نماز يك وضو بگيرد و به همان حال نماز بخواند، و بعداً نيز قضا لازم نيست.
سؤال 491- اين جانب از مدّتى قبل دچار بيمارى داخلى شدهام؛ از نشانههاى آن تكرّر ادرار و باد شكم مىباشد، گاهى فكر مىكنم شايد جنبه وسواس داشته باشد، فقط در هنگام وضو گرفتن و يا نماز خواندن و يا نشستن در يك جا مقيّدم كه چيزى از من خارج نشود؛ با توجّه به توضيحات فوق به دو سؤال زير پاسخ دهيد:
الف) آيا به احساس دوّم كه فقط در مواقع خاص (وضو و نماز) به من دست مىدهد اعتنا نكنم؟
جواب:در مورد شك، مخصوصاً اگر ناشى از وسواس باشد، ابداً اعتنا نكنيد.
ب) آيا به قطراتى كه امكان دارد بعد از چند دقيقه از من خارج شود اعتنا كنم، يا حكم ديگرى مىفرماييد؟
جواب:اگر استبرا كردهايد و قطرات مشكوك است كه بول است يا چيز ديگر، باز اعتنا نكنيد. و اگر يقين داريد بول است، چنانچه تجديد وضو مايه مشقّت زياد مىشود يك بار وضو براى هر نماز كافى است.
4. احكام غسل
سؤال 492- وظيفه شرعى كسى كه بىاختيار از وى منى خارج مىشود چيست؟
جواب:خروج منى به هر صورت موجب غسل است، به شرط اينكه يقين حاصل شود. و هرگاه به خاطر عمل پروستات ذرّات منى در بول مستهلك گردد، موجب جنابت نخواهد شد.
سؤال 493- بيمارانى كه به علّت قطع نخاع يا علل ديگر نمىتوانند غسل كنند،
و مجبورند نايب بگيرند، نايب چگونه اين افراد را غسل دهد؟
جواب:بايد طبق آداب غسل ترتيبى يا ارتماسى آنها را غسل دهند. يعنى در غسل ترتيبى اوّل آب را روى سر و گردن آنها بريزند، سپس طرف راست را بشويند، و بعد طرف چپ را، البتّه خود آنها نيّت غسل مىكنند.
سؤال 494- گاه در موقع عمل جرّاحى، لوله انزال منى در مثانه قرار گرفته و با ادرار دفع مىشود. اين ترشّحات چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه منى در ادرار مستهلك شود، يعنى به صورت چيز ناپيدايى در آيد، موجب جنابت نمىشود، ولى اگر منى به طور آشكار دفع گردد بايد غسل كند، و اگر مشقّت دارد تيمّم نمايد. ولى در اين گونه موارد معمولًا از قبيل قسم اوّل است.
سؤال 495- رطوبت مشكوكى كه از بيمار خارج مىشود در چه صورتى موجب غسل است؟
جواب:اگر رطوبت هنگامى خارج شود كه به اوج شهوت جنسى رسيده، حكم منى دارد و بايد غسل كند، و لازم نيست با جستن بيرون آيد.
سؤال 496- آيا غسل جبيرهاى با وضوى جبيرهاى تفاوت دارد؟
جواب:غسل جبيرهاى مثل وضوى جبيرهاى است؛ ولى تا ممكن است بايد غسل را ترتيبى به جا آورد، بنا بر احتياط واجب.
غسل حيض
سؤال 497- خانمى چند ماه است كه لكّههاى پىدرپى مىبيند، و برخى از پزشكان احتمال مىدهند كه مربوط به زخمهاى درونى باشد. وظيفه چنين شخصى چيست؟
جواب:اگر ثابت شود كه خون مربوط به زخم يا دمل و يا رحم است غسل
ندارد، بلكه طبق معمول بايد وضو بگيرد و نماز بخواند. و اگر خون مربوط به عوارض رحم باشد استحاضه محسوب مىشود؛ و در اين صورت چنانچه كم باشد، در حدّ لكّههاى مختصر، غسل ندارد، ولى بايد براى هر نماز وضو بگيرد و بدن را بشويد و نماز بخواند، و اگر خون جريان دارد غسل واجب مىشود (يك غسل براى نماز صبح، و غسل ديگر براى نماز ظهر و عصر، و غسل سوم براى نماز مغرب و عشا) و اگر غسل برايش ضرر يا مشقّت شديد دارد مىتواند به جاى آن تيمّم كند.
حكم خون زخمهاى درونى بانوان
سؤال 498- خانمى عمل جرّاحى كرده و رحمش را برداشتهاند، و در سنّ خانمهايى است كه عادتاً حيض مىشوند. لطفاً بفرماييد: خونى كه مىبيند حكم حيض دارد يا استحاضه؟ در صورتى كه احتمال دهد، يا يقين كند كه خون از زخم و عمل جرّاحى است چه صورت دارد؟
جواب:اگر يقين داشته باشد يا احتمال دهد خون زخم يا جرّاحى است تكليفى براى او ايجاد نمىكند. تنها خود را مىشويد و غسل و وضو بخاطر آن واجب نيست.
سؤال 499- در صورت شك بين خون نفاس و خون زخم تكليف زن چيست؟
جواب:در اين مورد احتياط كند، يعنى عبادات را انجام دهد و از آنچه بر حائض حرام است پرهيز كند تا وضع او روشن شود.
5. احكام تيمّم بيماران
الف) موارد وجوب تيمّم براى بيمار
سؤال 500- در چه مواردى به خاطر بيمارى بايد تيمّم كرد؟
جواب:هرگاه آب دارد ولى مىترسد اگر وضو بگيرد بيمار شود، يا بيماريش
به طول انجامد، يا شدّت پيدا كند، يا معالجه آن سخت شود، در تمام اين موارد بايد تيمّم كند. ولى اگر مثلًا آب گرم برايش ضرر ندارد بايد با آب گرم وضو بگيرد يا غسل كند. و لازم نيست يقين به ضرر داشته باشد، همين اندازه كه خوف ضرر داشته باشد كافى است كه وضو نگيرد و تيمّم كند.
سؤال 501- كسى كه مبتلا به چشم درد است و آب براى او ضرر دارد، وظيفهاش چيست؟
جواب:اگر بتواند اطراف چشم را بشويد، بايد وضو بگيرد و الّا تيمّم كند.
سؤال 502- كسى كه مىداند آب براى او ضرر دارد، چنانچه تيمّم كند و بعداً بفهمد كه آب برايش ضرر نداشته چه حكمى دارد؟
جواب:تيمّم او باطل است، و اگر با آن نماز خوانده بنابر احتياط واجب اعاده كند.
سؤال 503- اگر يقين داشت آب برايش ضرر ندارد و وضو گرفت و غسل كرد، ولى بعد فهميد آب برايش ضرر داشته، وظيفهاش چيست؟
جواب:احتياط واجب آن است كه تيمّم كند و اگر نماز خوانده اعاده نمايد.
ب) طريقه تيمّم
سؤال 504- كسى كه يك دست او قطع گرديده، ولى ذراع او باقى است و دست ديگرش سالم مىباشد، چگونه تيمّم نمايد؟
جواب:ذراع را به جاى كف دست قطع شده قرار دهد.
سؤال 505- كسى كه هر دو دستش به گونهاى قطع گرديده كه حتّى ذراع او هم باقى نمانده است، چگونه بايد تيمّم نمايد؟
جواب:پيشانى را آهسته بر روى خاك تميز، يا قطعه سنگ صافى مسح كند.
سؤال 506- كسى كه هر دو دستش قطع گرديده، ولى ذراع هر دو دست او باقى است، وظيفه او در تيمّم چيست؟
جواب:از ذراع به جاى كف دست استفاده كند.
سؤال 507- كسى كه يك دست او به گونهاى قطع شده است كه ذراع هم باقى نمانده و دست ديگر او سالم است، چگونه بايد تيمّم نمايد؟
جواب:دست سالم را روى خاك مىزند و با آن صورت را مسح مىكند، سپس پشت دست را به روى خاك مسح مىكند.
ج) احكام تيمّم
سؤال 508- شخصى كه به علّت بيمارى، براى انجام وضو و غسل، نمىتواند از آب سرد استفاده كند، و آب گرم نيز در دسترس ندارد، چنانچه تيمّم نمايد تكليف او بعد از يافتن آب گرم، قبل و بعد از نماز چيست؟
جواب:اگر داخل وقت باشد احتياطاً اعاده كند، و اگر وقت گذشته است قضا لازم نيست.
سؤال 509- كسى كه به خاطر بيمارى ناگزير از تيمّم شده، اگر قبل از شروع به نماز بتواند وضو بگيرد يا غسل كند، تكليفش چيست؟
جواب:لازم است وضو يا غسل بجا آورد.
سؤال 510- كسى كه همواره موقع ادرار اجزاى منى هم از مجراى او خارج مىشود، و اميد خوب شدن نيز ندارد، آيا مىتواند تيمّم كند و اعمالش را انجام دهد؟ چون فرض بر اين است كه غسل جنابت به صورت هميشگى براى او زيان غير قابل جبران جسمى دارد.
جواب:در فرض مسأله احتياط واجب آن است كه به مقدارى كه ضرر ندارد
غسل كند، و در مواردى كه ضرر دارد تيمّم جايز است، ولى وضو را نيز احتياطاً بگيرد. اين در صورتى است كه ذرّات منى در بول مستهلك نشود، ولى اگر مستهلك شود احتياج به غسل نيست. همچنين اگر شك داشته باشد كه آن ذرّات منى است يا رطوبتهاى چسبنده ديگر، كه احياناً از انسان دفع مىشود، غسل ندارد.
سؤال 511- كسى كه مبتلا به مرضى است كه نمىتواند از خروج باد جلوگيرى كند، و وضو گرفتن هم برايش ضرر دارد، آيا بايد در محلى (مثلًا روى سنگ) نماز بخواند تا بتواند بعد از اينكه چيزى از او خارج شد تيمّم كند و نماز را ادامه دهد؟
جواب:اگر تجديد تيمّم در وسط نماز براى او ميسّر باشد بىآنكه منافى نماز بجا آورد، اين كار لازم است. مگر اينكه تكرار آن باعث عسر و حرج گردد، كه در اين صورت واجب نيست.
6. احكام نماز
الف) وقت نماز
سؤال 512- جهت معالجه به يكى از شهرهاى «آلمان»، كه در 75 كيلومترى «فرانكفورت» مىباشد، رفتم. چون هوا ابرى و مهآلود بود، تشخيص طلوع و غروب آفتاب امكان نداشت، يك مسجد كه مربوط به برادران اهل تسنّن تركيه بود، پيدا نمودم. كسى جز امام مسجد در آنجا نبود، اوقات شرعى را از او سؤال كردم. ايشان تقويم ديوارى كه اوقات نماز هر روز زير آن نوشته شده بود را به من داد، مطابق آن نماز صبح و ظهر را بجا آوردم، ولى نماز مغرب و عشا را ده دقيقه بعد از زمان تقويم انجام دادم، تا اينكه در تاريخ 13/ 6/ 76 روزنامه
اطلاعات خارج از كشور، شماره 811 به دستم رسيد. اوقات شرعى كه در آن قيد شده بود با اوقات شرعى تركها تفاوت فاحشى به شرح زير داشت:
اوقات شرعى روزنامه اطّلاعات: طلوع آفتاب (45 و 5)، ظهر (24 و 12)، مغرب (24 و 19) (كه البتّه ساعت 45 و 19 هم آفتاب روى ديوار مشاهده مىشد!).
و امّا اوقات شرعى تركها: طلوع آفتاب (39 و 6)، ظهر (39 و 13)، مغرب (10 و 20) از آن تاريخ نمازها را بدين شرح بجا آوردم: طبق روزنامه اطّلاعات نماز صبح را در ساعت 5، ظهر را در ساعت 40 و 13 و نماز مغرب را، با توجّه به رؤيت آفتاب، ساعت 15 و 20، آيا نمازهايم صحيح بوده است؟
جواب:چنانچه در آنجا، مطمئنترين طريق شما براى وقت، همان شيوهاى بوده كه عمل كردهايد عمل شما صحيح و كافى بوده است. البتّه در اينگونه موارد اگر مقدارى احتياط در تأخير بشود، بهتر است.
ب) قبله
سؤال 513- مجروحان و معلولان و بيمارانى كه به هيچ وجه نمىتوانند روبه قبله نماز بخوانند، آيا جهتهاى غير قبله براى آنان يكسان است؟
جواب:فرقى با هم ندارد.
ج) لباس نمازگزار
سؤال 514- بيماران يا بعضى از مجروحين جنگى كه چند جاى بدنشان تركش خورده، گاه در طول شبانه روز از بدن آنها خون مىآيد. وظيفه اين عزيزان براى نماز چيست؟
جواب:آن مقدار كه مىتوانند، از سرايت به ساير اعضا جلوگيرى مىكنند، و
بقيّه مانعى ندارد و نمازشان صحيح است.
سؤال 515- هرگاه در حال نماز دهان نمازگزار بيمار خون بيايد نمازش چه حكمى دارد؟
جواب:اگر خون در دهان بوده باشد موجب بطلان نماز نيست. ولى اگر به ظاهر لب به مقدار درهم (يك بند انگشت) يا بيشتر رسيده باشد بايد نماز را رها كند و دهان را آب بكشد و سپس آن را اعاده نمايد. و اگر كمتر از درهم باشد و با آب دهان آميخته شود و خارج گردد آن هم براى نماز اشكال دارد.
سؤال 516- بيمارى كه بنا بر عللى نمىتواند پس از ادرار محل را با آب بشويد، اگر با پارچهاى خود را تميز كند مىتواند نماز را بخواند؟
جواب:در فرض مسأله كه ضرورت است اشكالى ندارد.
سؤال 517- كسى كه ادرار و مدفوع وى غير ارادى است، با توجّه به اينكه هر لحظه امكان دارد از او ادرار يا مدفوع خارج گردد، علاوه بر اينكه اطراف عورتين و لباس او اكثر اوقات نجس است حتى اگر عوض كند مجدداً نجس مىشود چگونه نماز بخواند؟
جواب:با همان حال نماز بخواند، و در مورد وضو گرفتن مطابق دستورى كه در رساله توضيح المسائل مسأله 329 دادهايم عمل كند.
سؤال 518- كسانى كه عمل جرّاحى روده بزرگ انجام داده، و محل خروج مدفوع را بستهاند، و مدفوع توسّط كيسهاى جمعآورى مىگردد. تكليف آنها در موقع نماز چيست؟
جواب:اگر كيسه به صورت محمول است اشكالى ندارد، و اگر بدن آلوده شود چنانچه عسر و حرجى نباشد آن را بشويند، و اگر عسر و حرجى است به همان حالت نماز بخوانند.