کتاب احکام بانوان

اقسام احكام‌

بر پنج قسم تقسيم مى‌شود:

1 واجب‌آن حكمى است كه بايد حتما آن را انجا م داد و ترك آن گناه است مانند نماز خواندن در سن تكليف.

(نشانه‌هاى تكليف و بلوغ يكى از سه چيز است):

1- روييدن موى درشت زير شكم بالاى عورت.

2- بيرون آمدن منى.

3- تمام شدن 15 سال قمرى در مرد و تمام شدن 9 سال قمرى در زن.

امام (مسئله 2252)

گلپايگانى (مسئله 2260)

2 مستحب‌و آن كارى است كه انجام دادن آن پسنديده و بهتر استو موجب رضاى خدا و صلاح خود انسان و موجب ثواب آخرتى است مانند سلام كردن.

3 حرام‌آن گناه و موجب عذاب آخرتى و گرفتارى مى‌شود مانند: دورغ گفتن.

4 مكروه‌و آن كارى است كه ترك آن بهتر است و بجا آوردن آن عذاب آخرتى ندارد مانند: نماز خواندن در مكانى كه عكس باشد.

5 مباح‌و آن كارى است كه انجام دادن و ترك آن از نظر دينى مساوى باشد و بستگى به ميل و اراده انسان دارد. مانند: خوردن و آشاميدن چيزهاى حلال.

نظر مجتهد بر چند قسم تقسيم مى‌شود

حكم‌آن است كه مجتهد در موضوع مشخصى و معينى نظر دهد كه واجب است يا حرام. (مانند: حكم باينكه فردا اول شوّال و روز عيد فطر است).

فتواآن است حكم را بطور كلى بيان كند. (مثل: اينكه حكم كند كسى كه روزه واجب دارد روزه مستحبى او باطل است).

احتياط واجب‌آن است كه پيش يا بعد از احتياط فتوا نباشد. مانند: (احتياط آن است كه تسبيحات اربعه را سه مرتبه بگويند كه مقلد بايد به اين احتياط كه احتياط واجبش مى‌گويند عمل نمايد و سه مرتبه بگويد و يا به فتواى مجتهدى كه علم او از مجتهد اعلم كمتر است و از مجتهدهاى ديگر محل تامّل يا محل اشكال است).

احتياط مستحب‌

آن است كه يا قبل از احتياط يا بعد از احتياط فتوى باشد (مانند اينكه ظرف نجس را يك مرتبه در آب كر اگر بشويند پاك است اگرچه احتياط آن است كه سه مرتبه بشويند) براى اطّلاع بيشتر به (وسيلة النجاة و تحرير الوسيله، ج 1، ص 11، مسئله 34 مراجعه شود).

[محارم‌]

يعنى زنهايى كه ازدواج با آنها حرام است و براساس آن محرم مى‌شوند كه محرميت از سه راه ممكن است:

1 از راه ولادت (ارتباط نسبى) كه 7 دسته از زنها بر 7 دسته از مردها محرمندمحارم‌ حرّمت عليكم‌

1- مادران شما امّهاتكم‌

2- دختران شما و بناتكم‌

3- خواهرانتان و اخواتكم‌

4- عمه‌هايتان و عمّاتكم‌

5- خاله‌هايتان و خالاتكم‌

6- دختران برادر و بنات الاخ‌

7- دختران خواهرانتان و بنات الاخت‌

2 از طريق شيرخوارگى (ارتباط رضاعى) كه همان 7 دسته محرمند كه در آيه به دو مورد از آن اشاره شده است.

1- مادان رضاعى (كه شير مى‌دهند)

2- خواهران رضاعى (و امّهاتكم اللّاتى ارضعنكم و- اخواتكم من الرّضاعة)

3- دختران رضاعى 4- عمه‌هاى رضاعى‌

5- خاله‌هاى رضاعى‌

6- دختران برادر رضاعى‌

7- دختران خواهر رضاعى‌

3 از طريق ازدواج (ارتباط سببى) كه تحت چند عنوان اشاره شده 1- مادان همسرانتان و جده‌هاى آنها (و اّمهات نسائكم و ربائبكم اللّاتى و فى حجوركم من- نسائكم اللّاتى دخلتم بهنّ)

2- دختران همسرانتان كه در دامان شما قرار دارند به شرط اينكه با آن همسر آميزش جنسى پيدا كرده باشيد.

3- و همسران فزندانتان كه از نسل شما هستند (و براى شما جمع در ميان دو خواهر ممنوع است).(و حلائل النائكم الّذين من اصلابكم و ان تجمعوا بين الاختين)(سوره نساء آيه 23)

توجه‌

هفده دسته‌اى كه ذكر شد هم ازدواج با آنها حرام است و هم حرم هستند و لكن ازدواج با دو خواهر حرام است و اگر با يكى ازدواج كرد خواهر او محرم نيست و هم‌چنين است ربيبه‌اى كه با مادرش آميزش جنسى نكرده باشد.

حرمت دو قسم است:

1- حرمت جمعى: يعنى حرام است جمع بين دو خواهر و ربيبه‌اى كه با مادرش آميزش جنسى نكرده باشد كه مثل ازدواج با خواهر زن حرام است و محرم نيست.

2- حرمت ابدى: غير از خواهر زن و ربيبه (كه با مادرش آميزش نكرده) بقيه محارم انسان حرام ابدى هستند يعنى ازدواج با آنان هميشه حرام است.

تذكّر

1- منظور از مادارن شما فقط آن زنى كه انسان بلا واسطه از او متولد شده نيست بلكه جده و مار جده و مادر پدر هم شامل مى‌شود و همينطور است در موارد ديگر.

2- مقصود از مادر يا خواهر رضاعى آن است كه بچه‌اى را كه منسوب به آنها نيست و از آنها متولد نشده شير بدهند كه با 8 شرط محرم مى‌شود. امام (مسئله 2474) گلپايگانى (مسئله 2483)

3- عده‌اى از زنان نيز بواسطه علتهاى ديگر حرام مى‌شوند مثل زن شوهردار يا زن پنجم براى مردى كه چهار زن دائمى دارد يا زن كافر. (غير اهل كتاب)

احكام نگاه كردن‌

مرد به زن‌1- به همسر خود مطلقا جايز و حلال است.

2- به محام غير همسر خود (مثل عمه و خاله) 1- با قصد لذت و ريبه حرام است‌

2- بدو ن قصد لذّت و ريبه 1- به عورت حرام‌

2- به غير عورت حلال‌

3- به نامحرم 1- نابالغ 1- با قصد لذت و ريبه حرام 2- بدون قصد لذت و ريبه اشكال ندارد.[1]البته در صورتى كه نگاه كردن بهم اسنان نترسيد كه به حرام بيفتد، ولى بايد بنابر احتياط جاهايى را كه مثل ران شكم معمولا مى‌پوشانند نگاه نكند.

2- بالغ 1- بغير از قرص صورت و دستها تا مچ چه با قصد لذّت و چه بدون آن حرام.

2- به قرص صورت و دستها تا مچ بدون ريبه مانع ندارد. امام (مسئله 2433) گلپايگانى (مسئله 2442)

زن به مردبه همسر خود مطلقا جايز و حلال‌

به محارم غير همسر خود (مثل دائى و عمو) با قصد لذت و ريبه حرام‌

بدون قصد لذت و ريبه به عورت حرام‌

به غير عورت حلال‌

به نامحرم حرام است مطلقا لكن نظر كردن زن بصورت مرد و دستها تا مچ جايز است.[2]

بنابر احتياط واجب بدن و موى خود را از پسرى هم كه بالغ نشده ولى خوب و بد را مى‌فهمد و بحدى سيده كه مورد نظر شهوانى است بپوشاند. امام (مسئله 2435) گلپايگانى (مسئله 2444)

مرد به مردبا تلذّذ و ريبه حرام‌

بدون قصد لذّت و ريبه به غير از عورت اشكال ندارد.

زن به زن‌با تلذّذ و ريبه حرام‌

بدون تلذّذ و ريبه به غير از عورت اشكال ندارد. امام (مسئله 2437)

گلپايگانى (مسئله 2447)

[1]- گلپايگانى: نگاه كردن مرد به بدن زن نامحرم و دخترى كه نه سالش تمام نشده ولى خوب و بد را مى‌فهمد و نگاه كردن به او عادتا امكان تهييج و تحريك شهوت دارد و همچنين نگاه كردن به موى آنان چه با قصد لذت و چه بدون آن حرام است بلكه حرام بودن نگاه به آنها بدون قصد لذت هم خالى از قوت نيست و نيز نگاه كردن زن ببدن مرد نامحرم حرام مى‌باشد.( مسئله 2442)

[2]- امام( مسئله 2432) گلپايگانى( مسئله 2442)

قال اللّه الحكيم:

و قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهنّ و يحفظن فروجهنّ و لا يبدين زينتهنّ الّا ما ظهر منها و ليضربن بخمرهنّ على جيوبهنّ و لا يبدين زينتهنّ الّا لبعولتهنّ او ابائهنّ او اباء بعولتهنّ او ابنائهنّ او اخوانهنّ او بنى اخوانهنّ او بنى اخواتهنّ او نسائهنّ او ما ملكت ايمانهنّ او التّابعين غير اولى الاربة من الّرجال او الطّفل الّذين لم يظهروا على عورات النّساء و لايضربنّ بارجلهنّ ليعلم ما يخفين من زينتهنّ و توبوا الى اللّه جميعا ايّه المؤمنون لعلّكم تفلحون.[1]

زنان مؤمن را بگو تا چشمها (از نگاه ناروا بپوشانند) و فروج و اندامشان را (از عمل زشت) محفوظ دارند عفاف خود را حفظ كنند و زينت و آرايش خود جز آنچه قهرا ظاهر مى‌شود بر بيگانه آشكار نسازند و بايد سينه و گردنهاى خود را به مقنعه بپوشانند و زينت و جمال خود را آشكار نسازند و جز براى شوهران خود و پدران خود و پدران شوهر و پسران خود و پسران شهر و برادان خود و پسران برادر و خواهران خود و زنان خود (يعنى زنان مسلمه) و كنيزان ملكى خويش و اتباع (خانواده كه رغبت بزنان ندارند) از زن و مرد يا طفلى كه هنوز بر عورت و محارم زنان آگاه نيستند (و از غير اشخاص مذكور) اجتناب و پرهيز كنند و آنطور پاى به زمين نزنند كه خلخال و زيور پنهان پاهايشان معلوم شود و اى اهل ايمان همه به درگاه خدا توبه كنيد باشد كه رستگار شويد.

توجّه‌

از مطالب مذكور روشن شد كه گروهى از زنها محرم و بعضى از مردها مى‌باشند و مقصود از محرميت آن است كه: ازدواج با آنها حرام است ولى نگاه كردن به آنان (بدون قصد لذت) حرام نيست مگر خواهر زن كه نظر به او نيز حرام است و ضمنا معلوم شد كه علاوه بر محارم رضاعى چند دسته از مردها هم محرم زنها مى‌باشند (پدر، برادر، عمو، دائى، پدر شوهر) يعنى بدون قصد لذت، زن مى‌تواند به آنها نگاه كند و به طور كلى غير آنچه ذكر شد بقيه نامحرم مى‌باشند و نگاه به آنها حرام است و خانمها بايد بدانند كه شوهر خواهر

[1]- سوره نور، آيه 30

يا برادر شوهر (شوهر خاله، شوهر عمه، پسر خاله، پسر عمه، پسر دائى، پسر عمو) هم با بقيه نامحرمها فرقى ندارند و بايستى بهمان مقدار كه زن در هنگام برخورد با ديگر نامحرمان حجاب خود را حفظ مى‌كند در مقابل آنها هم بايستى خود را بپوشاند.

حديث:* قال الّصادق (عليه اسلام):

النّظر سهم من سهام ابليس مسموم و كم من نظرة اورثت حسرة طويله.[1]

امام صادق (عليه السلام) فرمود: نگاه به نامحرم يكى از تيرهاى مسمومو زهرآلود شيطان است و گاهى مى‌شود يك نگاه حسرت دامنه‌دارى ايجاد مى‌كند.

* قال الصّادق (عليه السلام):

من نظر الى امرئة فرفع بصره الى السّماء و او غمض بصره لم يرتدّ اليه بصره حتّى يزوّجه اللّه عزّ و جلّ من الحور العين.[2]

امام صادق) عليه السلام) فرمود: كسى كه چشمش بزنى بيفتد آنگاه چشمش را بطرف آسمان كند يا اينكه چشم را ببندد، چشم خود را نمى‌گشايد جز اينكه خداى بزرگ فرشته‌اى از بهشت را به همسرى او در مى‌اورد.

* قال رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله):

ايّما امراة تطيبت و خرجت من بيتها فهى تلعن حتّى ترجع الى بيتها متى ما رجعت.[3]

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود،: هر زنى خود را خوشبو كند و از خانه بيرون رود تا وقتى كه بخانه برمى‌گردد خدا او را لعنت مى‌كند.

* قال رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله):

اشتدّ غضب اللّه تعالى على امرأة ذات بغل ملات عينها من غير زوجها.[4]

پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: هيچ چيز بيشتر از نگاه كردن زن شوهردار كه چشمهاى شهوت‌آلود خود را به مردهاى ديگر مى‌دوزد خدا را بخشم و غضب نمى‌آورد.

* كان ابو عبد اللّه (عليه السلام) يقول: لا تدع النّفس و هواها، فانّ هواها فى رداها و ترك النّفس و ما تهوى اذاها

[1]- سفينة البحار، ج 2، ص 596

[2]- همان مدرك، ص 595

[3]- وسائل، ج 14، ص 114

[4]- سفينة اللحار، ج 2، ص 596

و كفّ النّفس عمّا تهوى دواها.[1]

امام صادق (عليه السلام) پيوسته مى‌فرمود: نفس و هواهاى آنرا آزاد وامگذار، زيرا آزاد گذاردن هوى و تمايلات نفسانى باعث رنجو ملال و سقوط و نابودى انسان مى‌گردد و رها كردن نفس و هواهاى نفسانى آزار رساندن به نفس است و كنترل نمودن نفس را از هواها درمان امراض نفسانى است.

* قال رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله):

يقول اللّه عزّ و جلّ و عزّتى و جلالى و عظمتى و كبريايى و نورى و علّوى و ارتفاع مكانى لا يؤثر عبد هواه على هواى الّا شتّت عليه امره و لبست عليه دنياه و شغلت قلبه بها و لم أوته منها الّا ما قدرت له و عزّتى و جلالى و عظمتى و نورى و علوّى و ارتفاع مكانى لا يؤثر عبد هواى على هواه الّا استحفظته ملائكتى و كفلت السّماوات و الارضين رزقه و كنت له من وراء تجارة كلّ تاجر و اتته الدّنيا و هى راغمة.[2]

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: خدا مى‌فرمايد: بعزت و جلال و بزرگى و كبريايى و نور مقام بلند خودم سوگند، هيچ بنده‌اى خواسته‌هاى خود را بر خواسته‌هاى من مقدّم نمى‌دارد جز اينكه او را در كارش سرگردان مى‌نمايم دنيا را برايش سرپوش مى‌گذارم (تشخيصش را نسبت بدنيا كور مى‌كنمو در اثر دلبستگى و علاقه شديد به دنيا و سرگرمى‌هاى آن دلش را مشغول مى‌كنم و با وجود آن همه اشتغالات و كوششهاى زيبايى غير از آنچه مقدر كرده‌ام خير اضافه‌ترى به او نمى‌دهم اما بنده‌اى كه رضايت و خواسته‌هاى مرا بر هوى و ميلهاى نفسانى خويش اختيار كند فرشتگانم را بر نگهبانى او بر مى‌گزينم. آسمان و زمين را كفيل روزى او مى‌كنم و در كسب تجارت دلهاى ديگران را متمايل به او مى‌سازم و از او پشتيبانى مى‌نمايم تا خير و بركت يابد و دنيا خاضعانه به استقبال او آيد.

[1]- اصول كافى، ج 2، ص 336

[2]- همان مدرك، ص 335

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة