کتاب احکام جوانان

مسأله 238: اگر موقعى كه ذكر سجده را مى‌گويد، يكى از هفت عضو را عمداً از زمين بردارد، نماز باطل مى‌شود. ولى موقعى كه مشغول گفتن ذكر نيست، اگر غير از پيشانى جاهاى ديگر را از زمين بردارد و دوباره بگذارد، اشكال ندارد.

مسأله 239: اگر همراه با انگشتان شست پا انگشتان ديگر هم بر زمين باشد، مانع ندارد.

مسأله 240: نمازگزار بايد در سجده پيشانى را بر زمين و يا آنچه از زمين مى‌رويد ولى خوراكى و پوشاكى نيست؛ مانند چوب و برگ درخت، قرار دهد.

مسأله 241: سجده بر چيزهاى معدنى؛ مانند طلا، نقره، عقيق و فيروزه صحيح نيست.

مسأله 242: سجده بر چيزهايى كه از زمين مى‌رويد و خوراك حيوان است، مثل علف و كاه صحيح است.

مسأله 243: سجده بر كاغذ اگر چه از پنبه و مانند آن ساخته شده باشد، صحيح است.

مسأله 244: براى سجده بهتر از هر چيز تربت حضرت سيد الشهدا عليه السلام مى‌باشد و بعد از آن بدين ترتيب:*خاك*سنگ*گياه‌

وظيفه كسى كه نمى‌تواند بطور معمول سجده كند

مسأله 245: كسى كه نمى‌تواند پيشانى را به زمين برساند،

بايد به قدرى كه مى‌تواند خم شود و مهر را برجاى بلندى بگذارد و سجده كند، ولى بايد كف دستها و زانوها و انگشتان پا را بطور معمول بر زمين يا روى ميز بگذارد.

مسأله 246: اگر نمى‌تواند خم شود، بايد براى سجده بنشيند و با سر اشاره كند، ولى احتياط واجب آن است كه به قدرى مهر را بلند كند كه پيشانى را بر آن بگذارد.

سجده واجب قرآن‌

مسأله 247: در چهار سوره قرآن، آيه سجده است كه اگر انسان آن آيه را بخواند يا وقتى كه ديگرى آن را مى‌خواند به آن گوش دهد، بعد از تمام شدن آن آيه بايد فوراً سجده كند.

مسأله 248: سوره‌هايى كه آيه سجده دارد:*سوره «سجده» 32، آيه 15.*سوره «فُصِّلت» 41، آيه 37.*سوره «نَجم» 53، آيه 62.*سوره «عَلَق» 96، آيه 19.

مسأله 249: اگر سجده را فراموش كند، هر وقت يادش آمد، بايد سجده كند.

مسأله 250: اگر آيه سجده را از راديو و ضبط صوت و مانند آن بشنود، بنابر احتياط واجب بايد سجده كند.

مسأله 251: اگر آيه سجده را از مثلِ بلندگو كه صداى انسان را مى‌رساند بشنود، واجب است سجده كند.

مسأله 252: گفتن ذكر در اين سجده واجب نيست، امّا مستحب مى‌باشد.

تشهّد

مسأله 253: در ركعت دوم و در ركعت آخر نمازهاى واجب، نمازگزار بايد بعد از سجده دوم بنشيند و در حال آرام بودن بدن، تشهد بخواند؛ يعنى بگويد: «اشْهَدُ انْ لا الهَ الّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَ اشْهَدُ انَّ مُحمَّداً عَبْدُهُ و رَسُولُهُ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى‌ مُحمَّدٍ وَ آلِ مُحمَّدٍ».

سلام‌

نماز

مسأله 254: در ركعت آخر نماز، پس از تشهد در حالى كه نشسته و بدن آرام است، بايد سلام دهد و نماز را به پايان ببرد؛ مستحب است اوّل بگويد: «السَّلامُ عَلَيْك ايُّهَا النَبيُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ». و واجب است كه بگويد: «السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَركاتُهُ». و يا بگويد: «السَّلامُ عَلَيْنا وَ على‌ عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحينَ». «السَّلامُ عَلَيكُم وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ».

ترتيب‌

مسأله 255: نماز بايد بدين ترتيب انجام شود: نيّت تكبيرة الاحرام، قرائت، ركوع، سجود و در ركعت دوم پس از

سجود، تشهد بخواند و در ركعت آخر پس از تشهد، سلام دهد.

مُوالات‌

مسأله 256: موالات، يعنى پشت سرهم بودن اجزاى نماز و فاصله نينداختن بين آنها.

مسأله 257: اگر كسى به قدرى بين اجزاى نماز فاصله بيندازد كه نگويند نماز مى‌خواند، نمازش باطل است.

مسأله 258: طول دادن ركوع و سجود و خواندن سوره‌هاى بزرگ، موالات را بهم نمى‌زند.

[بعضى از مستحبّات نماز]

قنوت‌

مسأله 259: مستحب است در ركعت دوم نماز، بعد از حمد و سوره و پيش از ركوع، قنوت بخواند؛ يعنى دستها را بلند كند و مقابل صورت بگيرد و دعا يا ذكرى بخواند.

مسأله 260: در قنوت هر ذكرى بگويد اگر چه يك «سُبْحانَ اللَّهِ» باشد، كافى است و مى‌تواند اين دعا را بخواند:«رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ».

تعقيب نماز

تعقيب، يعنى مشغول شدن به ذكر و دعا و قرآن بعد از سلامِ نماز.

مسأله 261: بهتر است انسان در حال تعقيب رو به قبله باشد.

مسأله 262: لازم نيست تعقيب به عربى باشد، ولى بهتر است چيزهايى را كه در كتابهاى دعا دستور داده‌اند، بخواند.

مسأله 263: از چيزهايى كه براى تعقيب نماز زياد سفارش شده، تسبيح حضرت زهرا (س) است؛ يعنى گفتن: 34 مرتبه «اللَّهُ اكبر» و 33 مرتبه «الحَمْدُ للَّه» و 33 مرتبه «سُبْحانَ اللَّه».

مُبطِلات نماز

مسأله 264: دوازده چيز نماز را باطل مى‌كند و آنها را مبطلات مى‌گويند: اول: آنكه در بين نماز يكى از شرطهاى آن از بين برود؛ مثلًا در بين نماز لباس يا بدن او نجس شود. دوم: آنكه در بين نماز عمداً يا سهواً و يا از روى ناچارى چيزى كه وضو يا غسل را باطل مى‌كند، پيش آيد؛ مثلًا بول از او بيرون آيد. ولى كسى كه نمى‌تواند از بيرون آمدن بول و غائط خوددارى كند، اگر در بين نماز بول يا غائط از او خارج شود، چنانچه به دستورى كه در احكام وضو گفته شده‌[1]رفتار نمايد، نمازش باطل نمى‌شود و نيز اگر در بين نماز از زن مستحاضه خون خارج شود در صورتى كه به دستور استحاضه رفتار كرده باشد، نمازش صحيح است. سوم: سخن گفتن. چهارم: خنديدن با صدا.

[1]. مسأله 310 به بعد از رساله توضيح المسائل.

پنجم: گريستن. ششم: رو برگردان از قبله. هفتم و هشتم: خوردن و آشاميدن. نهم: انجام دادن كارى كه صورت نماز را برهم بزند. دهم: كم يا زياد كردن اركان نماز. يازدهم: دست بر روى هم گذاشتن. دوازدهم: آمين گفتن بعد از حمد.

احكام مبطلات نماز

سخن گفتن‌

مسأله 265: اگر نمازگزار عمداً كلمه‌اى بگويد كه داراى معنى باشد خواه يك حرف باشد يا بيشتر، و بخواهد با آن معنايى را برساند، نمازش باطل مى‌شود.

مسأله 266: اگر از روى فراموشى سخن بگويد؛ يعنى متوجه نبود كه در حال نماز است، نماز باطل نمى‌شود.

مسأله 267: سرفه كردن و عطسه كردن نماز را باطل نمى‌كند.

مسأله 268: در نماز نبايد به كسى سلام كرد، ولى اگر كسى به نمازگزار سلام كند، واجب است جواب او را بدهد، و بايد در جواب، سلام را مقدّم دارد؛ مثلًا بگويد «سلام عليكم» و نبايد «عليكم السلام» بگويد.

خنديدن و گريستن‌

مسأله 269: اگر نمازگزار عمداً خنده با صدا كند يا براى كار

دنيايى عمداً با صدا گريه كند نمازش باطل مى‌شود ولى اگر از ترس خدا يا براى آخرت گريه كند اشكال ندارد بلكه از بهترين اعمال است.

مسأله 270: لبخند زدن نماز را باطل نمى‌كند.

روى از قبله برگرداندن‌

مسأله 271: اگر عمداً به قدرى روى خود را از قبله برگرداند كه نگويند رو به قبله است، نمازش باطل است.

مسأله 272: اگر عمداً يا سهواً پشت به قبله كند يا به طرف راست يا چپ قبله برگردد، نمازش باطل است.

خوردن و آشاميدن‌

مسأله 273: اگر نمازگزار چيزى بخورد يا بياشامد به طورى كه نگويند نماز مى‌خواند، نمازش باطل است.

مسأله 274: اگر نمازگزار چيزى بخورد يا بياشامد هرچند صورت نماز بهم نخورد، بنابر احتياط واجب نمازش باطل مى‌شود.

برهم زدن صورت نماز

مسأله 275: اگر در بين نماز كارى كند كه صورت نماز را بر هم زند؛ مثل دست زدن، به هوا پريدن و مانند اينها، هر چند از روى فراموشى باشد، نماز باطل مى‌شود.

مسأله 276: اگر در بين نماز به قدرى ساكت بماند كه از

صورت نماز خارج شود، نمازش باطل مى‌شود.

مسأله 277: رها كردن نمازِ واجب (شكستن نماز) حرام است، مگر در حال ناچارى، مانند اين موارد: حفظ جان، حفظ مال و جلوگيرى از ضرر مالى و بدنى.

مسأله 278: شكستن نماز براى پرداخت بدهى مردم با اين شرايط اشكال ندارد: 1- در بين نماز نمى‌تواند بدهى را بپردازد. 2- طلبكار، طلب خود را مى‌خواهد. 3- وقت نماز تنگ نيست، يعنى مى‌تواند پس از پرداخت بدهى، نماز را در وقتِ آن بخواند.

مسأله 279: شكستن نماز براى حفظ مالى كه اهميّت ندارد، مكروه است.

مسأله 280: برخى از چيزهايى كه در نماز مكروه است، عبارتند از: 1- برهم گذاشتن چشمها. 2- بازى كردن با انگشتان و دستها. 3- سكوت كردن در هنگام خواندن حمد يا سوره و يا ذكر، براى شنيدن حرف كسى. 4- هر كارى كه خضوع و خشوع را از بين ببرد. 5- برگرداندن صورت به طرف راست يا چپ به مقدار كم (چون مقدار زياد آن نماز را باطل مى‌كند).