کتاب احکام بانوان

هم مى‌باشد و طبيعتا استخوان‌بندى و تغذيه بچه در شكم مادر با حكمت الهيه از همان غذايى كه مادر استفاده مى‌كند تأمين مى‌گردد(غذاؤه ممّا يأكل امّه و يشرب ممّا يشرب)[1]و از سوى ديگر به دليل تأثير غذا در رحم و روح، مادر بايد توجه داشته باشد كه اوّلا لقمه‌اى كه به دهان مى‌گذارد حلال بوده و از غذاهاى شبهه‌ناك خصوصا در آن ايام جدّا پرهيز نمايد كه بى توجهى به اين امر قطعا آثار سوء دربر خواهد داشت و شيطان هم از راه غذاى حرام در انعقاد نطفه شركت مى‌كند، ثانيا از غذاهايى كه پروتئين فراون دارد مانند گوشت گوسفند، ماهى، مرغ، تخم‌مرغ، پنير و بطور كلى حبوبات و كلسيم كه براى ساخته شدن استخوان لازم بوده و در شير بيشتر وجود دارد يا آهن كه براى رفع كم‌خونى در گوشت و جگر و سبزيها (خصوصا اسفناج) و سيب‌زمنى و عدس و لوبيا و بادام و فندق هست استفاده كند كه تجربه نشان داده در رشد و نمو جنين و سلامتى ماد و لطافت جسمى طفل تأثير مثبت خواهد داشت و علاوه اثر روحى هم دارد، مادر در هنگام آبستنى اگر از غذاهاى مقوّى مثل سيب و خرما استفاده كند در شكيبايى وشجاعت فرزند مؤثر خواهد بود و در رواياتى اشاره شده خوردن «به»- خصوصا صبح ناشتا- فرزند را خوشبو و زيبا مى‌نمايد و مايه قوّت قلب و روشنايى ضمير مى‌باشد، و همجنين مكيدن كندر موجب ازدياد عقل و قوه حافظه و شجاعت طفل مى‌گردد، و سفارش شده در همان ماهى كه وضع حمل مى‌كند خرما بخورد كه فرزند را بردبار و پرهيزگار خواهد نمود.[2](بديهى است براى زن آبستن افراط در خوردن از هر نوعى كه باشد ممنوع است).

گذشته از همه اينها آن حالات روحى مادر از اهميّت بيشترى برخوردار است، بطور مثال اگرچه فكر گناه، گناه محصوب نمى‌شود ولى زن آبستن در ايّامى كه بچّه در شكم دارد اگر فكر گناه بكند مسلّم در قلب و روح جنين اثر سوء خواهد داشت و اگر نطفه فرزند در

[1]- بحار، ج 60، ص 342، حديث 23)

[2]- مكارم الاخلاق، ص 87- حلية المتّقين، ص 82- فروع كافى، ج 6، ص 23 و 24 و كتابهاى نظير طب و بهداشت، ص 32 و طب الصادق( ع).

حالى بسته شود كه پدر يا مادر در فكر گناه باشند روى فرزند تأثير مى‌گذارد و نيز طبق اصل محاكاة مجالست با افراد بى‌تقوى و فاسد الاخلاق انعكاس روحى خواهد داشت. در پايان اين قسمت دو نكته ديگر قابل توجه است اولا سفارش اكيد شده با شكم پر مجامعت نشود و در آخر شب براى حفظ صحت بدن بهتر است و از جهت توليد فرزند آسان‌تر و كودك را با هوش‌تر تحويل خواهد داد و ثانيا در ايّام عادت زنانه كه مقاربت حرام است از عمل زناشويى كاملا اجتناب نمايد.

بعد از زايمان‌

مادر سعى كند پس از تولد و سپاسگذارى پرودگار متعال، اولا براى تغذيه طفل از شير خود استفاده كند كه از امير المؤمنين (ع) نقل شده است كه: «نافع‌ترين و مبارك‌ترين شيرها براى فرزند، شير مادر است»[1]و مشهور بين علما هم است كه ازيادتر از دو سال و كمتر از بيست و يك ماه شير ندهد. ثانيا به سرپرست طفلى كه محروم از شير مادر است فرض است كه در مورد دايه و كسى كه او را شير مى‌دهد كاملا توجه نمايد كه دايه‌اى را انتخاب كند كه پاكدامن و باايمان و داراى اخلاق حسنه و اصيل باشد و بچه غزيز خويش را براى شير دادن به هر زنى واگذار نكند، بد نيست به اين داستان تكان‌دهنده توجه فرماييد:

مرحوم آية اللّه شيخ فضل اللّه نورى چند روز قبل از شهادت خود هنگامى كه در زندان توسط شخصى از وى سؤال شد چرا فرزند شما لاابالى و عليه شما اقدام مى‌كند؟ فرمود: «اين موضوع را از قبل مى‌دانستم، اين فرزند در نجف بدنيا آمد و در آن هنگام مادرش سير نداشت لذا مجور شدم براى شير دادن بچه زنى را در نظر بگيريم بعد از مدت زيادى كه اين كودك از شير آن زن خورد ناگاه متوجه شديم كه آن زن لاابالى و دشمن على (عليه السلام) است».

فرزندى كه از اين شير بعمل آمد هنگامى كه پدر را پاى چوب دار بردند خوشحالى مى‌كرد و پاى دار بنايراين بايد متوجه بود كه حتى ممكن است يك نوبت شير

[1]- فروع كافى، ج 1، ص 40

دادن زن ديگر اثر بر روى طفل بگذارد.

مسئله ديگر اينكه سعى شود در هنگامى شير دادن ذكر شريف «بسم اللّه الرّحمن الرّحيم» را بگويد و نيز در آن هنگام مادر يا دايه با طهارت و با وضو باشد در مورد بزرگانى همچون مرحوم شيخ انصارى نوشته‌اند مادر ايشان در ايام باردارى هميشه با طهارت بوده و در دو سالى كه فرزند را شير مى‌داد با وضو بود مطالب ديگرى در اين زمينه هست كه از آن جمله مى‌توانيد به هفت دستورى كه در آيه 233 سوره بقره آمده به تفسير آن مراجعه فرماييد.

ضمنا علاوه بر رعايت كردن توصيه‌هاى قبل از زايمان مانند اجتناب از غذاى حرام و پرهيز از نشست و برخاست با افراد نشايسته نبايد غافل بود كه هنگام آميزش جنسى در معرض ديد كودك خردسال همخوابى و ملاعبه آثار بسيار سوئى دربر خواهد داشت و زن و شوهر چنين حقى را ندارند و اگر چنين كنند و فرزند آنها زناكار بار آيد بايد تنها خود را سرزنش و ملامت كنند.

دو نكته ديگر هم بسيار قابل توجه است: يكى مسئله نامگذارى فرزند است كه بايد نام نيكو براى او انتخاب شود و ديگر موضوع عقيقه كردن براى بچه مى‌باشد كه امام صادق (عليه السلام) فرمود:«كل مولود مرتهن بالعقيقة»هر فرزندى در گرو عقيقه‌اى است كه براى او مى‌شود.[1]

[1]- فروع كافى، ج 6، ص 18 و 24

خلاصه بعضى از آداب‌

شرعى و بهداشتى‌

قبل از زايمان‌

1- استفاده از غذاهاى حلال و اجتناب از غذاى حرام و شبه‌ناك.

2- اهميّت به غذاهاى كه بيشتر از ويتامنهاى لازم برخوردار است.

3- خوردن كندر

4- خوردن «به» و «سيب».

5- خوردن «خرما».

6- دور از افرادى كه داراى سوء اخلاق و ضعف ايمانند.

7- توجه به خدا و دور شدن از فكر گناه.

8- اجتناب شديد از عمل زناشويى وقتى كه‌شكم پر باشد

زن آلوده به خون باشد.

و

بعد از زايمان‌

1- اجتناب شديد از عمل زناشويى وقتى كه در معرض ديد بچه باشد.

2- استفاده از شير خود مادر.

3- در هنگام شير دادن ذكر شريف بسم اللّه را بگويد.

4- درهنگام شير دادن با طهارت و با وضو باشد.

5- عقيقه كردن براى بچه.

6- نام‌گذارى خوب براى فرزند.[1]

[1]- اين بحث بطور مفصل در كتاب« اسلام و تربيت» اثر مؤلف در بخش تربيت كودك آمده است.

زنهايى كه بخاطر بچه، روزه بر آنها واجب نيست‌

زنهايى كه بخاطر بچه روزه بر آنها واجب نيست‌

1- روزه براى حملش ضرر دارد.

2- روزه براى خودش ضرر دارد.

3- روزه براى بچه‌اش كه شير مى‌دهد ضرر دارد.

تذكردر هر سه صورت روزه‌هاى را كه نگرفته بايد قضا نمايد.[1]و براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهند.

وظيفه زن بعد از پاك شدن از حيض و نفاس‌

1- اگر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و در غسل كردن كوتاهى كند و تا اذان غسل نكند و در تنگى وقت تيمم هم نكند روزه‌اش باطل است.

ولى چنانچه كوتاهى نكند (مثلا منتظر باشد كه حمام زنانه شود) اگرچه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نكند (گلپايگانى: و در تنگى وقت تيمم كند يا از تيم هم عاجز باشد) در صورتى كه تيمم كند روزه او صحيح است. امام (مسئله 1642) گلپايگانى (مسئله 1651)

2- اگر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و براى غسل وقت نداشته باشد چنانچه بخواهد روزه رمضان يا قضاى آن را بگيرد (با تيمم روزه‌اش صحيح است) و لازم نيست تا صبح بيدار بماند.[2]امام (مسئله 1638) گلپايگانى (مسئله 1647)

«البته اگر براى هيچ‌كدام غسل و تيمم هم وقت نداشته باشد،

[1]- گلپايگانى: ولى اگر كسى پيدا شود كه بى‌اجرت بچه را شير دهد يا براى بچه را شير دهد يا براى بچه از پدر يا مادر بچه يا از كس ديگرى كه اجرت او را بدهد اجرت بگيرد، احتياط واجب آن است كه بچه را به او بدهد و روزه بگيرد.( مسئله 1738)

[2]- گلپايگانى: بنابر احتياط مستحب تا اذان صبح بيدار بماند.( مسئله 1647)

يا بعد از اذان بفهمد كه پيش از اذان پاك شده (روزه او صحيح است)».[1]البته در قضاى روزه رمضان با سعه وقت محل اشكال است. امام (مسئله 1639 و حاشيه عروة الوثقى) گلپايگانى (مسئله 1648)

3- اگر زن بعد از اذان صبح از خون حيض يا نفاس پاك شود، يا در بين روز خون حيض يا نفاس ببيند، اگرچه نزديك مغرب باشد (روزه او باطل است). امام (مسئله 1640) گلپايگانى (مسئله 1649)

اگر غسل فراموش شود:

اگر زن غسل حيض يا نفاس را فراموش كند و بعد از يك روز يا چند روز يادش بيايد روزه‌هايى كه گرفته‌[2]صحيح است. امام (مسئله 1641) گلپايگانى (مسئله 1640)

غسل‌

غسلهاى واجب‌

1- غسل جنابت‌

2- غسل حيض‌

3- غسل نفاس‌

4- غسل استحاضه‌

5- غسل مسّ ميّت‌

6- غسل ميّت‌

7- غسلى كه بواسطه نذر و قسم و مانند اينها واجب مى‌شود.

[1]- گلپايگانى: و اگر روزه مستحب يا روزه‌اى باشد كه مثل روزه كفاره وقت آن معين نيست صحيح بودن آ ن اشكال دارد.( مسئله 1648)

[2]- گلپايگانى: روزه‌هايى را كه گرفته اشكال دارد و احتياط لازم آن است كه قضاى آنها را بگيرد.( مسئله 1650)

غسل بر دو نوع است‌

1- ترتيبى‌در غسل ترتيبى بايد، اول سر و گردن، بعد طرف راست و بعد طرف چپ و اگر عمدا يا از روى فراموشى يا بواسطه ندانستن مسئله باين ترتيب غسل نكند غسل او باطل است. امام (مسئله 361 و تحرير الوسيله، ج 1، ص 40، مسئله 4)

گلپايگانى (مسئله 367)

2- ارتماسى‌در غسل ارتماسى اگر به نيت غسل ارتماسى به تدريج در آب فرو رود تا تمام بدن زير آب رود غسل او صحيح است و احتياط آن است كه يك‌دفعه زير آب رود.[1]

امام (مسئله 367) گلپايگانى (مسئله 373)

جنابت‌

سبب جنابت‌

1- جماع (آميزش)

2- بيرون آمدن منى امام (مسئله 345) گلپايگانى (مسئله 351)

احتلام زن‌

زنى هم مثل مرد محتلم مى‌شود

(عروة الوثقى، ج 1، ص 283، مسئله 6)

رطوبت مشكوك‌

اگر رطوبتى از انسان خارج شود و نداند منى است يا بول، يا غير اينها چنانچه اين سه نشانه را داشته باشد منى است. (البته در مريض و زن اگر با شهوت تنها رطوبت خارج شود جنب است).

علائم جنابت‌

1- با شهوت بيرون آمده 2- با جستن بيرون آمده 3- بعد از بيرون آمدن بدن سست شود.

امام (مسئله 346) گلپايگانى (مسئله 352)

توجه‌كسى كه غسل جنابت كرده نبايد براى نماز وضو بگيرد ولى با غسلهاى ديگر نمى‌شود نماز خواند و بايد وضو گرفت. امام (مسئله 391) گلپايگانى (مسئله 397)

[1]- گلپايگانى: در غسل ارتماسى بايد آب در يك آن تمام بدن را بگيرد، پس اگر به نيت غسل ارتماسى در آب فرو رود چنانچه پاى او روى زمين باشد بايد از زمين بلند كند.( مسئله 373)

تذكر:

1- منظور از احتلام جنب شدن در خواب است.

2- مستحب اشت انسان بعد از بيرون آمدن منى بول كند و اگر بول نكند و بعد از غسل رطوبتى از او بيرون آيد كه نداند منى است يا رطوبت ديگر حكم منى دارد.

امام (مسئله 348) گلپايگانى (مسئله 354)

3- براى شخص جنب 9 چيز مكروه است.[1]

مسائل ديگرى درباره زنها

غسل شستن سوراخ جاى گوشواره‌

س: در هنگام غسل آيا سوراخ جاى گوشواره را هم بايد شست؟

ج: دو صورت دارد:

1- اگر سوراخ جاى گشواره و مانند آن بقدرى گشاد باشد كه داخل آن ديده شود (بايد آن را شست).

2- و اگر ديده نشود (شستن آن لازم نيست).

امام (مسئله 376) گلپايگانى (مسئله 382)

نماز

پوشش زن در نماز:زن بايد در موقع نماز، تمام بدن حتى سر و موى خود را بپوشاند ولى پوشاندن صورت بمقدار كه در وضو شسته مى‌شود و دستها تا مچ و پاها تا مچ پا، لازم نيست اما براى آنكه يقين كند كه مقدار واجب را پوشانده است بايد مقدارى از اطراف صورت و قدرى پايين تر از مچ را هم بپوشاند. امام (مسئله 789) گلپايگانى (مسئله 797)

بنابر احتياط واجب زن بايد در حال نماز زير گلو و چانه را بپوشاند. (عروة الوثقى، ج 1، ص 551، مسئله 6)دو مسئله‌مستحب است زن در حال ايستادن (براى نماز) پاها را بهم بچسباند.

امام (مسئله 977) گلپايگانى (مسئله 986)

مستحب است زنها در وقت خواندن تشهد، رانها را بهم بچسبانندامام (مسئله 1104)

گلپايگانى (مسئله 1113)

لباسهايى كه براى زن مانعى ندارد ولى براى مرد حرام است در نماز و غير نماز

1- پوشيدن لباس طلاباف امام (مسئله 831) گلپايگانى (مسئله 839)

(زينت كردن به طلا هم اشكال ندارد) امام (مسئله 832) گلپايگانى (مسئله 840)

2- پوشيدن لباس ابريشمى امام (مسئله 838) گلپايگانى (مسئله 845 و 846)

تذكر: احتياط واجب آن است كه مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد، ولى اگر با آن لباس نماز بخواند باطل نيست. امام (مسئله 846) گلپايگانى (مسئله 854)

[1]- به توضيح المسائل: امام( مسئله 356) و گلپايگانى:( مسئله 362) مراجه شود.