252- فرزندى كه از طريق كشت اشتباهى اسپرم مرد بيگانه در رحم زن به وجود مىآيد، به مرد صاحب اسپرم و زن صاحب تخمك ملحق مىشود و از آنان ارث مىبرد.- چون مانند فرزندى است كه از طريق آميزش اشتباهىِ مرد با غير همسرش به وجود آمده باشد- ولى اگر از طريق كشت عمدى اسپرمِ مرد بيگانه در رحم زن بيگانه به وجود آمده باشد، گرچه حرام است اما عنوان ولد الزنا را ندارد و ارث مىبرد.
از بين بردن جنينهاى اضافه
253- جنينهاى اضافى كه از طريق تركيب اسپرم مرد و تخمك زن، در بيرون رحم به وجود مىآيند، به شرط اين كه ابتداى تشكيل آنها باشد، حكم جنين طبيعى را ندارند و رها كردن و از بين بردن آنها موجب ديه نخواهد بود.
احكام تولديافتگان از بارورى مصنوعى در محرميّت و ازدواج
254- فرزندى كه از طريق بارورى مصنوعىِ تخمك زن با اسپرم مرد بيگانه به وجود مىآيد، از لحاظ محرميّت و عدم جواز ازدواج با محارم، حكم فرزند طبيعى را دارد، چه اين بارورى به شكل حرام يا به يكى از روشهاى حلال انجام پذيرد.
255- در موارد بارورى مصنوعى، نگاه فرزند متولد شده به محارمش بعد از بلوغ و نيز نگاه محارم به او شرعاً جايز است، گرچه بهتر آن است كه اگر بارورى از راههاى حرام صورت گيرد، هر دو طرف از نگاه به يكديگر
اجتناب كنند و خود را به منزله نامحرم به حساب آورند، ولى در مواردى كه بارورى اشتباهاً از راههاى حرام صورت گرفته باشد، نگاه آنان به يكديگر، بدون اشكال جايز است.
256- دادن جنينهاى اضافى يا اسپرمهاى لقاحيافته به زن بيگانه، اجازه صاحبان جنين را لازم دارد و لكن نمىتوانند در ازاى اهداى آن به غير و براى رفع يد از آن و به جهت كارهاى مشروع يا تحقيقاتى وجهى دريافت كنند و چون فرزندى كه به وجود مىآيد متعلق به آنان است، لازم است هويت فرزند ثبت شود.
257- اصل نگهدارى اسپرم مرد و تخمك زن در دستگاههاى جديد، شرعاً جايز است، لكن در تهيه آن بايد از مقدمات حرام اجتناب شود و استفاده از آن تنها در مواردى كه جواز آن ذكر شد جايز است، امّا استفاده مطالعاتى و تحقيقاتى از آن اشكال ندارد.
ج: بارورسازى مصنوعى از نباتات
258- بارورسازى مصنوعى از نباتات به صورتهاى مختلف امكان تحقق دارد: الف: اسپرم را از دانهها و محصولات نباتى بگيرند و به زن تلقيح كنند و از تركيب آن با تخمك زن او را بارور سازند؛ كه در اين صورت، كودك تنها به مادر ملحق مىشود و همچنين است اگر اسپرم نباتى را با تخمكى كه از زن مىگيرند در خارج رحم و در دستگاه مصنوعى تركيب كنند و نوزادى به وجود آيد. ب: اسپرم مرد را بگيرند و با تخمكى كه از نباتات گرفته شده تركيب
كنند و آن را در دستگاه مصنوعى پرورش دهند و يا به رحم زنى وارد نمايند و نوزادى به وجود آيد. در اين صورت نوزاد تنها به پدر ملحق مىشود و در حالت دوم، زنِ صاحب رحم، حكم مادر عرفى فرزند را دارد؛ و در صورتى كه شوهر داشته باشد بايد با اجازه او اين كار را انجام دهد. ج: اسپرم نباتى را با تخمك نباتى در خارجِ رحم تركيب كنند و در دستگاه، پرورش دهند يا در رحم زنى قرار دهند. در هر دو حال، فرزندى كه متولد مىشود، فاقد پدر و مادر است و در حالت دوم، زنِ صاحب رحم حكم مادر عرفى او را دارد. نكته در صورت اوّل و سوّم اين عمل شرعاً جايز است، ولى بايد از مقدمات حرام اجتناب شود.
د: توليد فرزند از طريق پرورش اسپرم
259- اگر به فرض امكان، اسپرم مرد را بگيرند و در دستگاه، پرورش دهند و تبديل به انسان گردد، شرعاً جايز است و فرزند به صاحب اسپرم ملحق مىگردد. نكته بايد توجه داشت كه از جمع بين اسپرم و تخمك انسان و حيوان و اسپرم و تخمك نباتى، صور مختلفى به وجود مىآيد كه از حوصله اين
سطور خارج است.
ه- بارورى و انعقاد نطفه از غير اسپرم مرد و تخمك زن
260- اگر با پيشرفت علوم بتوانند غير از اسپرم و تخمك، اجزاى ديگرى از بدن- چه مرد و چه زن- را بگيرند كه كارايى اسپرم و تخمك را داشته باشد، خواه به خودى خود چنين باشد و خواه با تغييرات علمى انجام گيرد، بارور كردن اين اجزا با يكديگر و به وجود آوردن نوزاد از اين راه جايز است.
نسبت كودكان يكطرفه و مصنوعى
261- كودكان يك طرفه و مصنوعى مذكور، نسبتشان با پدر و مادر و با يكديگر به شرح زير است: الف: اگر از اسپرم مرد به تنهايى يك پسر و دختر به وجود آيند، ملحق به آن مرد بوده و فاقد مادر مىباشند و آن دو برادر و خواهر مىباشند و نمىتوانند با يكديگر و با كسانى كه از جانب پدر با آنان محرمند، ازدواج نمايند. ب: اگر اسپرم مردى با تخمك مصنوعى تركيب شود و در رحم مصنوعى پرورش يابد و يك دختر و يك پسر متولد شوند، آن دو، خواهر و برادرِ پدرى بوده و بدون مادرند و نمىتوانند با يكديگر يا با كسانى كه از جانب پدر با آنان محرمند، ازدواج كنند و همچنين است اگر اين مجموعه در رحم زنى قرار داده شود، امّا در اين صورت، زن، مادر
رضاعى آنان خواهد بود و با او محرمند و ساير احكام فرزند رضاعى بر آنان بار مىشود. ج: اگر با اسپرم مصنوعى، تخمك زنى بارور گردد و در رحم او كشت شود و دو كودك پسر و دختر به دنيا بيايد، آنان فاقد پدر بوده ولى برادر و خواهر مادرى هستند و لذا ازدواج آنان با يكديگر و با محارمِ مادرى جايز نيست و همچنين است اگر آن مجموعه در رحم مصنوعى پرورش يابد. د: اگر تخمك مصنوعى با اسپرم مصنوعى بارور گردد و در رحم زنى كشت شود و يك پسر و دختر به دنيا بيايند، آن زن، مادر رضاعى آنان است و آن دو حكم خواهر و برادر رضاعى را دارند ولى فاقد پدر و مادر نسَبى هستند. ولى اگر آن مجموعه در رحم مصنوعى پرورش يابد و دختر و پسرى متولد شوند، هيچگونه نسبتى بين آن دو با يكديگر و با فرد ديگرى نخواهد بود، گرچه اسپرم و تخمك مصنوعى از يك ماده به دست آمده باشند.
ملحقات مباحث بارورى مصنوعى
كاهش دوران حاملگى
262- اگر با مصرف دارو و يا روشهاى ديگر بتوان مدت حاملگى را كاهش داد، شرعاً جايز است به شرط اين كه مستلزم ضرر مهمى نباشد.
فرزندان زايمانهاى زودرس و ديررس
263- فرزندى كه از طريق زايمان زودرس يا ديررس به دنيا بيايد به پدر و مادرِ صاحب اسپرم و تخمك ملحق مىشود، خواه زايمان را با كمك روشهاى علمى سرعت ببخشند يا كندتر كنند و خواه به صورت طبيعى چنين شود. و در صورت شك نيز فرزند به آن پدر و مادر ملحق مىشود، زيرا ملاك در الحاق فرزند به پدر و مادر، زوجيّت شرعى است.
برداشتن تخمدان و پيوند آن
264- برداشتن تخمدان اگر موجب عقيم شدن زن گردد، جايز نيست و امّا اگر برداشتن آن ضرورت داشته باشد، گرچه موجب عقيم شدن بشود جايز است ولى بايد از مقدمات حرام اجتناب شود.
265- پيوند زدن تخمدانِ زنى به زن ديگر شرعاً جايز است و بعد از آن كه جزء بدن او شد، تخمدان او مىباشد و فرزندى كه از او متولد شود، فرزند خود اوست و با زنى كه تخمدان را براى پيوند از او برداشتهاند، هيچ نسبتى ندارد، ولى بايد در همه مراحل پيوند و جراحى، از ارتكاب حرام اجتناب شود.
برداشتن بيضه و پيوند آن
266- برداشتن بيضه مرد اگر موجب عقيم شدن گردد، اشكال دارد، مگر در موارد ضرورى كه در آن صورت هم بايد از مقدمات حرام اجتناب شود.
267- پيوند زدن بيضه مردى به مرد ديگر شرعاً جايز است و پس از آن
كه جزء بدن شد، بيضه او محسوب مىشود و فرزندى كه از نطفه او متولد شود، فرزند خود اوست و با مردى كه بيضه او را براى پيوند برداشتهاند، هيچ نسبتى ندارد، ولى بايد در همه مراحل پيوند و جراحى از ارتكاب حرام اجتناب شود.
فصل هشتم: سقط جنين