کتاب احکام جوانان

وضو

نمازگزار بايد قبل از انجام نماز، وضو گرفته و خود را براى انجام اين عبادت بزرگ آماده كند.
در برخى از موارد هم بايد «غُسل» كند؛ يعنى تمام بدن را بشويد و هرگاه نتواند وضو بگيرد يا غسل كند، بايد به جاى آن «تيمّم» انجام دهد كه در اين قسمت با احكام هر يك آشنا خواهيد شد.
چگونه وضو بگيريم؟
مسأله 45- براى انجام وضو، انسان بايد ابتدا صورت و سپس دست راست و بعد از آن دست چپ را بشويد، آنگاه با رطوبتى كه از شستن دست بر كف آن است، سر را مسح كند؛ يعنى دست را بر آن بكشد و سپس پاى راست و در آخر پاى چپ را مسح نمايد.

توضيح اعمال وضو
شستن
مسأله 55- در وضو انسان بايد ابتدا صورت را، از جايى كه موى سر روييده تا آخر چانه، از بالا به پايين بشويد و براى آن كه يقين كند مقدار واجب را شسته، بايد كمى اطراف صورت را هم بر آن بيفزايد.
مسأله 56- بعد از شستن صورت، بايد دست راست و بعد از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتها بشويد.
مسأله 57- براى آن كه يقين كند آرنج را كاملًا شسته بايد كمى بالاتر از آرنج را هم بشويد.
مسأله 58- كسى كه پيش از شستن صورت، دستهاى خود را تا مچ شسته، هنگام وضو بايدتا سر انگشتان را بشويد، و اگر فقط تا مچ را بشويد، وضويش باطل است.
مسح
مسأله 59- جاى مسح، يك قسمت از چهار قسمت سر، كه بالاى پيشانى است (جلوى سر) مى‌باشد.
مسأله 60- مسح سر، به هر مقدار كافى است.
مسأله 61- مستحب است سر را به پهناى سه انگشت بسته و طول يك انگشت مسح كند.
مسأله 62- لازم نيست مسح بر پوست سر باشد، بلكه بر

موى جلوى سر هم صحيح است، مگر اين كه موى سر به قدرى بلند باشد كه هنگام شانه زدن، به صورت بريزد، كه در اين صورت بايد، پوست سر يا بيخ مو را مسح كند.
مسأله 63- پس از مسح سر، بايد با رطوبتى كه از وضو بر كف دست باقيمانده، روى پاها را از سر يكى از انگشتها تا برآمدگى روى پا مسح كند، و احتياط مستحب آن است كه تا مفصل (جايى كه متّصل به ساق پا مى‌شود) را نيز مسح كند.
مسأله 64- در مسح بايد دست را بر سر و پاها بكشد و اگر دست را نگهدارد، و سر يا پا را به آن بكشد وضو باطل است، ولى اگر موقعى كه دست را مى‌كشد سر يا پا مختصرى حركت كند اشكال ندارد.
مسأله 65- اگر براى مسح رطوبتى در كف دست نمانده باشد، نمى‌تواند دست را با آب خارج تر كند؛ بلكه بايد از اعضاى ديگرِ وضو؛ مثلًا صورت، رطوبت بگيرد و با آن مسح كند.
مسأله 66- رطوبت دست بايد بقدرى باشد كه هنگام مسح بر سر و پا اثر بگذارد.
مسأله 67- محلّ مسح (سر و روى پاها) بايد خشك باشد، بنابراين اگر جاى مسح تر باشد، بايد آن را خشك كرد؛ ولى اگر رطوبت آن بقدرى كم باشد كه مانع از تأثير رطوبت دست بر آن

نباشد اشكالى ندارد.
مسأله 68- روى كلاه يا جوراب نمى‌توان مسح كرد.
مسأله 69- محلّ مسح بايد پاك باشد، پس اگر نجس است و نمى‌تواند آن را آب بكشد بايد تيمّم كند.
شرايط وضو
مسأله 70- با بودن شرايط زير، وضو صحيح و با نبودن حتّى يكى از آنها وضو باطل است:
1. آب وضو پاك باشد (نجس نباشد).
2. آب وضو و فضايى كه در آن وضو مى‌گيرد مباح باشد (غصبى نباشد).
3. آب وضو مطلق باشد (مضاف نباشد).
4. ظرف آب وضو مباح باشد (به شرحى كه خواهد آمد).
5. ظرف آب وضو طلا و نقره نباشد (به شرحى كه خواهد آمد).
6. اعضاى وضو پاك باشد.
7. مانعى از رسيدن آب بر اعضاى وضو نباشد.
8. با قصد قربت و بدون ريا وضو بگيرد.
9. رعايت ترتيب (به همان صورت كه قبلًا گفته شد).
10. رعايت مُوالات (بين اعمال وضو فاصله نيفتد).
11. در كارهاى وضو از ديگرى كمك نگيرد. (به شرحى كه

خواهد آمد).
12. استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.
13. براى وضو گرفتن وقت داشته باشد.
توضيح شرايط وضو
مسأله 71- وضو با آب نجس و مضاف باطل است؛ خواه بداند آن آب نجس يا مضاف است يا نداند، يا فراموش كرده باشد.
مسأله 72- آب وضو بايد مباح باشد، بنابراين در موارد زير وضو باطل است:
* وضو گرفتن با آبى كه صاحب آن راضى نيست (راضى نبودن او معلوم است).
* آبى كه معلوم نيست صاحب آن راضى است يا نه.
* آبى كه وقف افراد خاصّى است، براى غير آن افراد؛ مانند آب برخى از مدارس كه وقف محصّلين همان مدرسه است و وضوخانه مساجد، كه وقف كسانى است كه در آنجا نماز مى‌خوانند.
مسأله 73- وضو گرفتن از نهرها و چشمه‌ها، گرچه انسان نداند صاحبان آنها راضى هستند يا نه اشكال ندارد، امّا اگر صاحبان آن از وضو گرفتن جلوگيرى كنند، احتياط واجب آن

است كه با آن آبها وضو نگيرد.
مسأله 74- اگر آب در ظرف غصبى باشد و آب ديگرى نباشد بايد تيمّم كرد.
مسأله 75- اعضاى وضو؛ يعنى صورت، دستها و پاها در موقع شستن و مسح بايد پاك باشد.
مسأله 76- اگر چيزى بر صورت يا دستها باشد كه از رسيدن آب به آن جلوگيرى كند، براى وضو بايد برطرف شود.
مسأله 77- اگر چيزى بر اعضاى مسح (جلوى سر و روى پاها) باشد، هرچند از رسيدن آب جلوگيرى نكند، بايد برطرف شود؛ چون بين دست و محلّ مسح نبايد چيزى فاصله شود.
مسأله 78- خطّ قلم خودكار و لكّه‌هاى رنگ و چربى و كِرِمْ، در صورتى كه رنگ بدونِ جِرم باشد، مانع وضو نيست، ولى اگر جِرم دارد و روى پوست را گرفته باشد بايد برطرف شود. ولى رنگ خودكار معمولًا مانع رسيدن آب نيست.
مسأله 79- اگر مى‌داند چيزى بر اعضاى وضو چسبيده، ولى نمى‌داند كه از رسيدن آب جلوگيرى مى‌كند يا نه، بايد آن را برطرف كند، يا آب را به زير آن برساند.
مسأله 80- كارهاى وضو بايد بدين ترتيب انجام شود: اوّل صورت، بعد دست راست و سپس دست چپ را بشويد و بعد از آن سر و بعد پاها را مسح كند، و نبايد پاى چپ را پيش از پاى

راست مسح كند، و اگر به اين ترتيب وضو نگيرد باطل است.
مسأله 81- موالات يعنى؛ پشت سر هم انجام دادن و فاصله نينداختن بين اعمال وضو.
مسأله 82- اگر بين كارهاى وضو به قدرى فاصله شود كه مردم بگويند پشت سر هم وضو نمى‌گيرد وضوى او باطل است.
مسأله 83- كسى كه مى‌تواند اعمال وضو را انجام دهد، نبايد از ديگرى كمك بگيرد، پس اگر شخص ديگرى صورت و دست او را بشويد و يا مسح او را انجام دهد وضو باطل است؛ ولى اگر آب كف دست او بريزد و خودش صورت و دستها را بشويد مانعى ندارد.
مسأله 84- كسى كه نمى‌تواند وضو بگيرد، بايد به كمك شخص ديگر وضو بگيرد، ولى خود او بايد نيّت وضو كند.
مسأله 85- كسى كه مى‌داند اگر وضو بگيرد مريض مى‌شود و يا مى‌ترسد كه مريض شود، بايد تيمّم كند و اگر وضو بگيرد باطل است. ولى اگر نداند كه آب براى او ضرر دارد و وضو بگيرد و بعد بفهمد كه ضرر داشته، وضويش صحيح است.
مسأله 86- وضو، بايد به قصد قربت انجام شود، يعنى براى انجام فرمان خداوند عالم وضو بگيرد و لازم نيست نيّت را به زبان آورد، يا از قلب خود بگذراند، بلكه همين مقدار كه مى‌داند

وضو مى‌گيرد كافى است، بطورى كه اگر از او بپرسند، چه مى‌كنى؟ بگويد وضو مى‌گيرم.
مسأله 87- اگر وقت نماز به قدرى تنگ است كه اگر انسان بخواهد وضو بگيرد، تمام نماز يا قسمتى از آن، بعد از وقت خوانده مى‌شود، بايد تيمّم كند. لكن اگر براى وضو و تيمّم يك اندازه وقت لازم است، بايد وضو بگيرد.
احكام وضوى جبيره‌اى
چيزى كه با آن زخم يا عضو شكسته را مى‌بندند و دوايى كه روى آن مى‌گذارند «جبيره» ناميده مى‌شود.
مسأله 88- هرگاه در يكى از جاهاى وضو زخم يا دُمَل يا شكستگى باشد، چنانچه روى آن باز است و خون ندارد و آب هم براى آن ضرر ندارد بايد مطابق معمول، وضو بگيرد.
مسأله 89- هرگاه زخم يا دُمَل يا شكستگى در صورت و دستهاست و روى آن باز مى‌باشد؛ امّا آب ريختن روى آن ضرر دارد، كافى است اطراف آن را بشويد، ولى اگر كشيدن دستِ تر بر آن ضرر ندارد بايد دستِ تر بر خود آن نيز بكشد و اگر ضرر دارد مستحب است پارچه پاكى روى آن بگذارد و دستِ تر روى آن بكشد.
مسأله 90- هرگاه زخم يا دمل و شكستگى در محلّ مسح