کتاب احکام و مناسک حج

نايب بگيرند كه از سالم شدن و موفق شدن خودش مأيوس باشند.(مسأله 548)اگر بيمار يا بيهوش بعد از تمام شدن عمل نايب سالم شود، بنابر احتياط خودش نيز رمي كند. ولي اگر در بين عمل او سالم شود بايد خودش آن را از سر گيرد; و اكتفا به مقدار رمي نايب محل اشكال است .(مسأله 549)بر رمي در طبقه دوم جمرات، ظاهرا رمي جمره صدق مي‌كند و كافي است .

مستحبات رمي جمرات

(مسأله 550)در رمي جمرات چند چيز مستحب است :اول :در حال رمي با وضو باشد.دوم :پياده باشد نه سواره .سوم :رمي در وقت ظهر واقع شود.چهارم :ريگها را در دست چپ نگه دارد و با دست راست بيندازد.پنجم :ريگ را بر انگشت ابهام (شست) بگذارد و با سر انگشت سبابه[1]بيندازد.ششم :وقتي كه ريگها را در دست گرفت و آماده رمي شد اين دعا را بخواند:

هفتم :با انداختن هر ريگ تكبير ذيل را بگويد:

هشتم :در رمي جمره عقبه بين او و جمره پانزده يا ده ذراع
[1]"سبابه": انگشت پهلوي شست .
[2]كافي 479/4نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :199

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

فاصله باشد; و در رمي جمره اولي و وسطي در كنار آنها بايستد.نهم :در جمره عقبه پس از رمي توقف نكند; و در دو جمره ديگر رو به قبله بايستد و دعا كند و حمد و ثناي خدا گويد و بر پيامبر6و آل او صلوات بفرستد.دهم :در رمي جمره عقبه پشت به قبله و رو به جمره بايستد.يازدهم :پس از برگشتن به جاي خود در مني بگويد:

دوازدهم :مستحب است ريگها از مشعر جمع آوري شده باشند و به قدر سر انگشت و ابرش[1]ونقطه دار باشند; و كراهت دارد سياه يا سفيد يا قرمز يك دست باشند.

2 - قرباني و شرايط و مستحبات آن :

(مسأله 551)دوم از واجبات مني در روز عيد در حج تمتع "هدي" يعني قرباني است . پس كسي كه حج تمتع بجا مي‌آورد واجب است در روز عيد پس از رمي جمره عقبه يك شتر قرباني كند و يا يك گاو يا گوسفند ذبح نمايد; و شتر ازهر دو افضل است و گاو از گوسفند افضل است . و غير از سه حيوان نامبرده ساير حيوانات كافي نيست .(مسأله 552)در شرايط عادي يك قرباني براي چند نفر كافي نيست ; بلكه در حال ناچاري نيز كافي بودن آن محل اشكال است . پس اگر هر كدام به تنهايي پول يك قرباني را ندارند يا تهيه آن ممكن نيست ولي مي‌توانند به شركت يك قرباني تهيه كنند، در اين صورت بنابر احتياط، بين شركت در قرباني و روزه گرفتن جمع كنند و هر دو را بجا آورند.
[1]"ابرش" به ريگهاي خال و خط دار مي‌گويند.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :200

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

(مسأله 553)قرباني بايد در مني باشد; و اگر در حال اختيار در جاي ديگر قرباني كند كافي نيست .(مسأله 554)اگر قربانگاه را در خارج مني درست كرده اند و به طور كلي از ذبح در مني جلوگيري مي‌كنند، پس اگر ممكن است در روز بعد تا آخر ايام تشريق بلكه تا آخر ذي حجه در مني قرباني كند هر چند به وسيله نايب گرفتن باشد بايد در مني ذبح كند; ولي اگر به طور كلي هر چند با تأخير و به وسيله نايب مقدور نيست، در اين صورت مي‌تواند در خارج مني قرباني كند. و بنابر احتياط نزديكترين قربانگاه به مني را انتخاب نمايد.(مسأله 555)بنابر احتياط واجب قرباني بايد در روز باشد; حتي كساني كه معذور بوده و شب از مشعر كوچ كرده اند و رمي جمره را شبانه انجام داده اند قرباني را جايز نيست در شب انجام دهند. ولي شخص خائف (ترسان)، كه در روز نمي تواند قرباني كند مي‌تواند در شب آن را انجام دهد.(مسأله 556)بنابر احتياط واجب قرباني را از روز عيد تأخير نيندازد. ولي اگر تأخير انداخت يا در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله يا پيدا نشدن حيوان يا عذري ديگر انجام نشد، در ايام تشريق يعني تا سيزدهم ذي حجه بجا آورد; و اگر نتوانست چنانچه تا آخر ذي حجه آن را انجام دهد كافي است .(مسأله 557)اعمال مني در روز عيد قربان به ترتيب عبارت است از: "رمي جمره عقبه" و "قرباني" و "تراشيدن سر يا تقصير". پس بايد ترتيب را رعايت كند; ولي اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله بعضي را بر بعضي مقدم داشت كافي است و اعاده آن لازم نيست .(مسأله 558)قرباني نيز مانند ساير اعمال حج از عبادات است و بايد به قصد قربت و با نيت خالص بدون ريا انجام شود.

(مسأله 559)در حيوان قرباني چند شرط معتبر است :اول :اينكه اگر شتر باشد سن آن كمتر از پنج سال نباشد; و بنابر احتياط سن گاو و بز كمتر از دو سال و سن ميش يا بره كمتر از يك سال نباشد. و اگر پس از قرباني كردن معلوم شد سن آن كمتر بوده كافي نيست .دوم :اينكه تام الاجزا باشد و نقص نداشته باشد; پس اگر لنگ يا كور يا گوش بريده يا دم بريده باشد، يا اگر شاخ داخلي آن بريده يا شكسته باشد كافي نيست . ولي اگر شاخ بزرگ خارجي آن بريده يا شكسته باشد مانعي ندارد; چنانكه اگر گوش آن سوراخ يا شكافته باشد نيز مانعي ندارد، هر چند خلاف احتياط است . و بنابر احتياط اگر كوري يا لنگي آن ظاهر و روشن نيز نباشد به آن اكتفا نشود.سوم :در نظر عرف لاغر نباشد; و بر حسب روايت وارده اگر بر كليه هاي آن مقداري پيه باشد كافي است .چهارم :بنابر احتياط واجب به هيچ نحو مريض نباشد، حتي مرض پوستي و كچلي .پنجم :بنابر احتياط واجب خيلي پير نباشد.ششم :بنابر احتياط واجب خصي يعني اخته نباشد; بلكه بنابر احتياط بيضه آن را نيز نكوبيده باشند.هفتم :بنابر احتياط واجب به حسب اصل خلقت نيز بي دم نباشد; بلكه بنابر احتياط هيچ نقص نداشته باشد.(مسأله 560)اگر در روز عيد غير از اخته يافت نمي شود ولي بعد از عيد تا آخر ذي حجه يافت مي‌شود، بنابر احتياط بين آنها جمع كند; بدين معنا كه اخته را در روز عيد قرباني كند و بعد هم يك غير اخته قرباني نمايد. و اگر بعد از عيد هم يافت نمي شود جمع كند بين قرباني اخته و قرباني غير اخته در سال بعد.

همچنين است اگر حيوان كامل و سالم در روز عيد يافت نمي شود ولي غير سالم يافت مي‌شود.(مسأله 561)اگر به طور كلي حيوان قرباني يافت نمي شود بايد پول آن را نزد شخص اميني بگذارد تا در ايام تشريق، و اگر نشد تا آخر ذي حجه، و اگر نشد در سال بعد به جاي او بخرد و در مني قرباني كند.(مسأله 562)در قرباني دست كم يك گوسفند واجب است و هر چه بيشتر باشد بهتر است . و در اخبار حجة الوداع آمده است كه پيامبراكرم6براي قرباني صد شتر با خود آورده بودند و شصت و شش يا شصت و چهار يا شصت و سه عدد آنها را براي خودشان و بقيه را براي اميرالمؤمنين (ع) كه از يمن به حج آمده بودند قرباني كردند.(مسأله 563)اگر حيواني را به گمان صحيح و سالم بودن بخرد و قرباني كند و بعد معلوم شود مريض يا ناقص بوده است، كافي بودن آن محل اشكال است . ولي اگر آن را به گمان چاق بودن بخرد و قرباني كند و بعد معلوم شود لاغر بوده كافي است ; و اگر پيش از قرباني كردن لاغر بودن آن معلوم شود كافي بودن آن خالي از اشكال نيست .(مسأله 564)اگر حيواني را با احتمال لاغري بخرد و به اميد چاق بودن با قصد قربت قرباني كند و تصادفا معلوم شود چاق بوده است كافي است ; ولي اگر قصد قربت محقق نشود كافي نيست .(مسأله 565)اگر بعد از قرباني كردن شك كند آيا حيوان واجد شرايط بوده است يا نه و احتمال مي‌دهد پيش از قرباني كردن بررسي كرده باشد، در اين صورت به شك خود اعتنا نكند.(مسأله 566)بنابر احتياط اگر احتمال نقص يا عيب در حيوان مي‌دهد آن را بررسي كند. و به اصل سلامت حيوان اكتفا

نكند; مگر اينكه به سلامت آن اطمينان داشته باشد.(مسأله 567)اگر حيوان سالمي را براي قرباني بخرد و در راه قربانگاه زمين بخورد و دست و پاي آن بشكند يا معيوب شود كافي است همان را قرباني كند; ولي اين حكم در نذر و كفاره جاري نيست .(مسأله 568)لازم نيست خود انسان ذبح كند و جايز است نايب بگيرد. و بنابر احتياط هم خودش نيت كند و هم نايب ; مگر اينكه خودش حضور نداشته باشد.(مسأله 569)اگر مي‌خواهد براي ذبح نايب بگيرد بايد به شخص مورد اطمينان نيابت دهد; و در اين صورت اگر در صحت عمل او شك كرد به شك خود اعتنا نكند.(مسأله 570)اگر نايب در خريد حيوان و ذبح نيابت داشته باشد و عمدا بر خلاف دستور شرع عمل كند، مطلقا[1]ضامن است و بايد غرامت بدهد. همچنين است اگر از روي اشتباه يا ندانستن مسأله بوده ولي براي عمل خود اجرت گرفته است ; و اگر اجرت نگرفته ضمانت او معلوم نيست . ولي بالاخره براي كسي كه در حال احرام است كافي نيست و بايد دوباره قرباني كند.(مسأله 571)بنابر احتياط واجب ذبح كننده بايد مؤمن اثناعشري باشد; همچنين است در ذبح و نحر كفارات . و اگر به وسيله غير مؤمن ذبح واقع شده بنابر احتياط واجب دوباره قرباني كند; هر چند در اثر ندانستن مسأله يا اشتباه اين كار انجام شده باشد.(مسأله 572)ولي بچه كه او را محرم كرده است به احرام حج تمتع، بايد براي او از مال خودش - نه از مال بچه - قرباني كند; و اگر توانايي ندارد بايد به جاي آن روزه بگيرد.
[1]"مطلقا" يعني چه اجرت گرفته باشد يا نه .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :204

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

(مسأله 573)بنابر احتياط در صورت امكان قرباني را سه قسمت كند: يك ثلث آن را به فقراي مؤمنين صدقه دهد، و يك ثلث آن را به مؤمنين اهداكند، و يك ثلث آن را براي مصرف خود و اهل خود نگه دارد و كمي از آن بخورد. و مي‌تواند براي عمل به احتياط از فقيري و از مؤمني وكالت بگيرد و بدون تقسيم حيوان نسبت به دو ثلث آن قصد صدقه و اهدا كند. و اگر حيوان را پس از ذبح از او ربودند ضامن نيست ; و اگر حيوان پس از ذبح در آنجا هيچ ارزش ندارد در اين صورت صدقه و اهدا لازم نيست .

روزه به جاي قرباني

(مسأله 574)اگر نه قرباني دارد و نه پول آن را، واجب است ده روز روزه بگيرد: سه روز در حج و هفت روز پس از مراجعت به وطن .(مسأله 575)اگر بدون مشقت مي‌تواند قرض بگيرد و چيزي دارد كه قرض را با فروختن آن ادا كند بايد قرض بگيرد و قرباني كند.(مسأله 576)اگر در اشيائي كه در سفر با خود دارد چيز زايدي به اندازه پول قرباني وجود دارد بايد آن را بفروشد و قرباني كند; ولي لباسهاي معمولي خود را لازم نيست بفروشد.(مسأله 577)اگر قرباني و پول آن را ندارد و چيزي هم كه بفروشد ندارد ولي مي‌تواند كسب كند و پول آن را تهيه نمايد، واجب نيست كسب كند; ولي اگر كسب كرد و پول آن را پيدا كرد واجب است قرباني كند.(مسأله 578)سه روز از ده روز روزه بايد در ماه ذي حجه واقع شود; و بنابر احتياط روز هفتم و هشتم و نهم ذي حجه را اختيار كند; و اگر نشد چهاردهم و پانزدهم و شانزدهم ذي حجه

را روزه بگيرد. و جايز نيست در ايام تشريق در مني روزه بگيرد; بلكه روزه در ايام تشريق در مني در هر صورت حرام است . و مي‌تواند تا آخر ذي حجه هر وقت بخواهد اين سه روزه را بگيرد; هر چند احوط اين است كه پس از ايام تشريق بلافاصله بگيرد.(مسأله 579)سه روز روزه بايد پشت سر هم باشد; و گرفتن اين سه روزه در سفر مانعي ندارد. پس لازم نيست در مكه براي روزه ها قصد اقامه كند; و اگر كاروان مهلت ماندن در مكه را نداد مي‌تواند آنها را در راه و يا شهر خود بگيرد.(مسأله 580)اگر تا آخر ذي حجه اين سه روزه را نگرفت ديگر روزه نتيجه ندارد و بايد يك گوسفند، خودش يا نايبش در مني ذبح كند.(مسأله 581)پس از گرفتن سه روزه بايد هفت روز روزه پس از مراجعت به وطن خود بگيرد. و جايز نيست آنها را در مكه يا در راه بگيرد; مگر اينكه قصد ماندن در مكه را داشته باشد كه در اين صورت پس از گذشت يك ماه يا گذشت مدتي كه براي رسيدن به وطن لازم است مي‌تواند در مكه بگيرد; و بنابر احتياط بين سه روز و هفت روز فاصله بيندازد، هر چند يك روز باشد.(مسأله 582)بنابر احتياط هفت روز را نيز پشت سرهم بگيرد. و اگر روزه ها را گرفت و بعد قدرت خريد قرباني پيدا كرد، قرباني واجب نيست ; و اگر پس از گرفتن سه روز قدرت پيدا كرد، بنابر احتياط قرباني كند.(مسأله 583)اگر روزه رانگرفت و از دنيا رفت، ولي او بايد سه روزه واجب در حج را به جاي او بگيرد; ولي گرفتن هفت روز لازم نيست . و هر چند فروع و مسائل روزه در اينجا زياد است، ولي چون كمتر مورد ابتلا مي‌باشد لذا ما از تفصيل آنها صرف نظر مي‌كنيم .