كنند و مؤلف اللؤلؤ المرصوع (ص 66) در باره آن گويد:

يَذْكُرُهُ الصُّوفيَةُ كَثيراً وَ لَمْ أَرَ مَنْ نَبَّهَ عَلَيْه وَ مَعْنَاهُ صَحيحٌ وَ فيه ايماءٌ الَى مَقَام الْاسْتغْرَاق بالِّلقَاء ليُعَبَّرَ عَنْهُ بالْمَحْو وَ الْفَناء.[2][ص 139 احاديث مثنوى‌]

[آرزوى مرگ كى دارد يهود]

250-

«گفت اگر رانند اين را بر زبان‌

يك يهودى خود نماند در جهان‌

اشاره است به روايت ذيل:

لَوْ تَمَنَّوْهُ يَوْمَ قَالَ لَهُمْ ذلكَ ما بَقيَ عَلى ظَهْر الْارْض يَهُوديٌ الَّا مَاتَ‌[3].

تفسير طبرى، ج 1، ص 320 (طبع مصر)

لَوْ تَمَنَّوُا الْمَوْتَ لَغَصَّ كُلُّ انْسَانٍ بريقه فَمَاتَ مَكَانَهُ وَ لَا يبْقَي (مَا بَقي- ظ) عَلَى الْارْض يَهُودىٌ‌[4].

[2] تفسير نيشابورى، طبع ايران، ج 1، ص 117، شرح خواجه ايّوب، لطائف معنوى، ص 64.

[ص 40 احاديث مثنوى‌]

______________________________ [1]

قال رسول الله6: لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُنِى فِيهِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِىٌّ مُرْسَلٌ‌

(1).

بحارالأنوار ج 79 ص 243 باب 2- علل الصلاة و نوافلها و سننها.

ابن عباس در حدبث معراج نقل مى‌كند:

... ثُمَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَ رَأَى مَا فِيهَا وَ سَمِعَ صَوْتاً «آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ» قَالَ: هؤُلَاءِ سَحَرَةُ فِرْعَونَ، وَ سَمِعَ «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ» قَالَ: هؤُلَاءِ الْحُجَّاجُ، وَ سَمِعَ التَّكْبِيرَ فَقَالَ: هؤُلَاءِ الْغُزَاةُ، وَ سَمِعَ التَّسْبِيحَ قَالَ: هؤُلَاءِ الْأَنْبِيَاءُ، فَلَمَّا بَلَغَ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى فَانْتَهَى إِلَى الْحُجُبِ فَقَالَ جَبْرَئِيلُ: تَقَدَّمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَيْسَ لِي أَنْ أَجُوزَ هَذَا الْمَكَانَ وَ لَو دَنَوتُ أَنْمُلَةً لَاحْتَرَقْتُ.

المناقب 1 178 فصل في معراجه6.

در كتاب شريف كافى ج 3 ص 482 ح 1 باب النوادر و در علل الشرائع ج 2 ص 312 باب 1- باب علل الوضوء حديثى بسيار زيبا نقل شده كه مطالب فوق از آن استفاده مى‌شود:

...

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ7: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا عَرَجَ بِنَبِيِّهِ6إِلَى سَمَاوَاتِهِ السَّبْعِ أَمَّا أُولَاهُنَّ فَبَارَكَ عَلَيْهِ وَ الثَّانِيَةَ عَلَّمَهُ فَرْضَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ مَحْمِلًا مِنْ نُورٍ فِيهِ أَرْبَعُونَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ النُّورِ كَانَتْ مُحْدِقَةً بِعَرْشِ اللَّهِ تَغْشَى أَبْصَارَ النَّاظِرِينَ أَمَّا وَاحِدٌ مِنْهَا فَأَصْفَرُ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ اصْفَرَّتِ الصُّفْرَةُ وَ وَاحِدٌ مِنْهَا أَحْمَرُ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ احْمَرَّتِ الْحُمْرَةُ وَ وَاحِدٌ مِنْهَا أَبْيَضُ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ ابْيَضَّ الْبَيَاضُ وَ الْبَاقِي عَلَى سَائِرِ عَدَدِ الْخَلْقِ مِنَ النُّورِ وَ الْأَلْوَانِ فِي ذَلِكَ الْمَحْمِلِ حَلَقٌ وَ سَلَاسِلُ مِنْ فِضَّةٍ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ فَنَفَرَتِ الْمَلَائِكَةُ إِلَى أَطْرَافِ السَّمَاءِ وَ خَرَّتْ سُجَّداً وَ قَالَتْ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ مَا أَشْبَهَ هَذَا النُّورَ بِنُورِ رَبِّنَا فَقَالَ جَبْرَئِيلُ7اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ فُتِحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ اجْتَمَعَتِ الْمَلَائِكَةُ فَسَلَّمَتْ عَلَى النَّبِيِّ6أَفْوَاجاً وَ قَالَتْ يَا مُحَمَّدُ كَيْفَ أَخُوكَ إِذَا نَزَلْتَ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ قَالَ النَّبِيُّ6أَ فَتَعْرِفُونَهُ قَالُوا وَ كَيْفَ لَا نَعْرِفُهُ وَ قَدْ أُخِذَ مِيثَاقُكَ وَ مِيثَاقُهُ مِنَّا وَ مِيثَاقُ شِيعَتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ عَلَيْنَا وَ إِنَّا لَنَتَصَفَّحُ وُجُوهَ شِيعَتِهِ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ خَمْساً يَعْنُونَ فِي كُلِّ وَقْتِ صَلَاةٍ وَ إِنَّا لَنُصَلِّي عَلَيْكَ وَ عَلَيْهِ قَالَ ثُمَّ زَادَنِي رَبِّي أَرْبَعِينَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ النُّورِ لَا يُشْبِهُ النُّورَ الْأَوَّلَ وَ زَادَنِي حَلَقاً وَ سَلَاسِلَ وَ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَلَمَّا قَرِبْتُ مِنْ بَابِ السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ نَفَرَتِ الْمَلَائِكَةُ إِلَى أَطْرَافِ السَّمَاءِ وَ خَرَّتْ سُجَّداً وَ قَالَتْ: سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ «مَا أَشْبَهَ هَذَا النُّورَ بِنُورِ رَبِّنَا» فَقَالَ جَبْرَئِيلُ7: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَاجْتَمَعَتِ الْمَلَائِكَةُ وَ قَالَتْ: يَا جَبْرَئِيلُ مَنْ هَذَا مَعَكَ؟ قَالَ: هَذَا مُحَمَّدٌ6قَالُوا: وَ قَدْ بُعِثَ قَالَ: نَعَمْ قَالَ النَّبِيُّ6: فَخَرَجُوا إِلَيَّ شِبْهَ الْمَعَانِيقِ فَسَلَّمُوا عَلَيَّ وَ قَالُوا: أَقْرِئْ أَخَاكَ السَّلَامَ قُلْتُ: أَ تَعْرِفُونَهُ؟! قَالُوا: وَ كَيْفَ لَا نَعْرِفُهُ وَ قَدْ أُخِذَ مِيثَاقُكَ وَ مِيثَاقُهُ وَ مِيثَاقُ شِيعَتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ عَلَيْنَا وَ إِنَّا لَنَتَصَفَّحُ وُجُوهَ شِيعَتِهِ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ خَمْساً يَعْنُونَ فِي كُلِّ وَقْتِ صَلَاةٍ قَالَ: ثُمَّ زَادَنِي رَبِّي أَرْبَعِينَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ النُّورِ لَا تُشْبِهُ الْأَنْوَارَ الْأُولَى ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَنَفَرَتِ الْمَلَائِكَةُ وَ خَرَّتْ.

علامه مجلسى رحمه الله در بحار الأنوار ج 18 ص 360 باب 3 بيانى در توضيح حديث فوق دارد و مى‌فرمايد:

و يؤيد المعنوية قول الملائكة ما أشبه هذا النور بنور ربنا و على تقدير أن يكون المراد الصورية فالمعنى ما أشبه هذا النور بنور خلقه الله في العرش و على التقديرين لما كان كلامهم و فعلهم موهما لنوع من التشبيه قال جبرئيل الله أكبر لنفي تلك المشابهة أي أكبر من أن يشبهه أحد أو يعرفه.

[2] بحار الأنوار ج 6 ص 124 ج 17 ص 168

[1]- مرا با خدا لحظه‌هايى است كه در آن هيچ فرشته مقرّب و پيامبر مرسلى نمى‌گنجد.

[2]- مؤلف كتاب اللؤلؤ المرصوع گفته است: صوفيّه حديثى را كه اشاره شد فراوان ذكر مى‌كنند ولى من نديده‌ام كه كسى آن را به عنوان حديث نقل كند. معنايش صحيح است و در آن اشاره‌اى است به مقام استغراق به ديدار حق كه از آن به مقام محو و فنا تعبير مى‌كند.

[3]- روزى كه( پيامبر- ص- به يهوديان) فرمود:( اگر راست مى‌گوييد آرزوى مرگ كنيد) اگر مرگ را آرزو مى‌كردند يك نفر يهودى زنده نمى‌ماند.

[4]- اگر( قوم يهود) آرزوى مرگ مى‌كردند قطعاً يك‌باره نفسشان بند مى‌آمد و در جا مى‌مردند و روى زمين حتى يك يهودى باقى نمى‌ماند.

[هست ملعون هادم بنيان حق‌]

251-

«تو نگاريده كف مَوْلاستى‌

آن حقّى كرده من نيستى‌

نقش حق را هم به امر حق شكن‌

بر زجاجه دوست سنگ دوست زن‌

مستفاد است از مضمون اين روايت:

مَنْ هَدَمَ بُنْيَانَ اللَّه فَهُوَ مَلْعُونٌ‌[1].

ربيع الابرار، باب الغزو و القتل، كنوز الحقائق، ص 120 با تقديم و تأخيرى در عبارت. [ص 40 احاديث مثنوى‌] پايان دفتر اول‌

[1]- كسى كه در صدد ويران كردن نهاد و فطرت الهى باشد از رحمت خدا دور مى‌شود.

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

(دفتر دوم)

[گر چه تنهايى حذر كن از بَدان‌]

252-

«خلوت از اغيار بايد نى ز يار

پوستين بهر دى آمد نى بهار

ظاهراً مستفاد است از مضمون حديث ذيل: [1]

الْوَحْدَةُ خَيْرٌ من جَليس السَّوْء و الْجَليسُ الصَّالحُ خَيْرٌ منَ الْوَحْدَة[1]،

جامع صغير، ج 2، ص 196، و كنوز الحقائق، ص 149 (به حذف جمله اول) احياء العلوم، ج 2، ص 120.

اتحاف السّادة المتّقين، ج 6، ص 203 بحثى درباره اين روايت و انتساب آن به حضرت رسول6و سلم دارد.

[ص 41 احاديث مثنوى‌]

[هست مؤمن بهر مؤمن آينه‌]

253-

«چون كه مؤمن آينه مؤمن بود

روى او ز آلودگى ايمن بود

يار، آيينه است جان را در حَزَن‌

در رخ آيينه اى جان دَم مزن‌

اشاره بدين حديث است: [2]

المُؤْمنُ مرْآةُ الْمُؤْمن‌[2].

[3] جامع صغير، ج 2، ص 183، كنوز الحقائق، ص 136

الْمُؤْمنُ مرْآةُ الْمُؤْمن و الْمُؤْمنُ اخُو الْمُؤْمن يَكُفُّ عَلَيْه ضَيْعَتَهُ وَ يَحُوطُهُ منْ وَرَائه‌[3].

جامع صغير، ج 2، ص 183.

الْمُؤْمنُ مرْآةُ اخيه الْمُؤْمن‌[4].

كنوز الحقائق، ص 136

______________________________ [1]

عَن النَّبيِّ6أَنَّهُ قَالَ: ... يَا أَبَا ذَر، الْجَليسُ الصَّالحُ خَيْرٌ منَ الْوَحْدَة، و الْوَحْدَةُ خَيْرٌ منَ الْجَليس السَّوْء

در سفارشات پيامبر اكرم6به ابوذر آمده است: اى ابوذر، زيستن با افراد خوب و صالح بهتر از تنها زيستن است و در مقايسه با داشتن همنشين بد تنها زيستن، بهتر است.

امالى شيخ طوسى ص 535 الباب 19 و مستدرك الوسائل ج 8 ص 338.

[2]

عَن النَّبيِّ6قَالَ: الْمُؤْمنُ مرْآةُ أَخيه يُميطُ عَنْهُ الْأَذَى.

وسائل الشيعة ج 12 ص 210 باب 122- باب وجوب أداء حق المؤمن و ... ح 16108 پيامبر اكرم6فرمودند: مؤمن آينه برادر مؤمن خويش است، و هر گونه آزار و ناشايستى را از او پاك مى‌سازد (دور مى‌كند).

عَنْ جَعْفَر بْن مُحَمَّدٍ عَنْ أَبيه عَنْ جَدِّه عَليِّ بْن الْحُسَيْن عَنْ أَبيه عَنْ عَليِّ بْن أَبي طَالبٍ:قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّه6: الْمُؤْمنُ مرْآةٌ لأَخيه الْمُؤْمن يَنْصَحُهُ إذَا غَابَ عَنْهُ وَ يَميطُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ إذَا شَهدَ وَ يُوَسِّعُ لَهُ في الْمَجْلس.

جعفريات ص 197 و مستدرك الوسائل ج 8 ص 320 باب 4.

امام صادق از پدر و اجداد خويش از رسول خدا6نقل مى‌كند كه فرمودند: مؤمن به منزله آينه است براى برادر مؤمن خويش، در نبودش خيرخواه اوست و در حضورش هر آنچه ناپسندش باشد از او دور سازد و جايش را مى‌گستراند (در مجالس احترامش را پاس مى‌دارد).

[3] بحارالأنوار ج 71 ص 270 باب 16

[1]- در مقايسه با داشتن همنشين بد تنها زيستن، خوب است همان طورى كه در مقايسه با داشتن همنشين خوب، تنها زيستن بد است.

[2]- مؤمن آينه مؤمن است.

[3]- مؤمن آينه مؤمن است، مؤمن برادر مؤمن است، با او معيشتش را سامان مى‌بخشد و در پناهش محفوظ مى‌ماند.

[4]- مؤمن براى برادر مؤمنش به منزله آينه است.

انَّ احَدَكُمْ مرْآةُ اخيه فَاذَا رَأَى به اذىً فَلْيُمطْهُ عَنْهُ‌[1].

جامع صغير، ج 1، ص 86 [ص 41 احاديث مثنوى‌]

[خواب عالم ذكر و بيدارى بُوَد]

254-

«خواب، بيدارى است چون با دانش است‌

واى بيدارى كه با نادان نشست!

مقتبس است از مضمون اين حديث [1]:

نَوْمُ الْعَالم عبَادَةٌ وَ نَفَسُهُ تَسْبيحٌ‌[2].

كنوز الحقائق، ص 140

نَوْمٌ عَلَى علْمٍ خَيْرٌ منْ صَلَاةٍ عَلَى جَهْلٍ‌[3].

جامع صغير، ج 2، ص 187، كنوز الحقائق، ص 140 [ص 42 احاديث مثنوى‌]

[حق جميلش دان و مشتاق جمال‌]

255-

«او جميل است و مُحبٌّ للْجَمال‌

كَى جوان نو گزيند پير زال‌

اشاره است بدين حديث [2]:

انَّ اللَّهَ جَميلٌ يُحبُّ الْجَمَالَ [3][4].

مسلم، ج 1، ص 65، جامع صغير، ج 1، ص 68، مستدرك حاكم، ج‌

______________________________ [1]

عَنْ رَسُولُ اللَّه6: ... يَا عَليُّ نَوْمُ الْعَالم أَفْضَلُ منْ عبَادَة الْعَابد يَا عَليُّ رَكْعَتَيْن يُصَلِّيهمَا الْعَالمُ أَفْضَلُ منْ أَلْف رَكْعَةٍ يُصَلِّيهَا الْعَابدُ

. من لا يحضره الفقيه ج 4 ص 365 باب النوادر.

از رسول خدا6نقل شده است كه به على7فرمودند: خواب دانشمند برتر از عبادت عابد است و دو ركعت نمازى كه شخص دانشمند بخواند بهتر از هزار ركعت نمازى است كه عابد بخواند.

[2]

عَنْ أَبي عَبْد اللَّه7قَالَ: قَالَ أَميرُ الْمُؤْمنينَ7: إنَّ اللَّهَ جَميلٌ يُحبُّ الْجَمَالَ وَ يُحبُّ أَنْ يَرَى أَثَرَ النِّعْمَة عَلَى عَبْده.

كافى ج 6 ص 438 باب التجمل و إظهار النعمة.

خداوند متعال زيباست و زيبايى را دوست دارد. و مى‌خواهد كه اثر نعمتش را در بنده‌اش ببيند

[3] مكارم الأخلاق ص 96

[1]- هر يك از شما براى ديگرى مانند آينه هستيد و از اين طريق بايد به شناسايى و رفع عيب و نقصهاى خود بپردازيد.

[2]- خواب عالم، عبادت و نفس كشيدنش( در خواب) تسبيح است.(: گفتن سبحان اللّه).

[3]- خوابِ عالِمانه، از نمازِ جاهلانه، بهتر است.

[4]- خدا، زيباست و زيبايى را دوست دارد.

1، ص 26، احياء العلوم، ج 4، ص 212، تلبيس ابليس، طبع مصر، ص 201، كنوز الحقائق، ص 25.

انَّ اللَّهَ تَعَالَى‌ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَ يُحِبُّ انْ يَرَى اثَرَ نِعْمَتِهِ عَلى‌ عَبْدِهِ وَ يُبْغِضُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ‌[1].

انَّ اللَّهَ تَعَالَى جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ سَخِىّ يُحِبُّ السَّخَاءَ نَظِيفٌ يُحِبُّ النِّظَافَةَ[2].

جامع صغير، ج 1، ص 68 [ص 42 احاديث مثنوى‌]

[يار بهر يار چون آيينه است‌]

256-

آينه جان نيست الّا روىِ يار

روى آن يارى كه باشد زان ديار

مستند آن در شماره «253» مذكور گرديد [1].

[رؤيت ماه و خليفه‌ى مسلمين‌]

257-

يك حكايت بشنو اى گوهر شناس‌

تا بدانى تو عيان را از قياس‌

ماهِ روزه گشت در عهد عمر

بر سر كوهى دويدند آن نفر

ظاهراً مأخذ آن روايت ذيل است:

عَنْ انَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كُنَّا مَعَ عُمَرَ بَيْنَ مَكّةَ وَ مَدِينَةَ وَ تَرَاءَينَا الْهِلَالَ وَ كُنْتُ رَجُلًا حَدِيدَ الْبَصَرِ فَرَأَيْتُهُ وَ لَيْسَ احَدٌ يَزْعَمُ انَّهُ رَآهُ غَيْرِى قَالَ فَجَعَلْتُ اقُولُ لِعُمَرَ أَ مَا تَرَاهُ فَجَعَلَ لَا يَرَاهُ قَالَ يَقُولُ عُمَرُ سَأَرَاهُ وَ انَا مُسْتَلْقٍ عَلَى فِرَاشِى‌[3]. صحيح مسلم، ج 8، ص 163 [ص 43 قصص مثنوى‌]

______________________________ [1] اشاره بدين حديث است:

عَنِ النَّبِيِّ6قَالَ: الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ أَخِيهِ يُمِيطُ عَنْهُ الْأَذَى.

وسائل الشيعة ج 12 ص 210 باب 122- باب وجوب أداء حق المؤمن و ... ح 16108.

پيامبر اكرم6فرمودند: مؤمن آينه برادر مؤمن خويش است، و هر گونه آزار و ناشايستى را از او پاك مى‌سازد (دور مى‌كند).

عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ:قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ6: الْمُؤْمِنُ مِرْآةٌ لِأَخِيهِ الْمُؤْمِنِ يَنْصَحُهُ إِذَا غَابَ عَنْهُ وَ يَمِيطُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ إِذَا شَهِدَ وَ يُوَسِّعُ لَهُ فِي الْمَجْلِسِ‌

. جعفريات ص 197 و مستدرك الوسائل ج 8 ص 320 باب 4.

امام صادق از پدر و اجداد خويش از رسول خدا6نقل مى‌كند كه فرمودند: مؤمن به منزله آينه است براى برادر مؤمن خويش، در نبودش خيرخواه اوست و در حضورش هر آنچه ناپسندش باشد از او دور سازد و جايش را مى‌گستراند (در مجالس احترامش را پاس مى‌دارد).

المُؤْمِنُ مِرْآةُ الْمُؤْمِنِ‌[4].

بحارالأنوار ج 71 ص 270 باب 16 جامع صغير، ج 2، ص 183، كنوز الحقائق، ص 136

الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ الْمُؤْمِنِ و الْمُؤْمِنُ اخُو الْمُؤْمِنِ يَكُفُّ عَلَيْهِ ضَيْعَتَهُ وَ يَحُوطُهُ مِنْ وَرَائِهِ‌[5].

جامع صغير، ج 2، ص 183.

الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ اخِيهِ الْمُؤْمِنِ‌[6].

كنوز الحقائق، ص 136.

[1]- خداوند متعال زيباست و زيبايى را دوست دارد. و مى‌خواهد كه اثر نعمتش را در بنده‌اش ببيند. و از كسانى كه فاقد نعمتش هستند، و نيز از كسانى كه به نداشتن نعمت تظاهر مى‌كنند، ناخشنود است.

[2]- خداوند متعال زيباست و زيبايى را دوست دارد. نيز سخى است و نظيف؛ و سخاوت و نظافت را دوست دارد.

[3]- انس بن مالك نقل كرده است كه همراه با عمر، در محلى بين مكه و مدينه، توقف كرده بوديم و در صدد رؤيت هلال بر آمديم. من كه ديد چشمم قوى بود موفق به رؤيت هلال شدم، اما ديگران موفق نشدند. به عمر گفتم هلال را رؤيت نكردى؟ او در حالى كه توفيق ديدن ماه را نيافته بود گفت: به زودى وقتى رو به آسمان دراز شوم رؤيتش خواهم كرد.

[4]- مؤمن آينه مؤمن است.

[5]- مؤمن آينه مؤمن است، مؤمن برادر مؤمن است، با او معيشتش را سامان مى‌بخشد و در پناهش محفوظ مى‌ماند.

[6]- مؤمن براى برادر مؤمنش به منزله آينه است.

[ «بس دعاها كان زيان است و هلاك‌]

258-

«بس دعاها كان زيان است و هلاك‌

و از كرم مى‌نشنود يزدان پاك‌

مناسب است با گفته مولاى متقيان على-7- در نهج البلاغه: [1]

وَ رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْكَ الْإجَابَةُ ليَكُونَ ذَلكَ أَعْظَمَ لأَجْر السَّائل وَ أَجْزَلَ لعَطَاء الْآمل وَ رُبَّمَا سَأَلْتَ الشَّيْ‌ءَ فَلَا تُؤْتَاهُ وَ أُوتيتَ خَيْراً منْهُ عَاجلًا أَوْ آجلًا أَوْ صُرفَ عَنْكَ لمَا هُوَ خَيْرٌ لَكَ فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فيه هَلَاكُ دينكَ لَوْ أُوتيتَهُ‌[1]

ربيع الابرار، باب ذكر الله و الدّعاء [ص 42 احاديث مثنوى‌]

[اسم اعظم اهل را بايد نه غير]

259-

«گشت با عيسى يكى ابله رفيق‌

استخوانها ديد در حفره عميق‌

مأخذ آن اين اشعار است از الهى نامه عطار:

ز عيسى ابلهى درخواست يك روز

مرا نام مهين حق در آموز

مسيحش گفت تو اين را نشايى‌

چه خواهى آنچه با آن بر نيايى‌

______________________________ [1]

و من وصية له7للحسن بن علي7... ثُمَّ جَعَلَ في يَدَيْكَ مَفَاتيحَ خَزَائنه بمَا أَذنَ لَكَ فيه منْ مَسْأَلَته فَمَتَى شئْتَ اسْتَفْتَحْتَ بالدُّعَاء أَبْوَابَ نعْمَته وَ اسْتَمْطَرْتَ شَآبيبَ رَحْمَته‌فَلَا يُقَنِّطَنَّكَ إبْطَاءُ إجَابَته فَإنَّ الْعَطيَّةَ عَلَى قَدْر النِّيَّة وَ رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْكَ الْإجَابَةُ ليَكُونَ ذَلكَ أَعْظَمَ لأَجْر السَّائل وَ أَجْزَلَ لعَطَاء الْآمل وَ رُبَّمَا سَأَلْتَ الشَّيْ‌ءَ فَلَا تُؤْتَاهُ وَ أُوتيتَ خَيْراً منْهُ عَاجلًا أَوْ آجلًا أَوْ صُرفَ عَنْكَ لمَا هُوَ خَيْرٌ لَكَ فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فيه هَلَاكُ دينكَ لَوْ أُوتيتَهُ فَلْتَكُنْ مَسْأَلَتُكَ فيمَا يَبْقَى لَكَ جَمَالُهُ وَ يُنْفَى عَنْكَ وَبَالُهُ ...

نهج‌البلاغة ص 397 نامه 31- و در ربيع الابرار، باب ذكر الله و الدّعاء بار ديگر تأكيد مى‌كنم كه خداوند كليدهاى خزائنش را در دست تو قرار داده، زيرا بتو اجازه داده كه از او در خواست كنى، بنا بر اين هر گاه خواستى، مى‌توانى بوسيله دعا درهاى نعمت خدا را بگشائى، و باران رحمت خدا را فرود آورى. اما هرگز نبايد از تأخير در اجابت دعا مأيوس گردى زيرا بخشش به اندازه نيت است گاه مى‌شود كه اجابت بتأخير مى‌افتد تا اجر و پاداش و عطاى در خواست كننده بيشتر گردد و گاه مى‌شود كه در خواست ميكنى اما اجابت نمى‌گردد در حالى كه بهتر از آن بزودى، و يا در موعد مقررى بتو عنايت خواهد شد و يا اين كه بخاطر چيز بهترى اين خواسته‌ات بر آورده نمى‌شود زيرا چه بسا چيزى را مى‌خواهى كه اگر بتو داده شود موجب هلاكت دين تو مى‌شود. روى اين اصل بايد خواسته تو هميشه چيزى باشدكه جمال و زيبائيش برايت باقى و وبال و بديش از تو رخت بربندد، مال براى تو باقى نمى‌ماند و تو نيز براى آن باقى نخواهى ماند.

[1]- اى بسا كه اجابت دعاى تو به تأخير افتاده است براى اين كه اجر و عطايت به عنوان سايل و خواستار بيشتر و پر مايه‌تر گردد. و اى بسا به چيزى كه خواسته‌اى دست نيافتى، اما بزودى يا بعدها، بهتر از آن را به تو مى‌دهند و آنچه به نفع توست به تو باز مى‌گردد. چه بسا طالب چيزى بوده‌اى كه اگر به آن دست مى‌يافتى به نابودى دينت منجر مى‌شد.

بسى آن مرد سوگندش همى‌داد

كه مى‌بايد از اين نامم خبر داد

چو نام مهترش آخر، در آموخت‌

دلش چون شمع از آن شادى بر افروخت‌

مگر آن مرد روزى در بيابان‌

گذر مى‌كرد چون بادى شتابان‌

ميان ره گَوى پر استخوان ديد

تفكر كرد، آنجا روى آن ديد

كه از نام مهين جويد نشانى‌

كند از كهترين وجه امتحانى‌

بدان نام از خداى خويش در خواست‌

كه تا زنده كند آن استخوان راست‌

چو گفت آن نام حال آن استخوان، زود

به هم پيوست و پيدا كرد جان، زود

پديد آمد يكى شير از ميانه‌

كه آتش مى‌زد از خشمش زبانه‌

بزد يك پنجه و آن مرد را كشت‌

شكست از پنجه او مرد را، پشت‌

چو مُرد آنگه به زارى استخوانش‌

ميان ره رها كرد آن زمانش‌

همان گَو، كاستخوان شير نر بود

شد اكنون ز استخوان مرد پُر، زود

چو بشنيد اين سخن عيسى بر آشفت‌

زبان بگشاد با ياران چنين گفت‌

كه آنچ آن شخص را نَبْوَد سزاوار

ز حق خواهد، نباشد حق روا دار

ز حق نتوان همه چيز نكو خواست‌

كه جز بر قدر خود نتوان از او خواست‌

[ص 44 قصص مثنوى‌]

[اهل ايمان مانند نفس واحده هستند]

260-

«تفرقه در روح حيوانى بود

نَفْس واحد روح انسانى بود

مناسب است با حديث ذيل: [1]

الْمُؤْمنُونَ كَرَجُلٍ وَاحدٍ[1].

جامع صغير، ج 2، ص 184، كنوز الحقائق، ص 136

الْمُؤْمنُونَ كَنَفْسٍ وَاحدَةٍ[2].

كه بعضى آن را حديث انگاشته‌اند. رجوع كنيد به: فيه ما فيه انتشارات دانشگاه تهران، ص 335. [ص 43 احاديث مثنوى‌]

______________________________ [1]

عَنْ أَبي عَبْد اللَّه7قَالَ: الْمُؤْمنُونَ في تَبَارِّهمْ وَ تَرَاحُمهمْ وَ تَعَاطُفهمْ كَمَثَل الْجَسَد إذَا اشْتَكَى تَدَاعَى لَهُ سَائرُهُ بالسَّهَر وَ الْحُمَّى.

المؤمن ص 39- باب 3- ح 92. و مستدرك‌الوسائل ج 12 ص 424 باب 32- ح 14506-.

امام صادق7مى‌فرمايد: مؤمنان در نيكى، مهربانى و عطوفت نسبت به يكديگر مانند اعضاى يك بدنند كه اگر يك عضو شكوه كند ساير اعضا با بى‌خوابى و تب او را همراهى كنند و اظهار همدردى نمايند.

عَنْ أَبي جَعْفَرٍ الْإمَام الْبَاقر7قَالَ: قَالَ جَدِّي رَسُولُ اللَّه6: أَيُّهَا النَّاسُ حَلَالي حَلَالٌ إلَى يَوْم الْقيَامَة إلَى أَنْ قَالَ: أَلَا وَ إنَّ وُدَّ الْمُؤْمن منْ أَعْظَم سَبَب الْإيمَان أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ في اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَبْغَضَ في اللَّه وَ أَعْطَى في اللَّه وَ مَنَعَ في اللَّه فَهُوَ منْ أَصْفيَاء الْمُؤْمنينَ عنْدَ اللَّه تَعَالَى أَلَا وَ إنَّ الْمُؤْمنَيْن إذَا تَحَابَّا في اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَصَافَيَا في اللَّه كَانَا كَالْجَسَد الْوَاحد إذَا اشْتَكَى أَحَدُهُمَا منْ جَسَده مَوْضعاً وَجَدَ الْآخَرُ أَلَمَ ذَلكَ الْمَوْضع.

امام باقر7از رسول خدا6نقل مى‌كند كه فرمودند: اى مردم حلال من حلال است تا روز قيامت و حرام من حرام است تا روز قيامت ....

آگاه باشيد، براستى مهر و محبت مؤمن از بزرگترين اسباب ايمان است.

آگاه باشيد، كسى كه در راه خداى عز و جل محبت بورزد و براى خدا دشمنى كند و در راه خدا عطا كند و براى خدا باز دارد او از مؤمنان برگزيده و خالص نزد خداوند متعال است.

آگاه باشيد، هرگاه مؤمنان در راه خداى بزرگ به يكديگر عشق بورزند و صفا و صميميت در بين آنها باشد مانند يك پيكر مى‌گردند كه اگر يكى از عضوى شكوه كند وان ديگرى درد آن عضو را حس كند.

مستدرك‌الوسائل ج 12 ص 217 باب 14- ح 13924.

[1]- افراد با ايمان( به سبب يك‌پارچگى آنان در اعتقاد به خدا) يكى به حساب مى‌آيند.

[2]- افراد با ايمان گويى يك جانند.( متحد جانهاى مردان خداست.)