احكام بيماران، پزشكان و پرستاران
تأليف
قاسميان، حسن
موضوع :اخلاق پزشكى
زبان: فارسى
تعداد جلد 1
ناشر : زمزم هدايت
مكان چاپ: قم
سال چاپ: 1383 ه. ش
نوبت چاپ: اول
فهرست مطالب
مقدمه9
بخش اوّل: بيماران
فصل اول: طب و بهداشت در اسلام
1- تاريخچه طب در اسلام152- بهداشت در اسلام181- 2- بهداشت بدن و لباس202- 2- بهداشت دهان و دندان22
فصل دوم: وظايف بيمار
1- وظايف درمانى251- 1- مراجعه به پزشك25
2- 1- احكام مراجعه به پزشك263- 1- پنهان نكردن بيمارى نزد پزشك272- وظايف و تكاليف عبادى282- 2- احكام طهارت282- 2- احكام نجاسات353- 2- احكام نماز384- 2- احكام روزه415- 2- احكام حج453- وظايف اخلاقى481- 3- صبر و در برابر درد492- 3- دعا و توسل53
بخش دوّم: پزشكان
فصل اول: اخلاق پزشكى
1- مقام و منزلت پزشك592- اصول اخلاق پزشكى601- 2- رفق و مدارا602- 2- احوالپرسى از بيمار613- 2- دعا براى بيمار614- 2- نگاه اميدبخش615- 2- تقواى پزشكى62
فصل دوم: فقه پزشكى
1- نگاه و لمس به منظور معاينه و درمان652- ضمان پزشك653- رفع مسئوليت از پزشك (ابراء)684- معالجه با چيزهاى حرام685- معالجه با مواد مستكننده696- معالجه با چيزهاى مضر697- تشريح ميّت و پيوند اعضا708- انتقال و اهداى خون739- احكام آزمايشگاه و تزريقات74
بخش سوم: كاركنان و پرستاران
فصل اول: اهميت و ارزش پرستارى
1- عظمت مقام پرستارى792- پرستارى، تولدى دوباره803- پرستارى، عبادتى برتر80
4- پرستارى در سيره معصومين.....................................782
فصل دوم: اخلاق پرستارى
1- مهرورزى و عطوفت852- مجالست و گفتوگو87
3- اميدبخشى874- رازدارى89
فصل سوم: وظايف پرستار
1- مواظبت از بيمار912- تلاش براى رفع نياز بيمار923- انجام امور درمانى934- رعايت موازين شرعى94
بخش چهارم: عيادتكنندگان
فصل اول: اهميت و ارزش عيادت
فصل دوم: آداب عيادت
1- دلجويى1012- همدردى1023- هديه دادن1024- دعا1035- اطعام بيمار1046- رعايت زمان عيادت105
فصل سوم: آثار عيادت
منابع و مآخذ 109
پيشگفتار
در ارزش و شرافت پزشكى همين بسكه:
1- يكى از اسماء خداوند، طبيب است.
2- يكى از اسماء او شافى است.
3- حضرت ابراهيم در معرفى خداوند مىفرمود:(وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ)(شعراء/ 80)
4- على7در وصف رسول اللّه6مىفرمايد:طبيب دوّار بطبه قد احكم مراهمه و احمى مواسمه(نهج البلاغه، خطبه 107) پيامبر پزشكى بود سيار (در پى بيماران و معالجه آنها گردش مىكرد هم دارو و مرهم داشت و هم تيغ جراحى و وسيله داغ كردن).
5- على7در مورد خودش نيز تعبير به طبيب دارد. (نهج البلاغه، خطبه 121)
6- علم پزشكى را در رديف علم دين ذكر كردهاند و فرمودهاند: العلم علمان علم الاديان و علم الابدان.
7- خداوند در قرآن در مورد شفا دادن و زنده كردن يك انسان مىفرمايد:
(مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً)
كسى كه انسانى را زنده كند گويا همه مردم را زنده كرده است.
اين نوع تشبيه و تشريف پزشكان، در عين حال مسئوليت سنگين آنها را گوشزد مىنمايد كه: طبيب با نيت خدمتگزارى به سراغ بيماران خود برود؛ چه با نيّتى جز اين، كار او بىارزش و گاهى ضد ارزش و گاهى خيانتى بزرگ مىشود. اين نيت خالص خدمتگزارى نيز وقتى حاصل مىشود كه ريشه در عمق بينش، عقيده و انديشه او داشته باشد و بزرگترين حقيقت و واقعيت جهان هستى يعنى خداوند را بشناسد و با او رابطه داشته باشد، در اين صورت است كه:
1- خدمت به بندگان خدا را وسيله كسب رضاى او و تقرب به او مىداند و به همين دليل از كار خود لذت فوقالعاده مىبرد.
2- خسته نمىشود، از بدخلقى و بدرفتارى بيمار دلزده و دلسرد نمىگردد.
3- هرگز كوتاهى و سهلانگارى در معالجه نمىنمايد به خصوص در مورد افراد بىبضاعتى كه جز خدا كسى را ندارند.
4- براى ثروتمندان و مستكبران از خدا بىخبر تعظيم و خدمت بيشتر نمىكند.
5- سعادت دنيا و آخرت را يكجا دارد.
ولى در مقابل كسانى هستند كه از خدا غافل مىشوند و پول و ماديات فكر و جان آنها را وابسته مىكند و علم خود را در خدمت جهانخواران و گرگها قرار مىدهند و فقيران و مستمندان را مىرانند و ... ولى هرگز از زندگى لذتى نمىبرند، زيرا وابستگان به غير خدا (دنيا) هرگز سيرى و آرامش و اطمينان ندارند و هرچه بيشتر بخورند تشنهتر و حريصتر مىشوند و اين خاصيت لا يتغير دنياست صد حيف كه انسان موقعى بيدار مىشود كه فرصت و زمان از دست رفته است و جز حسرت چيزى نصيب او نمىگردد.
الحمد للّه از بركت رهبرى الهى امام (ره) و انقلاب اسلامى و خون شهيدان خداجو، امروز در اين مملكت اسلامى، پزشكان متعهد و دانشمند هستند كه تلاش دارند براى آينده نيز اين نمونهها را تربيت نمايند. در هر صورت جزوه حاضر با زحمات محققان محترم پژوهشكده تحقيقات اسلامى و با پيشنهاد و مايه اوليه مسئولين نمايندگى ولى فقيه در دانشگاه تهيه شده كه از همه عزيزان به ويژه «حضرت حجة الاسلام و المسلمين حاج آقاى موسوى» تشكر و قدردانى مىشود. اميد است براى همه دستاندركاران مثمر ثمر و مفيد فايده باشد و مورد قبول صاحب اصلى اين دانشگاه كه به نام او وزين شده قرار بگيرد.
و السلام
نمايندگى ولى فقيه در دانشگاه علوم پزشكى بقية اللّه و معاوتت بهداشت و درمان
سيد رضا فقيهى
روز عيد قربان 1425
مقدمه
اسلام، پزشكى را وظيفهاى شرعى و از واجبات مهم مىداند كه تساهل در فراگيرى آن روا نيست. سخنان پيامبر6و ائمه معصومين:در مورد بيماريها و راه درمان آنها، گواهى روشن بر اهتمام خاص اسلام به علم پزشكى است. تا آنجا كه آن را در كنار علم دين بيان نموده است.
چنان كه امام على7مىفرمايد:
الْعِلْمُ عِلْمانِ، عِلْمُ الْادْيانِ وَ عِلْمُ الْابْدانِ[1]
علم در دو چيز خلاصه مىشود، علم اديان و علم بدنها (پزشكى).
افزون بر اين كه طب، از واجبات كفايى و مسئوليتى دينى است، مسئوليتى اجتماعى، اخلاقى و عقلى نيز هست. انسان در زندگى اجتماعى خود در پى رسيدن به اهداف و برنامههاى خود و نيز رسيدن به بالاترين مرتبه
[1]- بحار الانوار، ج 1، ص 220.