بخش اول : حاوي بيان اجمالي اهداف معنوي و اجتماعي حج
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
آيين مقدس اسلام ما را به ديني هدايت كرده كه جهاني است ; و كتابي را به ما معرفي كرده كه جاوداني است ; و ما را پيرو پيامبري گردانيده كه "رحمة للعالمين" است ; و به سوي مركزي دعوت كرده كه محور اجتماع همگاني است . موجوديت، استقلال، وحدت، حركت و معنويت مسلمانان جهان به اين مركز وابسته است ; و در سايه اين مكان مقدس و اين كعبه آمال، همسويي و مشاركت فعالانه و تبادل نظر در مسائل ديني به وجود خواهد آمد و نيازهاي ديني و سياسي ملتهاي اسلامي طرح و چاره انديشي خواهد شد. خداوند حكيم در قرآن كريم به همه اين مسائل در كلمه جامع : "قياما للناس" اشاره ميكند و ميفرمايد:(جعل الله الكعبة البيت الحرام قيما للناس )[1]: "خداوند، كعبه خانه محترم خود را وسيله قوام مردم قرار داده است ." و باز فرموده است :(و أذن في الناس بالحج يأتوك ... ليشهدوا منفع لهم )[2]: "اي ابراهيم ! مردم را به حج بسيج كن تا بيايند... و منافع خويش را مشاهده نمايند." و فرموده است :(و اذ جعلنا البيت مثابة للناس و أمنا)[3]: "به ياد آوريد كه ما
[1]مائده (5): 97.
[2]حج (22): 27 و 28.
[3]بقره (2): 125.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :13
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
خانه كعبه را مرجع و مأمن انسانها قرار داديم ." و نيز خانه كعبه را به عنوان خانه عتيق و ديرينه معرفي ميكند تا ارزشمندي و سابقه داري آن را نشان دهد; و اختصاص آن را به شخص يا گروه يا قوم و نژاد خاصي نفي كند; و ضيافتگاه هميشگي اهل توحيد را معرفي نمايد:(وليطوفوا بالبيت العتيق )[1]: "بايد بر اين خانه ديرينه طواف كنند." با توجه به اين نكات است كه در ميان احكام و دستورات اسلام نسبت به انجام حج و عمره بسيار تأكيد شده است ; و همين تأكيدات دليل بر آن است كه در اعمال و مناسك حج اهداف مهم و اسرار دقيقي نهفته است . از اين رو حجاج محترم بايد به اسرار اين فريضه مهم الهي توجه كنند و از اين سفر الهي در حد توان بهره برداري معنوي و اجتماعي بنمايند; و دور از انصاف است كه ناآگاهانه و بي توجه به اهداف آن سفر حج را طي كنند. طبق روايتي "هشام بن حكم" از حضرت امام صادق (ع) درباره فلسفه حج سؤال ميكند; آن حضرت مصالح اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي حج را بيان ميكند و ميفرمايد:"و امرهم بما يكون من امر الطاعة في الدين، و مصلحتهم من امر دنياهم، فجعل فيه الاجتماع من الشرق و الغرب ليتعارفوا و لينزع كل قوم من التجارات من بلد الي بلد، و لينتفع بذلك المكاري و الجمال، و لتعرف آثار رسول الله6و تعرف اخباره و يذكر و لا ينسي . و لو كان كل قوم انما يتكلمون علي بلادهم و ما فيها هلكوا و خربت البلاد و سقطت الجلب و الارباح و عميت الاخبار و لم تقفوا علي ذلك، فذلك علة الحج ."[2]
[1]حج (22): 29.
[2]وسائل الشيعة، كتاب الحج، باب «1» از ابواب "وجوب الحج و شرائطه"، حديث 18.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :14
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
يعني : "خداوند در تشريع فريضه حج، مردم را به چيزي مأمور ساخت كه علاوه بر تعبد و اطاعت ديني، مشتمل بر مصالح و منافع دنيوي نيز ميباشد. پس اجتماع و گردهمايي مسلمانان را با مليتهاي مختلف از شرق و غرب عالم در مراسم حج واجب كرد تا مسلمانان يكديگر را بشناسند (و با تفاهم به اتحاد برسند و به حل مشكلات اجتماعي بپردازند) و هر يك از داد و ستد با ديگري بهره مند گردد; و طبقات مردم در سايه اين رفت و آمد از يكديگر استفاده كنند. همچنين آثار و اخبار پيامبر و دستورات اسلامي شناخته شود و فراموش نگردد. و اگر اين زمينه شناخت ملتها و تبادل فكري و انتقال منافع و دستاوردها فراهم نمي شد و هر ملتي تنها روي منافع و مصالح خود سخن ميگفت و از ساير ملتها غفلت ميورزيد، مسلما ملتها و كشورهاي اسلامي هلاك ميشدند و باب تجارت و اقتصاد مسدود ميشد و اخبار و آثار پيامبراكرم6منتشر نمي شد و شما امروز از آنها اثري نمي ديديد; اين است علت تشريع حج ." و در خبر "فضل بن شاذان نيشابوري" از حضرت امام رضا(ع) پس از بيان جنبه هاي روحي و معنوي حج ميفرمايد:"مع ما في ذلك لجميع الخلق من المنافع لجميع من في شرق الارض و غربها، و من في البر و البحر ممن يحج و ممن لم يحج من بين تاجر و جالب و بائع و مشتري و كاسب و مسكين و مكار و فقير، و قضاء حوائج اهل الاطراف في الموضع الممكن لهم الاجتماع فيه، مع ما فيه من التفقه و نقل اخبار الائمة:الي كل صقع و ناحية ."[1]
[1]وسائل الشيعة، كتاب الحج،باب «1» از ابواب "وجوب الحج و شرائطه"، حديث 15.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :15
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
يعني : "گذشته از منافع معنوي حج و خارج شدن از گناهان و خضوع و خشوع در برابر خداي متعال، منافعي اقتصادي نيز از ناحيه آن به همه اهل شرق و غرب عالم ميرسد و خواسته هاي مردم اطراف و بلاد مختلف در اثر گردهمايي در جاهايي كه وسيله تجمع فراهم ميگردد بررسي و حل و فصل ميشود، و علوم و اخبار امامان (ع) به منطقه هاي گوناگون منتقل ميشود." پس بر اين اساس از قرآن كريم و اخبار اهل بيت عصمت (ع) به خوبي استفاده ميشود كه سفر به خانه خدا علاوه بر آثار معنوي و جاذبه هاي روحي، داراي منافع سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي نيز براي مسلمانان جهان ميباشد. و در اين كنگره بزرگ اسلامي كه هر سال در كانون وحي و رسالت تشكيل ميشود بايد مصالح و منافع همه مسلمين مورد توجه واقع شود; و قدرتهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي جهان اسلام با يكديگر تماس بگيرند و در امور مهم با يكديگر تفاهم كنند; و صفوف موحدين حقيقي و پيروان حضرت ابراهيم (ع) در برابر جبهه هاي كفر جهاني فشرده شود; و دستاوردهاي فكري، علمي، اقتصادي و صنعتي آنان به يكديگر منتقل گردد; و آثار و علوم پيامبراكرم6و عترت آن حضرت - قرآن كريم و سنت - تبيين و تشريح و همچنان زنده و فروزان به همه مسلمين جهان ابلاغ گردد; و اگر در گوشه اي از جهان اسلام حادثه ناگواري رخ داد، ساير ملل مسلمان در راه علاج و رفع گرفتاري از آن ناحيه كوشش نموده و چاره جويي نمايند. ولي مع الاسف بايد گفت : چه حرمان و خسراني بالاتر از اينكه اجتماع عظيم مسلمانان بر حسب ظاهر هر سال در ايام حج برقرار است و همه به آن دل خوش هستيم، ولي از اين سفر الهي با اين همه رنج و مشقت و مقدمات طاقت فرسا و هزينه هاي
گزاف، كمتر بهره ميبريم . و بسا جز يك سري اعمال تكراري و اوراد مخصوص، از خواص معنوي و آثار اجتماعي آنها چيزي عائد ما نمي شود. بالاتر از همه مسائل گذشته، حج يك آزمون بزرگ الهي و زمينه ساز تحول معنوي و تحرك باطني حج گزاران است كه بايد از گناهان گذشته خود توبه كنند و نسبت به آينده خويش تجديد نظر نمايند; و با پذيرفتن مشقت راه و تحمل مشكلات و انفاق مال و چشم پوشي از لذتهاي جسماني، خود را در برابر آزمايش الهي قرار دهند; و بدانند كه اين سفر، سفر روحاني و معنوي است نه سير و سياحت و تفريح . درباره اين جنبه حج، يعني اسرار روحي اعمال و مناسك آن، علماء اعلام و بزرگان اهل معرفت كتابها نوشته اند كه خوب است حجاج محترم پيش از قصد سفر آنها را مطالعه كنند; و ما در اينجا به نقل حديثي از حضرت امام صادق (ع) از كتاب مصباح الشريعة[1]با ترجمه و توضيحاتي كوتاه قناعت ميكنيم ; باشد كه اهل معنا از آن بهره برند و اين فقير بي بضاعت را نيز هنگام توجهات خود به ياد آورند:"قال الصادق (ع): اذا أردت الحج فجرد قلبك لله عزوجل من قبل عزمك من كل شاغل و حجب كل حاجب . و فوض امورك كلها الي خالقك، و توكل عليه في جميع ما يظهر من حركاتك و سكناتك، و سلم لقضائه حكمه و قدره، و ودع الدنيا و الراحة و الخلق ."حضرت امام صادق (ع) فرمودند: "چون خواستي حج بجا آوري پيش از تصميم نهايي و شروع در عمل، دل خود را متوجه خدا كن و آن را از هر گونه مشغول كننده و باز دارنده اي نگه دار; و همه كارهاي خود را به آفريدگارت واگذار; و در همه مراحل
[1]مصباح الشريعة، باب 21نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :17
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
بر او توكل كن ; و تسليم فرمان قضا و قدر او شو; و با دنيا و راحتي و خلق خدا وداع كن .""و اخرج من حقوق تلزمك من جهة المخلوقين، و لا تعتمد علي زادك و راحلتك و اصحابك و قوتك و شبابك و مالك مخافة ان تصير لك اعداء و وبالا، ليعلم انه ليس له قوة و لا حيلة و لا لأحد الا بعصمة الله تعالي و توفيقه، و استعد استعداد من لا يرجو الرجوع ، و احسن الصحبة و راع اوقات فرائض الله و سنن نبيه6و ما يجب عليك من الادب و الاحتمال و الصبر و الشكر و الشفقة و السخاء و ايثار الزاد علي دوام الاوقات .""و پيش از حج حقوقي را كه از مردم در ذمه تو ميباشد ادا كن . و اعتماد به توشه و مركب و ياران و نيرو و جواني و مالت نداشته باش ; زيرا بسا آنها همه دشمن تو شوند و تو را تنها گذارند و براي تو كاربردي نداشته باشند. بايد بداني هيچ نيرو و پناهي جز خدا نيست . در اين راه خود را مانند كسي كه اميد به برگشتن ندارد آماده ساز; و با همراهانت در اين سفر خوش رفتاري كن ; و مراقب واجبات الهي و سنتهاي پيامبر گرامي باش تا آنها را به خوبي و در اوقات خود انجام دهي و آداب آنها را رعايت كني ; و تحمل و صبر در برابر ناراحتيها، و شكر خدا و مهرباني نسبت به خلق خدا را پيشه خود كن ; و با سخاوت باش، و در همه اوقات نسبت به آنچه داري ديگران را بر خود مقدم بدار.""ثم اغتسل بماء التوبة الخالصة من الذنوب ، و البس كسوة الصدق و الصفاء و الخضوع و الخشوع . و احرم عن كل شئ يمنعك عن ذكر الله عزوجل و يحجبك عن طاعته . و لب بمعني اجابة صافية خالصة زاكية لله عزوجل في دعوتك له متمسكا بالعروة الوثقي .""و پس از رسيدن به محل احرام در يكي از ميقاتها، با آب