کتاب احکام و مناسک حج

مسائل متفرقه قرباني

(مسأله 584)كسي كه در حج اجير ديگري است مي‌تواند براي ذبح قرباني نايب بگيرد و نايب قرباني را به قصد جزء براي حجي كه موكلش آن را انجام مي‌دهد ذبح كند.(مسأله 585)در شب عيد قرباني كردن جايز نيست، مگر براي خائف (ترسان); و در شبهاي بعد نيز خلاف احتياط است . پس اگر در روز عيد قرباني نكرده در روزهاي بعد قرباني كند; مگر اينكه خائف باشد.(مسأله 586)كسي كه در حال احرام است پيش از تقصير يا تراشيدن سر جايز است براي ذبح يا نحر قرباني، نايب ديگري شود.(مسأله 587)اگر چند نفر پول روي هم گذاشتند و به كسي وكالت دادند كه برود و گوسفند بخرد و براي آنان قرباني كند و او به شركت به عدد آنان گوسفند خريد و براي هر كدام يك گوسفند معين كرد و ذبح نمود، در صورتي كه همه به اين گونه معامله رضايت داده اند كافي است ; هر چند گوسفندها از نظر قيمت تفاوت داشته باشند.(مسأله 588)كسي كه در اثر ندانستن مسأله گوسفند خود را براي ذبح به غير مؤمن داده است و پس از ذبح، تراشيدن سر و ساير اعمال حج را بجا آورده و از احرام خارج شده، پس از توجه بنابر احتياط واجب بايد قرباني خود را دوباره انجام دهد; هر چند به وسيله نايب گرفتن باشد، واعمال و حج او صحيح است . همچنين است اگر گمان مي‌كرد ذبح كننده مؤمن است و به او در ذبح نيابت داد و بعد معلوم شد مؤمن نبوده است .(مسأله 589)سابقا گفته شد كه قرباني بايد در مني باشد و

اگر در روز عيد ممكن نيست در روزهاي بعد تا آخر ذي حجه هر چند به وسيله نايب گرفتن انجام دهد; ولي اگر به هيچ گونه قدرت اين كار را ندارد، ذبح در غير مني مانعي ندارد.(مسأله 590)اگر كسي بدون گرفتن وكالت از ديگري به گمان كافي بودن رضايت قلبي به نيابت او قرباني كرد كافي نيست ; هر چند آن ديگري زن او يااز دوستان صميمي او باشد.(مسأله 591)ذبح بايد با كارد آهني باشد و ذبح با غير آهن جايز نيست .(مسأله 592)اگر به كسي در خريد حيوان و ذبح آن وكالت داد و وكيل فراموش كرد يا نتوانست انجام دهد و پس از مراجعت به وطن متوجه شد، حج او صحيح است ; ولي قرباني به عهده او باقي است . پس اگر ممكن است، به كسي وكالت دهد در ذي حجه همان سال در مني براي او قرباني كند; وگرنه بايد به كسي نيابت دهد در سال بعد در مني براي او قرباني كند.(مسأله 593)اگر كسي به اعتقاد اينكه گوشتها تلف مي‌شود و قرباني تضييع مال است قرباني نكرد و ساير اعمال حج را انجام داد و از احرام خارج شد، در صورتي كه اعتقاد او از روي ندانستن حكم قطعي شرع بوده و گمان مي‌كرده اعمالش صحيح است، در اين صورت اعمال و حج او صحيح است و از احرام خارج شده ; ولي قرباني بر عهده او باقي است .(مسأله 594)محرم مي‌تواند پيش از ذبح قرباني خود، براي ديگران ذبح كند.(مسأله 595)قرباني را اگر از پول متعلق خمس كه خمس آن را نداده بخرد كافي نيست .(مسأله 596)اگر براي رمي جمره عقبه نايب گرفت و به گمان اينكه نايب رمي كرده است قرباني كرد و سرخود را تراشيد

و بعد معلوم شد نايب رمي نكرده است، قرباني و سر تراشيدن او صحيح است ; ولي قضاي رمي را بايد بجا آورد.(مسأله 597)اگر قرباني را عمدا از روز عيد تأخير انداخت و در روزهاي بعد قرباني كرد، هر چند بر خلاف احتياط واجب عمل كرده ولي قرباني او صحيح است ; و تا زماني كه قرباني را انجام نداده نمي تواند سرخود را بتراشد يا تقصير كند.

مستحبات قرباني در مني

(مسأله 598)در قرباني چند چيز مستحب است :1 -شتر از گاو افضل است ; و گاو از گوسفند افضل است ; و ميشينه از بز افضل است .2 -خيلي فربه و چاق باشد.3 -شتر و گاو ماده باشند و گوسفند نر.4 -در گوسفند مستحب است قوچ چشم و گوش درشت و دهان و چشم و دست و پا سياه باشد.5 -محرم خودش نحر و ذبح را انجام دهد; هر چند زن باشد. و اگر نمي تواند دست خود را روي دست ذبح كننده بگذارد.6 -در حال نحر، شتر ايستاده باشد و دستهاي آن را تا زانو بسته باشند; و نحر كننده در طرف راست آن بايستد.7 -در حال نحر يا ذبح اين دعا را بخواند:

[1]كافي ‌498/4.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :209

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

3 - تقصير يا سر تراشيدن :

(مسأله 599)سوم از واجبات مني در روز عيد - كه هفتم از واجبات حج مي‌باشد - تقصير يا سر تراشيدن است . پس حاجي بايد پس از قرباني از مو يا ناخن خود كم كند، يا سرخود را بتراشد; و مخير است بين آنها، و تراشيدن سر از تقصير افضل است . و جمع بين آنها افضل مي‌باشد، مگر براي چند طائفه :اول :زنها كه بايد تقصير كنند و تراشيدن سر براي آنها كافي نيست ; بلكه جايز بودن آن نيز محل اشكال است .دوم :كسي كه سال اول حج اوست كه بنابر احتياط واجب بايد سر خود را بتراشد.سوم :كسي كه موي سرخود را گره زده و درهم پيچيده يا بافته است، و يا به وسيله عسل يا صمغ[1]براي رفع شپش و مانند آن به هم چسبانده است كه بايد سر خود را بتراشد.(مسأله 600)خنثاي مشكل[2]اگر از دو دسته اخير نباشد بايد تقصير كند; و اگر از آنها باشد بنابر احتياط جمع كند بين تقصير و تراشيدن، و بهتر است تقصير را مقدم بدارد.(مسأله 601)در تراشيدن سر بنابر احتياط همه سر را بتراشد. و در تقصير گرفتن هر مقدار از مو يا ناخن به هر وسيله كه باشد كافي است ; هر چند به وسيله دندان باشد.(مسأله 602)تقصير و سر تراشيدن نيز مانند ساير اعمال حج از عبادات است و بايد آن را به قصد قربت و نيت خالص و بدون قصد ريا و مقاصد ديگر بجا آورد; وگرنه صحيح نيست و آنچه بايد به سبب آن حلال شود حلال نمي شود.
[1]"صمغ" شيره بعضي درختان كه چسبندگي دارد.
[2]"خنثاي مشكل" خنثايي است كه زن و مردي او به هيچ وجه تشخيص داده نمي شود.نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :210

««صفحه‌اول«صفحه‌قبلیجلد :1صفحه‌بعدی»صفحه‌آخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»

فرمت PDF

شناسنامهفهرست

(مسأله 603)در سر تراشيدن جايز است انسان سر خود را بتراشد و يا ديگري بتراشد; و در اين صورت بنابر احتياط هر دو نيت كنند.(مسأله 604)كساني كه بايد سر خود را بتراشند اگر سرشان مو ندارد، بايد تيغ را به سر خود بكشند; و بنابر احتياط تقصير را نيز انجام دهند.(مسأله 605)كساني كه مخيرند بين تقصير و سرتراشيدن اگر سرشان مو ندارد بايد تقصير كنند; و اگر اصلا مو ندارند بايد از ناخن خود بزنند.(مسأله 606)در تقصير تراشيدن ريش كافي نيست .(مسأله 607)در تقصير كافي بودن زدن موي زير بغل و زير شكم، محل اشكال است .(مسأله 608)وقت تقصير و تراشيدن سر روز عيد است بعد از قرباني ; و جايز نيست آن را پيش از قرباني انجام دهد. و بنابر احتياط در حال اختيار آن را از روز عيد تأخير نيندازد; ولي اگر به هر جهت هر چند عمدا آن را تأخير انداخت كافي است آن را در روز بعد تا آخر ايام تشريق بجا آورد; و ظاهرا انجام آن در شبهاي ايام تشريق نيز مانعي ندارد، هر چند خلاف احتياط است .(مسأله 609)اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله، تقصير يا سرتراشيدن را پيش از قرباني يا پيش از رمي جمره بجا آورد كافي است و اعاده آن لازم نيست ; ولي اگر عمدا آن را جلو انداخت بنابر احتياط واجب دوباره آن را انجام دهد.(مسأله 610)جاي تقصير و سرتراشيدن مني است ; و جايز نيست در حال اختيار آن را در جاي ديگر انجام دهد; و اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله و يا عمدا از مني خارج شده است بايد برگردد و در مني انجام دهد. و اگر نمي تواند برگردد،

در هر جا هست آن را بجا آورد و موهاي خود را در صورت امكان به مني بفرستد تا در آنجا دفن شود; هر چند دفن واجب نيست .(مسأله 611)طواف و سعي را بايد پس از تقصير يا سر تراشيدن بجا آورد. و اگر جلو انداخت، پس اگر عمدا اين كار را كرده بايد پس از تقصير يا سرتراشيدن، طواف بلكه سعي را نيز اعاده نمايد; و يك گوسفند نيز به عنوان كفاره ذبح كند. و اگر از روي فراموشي يا ندانستن مسأله بوده كفاره ندارد; ولي بنابر احتياط پس از تقصير يا تراشيدن سر، طواف بلكه سعي را نيز دوباره انجام دهد.(مسأله 612)پس از تقصير يا سرتراشيدن همه محرمات احرام بر او حلال مي‌شود مگر زن و بوي خوش، و صيد نيز بنابر احتياط.

مسائل متفرقه تقصير و سر تراشيدن

(مسأله 613)اگر قرباني از روز عيد تأخير افتاد بنابر احتياط واجب جايز نيست تقصير كند و از احرام خارج شود; بلكه بايد صبر كند پس از قرباني تقصير نمايد و سپس طواف و سعي را بجا آورد.(مسأله 614)اگر كسي را براي قرباني وكيل نمايد تا زماني كه وكيل قرباني نكرده جايز نيست تقصير يا تراشيدن سر را بجا آورد. ولي اگر خيال كند وكيل قرباني را انجام داده پس سر خود را بتراشد يا تقصير كند، سر تراشيدن و تقصير او صحيح است ; و اگر طواف و سعي را نيز بجا آورده اعاده آنها لازم نيست .(مسأله 615)كساني كه مخيرند بين تقصير و تراشيدن سر، اگر بدانند تراشيدن سر موجب خون آمدن مي‌شود، در اين صورت بايد تقصير كنند و تراشيدن سر جايز نيست ; ولي كسي كه وظيفه اش تنها تراشيدن سر است بايد در هر صورت سر را بتراشد.(مسأله 616)كسي كه وظيفه اش تراشيدن سر است جايز

نيست به واسطه بلندي موها اول موها رابا ماشين بزند و بعد سر را بتراشد، هر چند بلافاصله باشد; و اگر عمدا اين كار را كرد بايد كفاره بدهد.(مسأله 617)محرم جايز نيست پيش از سر تراشيدن يا تقصير، خودش سر ديگري را بتراشد يا موي او را بزند، ولي گرفتن ناخن ديگري مانعي ندارد.(مسأله 618)اگر در اثر عدم امكان ذبح در مني ، در كشتارگاه خارج مني قرباني كند جايز نيست در آنجا تقصير نمايد يا سر خود را بتراشد; بلكه بايد در مني انجام دهد. و اگر در خارج انجام داده بايد برگردد و تراشيدن سر يا تقصير رااعاده نمايد; و اگر طواف و سعي را نيز بجا آورده بايد آنها را نيز اعاده نمايد.(مسأله 619)اگر بچه مميز تمام اعمال حج را به نحو صحيح انجام دهد و در آخر سرش را بتراشد، از صروره بودن خارج مي‌شود و در سال بعد حكم صروره ندارد.

مستحبات سر تراشيدن

(مسأله 620)در سر تراشيدن چند چيز مستحب است :اول :اينكه از طرف راست جلوي سر ابتدا كند و "بسم الله" بگويد و اين دعا را بخواند:

دوم :موي سر خود را در مني در خيمه و محل اقامت خود دفن كند.سوم :بعد از تراشيدن سر، شارب و اطراف ريش خود را اصلاح كند و ناخن خود را نيز بزند.چهارم :اگر به تراشيدن سر عادت دارد، نوبت تراشيدن بعد را حتي المقدور تأخير اندازد.

فصل پنجم - اعمال مكه معظمه

(مسأله 621)بعد از انجام سه واجب مني در روز عيد، واجب است به مكه برود و طواف خانه خدا و نماز طواف و سعي را به همان گونه اي كه در عمره گفته شد انجام دهد. و پس از آنها طواف نساء و نماز آن را بجا آورد; هر چند طواف نساء و نماز آن از اجزاي حج نيستند، ولي واجبند و تا زماني كه آنها را بجا نياورده زن بر او حرام است . و بهتر است براي اين اعمال در روز عيد و يا حداقل روز يازدهم ذي حجه به مكه برود; هر چند تأخير آنها تا بعد از ايام تشريق مانعي ندارد; ولي بنابر احتياط بعد از ايام تشريق بدون تأخير آنها را بجا آورد. و اگر معذور باشد تأخير آنها تا آخر ذي حجه مانعي ندارد. و تا زماني كه آنها را انجام نداده بايد از زن و بوي خوش اجتناب كند.(مسأله 622)طواف و نماز و سعي در اينجا از نظر كيفيت و واجبات و شرايط و احكام، مانند طواف و نماز و سعي عمره است ; فقط در آنجا نيت عمره مي‌كرد و در اينجا بايد به نيت حج آنها را بجا آورد. و در طواف نساء نيت طواف نساء كند.(مسأله 623)محل انجام اعمال پنج گانه ياد شده بعد از اعمال مني است و بنابر احتياط واجب جايز نيست در حال اختيار آنها را پيش از وقوف به عرفات بجا آورد.(مسأله 624)براي چند طائفه جايز است طواف و نماز و سعي را پس از احرام حج و پيش از رفتن به عرفات انجام دهند:اول :زني كه بترسد در برگشتن از مني حائض يا نفساء شود و