يعني : "گذشته از منافع معنوي حج و خارج شدن از گناهان و خضوع و خشوع در برابر خداي متعال، منافعي اقتصادي نيز از ناحيه آن به همه اهل شرق و غرب عالم ميرسد و خواسته هاي مردم اطراف و بلاد مختلف در اثر گردهمايي در جاهايي كه وسيله تجمع فراهم ميگردد بررسي و حل و فصل ميشود، و علوم و اخبار امامان (ع) به منطقه هاي گوناگون منتقل ميشود." پس بر اين اساس از قرآن كريم و اخبار اهل بيت عصمت (ع) به خوبي استفاده ميشود كه سفر به خانه خدا علاوه بر آثار معنوي و جاذبه هاي روحي، داراي منافع سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي نيز براي مسلمانان جهان ميباشد. و در اين كنگره بزرگ اسلامي كه هر سال در كانون وحي و رسالت تشكيل ميشود بايد مصالح و منافع همه مسلمين مورد توجه واقع شود; و قدرتهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي جهان اسلام با يكديگر تماس بگيرند و در امور مهم با يكديگر تفاهم كنند; و صفوف موحدين حقيقي و پيروان حضرت ابراهيم (ع) در برابر جبهه هاي كفر جهاني فشرده شود; و دستاوردهاي فكري، علمي، اقتصادي و صنعتي آنان به يكديگر منتقل گردد; و آثار و علوم پيامبراكرم6و عترت آن حضرت - قرآن كريم و سنت - تبيين و تشريح و همچنان زنده و فروزان به همه مسلمين جهان ابلاغ گردد; و اگر در گوشه اي از جهان اسلام حادثه ناگواري رخ داد، ساير ملل مسلمان در راه علاج و رفع گرفتاري از آن ناحيه كوشش نموده و چاره جويي نمايند. ولي مع الاسف بايد گفت : چه حرمان و خسراني بالاتر از اينكه اجتماع عظيم مسلمانان بر حسب ظاهر هر سال در ايام حج برقرار است و همه به آن دل خوش هستيم، ولي از اين سفر الهي با اين همه رنج و مشقت و مقدمات طاقت فرسا و هزينه هاي
گزاف، كمتر بهره ميبريم . و بسا جز يك سري اعمال تكراري و اوراد مخصوص، از خواص معنوي و آثار اجتماعي آنها چيزي عائد ما نمي شود. بالاتر از همه مسائل گذشته، حج يك آزمون بزرگ الهي و زمينه ساز تحول معنوي و تحرك باطني حج گزاران است كه بايد از گناهان گذشته خود توبه كنند و نسبت به آينده خويش تجديد نظر نمايند; و با پذيرفتن مشقت راه و تحمل مشكلات و انفاق مال و چشم پوشي از لذتهاي جسماني، خود را در برابر آزمايش الهي قرار دهند; و بدانند كه اين سفر، سفر روحاني و معنوي است نه سير و سياحت و تفريح . درباره اين جنبه حج، يعني اسرار روحي اعمال و مناسك آن، علماء اعلام و بزرگان اهل معرفت كتابها نوشته اند كه خوب است حجاج محترم پيش از قصد سفر آنها را مطالعه كنند; و ما در اينجا به نقل حديثي از حضرت امام صادق (ع) از كتاب مصباح الشريعة[1]با ترجمه و توضيحاتي كوتاه قناعت ميكنيم ; باشد كه اهل معنا از آن بهره برند و اين فقير بي بضاعت را نيز هنگام توجهات خود به ياد آورند:"قال الصادق (ع): اذا أردت الحج فجرد قلبك لله عزوجل من قبل عزمك من كل شاغل و حجب كل حاجب . و فوض امورك كلها الي خالقك، و توكل عليه في جميع ما يظهر من حركاتك و سكناتك، و سلم لقضائه حكمه و قدره، و ودع الدنيا و الراحة و الخلق ."حضرت امام صادق (ع) فرمودند: "چون خواستي حج بجا آوري پيش از تصميم نهايي و شروع در عمل، دل خود را متوجه خدا كن و آن را از هر گونه مشغول كننده و باز دارنده اي نگه دار; و همه كارهاي خود را به آفريدگارت واگذار; و در همه مراحل
[1]مصباح الشريعة، باب 21نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :17
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
بر او توكل كن ; و تسليم فرمان قضا و قدر او شو; و با دنيا و راحتي و خلق خدا وداع كن .""و اخرج من حقوق تلزمك من جهة المخلوقين، و لا تعتمد علي زادك و راحلتك و اصحابك و قوتك و شبابك و مالك مخافة ان تصير لك اعداء و وبالا، ليعلم انه ليس له قوة و لا حيلة و لا لأحد الا بعصمة الله تعالي و توفيقه، و استعد استعداد من لا يرجو الرجوع ، و احسن الصحبة و راع اوقات فرائض الله و سنن نبيه6و ما يجب عليك من الادب و الاحتمال و الصبر و الشكر و الشفقة و السخاء و ايثار الزاد علي دوام الاوقات .""و پيش از حج حقوقي را كه از مردم در ذمه تو ميباشد ادا كن . و اعتماد به توشه و مركب و ياران و نيرو و جواني و مالت نداشته باش ; زيرا بسا آنها همه دشمن تو شوند و تو را تنها گذارند و براي تو كاربردي نداشته باشند. بايد بداني هيچ نيرو و پناهي جز خدا نيست . در اين راه خود را مانند كسي كه اميد به برگشتن ندارد آماده ساز; و با همراهانت در اين سفر خوش رفتاري كن ; و مراقب واجبات الهي و سنتهاي پيامبر گرامي باش تا آنها را به خوبي و در اوقات خود انجام دهي و آداب آنها را رعايت كني ; و تحمل و صبر در برابر ناراحتيها، و شكر خدا و مهرباني نسبت به خلق خدا را پيشه خود كن ; و با سخاوت باش، و در همه اوقات نسبت به آنچه داري ديگران را بر خود مقدم بدار.""ثم اغتسل بماء التوبة الخالصة من الذنوب ، و البس كسوة الصدق و الصفاء و الخضوع و الخشوع . و احرم عن كل شئ يمنعك عن ذكر الله عزوجل و يحجبك عن طاعته . و لب بمعني اجابة صافية خالصة زاكية لله عزوجل في دعوتك له متمسكا بالعروة الوثقي .""و پس از رسيدن به محل احرام در يكي از ميقاتها، با آب
توبه خالص از همه گناهانت غسل كن . و لباس صدق و صفا، خضوع و خشوع را بپوش و محرم شو (احرام ببند) از آنچه تو را از ياد خدا باز ميدارد و بين تو و بندگي او مانع ميشود. (تا هنگامي كه انسان گرفتار تعلقات مادي و تمايلات نفساني است نمي تواند در مسير عالم ملكوت سير كند; بايد نخست صفحه دل را از ما سوي الله پاك كند تا زمينه تجلي نور الهي فراهم گردد.) سپس لبيك بگو، بدين معنا كه دعوت خدا را با دل صاف و با نيت پاك و خالص اجابت كن ; در حالي كه به ريسمان محكم الهي چنگ زده و از ما سوي الله بريده باشي ." (و بر اين اساس در حال احرام، آنچه شائبه تعلق و وابستگي به ظواهر طبيعت و زيباييهاي آن دارد تحريم شده است ; و احرام كامل هنگامي حاصل ميشود كه گذشته از جسم و بدن، روح و دل و فكر و اراده انسان نيز محرم شوند و جز در مسير رضاي خدا سير نكنند.)"و طف بقلبك مع الملائكة حول العرش كطوافك مع المسلمين بنفسك حول البيت .""در حال طواف بايد علاوه بر طواف در اطراف كعبه كه كانون توحيد است، دل تو نيز هماهنگ با ملائكه در حريم عرش خدا طواف كند." (مبادا چنين باشي كه فقط بدنت دور خانه كعبه بچرخد; ولي فكر و اراده و تمايلاتت و انگيزه ها و اعمالت بر محور غير خدا تنظيم شده باشد. بر حسب ظاهر با نام خدا و ياد خدا بر گرد خانه خدا بگردي ; ولي در زير اين پوشش، شرك و ريا و نفاق و خدعه و حب مال و جاه و مقام بر قلب و درونت حاكم باشد.)"و هرول هرولة فرا (هربا) من هواك و تبريا من جميع حولك و قوتك . و اخرج من غفلتك و زلاتك بخروجك الي مني ، و لا تمن ما لا يحل لك و لا تستحقه . و اعترف بالخطايا بعرفات و جدد عهدك عند
الله تعالي بوحدانيته، و تقرب اليه و اتقه بمزدلفة، و اصعد بروحك الي الملا الاعلي بصعودك الي الجبل .""پس براي سعي صفا و مروه حاضر شو; و با "هروله" سعي را انجام بده، در حالي كه خود را از هوي و هوس و خودبيني و توكل بر غير خدا دور كرده باشي . (و در حقيقت سعي تو سعي الي الله باشد.) و پس از آن به طرف مني (آرزوها) رهسپار شو، و از غفلت و لغزشهايت بيرون آي و دل خود را متوجه خدا كن (آرزوهايت را از او بخواه); و مبادا چيزهايي را كه حلال نيست و يا استحقاق آنها را نداري آرزو كني . و در عرفات به خطاهايت اعتراف كن و عهد و پيمان خود را با خداي يكتا تجديد نما. و در مزدلفه (جاي تقرب و نزديك شدن ; مشعرالحرام) به خدا نزديك شو و حريم او را نگه دار و تقوي پيشه كن ; و با رفتن بالاي كوه مشعر، روح و روان خود را متوجه عالم بالا كن . (از غير خدا منقطع شو و خدا را بر قلب و درونت حاكم نما).""و اذبح حنجرة الهوي و الطمع عند الذبيحة . و ارم الشهوات و الخساسة و الدنائة و الافعال الذميمة عند رمي الجمرات .""و هنگام قرباني در مني حلقوم هوي و طمع را ببر (يعني در حقيقت، نفس اماره و تمايلات و تعلقات آن را ذبح كن . حضرت ابراهيم (ع) مأمور شد فرزند عزيزش را كه به او دل بسته بود در راه خدا ذبح كند و او اطاعت و تسليم خود را نشان داد. ما بايد به او تأسي كنيم و آنچه را عزيز ميداريم از مال و مقام و اولاد، دل از آنها بر كنيم و حاضر باشيم آنها را در راه خدا و دين او فدا كنيم .) و هنگام رمي جمرات سه گانه شهوتهاي نفساني و زشتيها و پستيها را از خود دور كن ."
(همه شهوتها و تمايلات نفساني و علاقه به مال و مقام و شئون دنيا و كبر و عجب و خودپسندي و ساير اخلاق زشت، دامهاي شيطان است . و چنانكه حضرت ابراهيم (ع) در سه مرحله شيطان را رمي و سنگسار كرد ما نيز بايد به پيروي از آن حضرت در رمي جمرات سه گانه، شيطان بزرگ و همه شيطانهاي جني و انسي را رمي كنيم، و دل را از وسوسه هاي آنان پاك نماييم ; وگرنه رمي جمرات و ساير اعمال ما صورتهايي بي مغز خواهند بود. شيطان دامهاي گوناگون و جنود بي شماري از شيطانهاي جني و انسي در اختيار دارد و هيچ گاه در كار خود مأيوس نمي شود; و اگر فرضا وسوسه هاي او در قسمتي با شكست مواجه شد از راهي ديگر وارد ميشود; و براي هر دسته و گروهي دامي مخصوص دارد. و هر چند انسان اهل رياضت و تقوي و در علوم و معارف قوي باشد، باز شيطان او را رها نمي كند و شيطانهاي خاصي را مأمور اغواء او مينمايد. پس بايد انسان به عبادتها و علم خود مغرور نشود و هميشه بيدار و هوشيار باشد و به دامهاي گوناگون شيطان توجه كند. و در اينجا تاريخ گذشتگان وسيله عبرت است براي انسان . و اگر كسي گرفتار اخلاق زشت و خصلتهاي ناپسند باشد و در درون خود اسير غرور و خودپسندي و حسد و تعصبات جاهلي و گرايشهاي نژادي و قبيله اي و زبان و گروه و امثال آن شود و بالاخره در مبارزه با شيطان دروني شكست خورده باشد، قهرا در مبارزه با شيطانهاي بيروني و طاغوتهاي زمان و خواسته هاي آنان نيز شكست ميخورد و اسير و مقهور قدرتهاي آنان ميگردد. اول بايد در جهاد اكبر كه جهاد با نفس اماره است پيروز شد تا بتوان در مقابل شرك و كفر و نفاق ايستاد.)"و احلق العيوب الظاهرة و الباطنة بحلق شعرك (رأسك). و ادخل
في امان الله تعالي و كنفه و ستره و كلائه من متابعة مرادك بدخول الحرم . و زر البيت متحققا (متحففا) لتعظيم صاحبه و معرفة جلاله و سلطانه . و استلم الحجر رضي بقسمته و خضوعا لعظمته، و ودع ما سواه بطواف الوداع .""هنگام تراشيدن سر در روز عيد قربان كوشش كن عيبهاي ظاهري و باطني خود را بر طرف نمايي . و پس از اعمال عرفات و مشعر و مني به مكه كه كانون حرم خداست بازگرد; و خود را در امان و حفظ و حراست خدا قرار بده تا بدين وسيله از پيروي هوي و هوسها محفوظ باشي . خانه خدا را با حالت تعظيم و شناخت كامل از جلال و قدرت او زيارت كن ; و با استلام و لمس حجر الاسود (كه نشانه بيعت با خداست) رضايت خود را از قسمت الهي و خضوع خود را در برابر عظمت خدا نشان بده . و به وسيله طواف وداع، با غير خدا وداع نما.""و صف روحك و سرك للقاء الله تعالي يوم تلقاه بوقوفك علي الصفا، و كن ذا مروة من الله بفناء اوصافك عند المروة . و استقم علي شروط حجك و وفاء عهدك الذي عاهدت ربك و اوجبته له الي يوم القيامة .""و در وقوف بر كوه صفا روح و باطن خود را صاف و پاكيزه كن تا در روز لقاء خدا از هر جهت پاك باشي . و چون به كوه مروه رسيدي با مردانگي دريافت شده از ناحيه خدا شخصيت و كمالات خود را در برابر خدا محو و فاني ببين و خود را در مقام فقر و فناء محض بنگر. و كوشش نما بر تعهدات خود كه با خداي خودت در يكايك اعمال حج داشته اي، ثابت و پايدار باشي تا روز قيامت .""و اعلم بان الله تعالي لم يفترض الحج و لم يخصه من جميع الطاعات الا بالاضافة الي نفسه بقوله تعالي : "ولله علي الناس حج البيت من
استطاع اليه سبيلا" و لا شرع نبيه6سنة في خلال المناسك علي ترتيب ما شرعه الا للاستعداد و الاشارة الي الموت و القبر و البعث و القيامة . و فصل بيان السبق من دخول الجنة اهلها و دخول النار اهلها بمشاهدة مناسك الحج من اولها الي آخرها لاولي الالباب و اولي النهي .""و بدانكه خدا حج را واجب نفرمود و آن را از ميان عبادتها ممتاز نساخت مگر به وسيله اضافه آن به ذات خود كه فرمود:(و لله علي الناس حج البيت من استطاع اليه سبيلا):"براي خداست بر عهده مردم، حج خانه خدا هر كس بتواند به آن راه يابد." و پيامبرخدا6تشريع نفرموده است عملي را در ضمن اعمال و مناسك حج مگر جهت مستعد ساختن مردم براي مرگ و قبر و بعث و قيامت، و جدا كردن سبقت گيران از اهل بهشت و اهل جهنم كه در اثر مشاهده مناسك حج از اول تا آخر، صاحبان عقل و خرد صحنه هاي مرگ و بعث و قيامت را مينگرند." در اينجا حديث شريف "مصباح الشريعة" به پايان رسيد. و براي تذكر و بيداري اهل دل، تأمل در همين حديث كافي است . و با توجه به اهداف ياد شده است كه حج يكي از اركان دين مقدس اسلام و از ضروريات آن به شمار آمده و انكار آن - با توجه به اينكه از اسلام ميباشد - موجب كفر و ترك آن از گناهان كبيره محسوب شده است . و علاوه بر قرآن كريم، روايات زيادي از پيامبراكرم6و ائمه معصومين (ع) در بيان واجب بودن حج و اهميت آن وارد شده است كه اين مختصر گنجايش همه آنها را ندارد. از باب نمونه شيخ كليني (ره) به سند معتبر از حضرت امام صادق (ع) روايت نموده كه فرمود:"من مات و لم يحج حجة الاسلام، لم يمنعه من ذلك حاجة