کتاب احادیث و قصص مثنوی

«غ»

(قصّه عثمان كه بر منبر برفت) (351) (غافلى هم حكمت است و اين عمى) (397) (غافلى هم حكمت است و نعمت است) (398) (غير اين عقل تو حق را عقلهاست) (495) (غير معشوق ار تماشايى بود) (439) (غير هفتاد و دو ملّت كيش او) (342)

«ف»

(فَازن بالحُرَّه پى اين شد مَثَل) (117) (فتنه‌ها و شورها انگيخته) (504) (فردى ما جفتى ما نز هواست) (558) (فعل توست اين غصّه‌هاى دم به دم) (494) (فعل تو وافى است زو كن ملتَحد) (454) (فقر از اين رو فخر آمد جاودان) (313) (فقر فخرى از گزاف است و مجاز) (106) (فقر فخرى بهر آن آمد سَنى) (441) (فقر فخرى را فنا پيرايه شد) (441) (فهم و خاطر تيز كردن نيست راه) (28)

«ق»

(قاضيانى كه به ظاهر مى‌تَنَند) (386) (قالَ اطعمنى فإنّى جائعٌ) (12) (قدر آن ذرّه تو را افزون دهد) (492) (قد رجعنا من جهاد الأصغريم) (65) (قرض ده كم كن ازين لقمه تنت) (430) (قصد جفت ديگران كردم ز جاه) (514) (قصّه آن آبگير است اى عنود) (386) (قصّه اصحاب ضروان خوانده‌اى) (256) (قصّه راز حليمه گويمت) (360) (قصّه عثمان كه بر منبر برفت) (351) (قوّت از حق خواهم و توفيق و لاف) (66) (قول بنده ايش شاء اللَّه كان) (492) (قول پيغمبر شنو اى مجتبى) (257) (قول پيغمبر قبولُه يُفرض) (275) (قوم ديگر سخت پنهان مى‌روند) (307) (قوم گفتندش كه كسب از ضعف خلق) (44) (قوم يونس را چو پيدا شد بلا) (462)

«ك»

(كار كوثر چيست كه هر سوخته) (516) (كافران اندر مرى بوزينه طبع) (18) (كاله حكمت كه گم كرده دل است) (219) (كان چه جاهل ديد خواهد عاقبت) (294) (كان رسول حق بگفت اندر بيان) (589) (كان للَّه بوده‌اى در ما مضى‌) (343) (كان للَّه دادن آن حبّه است) (398) (كاو چه آميزد ز اغراض نهان) (22) (كاو نبى وقت خويش است اى مريد) (441) (كاى خدا تو منفقان را ده خَلَف) (164) (كاى خدايا منفقان را سيردار) (99) (كاى رهاننده مرا از وصف زشت) (236) (كاى محبّ عفو از ما عفو كن) (134) (كاين تأنى پرتو رحمان بود) (426) (كاين سه را خصم است بسيار و عدو) (52) (كرد خدمت مر عمر را و سلام) (72) (كرد مردى از سخنرانى سؤال) (513)

(كرّ اصلى كش نبود آغاز گوش) (78) (كز اگر گفتن رسول با وفاق) (177) (كژ روى جفَّ القلم كژ آيدت) (492) (كژ نهم تا راست گردد اين جهان) (295) (كُشتن اين نار نبود جز به نور) (315) (كفر، ايمان گشت و ديو اسلام يافت) (558) (كعبه هر چندى كه خانه برِّ اوست) (216) (كُلّكم راعٍ بداند از رمه) (595) (كلكم راعٍ نبى چون راعى است) (332) (كمترين كاريش هر روز آن بود) (130) (كُنت كنزاً رحمةً مخفيّةً) (163) (كنتُ كنزاً گفت مخفيّاً شنو) (405) (كندن گورى كه كمتر پيشه بود) (368) (كودكان خندان و دانايان ترش) (322) (كودكان مكتبى از اوستاد) (273) (كودكى در پيش تابوت پدر) (233) (كودكى كاو حارس كشتى بُدى) (329) (كورى عشق است اين كورىّ من) (295) (كوهها را هست ز اين طوفان فضوح) (483) (كوه، يحيى را نه سوى خويش خواند) (84) (كه اشتهار خلق بند محكم است) (75) (كه اكابر را مقدّم داشتن) (565) (كه بدين عقل آورى ارزاق را) (495) (كه برابر مى‌نهد شاه مجيد) (463) (كه برو از پيه اين اشتر بخر) (436) (كه بلاى دوست تطهير شماست) (345) (كه تأنّى هست از رحمان يقين) (317) (كه تجافى آرد از دار الغرور) (406) (كه رعيّت دين شه دارند و بس) (430) (كه شما پروانه‌وار از جهل خويش) (337) (كه صفر بگذشت و شد ماه ربيع) (396) (كه علامات است زان ديدار نور) (481) (كه محمّد گفت بر دست صبا) (378) (كه مرا از غيب نادر هديه‌هاست) (356) (كه مُراداتت همه اشكسته پاست) (335) (كه نگنجيدم در افلاك و خلا) (575) (كه يكى را ده عوض مى‌آيدش) (180) (كى بديدندى عصا و معجزات) (147) (كيست كز ممنوع گردد ممتنع) (586) (كى كم از برّه كم از بزغاله‌ام) (347) (كينه‌هاى كهنه‌شان از مصطفى) (243)

«گ»

(گازرى بود و مر او را يك خرى) (474) (گاو آبى گوهر از بحر آورد) (572) (گر امينم متّهم نبود امين) (28) (گر ببّرد او به قهر خود سرم) (404) (گر بخواهى ور نخواهى رزق تو) (479) (گر بگويى احولى را مه يكى است) (241) (گر به صورت من ز آدم زاده‌ام) (354) (گر چه از ميرى و را آوازه است) (70) (گر چه باشد مو و ريش او سپيد) (601) (گر چه در خشكى هزاران رنگهاست) (27) (گرچه دوزخ دور دارد ز او نكال) (513) (گرچه مؤمن را سقر ندهد ضرر) (523)

(گرچه نفس واحديم از روى جان) (471) (گر دو عالم پر شود مر مست يار) (535) (گر رسد جذبه خدا آب مَعين) (470) (گر ز بغداد و هرى يا از رى‌اند) (522) (گر ز جبرش آگهى زاريت كو) (29) (گر زليخا بست درها هر طرف) (455) (گر شود ذرّات عالم حيله پيچ) (256) (گر شود عالم پر از خون مال مال) (237) (گرگ اغلب آن گهى گيرا بود) (531) (گرم‌تر شد مرد زان منعش كه كرد) (312) (گر معلَّم گشت اين سگ هم سگ است) (604) (گر نباشد سايه او بر تو گول) (124) (گر نباشد يارى ديوارها) (532) (گر نبودى خصم و دشمن در جهان) (365) (گر نگشتى ديو جسم آن را اكول) (432) (گر وطن خواهى گذر آن سوى شط) (387) (گشت با عيسى يكى ابله رفيق) (158) (گشته باشد همچو سگ قى را اكول) (582) (گفت آرى گر توكل رهبر است) (43) (گفت آن كه هست خورشيد ره او) (412) (گفت آيينه گنه از من نبود) (224) (گفت ابليسش گشا اين عَقد را) (223) (گفت ابليس لعين داد ار را) (447) (گفت اذا جاء القضا ضاق الفضا) (255) (گفت استاد احولى را كاندر آ) (20) (گفت استر با شتر اى خوش رفيق) (282) (گفت اطفال من‌اند اين اوليا) (249) (گفت اگر رانند اين را بر زبان) (152) (گفت الدّينُ النّصيحه آن رسول) (326) (گفت الصَّدقه مَرَدٌّ للبَلا) (566) (گفت المرءُ مَعَ مَحبُوبه) (442) (گفت او را هين بپر اندر پى‌ام) (423) (گفت اه چون حكم راند بى‌دلى) (227) (گفت اى زن تو زنى يا بو الحزن) (104) (گفت اى موسى كدام است آن چهار) (394) (گفت اين معكوس مى‌گويى بدان) (478) (گفت اى نور حق و دفع حرج) (10) (گفت اى ياران من قسمت كنيد) (429) (گفت اى يحيى بيا در من گريز) (84) (گفت بنما جزء جزء از فوق و پست) (416) (گفت بوى بو العجب آمد به من) (378) (گفت پيغمبر به آواز بلند) (43) (گفت پيغمبر بكن اى راى زن) (51) (گفت پيغمبر به اعرابىّ ما) (135) (گفت پيغمبر به گوش چاكرم) (147) (گفت پيغمبر خداش ايمان نداد) (174) (گفت پيغمبر ركوع است و سجود) (471) (گفت پيغمبر ز سرماى بهار) (96) (گفت پيغمبر ز غيب اين را جلى) (431) (گفت پيغمبر سپهدار غيوب) (327) (گفت پيغمبر شما را اى مهان) (291) (گفت پيغمبر صباحى زيد را) (139) (گفت پيغمبر عداوت از خرد) (205) (گفت پيغمبر على را كاى على) (125)

(گفت پيغمبر قناعت چيست گنج) (104) (گفت پيغمبر كه احمق هر كه هست) (381) (گفت پيغمبر كه اصحابى نجوم) (141) (گفت پيغمبر كه انّ فى البيان) (328) (گفت پيغمبر كه اى مرد جرى) (77) (گفت پيغمبر كه بر رزق اى فتى‌) (477) (گفت پيغمبر كه جادَ فى السَّلَف) (332) (گفت پيغمبر كه جنّت از اله) (524) (گفت پيغمبر كه چون كوبى درى) (342) (گفت پيغمبر كه حق فرموده است) (113) (گفت پيغمبر كه حق فرموده است) (223) (گفت پيغمبر كه خسبد چشم من) (264) (گفت پيغمبر كه دايم بهر پند) (99) (گفت پيغمبر كه در بازارها) (164) (گفت پيغمبر كه در بحر هموم) (551) (گفت پيغمبر كه دستت هر چه بُرد) (171) (گفت پيغمبر كه رحم آريد بر) (443) (گفت پيغمبر كه رنجورى به لاغ) (54) (گفت پيغمبر كه روز رستخيز) (285) (گفت پيغمبر كه زن بر عاقلان) (108) (گفت پيغمبر كه شيخ رفته پيش) (284) (گفت پيغمبر كه عيناىَ تنَامَ) (240) (گفت پيغمبر كه معراج مرا) (336) (گفت پيغمبر كه نفحتهاى حق) (91) (گفت پيغمبر كه هر كه از يقين) (180) (گفت پيغمبر كه هر كه سرّ نهفت) (14) (گفت پيغمبر كه هست از امتّم) (135) (گفت پيغمبر كه هستند از فنون) (338) (گفت پيغمبر كه يزدان مجيد) (175) (گفت پيغمبر نشانى داده است) (226) (گفت تا سالى نخواهم خورد آب) (282) (گفت جالينوس با اصحاب خود) (211) (گفت حق است اين ولى اى سيبويه) (253) (گفت دانايى براى داستان) (242) (گفت درويشى به درويشى كه تو) (433) (گفت دزدى شحنه را كاى پادشاه) (491) (گفت روبه جستن رزق حلال) (476) (گفت روزى شاه محمود غنى) (515) (گفت رو من يافتم دار السّرور) (408) (گفت رو هر كاو غم دين برگزيد) (407) (گفت سايل هم تو نيز اى پهلوان) (578) (گفت شاهى شيخ را اندر سخن) (185) (گفت صالح چون كه كرديد اين حسد) (110) (گفت صالح را گدا گفتن خطاست) (407) (گفت طُوبى مَن رَآنى مصطفى) (90) (گفت عبد اللَّه شيخ مغربى) (90) (گفت عَكّاشه صفر بگذشت و رفت) (397) (گفت عيسى را يكى هشيار سر) (346) (گفت عيّاضى نَوَد بار آمدم) (507) (گفت گفت تو چو نان در سوزن است) (21) (گفت لَا يَنظر الى تصويركم) (446) (گفت ليلى را خليفه كان تويى) (23) (گفت معشوقى به عاشق كاى فتى‌) (324) (گفت من آيينه‌ام مصقول دست) (106)

(گفت مُوتوا كلّكم مَن قبل ان) (392) (گفت موسى اى خداوند حساب) (405) (گفت موسى با يكى مست خيال) (210) (گفت موسى را به وحى دل خدا) (401) (گفت نكته الرّضا بالكفر كُفر) (269) (گفته است استَفت قلبك آن رسول) (524) (گفته است الكذبُ ريبٌ في القلوب) (226) (گفت هر رازى نشايد باز گفت) (51) (گفت هر كس را منم مولى‌ و دوست) (600) (گفت هر كس كه مرا مژده دهد) (396) (گفت هين اكنون چه مى‌خواهى بخواه) (47) (گنج مخفى بد ز پرّى چاك كرده) (12) (گنده پير است او و از بس چاپلوس) (523) (گور خانه راز تو چون دل شود) (13) (گورها يكسان به پيش چشم ما) (416) (گوسفندى از كليم اللَّه گريخت) (578) (گوشت پاره آلت گوياى او) (467) (گوش جان و چشم جان جز اين حس است) (74) (گوش مَن لَا يَلدُغُ المؤمن شنيد) (42) (گوهر ديده كجا فرسوده‌اى) (293) (گوهرى بيرون كشيد او مستنير) (515) (گويد احمد گر يقين افزون بُدى) (544) (گويد ار آيم به قدر يك كمان) (379) (گويد اى رب شكر تو كردم به جان) (576) (گويدش بگذر ز من اى شاه زود) (182) (گويدش بگذر سبك اى محتشم) (600) (گويدش حق نه نكريد شكر من) (577) (گويم اى خورشيد مقرون شو به ماه) (190)

«ل»

(لاابالى‌وار آزادش كنيم) (466) (لا تُخالفهم حبيبى دارهم) (423) (لا تكلّفني فإنّى فى الفناء) (11) (لاجرم اغلب بلا بر انبياست) (383) (لاجرم كافر خورد در هفت بطن) (426) (لاجرم گفت آن رسول ذو فنون) (422) (لا لَان اربح عليهم جود توست) (517) (لا يَسَع فينا نبىٌّ مُرسل) (152) (لشكرى از خاك زان سوى اجل) (130) (لشكرى ز ارحام سوى خاكدان) (130) (لشكرى ز اصلاب سوى امّهات) (130) (لطف كايد بى‌دل و جان بر زبان) (229) (لفظ در معنى هميشه نارسان) (231) (لقمه‌اى كاو نور افزود و كمال) (79) (لوله‌ها بر بند و پُردارش ز خُم) (116) (لَيتنى كُنتُ طبيباً حاذقاً) (115) (لَيس يَألف لَيس يُؤلَف جسمه) (501) (ليك آن صدّيق حق معجز نخواست) (349) (ليك از تأنيث جان را باك نيست) (93) (ليك بر شيرى مكن هم اعتميد) (125) (ليك حق بهر ثبات اين جهان) (359) (ليك ز اين شيرين گياى زهرمند) (364) (لى مع اللَّه وقت بود آن دم مرا) (403)

«م»

(ما بها و خون بها را يافتيم) (80)

(ما چو چنگيم و تو زخمه مى‌زنى) (28) (ما چو شطرنجيم اندر برد و مات) (28) (ما چو كرّان ناشنيده يك خطاب) (165) (ما چو ناييم و نوا در ما ز توست) (28) (ما چو واقف گشته‌ايم از چون و چند) (581) (مادر يحيى كجا ديدش كه تا) (241) (ما رميتَ اذ رَمَيتَ خواجه است) (576) (ما زبان را ننگريم و قال را) (200) (ما عيال حضرتيم و شير خواه) (45) (ما كه باطن بين جمله كشوريم) (385) (مال ايشان خون ايشان دان يقين) (249) (مال چون مار است و اين جاه اژدها) (469) (مال را كز بهر دين باشى حَمول) (49) (مال نآيد با تو بيرون از قصور) (454) (ماند احوالت بدان طُرفه مگس) (55) (ما نَقَص مالٌ من الصّدقات قَط) (583) (ما و اصحابم چو آن كشتى نوح) (354) (ماه روزه گشت در عهد عمر) (157) (ماه مى‌گويد كه اصحابى نجوم) (544) (محتسب در نيمه شب جايى رسيد) (219) (محتشم چون عاريت را ملك ديد) (301) (مدّتى مى‌بايدش لب دوختن) (78) (مر ابو بكر تقى را گو ببين) (537) (مر بشر را پنجه و ناخن مباد) (601) (مر بشر را خود مبا جامه دُرست) (601) (مرتضى را گفت روزى يك غيور) (349) (مرحبا يا مجتبى يا مرتضى) (10) (ما چو چنگيم و تو زخمه مى‌زنى) (28) (مر خليفه مصر را غمّاز گفت) (509) (مرد غرقه گشته جانى مى‌كند) (84) (مرد گفتش كاى امير المؤمنين) (73) (مرده بايد بود پيش حكم حق) (43) (مُرغ با بيلى دو سه سنگ افكند) (299) (مرغ بى‌اندازه چون شد در قفس) (73) (مرغ گفتش خواجه در خلوت مايست) (528) (مرغ مرده مضطر اندر وصل و بَين) (364) (مرگ پيش از مرگ امن است اى فتى‌) (392) (مرگ تن هديه است بر اصحاب راز) (376) (مر مرا بنما تو محسوس آشكار) (421) (مر مرا زان نور بيند جانشان) (135) (مرمُغى را گفت مردى كاى فلان) (489) (مستمع او قايل او بى‌احتجاب) (541) (مسكن يار است و شهر شاه من) (323) (مسمع او از دو پاره استخوان) (467) (مشفقان گردند همچو والده) (242) (مشورت ادراك و هشيارى دهد) (50) (مشورت كردى پيمبر بسته سر) (53) (مصطفى آمد كه سازد همدلى) (92) (مصطفى آن دم به گورستان برفت) (96) (مصطفى چون بُرد بوى از راه دور) (250) (مصطفى را هجر چون بفراختى) (505) (مصطفى ز اين گفت كادم و انبيا) (353) (مصطفى زاين گفت كاى اسرار جو) (537) (مصطفى فرمود از گفت جحيم) (182) (مصطفى فرمود اگر گويم به راست) (205)

(مصطفى فرمود كه خود هر نبى) (578) (مصطفى كرد اين وصيت با بنون) (589) (مصطفى مى‌گفت پيش جبرئيل) (421) (مطرب آن خانقه گو تا كه تفت) (481) (معنى جَفّ القلم كى اين بود) (492) (مغز او خود از نسب دور است و پاك) (363) (مقتبس شو زود چون يابى نجوم) (90) (مقدم موسى نمودندش به خواب) (261) (مُقرى‌اى مى‌خواند از روى كتاب) (191) (مكر آن باشد كه زندان حفره كرد) (48) (مكر حق سرچشمه اين مكرهاست) (581) (مكر شيطان است تعجيل و شتاب) (483) (مكرها در كسب دنيا بارد است) (48) (ملك بر هم زن تو ادهم‌وار زود) (359) (مملكت كان مى‌نماند جاودان) (514) (من چو كلكم در ميان اصبعين) (463) (مَن حفر بئراً نخواندى از خبر) (551) (من در خانه‌ى كس ديگر زدم) (514) (من شفيع عاصيان باشم به جان) (285) (من شنيدم كه در آمد قبطيى) (414) (مَن صَمَت منكم نجى‌ بُد ياسه‌اش) (587) (منظر حق دل بود در دو سرا) (571) (من كه خصمم هم منم اندر گريز) (441) (من نديدم در جهان جست و جو) (178) (من نشسته در كنار آتشى) (229) (من نكردم امر تا سودى كنم) (199) (من نمى‌گويم مرا هديه دهيد) (356) (من همى‌دانستمت بى‌امتحان) (348) (من همى‌رانم شما را همچو مست) (337) (من همى‌گويم برو جفّ القلم) (149) (مورَكى بر كاغذى ديد او قلم) (420) (موشكى در كف مهار اشترى) (238) (مؤمن ار ينظر بنور اللَّه نبود) (62) (مؤمنان از دست باد ضايره) (559) (مؤمنان در حشر گويند اى ملك) (221) (مؤمنا ينظر بنور اللَّه شدى) (379) (مؤمنى كيّس مميّز كو كه تا) (230) (مؤمنم ينظر بنور اللَّه شده) (209) (مؤمن و كافر برو بايد گذار) (221) (مؤمنى باشم سلامت جوى من) (483) (مى‌بلرزد عرش از مدح شقى) (17) (مير شد محتاج گرمابه سحر) (307) (مى‌زنى دستى بر آن كوزه چرا) (260) (مى‌ستاند اين يخ جسم فنا) (539) (مى‌شود ز الهامها و وسوسه) (490) (مى‌نيارد ياد كاين دنيا چو خواب) (416)

«ن»

(نار خصم آب و فرزندان اوست) (141) (ناقه صالح به صورت بُد شتر) (110) (نالم ايرا ناله‌ها خوش آيدش) (83) (نامشان از رشك حق پنهان بماند) (181) (نام من در نامه پاكان نوشت) (474) (نبود او را حسرت نقلان و موت) (440) (نرد بس نادر ز رحمت باخته) (560)

(نرم نرمك گفت شهر تو كجاست) (13) (نعلهاى بازگونه است اى سليم) (109) (نفس تو هر دم برآرد صدر شرار) (297) (نفس هر دم از درونم در كمين) (41) (نفع و ضرّ هر يكى از موضع است) (567) (نقش حق را هم به امر حق شكن) (153) (نك بهشت و بارگاه ايمنى) (221) (نكته‌اى كان جَست ناگه از زبان) (79) (ننگرم در تو در آن دل بنگرم) (446) (نوح اندر باديه كشتى بساخت) (304) (نور در چشم دلش سازد سكن) (414) (نور غالب ايمن از نقص و غسق) (33) (نوم عالم از عبادت به بود) (588) (نوم ما چون شد اخ الموت اى فلان) (405) (نه تو گفتى قائد اعمى به راه) (370) (نه چنان بازى است كاو از شه گريخت) (161) (نه دلش را تاب مانَد در نياز) (206) (نه ز پيه آن مايه دارد نه ز پوست) (541) (نى براى آن كه من سودى كنم) (223) (نى بگفته است آن سراج امّتان) (408) (نيزه گردانى است اى نيزه كه تو) (182) (نيست آن ينظر بنور اللَّه گزاف) (414) (نيست حاجت شهره گشتن در گزند) (297) (نيست دون القلّتين و حوض خود) (236) (نيست زُر غبّاً وظيفه‌ى عاشقان) (568) (نيست زُر غبّاً وظيفه‌ى ماهيان) (568) (نيستش درد و دريغ و غبن موت) (549) (نيست قدرت هر كسى را سازوار) (312) (نيست وقت مشورت هين راه كن) (389) (نيست يك رنگى كز و خيزد ملال) (27) (نى كه اوّل دست يزدان مجيد) (556) (نى نبى فرمود جود و محمده) (573)

«و»

(واحدٌ كالألف در رزم و كرم) (577) (واحدٌ كالألف كه بود آن ولى) (519) (واعظى بُد بس گزيده در بيان) (498) (واعظى را گفت روزى سايلى) (521) (وَ اللَّه از سوراخ موشى در روى) (173) (وان كه او ينظر بنور اللَّه بوَد) (544) (وان كه پايش در ره كوشش شكست) (54) (وان كه نشناسم تو اى يزدان جان) (292) (وان گلى كز رشّ حق نورى نيافت) (572) (وانگهان گفته خدا كه ننگرم) (377) (وحى دل گيرش كه منزلگاه اوست) (379) (ور بگويى با يكى دو الوداع) (52) (ور تو مى‌بينى كه پايت بسته‌اند) (29) (ور حسد گيرد تو را راه گلو) (26) (ور در آن حوض آب شور است و پليد) (118) (ور ز رشّ نور حق قسميش داد) (348) (ور كنى خدمت نخوانى يك كتيب) (556) (ور نباشد اهل اين ذكر و قنوت) (372) (ور ندانى اين دو فكرت از گمان) (316) (ور نمانم آب آبم ده ز عين) (561) (ور نيايد تيرت از بخشايش است) (392)