کتاب احکام بانوان

وارسى‌

1 اصل وارسى‌و امتحان اگر زن نداند استحاضه او چه قسم است واجب است‌[1](بنابر احتياط) بر مستحاضه خود را وارسى كند (بخاطر تعيين و تشخيص اقسام خون براى انجام وظيفه مخصوص شرعى) به اين صورت كه: مقدارى پنبه و يا نظير آن را داخل فرج (محل بيرون آمدن خون) نموده و كمى صبر كند آنگاه پنبه را بيرون آورد و بعد از آنكه فهميد كداميك از سه قسم خون است به مقتضاى همان و به آنچه دستور داده شده عمل نمايد.

امام (مسئله 404)

گلپايگانى (مسئله 410)

2 وارسى قبل‌از نماز قبل از رسيدن وقت نماز آزمايش كافى نيست مگر آن‌كه بداند استحاضه‌اش تا بعد از دخول وقت تغيير نمى‌كند.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، مسئله 1، ص 57)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج، 1، ص 66، مسئله 10)

3 اگر پيش از وارسى مشغول نمازشود. نماز صحيح است با دو شرط: 1- قصد قربت داشته.

2- و به وظيفه خود هم عمل- كرده باشد.[2]

امام (مسئله 405) گلپايگانى (مسئله 411)

4 وارسى بعداز نماز زن مستحاضه اگر بعد از نماز خود را وارسى كند و خون نبيند اگر چه بداند دوباره خون مى‌آيد با وضويى كه دارد مى‌تواند نماز بخواند.

امام (مسئله 408) گلپايگانى (مسئله 414)

[1]- گلپايگانى: بايد ...

[2]- مثلا استحاضه‌اش قليقه بوده به استحاضه قليله عمل نموده، پس اگر قصد قربت نداشته يا عمل او مطابق وظيفه‌اش نبوده مثل آنكه استحاضه او متوسطه بوده و به وظيفه قليله رفتار كرده است نماز او باطل است.

5 اگر نتواند خود را وارسى كنددو صورت دارد:

1- اگر بداند سابقا كداميك از آن سه قسم بوده بايد به وظيفه همان قسم رفتار نمايد.

امام (مسئله 406)

گلپايگانى (مسئله 412)

2- اگر حال سابق او معلوم نباشد بايد به نحوى عمل كند كه يقين به برائت ذمّه حاصل كند پس در شك ميان قليله و متوسطه و كثيره، عمل به وظيفه هر دو نمايد و در شك بين هر سه قسم، عمل به وظيفه هر سه قسم نمايد.

گلپايگانى (مسئله 412)

2- اگر حال سابق او معلوم نباشد بايد آنچه مسلما وظيفه اوست عمل كند. (مثلا اگر نمى‌داند قليله است يا متوسطه بايد كارهاى استحاضه قليله را انجام دهد و اگر نمى‌داند متوسط است يا كثيره بايد كارهاى استحاضه متوسطه را انجام دهد).

امام (مسئله 406)

مواردى كه استحاضه تغيير مى‌كند

1- اگر قليله، متوسطه شود

1 بعد از نماز صبح‌بايد براى نماز ظهر و عصر غسل كند.

2 بعد از نماز ظهر و عصربايد براى نماز مغرب و عشاء غسل كند.

امام (مسئله 399) گلپايگانى (مسئله 405)

2- اگر قليله، متوسطه يا كثيره شود

1 پيش از نمازبايد كارهاى متوسطه يا كثيره را انجام دهد.

امام (مسئله 420) گلپايگانى (مسئله 426)

2 در بين نمازبايد به حكم تبديل متوسطه به كثيره در بين نماز عمل كند.

امام (مسئله) گلپايگانى (مسئله 427)

3- اگر متوسطه، قليله شودبايد براى نماز اوّل، عمل متوسطه و براى نمازهاى بعد، عمل قليله را انجام دهد.

امام (مسئله 425) گلپايگانى (مسئله 431)

4- اگر متوسطه كثيره شود

1 پيش از نمازبايد كارهاى استحاضه كثيره را انجام دهد و چنانچه براى استحاضه متوسطه غسل كرده باشد فايده ندارد و بايد دوباره براى كثيره غسل كند.

امام (مسئله 420) گلپايگانى (مسئله 426)

2 در بين نمازبايد نماز را بشكند و براى استحاضه كثيره غسل كند و وضو بگيرد و كارهاى ديگر آن را انجام دهد و همان نماز را بخواند و اگر براى هيچ كدام از غسل و وضو وقت ندارد بايد دو تيمم كند:

يكى بدل از غسل و ديگرى بدل از وضو

و اگر براى يكى از آنها وقت ندارد بايد عوض آن تيمم كند و ديگرى را بجا آورد ولى اگر براى تيمم هم وقت ندارد نمى‌تواند نماز را بشكند و بايد نماز را تمام كند و بنابر احتياط واجب قضا نمايد.

امام (مسئله 421) گلپايگانى (مسئله 427)

3 در بين غسل كردن‌واجب است چنانچه مشغول غسل ترتيبى (يا ارتماسى) بوده همان را از سر بگيرد. امام (مسئله 416) گلپايگانى (مسئله 422)

5- اگر قليله يا متوسط، كثيره شود

1 بعد ازنماز صبح‌بايد براى نماز ظهر و عصر يك غسل وبراى نماز مغرب و عشاء غسل ديگرى بجا آورد.

2 بعد از نمازظهر و عصربايد براى نماز مغرب و عشاء غسل نمايد.

امام (مسئله 400)

گلپايگانى (مسئله 406)

6- اگر كثيره قليله شودبايد براى نماز اوّل، عمل كثيره و براى نمازهاى بعد عمل قليله را انجام دهد. امام (مسئله 425) گلپايگانى (مسئله 431)

7- اگر كثيره متوسط شودبايد براى نماز[1]اوّل، عمل كثيره و براى نمازهاى بعد عمل متوسط را بجا آورد.

تذكّر: مقصود از نماز اوّل، نمازى است كه بعد از تغيير استحاضه (مانند نمازهاى يوميه) واجب مى‌شود.

جريان و يا قطع خون استحاضه‌

1 اگر جريان دارد و قطع نمى‌شودبعد از وضو و غسل بايد فورا شروع به نماز كند و از بيرون آمدن خون در صورتى كه ترس ضرر نباشد، با داخل نمودن پنبه ياغير آن و بستن پارچه جلوگيرى نمايد. پس اگر در جلوگيرى و بستن پارچه تقصير كرد و خون بيرون آمد بايد نماز را اعاده كند، بلكه بنابر احتياط واجب اگر اقوا نباشد بايد غسل و وضو را هم اعاده نمايد. اما اگر در اثر زيادى خون بدون تقصير، خون بيرون آيد، مانعى ندارد.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، ص 58 مسئله 4)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج 1، ص 66، مسئله 4)

2 اگر خون قطع شود

1- اگر پيش از نماز خون مستحاضه كثيره (گلپايگانى: يا متوسطه) قطع شود و دوباره بيايد بايد براى هر نماز يك غسل بجا آورد.

امام (مسئله 424) گلپايگانى (مسئله 430)

2- اگر در بين نماز خون بند بيايد و مستحاضه نداند كه در باطن هم قطع شده يا نه چنانچه بعد از نماز بفهمد قطع شده بوده بايد وضو و غسل و نماز را دوباره بجا آورد. امام (مسئله 422) گلپايگانى (مسئله 428)

[1]- مثلا اگر پيش از نماز ظهر استحاضه كثيره، متوسّطه شود بايد براى نماز ظهر غسل كند و براى نماز عصر و مغرب و عشا فقط وضو بگيرد ولى اگر براى نماز ظهر غسل نكند و فقط به مقدار نماز عصر وقت داشته باشد بايد براى نماز عصر غسل نمايد و اگر براى نماز عصر هم غسل نكند بايد براى نماز مغرب غسل كند و اگر براى آن هم غسل نكند و فقط به مقدار نماز عضاء وقت داشته باشد بايد براى عشاء غسل كند. امام( مسئله 423) گلپايگانى( مسئله 429) و عروة الوثقى( مسئله 15)

3- اگر بعد از وضو و غسل خون در ظاهر قطع شود و مستحاضه بداند كه اگر نماز را تأخير بيندازد بكلى پاك مى‌شود بايد نماز را تأخير بيندازد، و موقعى كه بكلّى پاك شد دوباره وضو و غسل را بجا آورد و نماز را بخواند و اگر وقت نماز تنگ شد لازم نيست وضو و غسل را دوباره بجا آورد بلكه‌[1]با وضو و غسلى كه دارد ميتواند نماز بخواند. امام (مسئله 411) گلپايگانى (مسئله 417)

4- وقتى مستحاضه كثيره و متوسطه بكلّى از خون پاك شد بايد غسل كند ولى اگر بداند از وقتى كه براى نماز پيش مشغول غسل شده ديگر خون نيامده لازم نيست دوباره غسل نمايد. امام (مسئله 412) گلپايگانى (مسئله 418)

وظايف و تكاليف مشترك (قليله، متوسطه، كثيره)

كارهايى كه هر سه دسته زنهاى مستحاضه بايد انجام بدهند

1- بايد براى هر نماز (واجب يا مستحب) يك وضو بگيرند، و تجديد وضو واجب مى‌باشد براى هر نمازى اگر آمدن خون ادامه داشته باشد. پس اگر مثلا قبل از نماز ظهر خون قطع شد فقط براى نماز ظهر وضو واجب مى‌شود و ديگر براى نماز عصر و همچنين نماز مغرب و عشاء واجب نيست دوباره وضو بگيرد، البته اگر با چيزهاى ديگر وضو را باطل نكرده باشد.

امام (عروة الوثقى، ج 1، ص 350)

امام (تحرير الوسيله، ج 1، مسئله 2، ص 57، و رساله مسئله 402)

گلپايگانى (وسيله النجاة ج 1، ص 66، مسئله 2)

2- بنابر احتياط واجب بايد پنبه را عوض نمايند يا تطهير كنند.[2]

3- ظاهر فرج را هم اگر خون به آن رسيده آب بكشند.

امام (مسئله 394) گلپايگانى (مسئله 400)

صفحه بعد

[1]- گلپايگانى: بلكه اگر وقت تيمم دارد بجاى هريك از وضو و غسل، تيم كند و براى نمازهاى بعد، غسل و وضو بجا آورد و اگر وقت تيمم هم ندارد به همين حال نماز بخواند و بعد با غسل و وضو آن را قضا كند. مسئله 417

[2]- گلپايگانى: تطهير پنبه بنابر اقوى است.( وسيلة النجاة، ج 1 ص 65)

تذكّراگر خون استحاضه در باطن باشد و بيرون نيايد وضو و غسل باطل نمى‌شود اگر بيرون بيايد هرچند كم باشد.[1]وضو و غسل را باطل مى‌كند. امام (مسئله 407) گلپايگانى (مسئله 413)

4- مستحاضه قليله بعد از وضو و متوسطه و كثيره بعد از وضو و غسل بايد فورا مشغول نماز شود. امام (مسئله 413) گلپايگانى (مسئله 419)

تذكر 1 كسى كه غسل استحاضه بر او واجب شد، براى نماز علاوه بر غسل وضو هم بايد بگيرد.

تذكر 2 روزه زن مستحاضه‌اى كه غسل بر او واجب مى‌باشد در صورتى صحيح است‌[2]كه غسلهايى را براى نمازهاى روزش واجب است انجام دهد و نيز بنابر احتياط واجب غسل نماز مغرب و عشاى شبى را كه مى‌خواهد فرداى آن را روزه بگيرد بجا آورد ولى اگر براى نماز مغرب و عشاء غسل نكند و براى خواندن نماز شب پيش از اذان صبح غسل نمايد و در روز هم غسلهايى را كه براى نمازهاى روزش واجب است بجا آورد روزه او صحيح است.

تذكر 3 اگر بعد از نماز عصر مستحاضه شود و تا غروب غسل نكند روزه صحيح است.[3]

امام (مسئله 419) گلپايگانى (مسئله 425)

تذكر 4 س: در صورتى كه زن مستحاضه بين نماز و غسل فاصه بيندازد چه حكمى دارد؟

ج: اگر بين غسل و نماز فاصله بيندازد بايد دوباره غسل كند و بلافاصله مشغول نماز شود (در صورتى كه خون جريان داشته باشد) ولى اگر خون (هنگام غسل و وضو تا هنگام خواندن نماز) در داخل فضاى فرج نيايد اعاده وضو و غسل لازم نيست.

امام (مسئله 414) گلپايگانى (مسئله 420)

[1]- گلپايگانى: يا از محل خود خارج شده و به محلّى رسيه باشد كه اگر پنبه داخل كند آلوده به خون مى‌شود بايد به وظائفى كه گفته شد عمل كند.( مسئله 413)

[2]- گلپايگانى: كه غسل مغرب و عشاى شبى كه مى‌خواهد فرداى آن را روزه بگيرد بجا آورد و بلكه بنابر احتياط لازم غسل نماز مغرب و عشاى شب بعد را نيز بجا آورد و نيز در روز غسلهائى را كه براى نمازهاى روزش واجب است انجام دهد ولى اگر براى نماز مغرب و عشاى شب قبل، غسل نكند و نزديك اذان صبح غسل نمايد كه با نماز صبح به مقدار نافه صبح زيادتر فاصله نشود و غسلهاى نمازهاى روز و غسل مغرب و عشاى شب بعد را( بنابر احتياط لازم) بجا آورد، روزه‌اش صحيح است.( مسئله 424)

[3]- گلپايگانى: و بنابر احتياط لازم، شرط است در صحّت روزه اين روز، غسل نماز مغرب و عشاء شب بعد.( مسئله 424)

مسائل ديگرى درباره زنهاى مستحاضه‌

طواف مسّ قرآن‌مستحاضه قليله اگر بخواهد طواف واجب خانه خدا يا مسّ قرآن بكند واجب است وضو بگيرد. امام (مسئله 427) گلپايگانى وسيلة النجاة (مسئله 8)

مستحاضه متوسطه و كثيره اگر بخواهد طواف واجب خانه خدا يا مسّ قرآن كند واجب است غسل هم بكند.[1]

گلپايگانى (وسيله ص 68 مسئله 8) امام (مسئله 429)

نماز آيات‌هرگاه در وقت نماز يوميه نماز آيات بر مستحاضه واجب شود اگرچه بخواهد هر دو را پشت سر هم بجا آورد بايد براى نماز آيات هم تمام كارهايى را كه براى نماز يوميه او واجب است انجام دهد[2]و احتياط واجب آن است كه هر دو را با يك غسل و وضو بجا نياورد.

امام (مسائل 430 و 431) گلپايگانى (مسئله 437)

نماز قضاءاگر زن مستحاضه بخواهد نماز قضا بخواند بايد براى هر نماز كارهايى را كه براى نماز اداء واجب است بجا آورد. و احتياط[3]مستحب اين است كه قبل از پاكى نماز قضا نخواند.

امام (مسئله 432) امام (عروة الوثقى، ج 1، ص 358)

گلپايگانى (مسئله 438)

رفتن در مسجد مكّه و مدينه و توقف در ساير مسجد و خواندن سوره‌اى كه سجده واجب دارد براى مستحاضه‌اشكال ندارد.[4]

مام (مسئله 438) گلپايگانى (مسئله 434)

[1]- در تمام اينها وضو و غسلى كه براى نماز بجا آورده كافى نيست بلكه بنابر احتياط واجب بايد براى طواف يا مس كتاب جداگانه وضو بگيرد يا وضو و غسل بجا آورد. اما( تحرير الوسيله، ج 1، ص 60، مسئله 8) گلپايگانى( وسيلة النجاة، ج 1، ص 68، مسئله 8)

[2]- گلپايگانى: و نمى‌تواند هر دو را با يك غسل و وضو بخواند.( مسئله 437)

[3]- گلپايگانى: لكن احتياط لازم ترك قضا است تا موقعى كه پاك شود مگر با خوف فوت.( مسئله 437)

[4]- گلپايگانى: اشكال ندارد بعد از انجام غسلهاى واجب( مسئله 434)

نزديكى يا مقاربت‌بعد از غسل اشكال ندارد.[1]

امام (مسئله 428 و تحرير الوسيله ج 1 ص 60، مسئله 8)

گلپايگانى (مسئله 435)

روزه‌احتياط واجب آن است كه زن مستحاضه در تمام روزى كه روزه است به مقدارى اكه مى‌تواند از بيرون آمدن خون جلوگيرى كند.

امام (مسئله 417) گلپايگانى (مسئله 423)

احكام مشترك متوسطه و كثيره‌

غسل قبل از وقت نماز براى نماز فايده ندارد

1- اگر خون استحاضه پيش از وقت نماز هم بيايد اگرچه زن براى آن خون، وضو و غسل را انجام داده باشد بنابر احتياط واجب بايد در موقع نماز وضو و غسل را بجا آورد.[2]امام (مسئله 397) گلپايگانى (مسئله 403)

2- اگر پيش از داخل شدن وقت نماز براى نماز غسل كند غسل او باطل است‌[3]بلكه اگر نزديك اذان صبح براى نماز شب غسل كند و نماز شب را بخواند احتياط واجب آن است كه بعد از داخل شدن صبح دوباره غسل و وضو را بجا آورد. امام (مسئله 401) گلپايگانى (مسئله 407)

3- مستحاضه كثيره و متوسطه وقتى بكلى از خون پاك شدند بايد غسل كنند ولى اگر بدانند از وقتى كه براى نماز پيش مشغول غسل شده ديگر خون نيامده لازم نيست دوباره غسل نمايند.

امام مسئله 412) گلپايگانى (مسئله 418)

تذكرچنانچه گذشت استحاضه (قليله، متوسطه، كثيره،) يك وظائف مشتركى داشته كه ذكر شد و هريك داراى احكام خاصى هم مى‌باشند كه اكنون ذكر مى‌شود.

[1]- در استحاضه قليله نزديكى اشكال ندارد.

[2]- گلپايگانى: اگر خون استحاضه پيش از وقت نماز بيايد و بعد قطع شود چنانچه براى آن خون وضو و غسل بجا نياورده باشد بايد در موقع نماز وضو و غسل را بجا آورد.( مسئله 403)

[3]- گلپايگانى: بلكه احتياط لازم آن است كه ميان غسل و نماز فاصله نياندازد مگر به خواندن نافله همان نماز( مسئله 407)