4- قمار و شرطبندى
قرآن كريم:
1- خداوند متعال مىفرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِن عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ...[1].
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! شراب و قمار و بتها و ازلام- نوعى بخت آزمايى-، پليد و از عمل شيطان است، از آنها دورى كنيد...»[2]
2- و همچنين مىفرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَاتَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ...[3].
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! اموال يكديگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخوريد...»
[1]- سوره مائدة، آيه 90.
[2]- منظور از ميسر در لغت و روايات قمار است.
[3]- سوره نساء، آيه 29. [بسيارى از روايات «خوردن اموال يكديگر را به باطل» به قمار تفسير كردهاند.]
حديث شريف:
1- امام باقر عليه السلام مىفرمايد:
«هنگامى كه آيهإِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِن عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُبر رسول خدا صلى الله عليه و آله نازل شد، از ايشان سؤال شد:
منظور از ميسر چيست؟ ايشان فرمود:
«كلّ ما تقومر به حتّى الكعاب[1]والجوز...»[2].
«هر آنچه با آن قمار كنند حتّى قاب و گردو..»
2- امام صادق عليه السلام دربارهى اين قول خداوند عزّ وجلّ:لَاتَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِفرمود:
«ذلك القمار»[3].
«منظور قمار است.»
3- امام محمّدباقر عليه السلام در تفسير آيه 90 سوره مائده مىفرمايند:
«... وأمّا الميسر فالنرد والشطرنج، وكلّ قمار ميسر...- إلى أن قال:- كلّ هذا بيعه وشراؤه والانتفاع بشيء من هذا حرام من اللَّه محرّم، وهو رجس من عمل الشيطان»[4].
[1]- كعاب: تاس تخته نرد، قاب.
[2]- وسائل الشّيعة، ج 12، ابواب ما يكتسب به، باب 35، ص 119، ح 4.
[3]- همان، ص 121، ح 14.
[4]- همان، باب 102، ص 239، ح 12.
«... و امّا منظور از ميسر، نرد و شطرنج بوده و البتّه هر قمارى ميسر است... تا آنجا كه مىفرمايد: همه اين موارد خريد و فروش و استفاده از آن نزد خداوند حرام است و پليدى بوده و از عمل شيطان است.»
4- و امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل مىكند كه فرمود:
«إنّ الملائكة تحضر الرهان في الخفّ والحافر والريش، وما سوى ذلك فهو قمار حرام»[1].
«همانا ملائكه در مسابقات شتردوانى، و اسبدوانى، و تيراندازى حضور دارند، و غير از اين موارد قمار و حرام است.»
5- معمّر بن خلّاد از امام رضا عليه السلام نقل مىكند كه فرمود:
«... كلّ ما قومر عليه فهو ميسر»[2].
«هر آنچه با آن قمار شود ميسر است.»
6- امام امير المؤمنين عليه السلام فرمود:
«النرد والشطرنج هما الميسر»[3].
«نرد و شطرنج ميسراند.»
7- اسحاق بن عمّار به امام صادق عليه السلام گفت: كودكان در بازى با گردو و تخم مرغ، قمار مىكنند. حضرت فرمودند:
[1]- وسائل الشّيعة، ج 13، كتاب السبق والرماية، باب 3، ص 349، ح 3.
[2]- همان، ج 12، ابواب ما يُكتسب به، باب 104، ص 242، ح 1.
[3]- همان، ح 2، و نيز روايات صحيح و بسيارى دربارهى تحريم نرد و شطرنج از رسول خدا صلى الله عليه و آله و امام على و ساير ائمّه اهلبيت عليهم السلام رسيده است.
«لا تأكل منه فإنّه حرام»[1].
«از آن نخور كه همانا حرام است.»
احكام:
1- قمار حرام است و مال اندوزى بوسيله آن و بوسيله هر فعّاليّتى كه به نوعى با قمار مرتبط است، حرام مىباشد. برخى از اين فعّاليّتها عبارتنداز:
الف- ساختن و توليد وسايل و ابزار قمار.
ب- تجارت آن و واردات و صادرات، خريد و فروش و هر معاملهى ديگرى از اين دست.
ج- گرفتن مزد بابت هر عمل و خدمتى كه به نوعى با قمار مرتبط است.
د- تهيه مقدّمات آن مانند فراهم كردن مكان قمار (خانهها و مراكز و باشگاههاى قمار) و حاضر كردن وسايل و ابزار قمار براى قماربازان و موارد مشابه.
2- بازى به اقسامى تقسيم مىشود:
الف- بازى با وسايل قمار با شرطبندى كه اين حرام است.
ب- بازى با وسايل قمار بدون شرطبندى، كه احتياط واجب در اجتناب از آن است، به خصوص در مورد نرد و شطرنج كه روايات بسيارى در مورد اين دو وارد شده است.
[1]- وسائل الشّيعة، ج 12، ابواب ما يُكتسب به، باب 35، ص 120، ح 7.
ج- بازى با غير از وسايل قمار امّا با شرطبندى كه اين هم حرام است.
د- بازى با غير از وسايل قمار و بدون شرطبندى و برد و باخت، كه از اين جهت اشكال ندارد زيرا دليلى بر تحريم آن نيست.
3- شرطبندى در مسابقات اسب دوانى و تيراندازى از شرط بنديهاى حرام، استثنا شده است، كه اين دو جايز است. (و ان شاء اللَّه احكام مربوط به آنها در جاى خود بيان مىشود.)
4- خريد و فروش بليتهاى بختآزمايى، به هدف بدست آوردن سود نيز از انواع شرطبندى حرام است.
5- امّا خريد بليتهاى بختآزمايى خيريّه تنها به هدف انجام عمل خير و بدون قصد بدست آوردن سود اشكالى ندارد.
6- اگر وسيله معيّنى قبلًا از ابزار قمار بوده است، امّا وضعيت آن تغيير كرده و مردم ديگر آن را بعنوان وسيله قمار نمىشمرند، بازى با آن بدون شرطبندى اشكالى ندارد. اگرچه بنابر احتياط واجب بايد از نرد و شطرنج اجتناب شود زيرا كه در حرمت اين دو رواياتى خاصّ از معصومين وارد شده است.
7- در تطبيق احكام مذكور بر وسايل قمارى كه در زمان پيامبر اسلام متداول بوده و آنچه بعداً بوجود آمده فرقى نيست، حتّى بازى قمار از طريق رايانه و اينترنت نيز مشمول اين احكام است.
8- مرجع و ملاك در تشخيص آنچه آلت قمار شمرده مىشود،
عرف خاصّ است، يعنى عرف اشخاص خبره دراين مورد و طبيعتاً اين امر با اختلاف زمان و مكان تفاوت مىكند، بنابراين چهبسا آلتى در مكان و زمان معيّنى وسيله قمار باشد ولى همين وسيله در مكان و زمان ديگر وسيله قمار شمرده نشود.
5- غنا و موسيقى
قرآن كريم:
خداوند متعال مىفرمايد:
1-وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ[1].
«و بعضى از مردم سخنان بيهوده را مىخرند تا مردم را از روى نادانى، از راه خدا گمراه سازند و آيات الهى را به استهزا گيرند؛ براى آنان عذابى خوار كننده است.»
2-قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ* الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ* وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ[2].
«مؤمنان رستگار شدند* آنها كه در نمازشان خشوع دارند* و آنها كه
[1]- سوره لقمان، آيه 6.
[2]- سوره مؤمنون، آيات 1- 3.
از لغو و بيهودگى رويگردانند.»
3-... فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ[1].
«... از بتهاى پليد اجتناب كنيد، و از سخن باطل بپرهيزيد.»
4-وَالَّذِينَ لَايَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَاماً[2].
«و كسانى كه شهادت به باطل نمىدهند (و در مجالس باطل شركت نمىكنند)؛ و هنگامى كه با لغو و بيهودگى برخورد مىكنند، بزرگوارانه از آن مىگذرند.»
رهيافت:
لهو، هرگونه گفتار و عملى است كه از هرگونه هدف خالى است و نهايتاً موجب زيان و ضرر آدمى مىشود، و انسان آن را حتّى به قيمت بسيار اندك هم نمىخرد، بلكه انسان ساعتها و فرصتهاى گرانبهاى عمر خود را بخاطر لهو و گفتار و كردار بيهوده از دست مىدهد و به همين جهت چنين آدمى از آيات الهى دور شده و آن را كنار مىگذارد.
موارد لهو يا گفتار بيهوده بسيار است، امّا آنچه از احاديث منقول از حضرت رسول صلى الله عليه و آله و اهلبيت ايشان عليهم السلام در تفسير اين آيه استفاده مىشود نهى از غنا است، به اعتبار اينكه يكى از مصداقهاى بارز سخن بيهوده است.
[1]- سوره حجّ، آيه 30.
[2]- سوره فرقان، آيه 72.