کتاب احکام جوانان

نماز جماعت‌

وحدت امّت اسلامى، از جمله مسائلى است كه اسلام به آن اهميّت بسيارى داده است و براى حفظ و ادامه آن برنامه‌هاى ويژه‌اى دارد؛ يكى از آنها نماز جماعت است. در نماز جماعت، يكى از نمازگزاران كه داراى ويژگى خاصى است پيشاپيش جمعيت مى‌ايستد و ديگران در صفوفى منظم، پشت سر او و هماهنگ با او نماز را بجا مى‌آورند. كسى كه در اين نمازِ دسته جمعى پيشاپيش جمعيت مى‌ايستد، «امام جماعت» است و كسى كه پشت سر او در نماز از او پيروى مى‌كند، «مأموم» است.

اهمّيت نماز جماعت‌

گذشته از آن كه در روايات زيادى براى نماز جماعت اجر و پاداش بسيارى وارد شده است، با دقّت در برخى از مسائل احكام به اهميّت اين عبادت پى مى‌بريم. اينك به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم.

مسأله 326: شركت در نماز جماعت براى هر كس مستحب است، به ويژه براى همسايه مسجد.

مسأله 327: مستحب است انسان صبر كند كه نماز را به جماعت بخواند.

مسأله 328: نماز جماعت هر چند اوّل وقت خوانده نشود، از نماز فُراداىِ‌[1]اوّل وقت بهتر است.

مسأله 329: نماز جماعتى كه مختصر خوانده مى‌شود، از نماز فُرادايى كه آن را طول بدهد بهتر است.

مسأله 330: سزاوار نيست انسان بدون عذر، نماز جماعت را ترك كند.

مسأله 331: حاضر نشدن به نماز جماعت از روى بى‌اعتنايى به آن جايز نيست.

شرايط نماز جماعت‌

مسأله 332: هنگام برپايى نماز جماعت، شرايط زير بايد مراعات شود: 1- مأموم از امام جلوتر نايستد، بلكه احتياط واجب آن است كه كمى عقب‌تر بايستد. 2- جايگاه امام جماعت از جايگاه مأمومين بالاتر نباشد. 3- فاصله امام و مأموم و فاصله صف‌ها زياد نباشد و احتياط آن است كه فاصله بيش از يك گام نباشد. 4- بين امام و مأموم و همچنين بين صف‌ها چيزى مانند ديوار يا پرده مانع نباشد، ولى نصب پرده و مانند آن بين صفِ‌

[1]. نمازى كه به تنهايى خوانده شود و به جماعت خوانده نشود «نماز فُرادا» نام دارد.

مردها و زنها اشكال ندارد.

مسأله 333: امام جماعت بايد بالغ و عادل باشد و نماز را بطور صحيح بخواند.

پيوستن به نماز جماعت (اقتدا كردن)

مسأله 334: در هر ركعت، تنها در بين قرائت و در ركوع مى‌توان به «امام» اقتدا كرد. پس اگر به ركوع امام جماعت نرسد، بايد در ركعت بعد اقتدا كند و اگر تنها به ركوع امام جماعت هم برسد، يك ركعت به حساب مى‌آيد.

مسأله 335: حالت‌هاى مختلف پيوستن به نماز جماعت: در ركعت اوّل 1- در ابتداى نماز يا در حين قرائت به امام جماعت اقتدا كند: مأموم حمد و سوره را نمى‌خواند و بقيّه اعمال را با امام جماعت بجا مى‌آورد. 2- در ركوع: ركوع و بقيه اعمال را با امام جماعت بجا مى‌آورد و حمد و سوره براى آن ركعت ساقط است. در ركعت دوّم 1- از اول ركعت دوم يا در حين قرائت: مأموم حمد و سوره را نمى‌خواند و با امام قنوت و ركوع و سجده را بجا مى‌آورد و آنگاه كه امام جماعت تشهد مى‌خواند، بنا بر احتياط واجب بايد به صورت نيم‌خيز، بنشيند[1]و اگر نماز دو ركعتى است،

[1]. به اين عمل «تَجافى» گفته مى‌شود.

يك ركعت ديگر به تنهايى بخواند و نماز را تمام كند. و اگر سه يا چهار ركعتى است، در ركعت دوّم كه امام جماعت در ركعت سوّم مى‌باشد، حمد و سوره را بخواند (هر چند امام جماعت تسبيحات بخواند) و آنگاه كه امام جماعت ركعت سوّم را تمام كرد و براى ركعت چهارم برمى‌خيزد، مأموم بايد پس از دو سجده، تشهد بخواند و براى خواندن ركعت سوّم برخيزد و در ركعت آخر نماز كه امام جماعت با تشهد و سلام، نماز را به پايان مى‌برد، يك ركعت ديگر مى‌خواند. 2- در ركوع: ركوع را با امام جماعت بجا مى‌آورد و بقيّه نماز را همانگونه كه گفته شد، انجام مى‌دهد و حمد و سوره براى آن ركعت ساقط است. در ركعت سوّم 1- در حين قرائت: زمانى كه مى‌داند اگر اقتدا كند، براى خواندن حمد و سوره و يا حمد تنها وقت دارد، مى‌تواند اقتدا كند و بايد حمد و سوره يا فقط حمد را بخواند. و اگر مى‌داند فرصت ندارد، بنا بر احتياط واجب بايد صبر كند تا امام جماعت به ركوع رود، سپس به او اقتدا كند. 2- در ركوع: چنانچه در ركوع اقتدا كند، ركوع را با امام بجا مى‌آورد و حمد و سوره براى آن ركعت ساقط است و بقيه نماز را همانگونه كه قبلًا بيان شد، بجا مى‌آورد. در ركعت چهارم 1- در حين قرائت: حكم اقتدا در ركعت سوّم را دارد و آنگاه كه امام جماعت در ركعت آخر نماز براى تشهد و سلام‌

مى‌نشيند، مأموم مى‌تواند برخيزد و نمازش را به تنهايى ادامه دهد و مى‌تواند بطور نيم‌خيز بنشيند تا تشهد و سلام امام جماعت تمام شود و سپس برخيزد. 2- در ركوع: ركوع و سجده‌ها را با امام بجا مى‌آورد، (در حالى كه ركعت چهارم امام و ركعت اوّل مأموم است) و بقيه نماز را همانگونه كه گذشت، انجام مى‌دهد.

احكام نماز جماعت‌

مسأله 336: اگر امام جماعت يكى از نمازهاى يوميّه را مى‌خواند، هر كدام از نمازهاى يوميّه را مى‌توان به او اقتدا كرد.

بنابراين اگر امام نماز عصر را مى‌خواند، مأموم مى‌تواند، نماز ظهر را به او اقتدا كند. و اگر مأموم پس از آنكه نماز ظهر را خواند، جماعت برپا شود، مى‌تواند نماز عصر را به ظهرِ امام جماعت اقتدا كند.

مسأله 337: مأموم مى‌تواند نماز قضاى خود را به نماز اداى امام اقتدا كند، هر چند قضاى نمازهاى ديگر يوميّه باشد؛ مثلًا امام جماعت نماز ظهر را مى‌خواند و او قضاى نماز صبح را.

مسأله 338: نماز جماعت حدّ اقل با دو نفر برپا مى‌شود؛ يعنى يك نفر امام و يك نفر هم مأموم، مگر در نماز جمعه و عيد فطر و عيد قربان.

مسأله 339: نمازهاى مستحبى را نمى‌توان به جماعت خواند، مگر نماز طلب باران.[1]

[1]. به اين نماز «استسقاء» گفته مى‌شود.

مسأله 340: مأموم نبايد تكبيرة الاحرام را پيش از امام بگويد، بلكه تا تكبير امام تمام نشده، نبايد تكبير بگويد.

مسأله 341: مأموم بايد غير از حمد و سوره همه چيز نماز را خودش بخواند، ولى اگر ركعت اوّل يا دوّم او ركعت سوّم يا چهارم امام باشد، بايد حمد و سوره را نيز بخواند.

نماز جمعه‌

يكى از اجتماعات هفتگى مسلمانان «نماز جمعه» است، نمازگزاران در روز جمعه مى‌توانند به جاى نماز ظهر، نماز جمعه بخوانند كه برتر از نماز ظهر است. در فضيلت اين نماز، همين بس كه سوره‌اى در قرآن به اين نام آمده و در آنجا صريحاً مؤمنان را به حضور در نماز جمعه دعوت فرموده است.

چگونگى نماز جمعه‌

مسأله 342: نماز جمعه دو ركعت است، مانند نماز صبح، ولى دو خطبه دارد كه توسط امام جمعه قبل از نماز ايراد مى‌شود.

مسأله 343: مستحب است امام جمعه حمد و سوره را بلند بخواند.

مسأله 344: در نماز جمعه مستحب است در ركعت اول پس از سوره حمد سوره «جمعه» و در ركعت دوم پس از حمد سوره «منافقون» خوانده شود.

مسأله 345: در نماز جمعه دو قنوت مستحب است، يكى در ركعت اول پيش از ركوع و ديگرى در ركعت دوم، پس از ركوع.

شرايط نماز جمعه‌

مسأله 346: در نماز جمعه شرايط زير بايد مراعات شود:*تمام شرايطى كه در نماز جماعت بايد رعايت شود، در نماز جمعه هم معتبر است.*بايد به جماعت برگزار شود و فُرادا صحيح نيست.*حد اقل تعداد افراد براى برپايى نماز جمعه پنج نفر مى‌باشد؛ يعنى يك نفر امام و چهار نفر مأموم.*بين دو نماز جمعه، حد اقل بايد يك فرسخ فاصله باشد.

وظيفه نمازگزاران جمعه‌

مسأله 347: احتياط واجب است كه مأمومين به خطبه‌ها گوش دهند.

مسأله 348: احتياط مستحب است كه مأمومين هنگام خطبه‌ها ساكت باشند و از سخن گفتن بپرهيزند.

مسأله 349: احتياط مستحب است كه شنوندگان هنگام ايراد خطبه‌ها رو به امام جمعه بنشينند و به اين طرف و آن طرف نگاه نكنند.

مسأله 350: اگر انسان به ركعت اوّل نماز جمعه نرسد، در صورتى كه خود را به ركعت دوّم، هرچند در ركوع برساند، صحيح است و ركعت دوّم را خودش مى‌خواند. (به شرط آنكه‌

بداند وقت به اندازه‌اى هست كه ركعت دوّم او هم در وقت واقع مى‌شود).

نماز آيات‌

مسأله 351: يكى از نمازهاى واجب «نماز آيات» است كه به سبب پيش آمدن اين حوادث واجب مى‌شود: زلزله، خسوف (ماه‌گرفتگى)، كسوف (خورشيد گرفتگى)، و نيز رعد و برق و وزيدن بادهاى زرد و سرخ در صورتى كه بيشتر مردم بترسند.

چگونگى نماز آيات‌

مسأله 352: نماز آيات دو ركعت است و هر ركعت آن پنج ركوع دارد. قبل از هر ركوع، سوره حمد و سوره ديگرى از قرآن خوانده مى‌شود؛ يعنى در دو ركعت، ده حمد و ده سوره خوانده مى‌شود، ولى مى‌توان يك سوره را پنج قسمت كرده و قبل از هر ركوع يك قسمت از آن را خواند، كه در اين صورت در دو ركعت دو حمد و دو سوره خوانده مى‌شود. در اينجا با تقسيم سوره «اخلاص» چگونگى نماز آيات را بيان مى‌كنيم:*ركعت اوّل پس از تكبيرة الاحرام، سوره حمد را بخواند و«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»بگويد و به ركوع رود.