گمان خودتان) نماز بخوانيد و هيچ اشكالى هم ندارد، و نماز و روزه شما كاملًا صحيح است. و ما به اين وسيله بر شما و تمام افراد وسواسى اتمام حجّت مىكنيم و مخالفت با آن گناه است. ما از خداوند مىخواهيم كه به شما توفيق توجّه به اين مسأله را عنايت نموده، و از دام شيطانى نجات پيدا كنيد.
سؤال 482- مدّتى قبل تقريباً در همه امور در دام وسواس افتادم. اكنون تا حدودى آن را از خود دور كردهام، ولى مشكلى كه هنوز دارم طول كشيدن غسل (در حدود 40 دقيقه) و گاهى هم تكرار الفاظ نماز است. لطفاً مرا راهنمايى كنيد.
جواب:بهترين راه براى ترك وسواس، بىاعتنايى به آن است. يعنى ملاحظه كنيد ديگران چه مقدار براى غسل معطّل مىشوند، شما هم چنين كنيد، مثلًا ده دقيقه يا حد اكثر يك ربع ساعت، و اگر شيطان گفت درست نشد، اعتنا نكنيد و عمل شما صحيح است و نگران نباشيد، و ما مسئوليّت آن را بر عهده مىگيريم.
3. احكام وضو
سؤال 483- فردى كه دستهايش دچار لرزه و رعشه مداوم است، و بىاختيار تكان مىخورد، چگونه وضو بگيرد؟
جواب:در صورتى كه بتواند دستش را حركت دهد، وضو گرفتن اشكال ندارد، ولى نيّتش اين باشد كه حركاتى كه از بالا به پايين است جزء وضو باشد، و عكس آن جزء وضو نباشد.
سؤال 484- شخصى كه هر دو دست او فاقد حسّ و حركت است، به طورى كه نمىتواند هنگام وضو دستها و صورت را آب بكشد، و قادر بر مسح سر و پاها نيز نمىباشد، براى وضو چگونه بايد عمل كند؟
جواب:از كسى كمك مىگيرد كه او را وضو دهد، و اگر وضو گرفتن براى او
شاقّ است، با كمك كسى تيمّم مىكند. و اگر دسترسى به كسى نبود، با همان حال نماز مىخواند.
سؤال 485- وظيفه شخصى كه زخم يا دمل يا شكستگى، در محل مسح سر يا پاهايش دارد و روى آن باز است، و آب ريختن روى آن ضرر دارد، چيست؟
جواب: هرگاه چيزى از پشت پا، يا پيش سر براى مسح كردن- و لو به اندازه يك انگشت- سالم باشد، بر آن مسح مىكند. و اگر نباشد، جبيرهاى بر آن مىگذارد، و وضوى جبيرهاى مىگيرد.[1]
سؤال 486- پاهايم به گونهاى دچار آسيب شده كه دائماً بايد كفش طبّى بپوشم، و بيرون آوردن آن براى مسح پا، بالاخص خارج از منزل، بسيار مشقّت دارد، وظيفهام چيست؟
جواب:در فرض سؤال مىتوانيد روى كفش مسح كنيد. و اگر به زحمت نمىافتيد احتياط آن است كه تيمّم را هم اضافه نماييد.
سؤال 487- اين جانب مبتلا به سينوزيت هستم، و لذا استعمال آب برايم ضرر دارد، البتّه يك بار هم عمل جرّاحى كردم ولى مؤثّر واقع نشد كه هيچ، بلكه مضر هم واقع شد. هر وقت كه براى وضو از آب استفاده مىكنم سر دردم بيشتر مىشود، و گاه خون از مجراى بينىام ترشح مىكند، و فعلًا هم با تيمّم نمازهايم را ادا مىكنم، با توجّه به مطالب بالا آيا بايد تيمّم كنم و يا وضو بگيرم (ضمناً بعضى معتقدند وضو با آب گرم براى من ضررى ندارد)؟
جواب:اگر وضو با آب گرم ضررى ندارد و تهيّه آن ممكن است بايد وضو بگيريد، در غير اين صورت تيمّم كنيد و هرچند مدّت طول بكشد جاى نگرانى نيست.
[1]احكام مربوط به وضوى جبيرهاى را در رساله توضيح المسائل، مسأله 345 به بعد مطالعه فرماييد.
سؤال 488- شخصى است كه بىاختيار از او ادرار يا مدفوع خارج مىشود، و با كيسه از سرايت آن به ساير بدن جلوگيرى مىكند، حال اگر قبل از نماز كيسه آلوده باشد آيا تعويض آن واجب است؟ اگر كيسه پاك باشد و در حال نماز مدفوع و يا بول بدون اختيار خارج گردد، تكليف چيست؟
جواب:كسى كه بول يا غايط پىدرپى از او خارج مىشود بايد بعد از هر وضو فوراً مشغول نماز شود، و براى به جا آوردن نماز احتياط و سجده و تشهّد فراموش شده، وضو گرفتن ديگر لازم نيست، به شرط اينكه ميان نماز و اين كارها فاصلهاى نيندازد، و در حال نماز حمل كيسه آلوده با خود، نماز را باطل نمىكند.
سؤال 489- كسى كه به علّت جراحات جنگى بول و غائط او بىاختيار خارج مىشود، با توجّه به اينكه هيچ گونه احساسى ندارد تا بفهمد چه موقع خارج مىگردد، آيا مىتواند با يك وضو، دو نماز بخواند؟
جواب:در صورتى كه بول و مدفوع مرتّباً از او خارج مىشود، براى هر نماز يك وضو بگيرد. و اگر احتمال مىدهد كه بعد از گرفتن وضو براى نماز اوّل چيزى از او خارج نشده، مىتواند نماز دوّم را با آن بخواند.
سؤال 490- شخصى چند سال پيش به علّت غدّه پروستات تحت عمل جرّاحى قرار گرفت، تا يك سال و نيم پيش هيچگونه ناراحتى نداشت و فرايض دينى خود را انجام مىداد، اكنون مكرّر از وى ادرار خارج مىشود، به شكلى كه حتّى امكان رسيدن به دستشويى نيست، وظيفه او چيست؟
جواب:هرگاه توانايى داشته باشد كه خود را به اندازه وضو و نماز حفظ كند، و بدن و لباس را پاك نگه دارد، بايد اين گونه نماز بخواند. و اگر اين حالت در وسط نماز دست مىدهد، و مىتواند ظرف آبى در كنار خود بگذارد و وضو بگيرد، بايد چنين كند. و اگر اين كار طبق آنچه قبلًا گفته شد مشقّت شديد دارد مىتواند براى
نماز يك وضو بگيرد و به همان حال نماز بخواند، و بعداً نيز قضا لازم نيست.
سؤال 491- اين جانب از مدّتى قبل دچار بيمارى داخلى شدهام؛ از نشانههاى آن تكرّر ادرار و باد شكم مىباشد، گاهى فكر مىكنم شايد جنبه وسواس داشته باشد، فقط در هنگام وضو گرفتن و يا نماز خواندن و يا نشستن در يك جا مقيّدم كه چيزى از من خارج نشود؛ با توجّه به توضيحات فوق به دو سؤال زير پاسخ دهيد:
الف) آيا به احساس دوّم كه فقط در مواقع خاص (وضو و نماز) به من دست مىدهد اعتنا نكنم؟
جواب:در مورد شك، مخصوصاً اگر ناشى از وسواس باشد، ابداً اعتنا نكنيد.
ب) آيا به قطراتى كه امكان دارد بعد از چند دقيقه از من خارج شود اعتنا كنم، يا حكم ديگرى مىفرماييد؟
جواب:اگر استبرا كردهايد و قطرات مشكوك است كه بول است يا چيز ديگر، باز اعتنا نكنيد. و اگر يقين داريد بول است، چنانچه تجديد وضو مايه مشقّت زياد مىشود يك بار وضو براى هر نماز كافى است.
4. احكام غسل
سؤال 492- وظيفه شرعى كسى كه بىاختيار از وى منى خارج مىشود چيست؟
جواب:خروج منى به هر صورت موجب غسل است، به شرط اينكه يقين حاصل شود. و هرگاه به خاطر عمل پروستات ذرّات منى در بول مستهلك گردد، موجب جنابت نخواهد شد.
سؤال 493- بيمارانى كه به علّت قطع نخاع يا علل ديگر نمىتوانند غسل كنند،
و مجبورند نايب بگيرند، نايب چگونه اين افراد را غسل دهد؟
جواب:بايد طبق آداب غسل ترتيبى يا ارتماسى آنها را غسل دهند. يعنى در غسل ترتيبى اوّل آب را روى سر و گردن آنها بريزند، سپس طرف راست را بشويند، و بعد طرف چپ را، البتّه خود آنها نيّت غسل مىكنند.
سؤال 494- گاه در موقع عمل جرّاحى، لوله انزال منى در مثانه قرار گرفته و با ادرار دفع مىشود. اين ترشّحات چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه منى در ادرار مستهلك شود، يعنى به صورت چيز ناپيدايى در آيد، موجب جنابت نمىشود، ولى اگر منى به طور آشكار دفع گردد بايد غسل كند، و اگر مشقّت دارد تيمّم نمايد. ولى در اين گونه موارد معمولًا از قبيل قسم اوّل است.
سؤال 495- رطوبت مشكوكى كه از بيمار خارج مىشود در چه صورتى موجب غسل است؟
جواب:اگر رطوبت هنگامى خارج شود كه به اوج شهوت جنسى رسيده، حكم منى دارد و بايد غسل كند، و لازم نيست با جستن بيرون آيد.
سؤال 496- آيا غسل جبيرهاى با وضوى جبيرهاى تفاوت دارد؟
جواب:غسل جبيرهاى مثل وضوى جبيرهاى است؛ ولى تا ممكن است بايد غسل را ترتيبى به جا آورد، بنا بر احتياط واجب.
غسل حيض
سؤال 497- خانمى چند ماه است كه لكّههاى پىدرپى مىبيند، و برخى از پزشكان احتمال مىدهند كه مربوط به زخمهاى درونى باشد. وظيفه چنين شخصى چيست؟
جواب:اگر ثابت شود كه خون مربوط به زخم يا دمل و يا رحم است غسل
ندارد، بلكه طبق معمول بايد وضو بگيرد و نماز بخواند. و اگر خون مربوط به عوارض رحم باشد استحاضه محسوب مىشود؛ و در اين صورت چنانچه كم باشد، در حدّ لكّههاى مختصر، غسل ندارد، ولى بايد براى هر نماز وضو بگيرد و بدن را بشويد و نماز بخواند، و اگر خون جريان دارد غسل واجب مىشود (يك غسل براى نماز صبح، و غسل ديگر براى نماز ظهر و عصر، و غسل سوم براى نماز مغرب و عشا) و اگر غسل برايش ضرر يا مشقّت شديد دارد مىتواند به جاى آن تيمّم كند.
حكم خون زخمهاى درونى بانوان
سؤال 498- خانمى عمل جرّاحى كرده و رحمش را برداشتهاند، و در سنّ خانمهايى است كه عادتاً حيض مىشوند. لطفاً بفرماييد: خونى كه مىبيند حكم حيض دارد يا استحاضه؟ در صورتى كه احتمال دهد، يا يقين كند كه خون از زخم و عمل جرّاحى است چه صورت دارد؟
جواب:اگر يقين داشته باشد يا احتمال دهد خون زخم يا جرّاحى است تكليفى براى او ايجاد نمىكند. تنها خود را مىشويد و غسل و وضو بخاطر آن واجب نيست.
سؤال 499- در صورت شك بين خون نفاس و خون زخم تكليف زن چيست؟
جواب:در اين مورد احتياط كند، يعنى عبادات را انجام دهد و از آنچه بر حائض حرام است پرهيز كند تا وضع او روشن شود.
5. احكام تيمّم بيماران
الف) موارد وجوب تيمّم براى بيمار
سؤال 500- در چه مواردى به خاطر بيمارى بايد تيمّم كرد؟
جواب:هرگاه آب دارد ولى مىترسد اگر وضو بگيرد بيمار شود، يا بيماريش
به طول انجامد، يا شدّت پيدا كند، يا معالجه آن سخت شود، در تمام اين موارد بايد تيمّم كند. ولى اگر مثلًا آب گرم برايش ضرر ندارد بايد با آب گرم وضو بگيرد يا غسل كند. و لازم نيست يقين به ضرر داشته باشد، همين اندازه كه خوف ضرر داشته باشد كافى است كه وضو نگيرد و تيمّم كند.
سؤال 501- كسى كه مبتلا به چشم درد است و آب براى او ضرر دارد، وظيفهاش چيست؟
جواب:اگر بتواند اطراف چشم را بشويد، بايد وضو بگيرد و الّا تيمّم كند.
سؤال 502- كسى كه مىداند آب براى او ضرر دارد، چنانچه تيمّم كند و بعداً بفهمد كه آب برايش ضرر نداشته چه حكمى دارد؟
جواب:تيمّم او باطل است، و اگر با آن نماز خوانده بنابر احتياط واجب اعاده كند.
سؤال 503- اگر يقين داشت آب برايش ضرر ندارد و وضو گرفت و غسل كرد، ولى بعد فهميد آب برايش ضرر داشته، وظيفهاش چيست؟
جواب:احتياط واجب آن است كه تيمّم كند و اگر نماز خوانده اعاده نمايد.
ب) طريقه تيمّم
سؤال 504- كسى كه يك دست او قطع گرديده، ولى ذراع او باقى است و دست ديگرش سالم مىباشد، چگونه تيمّم نمايد؟
جواب:ذراع را به جاى كف دست قطع شده قرار دهد.
سؤال 505- كسى كه هر دو دستش به گونهاى قطع گرديده كه حتّى ذراع او هم باقى نمانده است، چگونه بايد تيمّم نمايد؟
جواب:پيشانى را آهسته بر روى خاك تميز، يا قطعه سنگ صافى مسح كند.
سؤال 506- كسى كه هر دو دستش قطع گرديده، ولى ذراع هر دو دست او باقى است، وظيفه او در تيمّم چيست؟
جواب:از ذراع به جاى كف دست استفاده كند.
سؤال 507- كسى كه يك دست او به گونهاى قطع شده است كه ذراع هم باقى نمانده و دست ديگر او سالم است، چگونه بايد تيمّم نمايد؟
جواب:دست سالم را روى خاك مىزند و با آن صورت را مسح مىكند، سپس پشت دست را به روى خاك مسح مىكند.
ج) احكام تيمّم
سؤال 508- شخصى كه به علّت بيمارى، براى انجام وضو و غسل، نمىتواند از آب سرد استفاده كند، و آب گرم نيز در دسترس ندارد، چنانچه تيمّم نمايد تكليف او بعد از يافتن آب گرم، قبل و بعد از نماز چيست؟
جواب:اگر داخل وقت باشد احتياطاً اعاده كند، و اگر وقت گذشته است قضا لازم نيست.
سؤال 509- كسى كه به خاطر بيمارى ناگزير از تيمّم شده، اگر قبل از شروع به نماز بتواند وضو بگيرد يا غسل كند، تكليفش چيست؟
جواب:لازم است وضو يا غسل بجا آورد.
سؤال 510- كسى كه همواره موقع ادرار اجزاى منى هم از مجراى او خارج مىشود، و اميد خوب شدن نيز ندارد، آيا مىتواند تيمّم كند و اعمالش را انجام دهد؟ چون فرض بر اين است كه غسل جنابت به صورت هميشگى براى او زيان غير قابل جبران جسمى دارد.
جواب:در فرض مسأله احتياط واجب آن است كه به مقدارى كه ضرر ندارد