این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
آيين مقدس اسلام ما را به ديني هدايت كرده كه جهاني است ; و كتابي را به ما معرفي كرده كه جاوداني است ; و ما را پيرو پيامبري گردانيده كه "رحمة للعالمين" است ; و به سوي مركزي دعوت كرده كه محور اجتماع همگاني است . موجوديت، استقلال، وحدت، حركت و معنويت مسلمانان جهان به اين مركز وابسته است ; و در سايه اين مكان مقدس و اين كعبه آمال، همسويي و مشاركت فعالانه و تبادل نظر در مسائل ديني به وجود خواهد آمد و نيازهاي ديني و سياسي ملتهاي اسلامي طرح و چاره انديشي خواهد شد. خداوند حكيم در قرآن كريم به همه اين مسائل در كلمه جامع : "قياما للناس" اشاره ميكند و ميفرمايد:(جعل الله الكعبة البيت الحرام قيما للناس )[1]: "خداوند، كعبه خانه محترم خود را وسيله قوام مردم قرار داده است ." و باز فرموده است :(و أذن في الناس بالحج يأتوك ... ليشهدوا منفع لهم )[2]: "اي ابراهيم ! مردم را به حج بسيج كن تا بيايند... و منافع خويش را مشاهده نمايند." و فرموده است :(و اذ جعلنا البيت مثابة للناس و أمنا)[3]: "به ياد آوريد كه ما
[1]مائده (5): 97.
[2]حج (22): 27 و 28.
[3]بقره (2): 125.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :13
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
خانه كعبه را مرجع و مأمن انسانها قرار داديم ." و نيز خانه كعبه را به عنوان خانه عتيق و ديرينه معرفي ميكند تا ارزشمندي و سابقه داري آن را نشان دهد; و اختصاص آن را به شخص يا گروه يا قوم و نژاد خاصي نفي كند; و ضيافتگاه هميشگي اهل توحيد را معرفي نمايد:(وليطوفوا بالبيت العتيق )[1]: "بايد بر اين خانه ديرينه طواف كنند." با توجه به اين نكات است كه در ميان احكام و دستورات اسلام نسبت به انجام حج و عمره بسيار تأكيد شده است ; و همين تأكيدات دليل بر آن است كه در اعمال و مناسك حج اهداف مهم و اسرار دقيقي نهفته است . از اين رو حجاج محترم بايد به اسرار اين فريضه مهم الهي توجه كنند و از اين سفر الهي در حد توان بهره برداري معنوي و اجتماعي بنمايند; و دور از انصاف است كه ناآگاهانه و بي توجه به اهداف آن سفر حج را طي كنند. طبق روايتي "هشام بن حكم" از حضرت امام صادق (ع) درباره فلسفه حج سؤال ميكند; آن حضرت مصالح اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي حج را بيان ميكند و ميفرمايد:"و امرهم بما يكون من امر الطاعة في الدين، و مصلحتهم من امر دنياهم، فجعل فيه الاجتماع من الشرق و الغرب ليتعارفوا و لينزع كل قوم من التجارات من بلد الي بلد، و لينتفع بذلك المكاري و الجمال، و لتعرف آثار رسول الله6و تعرف اخباره و يذكر و لا ينسي . و لو كان كل قوم انما يتكلمون علي بلادهم و ما فيها هلكوا و خربت البلاد و سقطت الجلب و الارباح و عميت الاخبار و لم تقفوا علي ذلك، فذلك علة الحج ."[2]
[1]حج (22): 29.
[2]وسائل الشيعة، كتاب الحج، باب «1» از ابواب "وجوب الحج و شرائطه"، حديث 18.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :14
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
يعني : "خداوند در تشريع فريضه حج، مردم را به چيزي مأمور ساخت كه علاوه بر تعبد و اطاعت ديني، مشتمل بر مصالح و منافع دنيوي نيز ميباشد. پس اجتماع و گردهمايي مسلمانان را با مليتهاي مختلف از شرق و غرب عالم در مراسم حج واجب كرد تا مسلمانان يكديگر را بشناسند (و با تفاهم به اتحاد برسند و به حل مشكلات اجتماعي بپردازند) و هر يك از داد و ستد با ديگري بهره مند گردد; و طبقات مردم در سايه اين رفت و آمد از يكديگر استفاده كنند. همچنين آثار و اخبار پيامبر و دستورات اسلامي شناخته شود و فراموش نگردد. و اگر اين زمينه شناخت ملتها و تبادل فكري و انتقال منافع و دستاوردها فراهم نمي شد و هر ملتي تنها روي منافع و مصالح خود سخن ميگفت و از ساير ملتها غفلت ميورزيد، مسلما ملتها و كشورهاي اسلامي هلاك ميشدند و باب تجارت و اقتصاد مسدود ميشد و اخبار و آثار پيامبراكرم6منتشر نمي شد و شما امروز از آنها اثري نمي ديديد; اين است علت تشريع حج ." و در خبر "فضل بن شاذان نيشابوري" از حضرت امام رضا(ع) پس از بيان جنبه هاي روحي و معنوي حج ميفرمايد:"مع ما في ذلك لجميع الخلق من المنافع لجميع من في شرق الارض و غربها، و من في البر و البحر ممن يحج و ممن لم يحج من بين تاجر و جالب و بائع و مشتري و كاسب و مسكين و مكار و فقير، و قضاء حوائج اهل الاطراف في الموضع الممكن لهم الاجتماع فيه، مع ما فيه من التفقه و نقل اخبار الائمة:الي كل صقع و ناحية ."[1]
[1]وسائل الشيعة، كتاب الحج،باب «1» از ابواب "وجوب الحج و شرائطه"، حديث 15.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :15
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
يعني : "گذشته از منافع معنوي حج و خارج شدن از گناهان و خضوع و خشوع در برابر خداي متعال، منافعي اقتصادي نيز از ناحيه آن به همه اهل شرق و غرب عالم ميرسد و خواسته هاي مردم اطراف و بلاد مختلف در اثر گردهمايي در جاهايي كه وسيله تجمع فراهم ميگردد بررسي و حل و فصل ميشود، و علوم و اخبار امامان (ع) به منطقه هاي گوناگون منتقل ميشود." پس بر اين اساس از قرآن كريم و اخبار اهل بيت عصمت (ع) به خوبي استفاده ميشود كه سفر به خانه خدا علاوه بر آثار معنوي و جاذبه هاي روحي، داراي منافع سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي نيز براي مسلمانان جهان ميباشد. و در اين كنگره بزرگ اسلامي كه هر سال در كانون وحي و رسالت تشكيل ميشود بايد مصالح و منافع همه مسلمين مورد توجه واقع شود; و قدرتهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي جهان اسلام با يكديگر تماس بگيرند و در امور مهم با يكديگر تفاهم كنند; و صفوف موحدين حقيقي و پيروان حضرت ابراهيم (ع) در برابر جبهه هاي كفر جهاني فشرده شود; و دستاوردهاي فكري، علمي، اقتصادي و صنعتي آنان به يكديگر منتقل گردد; و آثار و علوم پيامبراكرم6و عترت آن حضرت - قرآن كريم و سنت - تبيين و تشريح و همچنان زنده و فروزان به همه مسلمين جهان ابلاغ گردد; و اگر در گوشه اي از جهان اسلام حادثه ناگواري رخ داد، ساير ملل مسلمان در راه علاج و رفع گرفتاري از آن ناحيه كوشش نموده و چاره جويي نمايند. ولي مع الاسف بايد گفت : چه حرمان و خسراني بالاتر از اينكه اجتماع عظيم مسلمانان بر حسب ظاهر هر سال در ايام حج برقرار است و همه به آن دل خوش هستيم، ولي از اين سفر الهي با اين همه رنج و مشقت و مقدمات طاقت فرسا و هزينه هاي
گزاف، كمتر بهره ميبريم . و بسا جز يك سري اعمال تكراري و اوراد مخصوص، از خواص معنوي و آثار اجتماعي آنها چيزي عائد ما نمي شود. بالاتر از همه مسائل گذشته، حج يك آزمون بزرگ الهي و زمينه ساز تحول معنوي و تحرك باطني حج گزاران است كه بايد از گناهان گذشته خود توبه كنند و نسبت به آينده خويش تجديد نظر نمايند; و با پذيرفتن مشقت راه و تحمل مشكلات و انفاق مال و چشم پوشي از لذتهاي جسماني، خود را در برابر آزمايش الهي قرار دهند; و بدانند كه اين سفر، سفر روحاني و معنوي است نه سير و سياحت و تفريح . درباره اين جنبه حج، يعني اسرار روحي اعمال و مناسك آن، علماء اعلام و بزرگان اهل معرفت كتابها نوشته اند كه خوب است حجاج محترم پيش از قصد سفر آنها را مطالعه كنند; و ما در اينجا به نقل حديثي از حضرت امام صادق (ع) از كتاب مصباح الشريعة[1]با ترجمه و توضيحاتي كوتاه قناعت ميكنيم ; باشد كه اهل معنا از آن بهره برند و اين فقير بي بضاعت را نيز هنگام توجهات خود به ياد آورند:"قال الصادق (ع): اذا أردت الحج فجرد قلبك لله عزوجل من قبل عزمك من كل شاغل و حجب كل حاجب . و فوض امورك كلها الي خالقك، و توكل عليه في جميع ما يظهر من حركاتك و سكناتك، و سلم لقضائه حكمه و قدره، و ودع الدنيا و الراحة و الخلق ."حضرت امام صادق (ع) فرمودند: "چون خواستي حج بجا آوري پيش از تصميم نهايي و شروع در عمل، دل خود را متوجه خدا كن و آن را از هر گونه مشغول كننده و باز دارنده اي نگه دار; و همه كارهاي خود را به آفريدگارت واگذار; و در همه مراحل
[1]مصباح الشريعة، باب 21نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :17
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
بر او توكل كن ; و تسليم فرمان قضا و قدر او شو; و با دنيا و راحتي و خلق خدا وداع كن .""و اخرج من حقوق تلزمك من جهة المخلوقين، و لا تعتمد علي زادك و راحلتك و اصحابك و قوتك و شبابك و مالك مخافة ان تصير لك اعداء و وبالا، ليعلم انه ليس له قوة و لا حيلة و لا لأحد الا بعصمة الله تعالي و توفيقه، و استعد استعداد من لا يرجو الرجوع ، و احسن الصحبة و راع اوقات فرائض الله و سنن نبيه6و ما يجب عليك من الادب و الاحتمال و الصبر و الشكر و الشفقة و السخاء و ايثار الزاد علي دوام الاوقات .""و پيش از حج حقوقي را كه از مردم در ذمه تو ميباشد ادا كن . و اعتماد به توشه و مركب و ياران و نيرو و جواني و مالت نداشته باش ; زيرا بسا آنها همه دشمن تو شوند و تو را تنها گذارند و براي تو كاربردي نداشته باشند. بايد بداني هيچ نيرو و پناهي جز خدا نيست . در اين راه خود را مانند كسي كه اميد به برگشتن ندارد آماده ساز; و با همراهانت در اين سفر خوش رفتاري كن ; و مراقب واجبات الهي و سنتهاي پيامبر گرامي باش تا آنها را به خوبي و در اوقات خود انجام دهي و آداب آنها را رعايت كني ; و تحمل و صبر در برابر ناراحتيها، و شكر خدا و مهرباني نسبت به خلق خدا را پيشه خود كن ; و با سخاوت باش، و در همه اوقات نسبت به آنچه داري ديگران را بر خود مقدم بدار.""ثم اغتسل بماء التوبة الخالصة من الذنوب ، و البس كسوة الصدق و الصفاء و الخضوع و الخشوع . و احرم عن كل شئ يمنعك عن ذكر الله عزوجل و يحجبك عن طاعته . و لب بمعني اجابة صافية خالصة زاكية لله عزوجل في دعوتك له متمسكا بالعروة الوثقي .""و پس از رسيدن به محل احرام در يكي از ميقاتها، با آب
توبه خالص از همه گناهانت غسل كن . و لباس صدق و صفا، خضوع و خشوع را بپوش و محرم شو (احرام ببند) از آنچه تو را از ياد خدا باز ميدارد و بين تو و بندگي او مانع ميشود. (تا هنگامي كه انسان گرفتار تعلقات مادي و تمايلات نفساني است نمي تواند در مسير عالم ملكوت سير كند; بايد نخست صفحه دل را از ما سوي الله پاك كند تا زمينه تجلي نور الهي فراهم گردد.) سپس لبيك بگو، بدين معنا كه دعوت خدا را با دل صاف و با نيت پاك و خالص اجابت كن ; در حالي كه به ريسمان محكم الهي چنگ زده و از ما سوي الله بريده باشي ." (و بر اين اساس در حال احرام، آنچه شائبه تعلق و وابستگي به ظواهر طبيعت و زيباييهاي آن دارد تحريم شده است ; و احرام كامل هنگامي حاصل ميشود كه گذشته از جسم و بدن، روح و دل و فكر و اراده انسان نيز محرم شوند و جز در مسير رضاي خدا سير نكنند.)"و طف بقلبك مع الملائكة حول العرش كطوافك مع المسلمين بنفسك حول البيت .""در حال طواف بايد علاوه بر طواف در اطراف كعبه كه كانون توحيد است، دل تو نيز هماهنگ با ملائكه در حريم عرش خدا طواف كند." (مبادا چنين باشي كه فقط بدنت دور خانه كعبه بچرخد; ولي فكر و اراده و تمايلاتت و انگيزه ها و اعمالت بر محور غير خدا تنظيم شده باشد. بر حسب ظاهر با نام خدا و ياد خدا بر گرد خانه خدا بگردي ; ولي در زير اين پوشش، شرك و ريا و نفاق و خدعه و حب مال و جاه و مقام بر قلب و درونت حاكم باشد.)"و هرول هرولة فرا (هربا) من هواك و تبريا من جميع حولك و قوتك . و اخرج من غفلتك و زلاتك بخروجك الي مني ، و لا تمن ما لا يحل لك و لا تستحقه . و اعترف بالخطايا بعرفات و جدد عهدك عند