احكام مصدود و محصور
(مسأله 687)"صد" به معناي منع و "حصر" به معناي حبس[1]است . و اصطلاحا "مصدود" به كسي گفته ميشود كه او را به زور و ناحق از عمره يا حج منع كرده باشند; و "محصور" به كسي گفته ميشود كه در اثر بيماري سخت از عمره يا حج باز مانده باشد.(مسأله 688)اگر كسي به قصد عمره يا حج احرام ببندد، در صورت امكان واجب است آن را تمام كند; و اگر تمام نكند در احرام باقي ميماند.
1 - احكام مصدود:
(مسأله 689)اگر كسي احرام بست براي عمره تمتع يا عمره مفرده، پس او را به ناحق بازداشت كردند يا از رفتن به مكه معظمه منع كردند و راه ديگري جز آن راه نيست يا اگر هست مخارج آن را ندارد، ميتواند در همان جايي كه منع شده يك شتر يا يك گاو يا يك گوسفند به نيت خارج شدن از احرام قرباني كند و بنابر احتياط واجب به همين نيت نيز تقصير نمايد; يعني مقداري از مو يا ناخن خود را بزند. و در اين صورت از احرام خارج ميشود و همه محرمات احرام حتي زن بر او حلال ميگردد.(مسأله 690)اگر كسي با احرام عمره وارد مكه معظمه شد و پس از ورود او را به ناحق بازداشت كردند يا از بجا آوردن اعمال عمره يا بعضي از آنها منع كردند، پس اگر ميتواند براي اعمال نايب بگيرد بنابر احتياط جمع كند بين نايب گرفتن و عمل
[1]"حبس" به معناي باز ماندن از انجام كاري است .نام کتاب :احكام و مناسك حجنویسنده :منتظري، حسينعليجلد :1صفحه :239
««صفحهاول«صفحهقبلیجلد :1صفحهبعدی»صفحهآخر»»««اول«قبلیجلد :1بعدی»آخر»»
فرمت PDF
شناسنامهفهرست
به وظيفه مصدود; يعني پس از عمل نايب، قرباني و تقصير را نيز انجام دهد و از احرام خارج شود. و اگر نمي تواند نايب بگيرد به قرباني و تقصير از احرام خارج ميشود.(مسأله 691)كسي كه از عمره مفرده يا حج منع شده براي خارج شدن از احرام ميتواند به جاي تقصير سر خود را بتراشد، بلكه بهتر است ; و اولي و احوط جمع است . ولي كسي كه از عمره تمتع منع شده پس از قرباني براي خارج شدن از احرام بنابر احتياط به تقصير اكتفا كند.(مسأله 692)اگر پس از احرام عمره يا حج براي بدهي كه دارد او را بازداشت كردند يا از انجام اعمال منع كردند، پس اگر ميتواند بدهي خود را بدهد بايد بدهد و به عمل خود ادامه دهد و در احرام باقي است ; ولي اگر نمي تواند بدهد، حكم مصدود بر او جاري است .(مسأله 693)اگر پس از احرام عمره يا حج براي وارد شدن در مكه يا انجام اعمال از او پولي را به ناحق مطالبه ميكنند بايد آن را بدهد; مگر اينكه براي او حرج و مشقت داشته باشد يا مفسده خيلي مهمي بر آن مترتب باشد كه در اين صورت واجب نيست بدهد و حكم مصدود بر او جاري است .(مسأله 694)اگر پس از احرام راه را بر او بستند ولي راه ديگري هر چند دورتر باز است و مخارج و امكانات آن را نيز دارد، در اين صورت واجب است در احرام بماند و از آن راه برود; هر چند احتمال بدهد كه حج از او فوت ميشود. و اگر از آن راه رفت و بر حسب اتفاق حج از او فوت شد بايد با انجام يك عمره مفرده از احرام خارج شود.(مسأله 695)اگر پس از احرام حج از وقوف به عرفات و مشعر يا يكي از آنها - به گونه اي كه سبب فوت حج ميشود (و
تفصيل آن در مسأله «526» گذشت) - منع شد، و راه ديگري نيز ندارد، در اين صورت حكم مصدود بر او جاري است و با قرباني و تقصير يا سر تراشيدن از احرام خارج ميشود.(مسأله 696)اگر پس از وقوف در مشعر به طور كلي از رفتن به مني و مكه معظمه منع شد و اطمينان دارد كه منع ادامه دارد، پس اگر ميتواند براي اعمال مني و مكه نايب بگيرد بنابر احتياط جمع كند بين نايب گرفتن و عمل به وظيفه مصدود; بدين گونه كه پس از رمي جمره عقبه و قرباني نايب، خودش تقصير يا سر تراشيدن را انجام دهد، و پس از طواف و سعي و طواف نساء از طرف نايب، خودش وظيفه مصدود را انجام دهد و از احرام خارج شود. و اگر نمي تواند نايب بگيرد، با عمل به وظيفه مصدود از احرام خارج شود. و اگر ميتواند صبر كند و اميد دارد كه در ايام تشريق منع از مني ، و تا آخر ذي حجه منع از مكه برطرف شود در اين صورت بنابر احتياط صبر كند و از احرام خارج نشود تا اعمال را انجام دهد، و در نتيجه حج او صحيح خواهد بود.(مسأله 697)اگر پس از وقوف در مشعر فقط از رفتن به مني يا انجام اعمال آن منع شد، براي رمي جمره عقبه و قرباني در مني نايب بگيرد و پس از عمل نايب، خودش تقصير يا سر تراشيدن را انجام دهد و سپس طواف و سعي و طواف نساء را بجا آورد و حج او صحيح است . و اگر نمي تواند براي رمي جمره عقبه و قرباني در مني نايب بگيرد، جاري شدن حكم مصدود بر او محل اشكال است ; هر چند خالي از وجه نيست .(مسأله 698)اگر پس از انجام اعمال مني در روز عيد از ورود به مكه يا انجام اعمال آن منع شد چنانچه ميتواند تا اواخر ذي حجه صبر كند بنابر احتياط در احرام بماند; پس اگر پيش از
انقضاي ذي حجه مانع برطرف شد خودش طواف و سعي و طواف نساء را بجا آورد و از احرام خارج شود و حج او صحيح است ; و اگر مانع برطرف نشد جمع كند بين نايب گرفتن و عمل به وظيفه مصدود; همچنين است اگر نمي تواند تا آخر ذي حجه صبر كند. و اگر نمي تواند نايب بگيرد در اين صورت بنابر اقوي جايز است به وظيفه مصدود عمل كند و از احرام خارج شود، ولي حج او صحيح نيست .(مسأله 699)اگر پس از انجام اعمال مني در روز عيد و انجام اعمال مكه فقط از اعمال مني در ايام تشريق يعني از بيتوته در مني و رمي جمرات سه گانه منع شد، حكم مصدود بر او جاري نيست و حج او صحيح است ; پس اگر ميتواند، براي رمي جمرات سه گانه نايب بگيرد; و اگر نمي تواند بنابر احتياط واجب در سال بعد خودش يا نايبش آن را قضا نمايد.(مسأله 700)كسي كه مصدود شد اگر اطمينان يا مظنه دارد كه مانع برطرف نمي شود ميتواند فورا به وظيفه مصدود عمل نمايد و از احرام خارج شود و به شهر خود برگردد; ولي اگر مظنه دارد كه پيش از فوت وقت حج مانع برطرف ميشود بنابر احتياط صبر كند و از احرام خارج نشود. و چنانچه صبر كرد و زماني مانع برطرف شد كه وقت حج تمتع گذشته است، در اين صورت حج افراد بجا آورد و پس از آن يك عمره مفرده بجا آورد و حج او صحيح است و از حجة الاسلام كافي است ; و اگر وقت حج به طور كلي گذشته است، در اين صورت بنابر احتياط جمع كند بين عمره مفرده و عمل به ظيفه مصدود، هر چند بنابر اقوي انجام عمره مفرده كافي است .(مسأله 701)كسي كه از انجام عمره تمتع و حج تمتع واجب منع شده و به دستوري كه گفته شد از احرام خارج شد،
پس اگر مانع در همان سال برطرف شد و ميتواند دوباره محرم شود و عمره و حج را در همان سال بجا آورد بايد بجا آورد. و اگر مانع برطرف نشد، پس اگر عمره و حج از سالهاي گذشته بر او واجب و ثابت بوده و يا استطاعت او تا سال بعد باقي ماند بايد در سال بعد عمره و حج را بجا آورد. و اگر سال اول استطاعت او بوده و استطاعت او تا سال بعد باقي نماند لازم نيست در سال بعد حج بجا آورد و معلوم ميشود استطاعت نداشته است ; ولي اگر وقت باقي است و ميتواند در همانجا به كسي نيابت دهد كه به جاي او عمره و حج بجا آورد بنابر احيتاط واجب اين كار را انجام دهد. همچنين است حكم كسي كه حج افراد يا حج قران يا عمره مفرده بر او واجب بوده و در حال انجام آن مصدود شد و از احرام خارج گرديد. و اگر در حج مستحب يا عمره مستحب مصدود شد قضاي آن در سال بعد واجب نيست ; هر چند خوب است .
2 - احكام محصور:
(مسأله 702)اگر كسي احرام عمره بسته و در اثر بيماري نمي تواند وارد مكه شود و ميخواهد از احرام خارج شود، بايد با اين قصد يك قرباني دهد; و بنابر احتياط واجب قرباني يا پول آن را به وسيله شخص مورد اعتمادي به مكه بفرستد و با او قرار گذارد كه در روز خاصي، در ساعت معيني به نيابت او آن را ذبح كند، و پس از رسيدن ساعت تعيين شده خودش تقصير كند. و در نتيجه همه محرمات احرام بر او حلال ميشود مگر زن ; و بنابر احتياط در حلال نشدن زن بين عمره تمتع و عمره مفرده فرقي نيست . و بنابر احتياط ذبح كننده قرباني نيز به نيت خارج شدن منوب عنه از احرام آن را ذبح نمايد.
(مسأله 703)اگر احرام عمره بسته و وارد مكه معظمه شده و در اثر بيماري خودش نمي تواند طواف و سعي را بجا آورد، پس در صورت امكان او را به دوش گيرند يا بر تخت روان و مانند آن بخوابانند و طواف و سعي دهند; و اگر به هيچ گونه ممكن نيست او را طواف دهند، به نيابت او طواف و سعي را بجا آورند و پس از آن خودش تقصير كند و از احرام خارج شود. و در عمره مفرده طواف نساء را نيز در حد امكان خودش هر چند به كمك ديگران بجا آورد; و اگر ممكن نيست به نيابت او بجا آورند. و در نتيجه همه محرمات حتي زن بر او حلال ميشود.(مسأله 704)اگر كسي احرام حج بسته ولي در اثر بيماري نمي تواند به عرفات و مشعر برود و ميخواهد از احرام خارج شود، بايد با اين قصد يك قرباني بدهد; و بنابر احتياط واجب قرباني يا پول آن را به وسيله شخص مورد اعتمادي به مني بفرستد تا در روز عيد به نيابت او به قصد خارج شدن از احرام قرباني شود; پس در روز عيد در ساعت تعيين شده تقصير كند. و در اين صورت همه محرمات احرام بر او حلال ميشود مگر زن بنابر مشهور و احتياط.(مسأله 705)آنچه راجع به شخص مصدود از اعمال مني و مكه يا فقط از اعمال مكه يا از اعمال مني در روز عيد يا در ايام تشريق گفته شد، و همچنين آنچه راجع به وظيفه مصدود نسبت به انجام حج و عمره ناتمام خود گفته شد (در مسائل «701 - 696)" در محصور نيز جاري است ; هر چند بين آنها فرقهايي وجود دارد كه مهم آنها دو چيز است :اول :اينكه مصدود قرباني خود را در جاي خود ذبح ميكند، هر چند خارج حرم باشد; ولي محصور در احرام عمره آن را به
مكه معظمه، و محصور در احرام حج به مني ميفرستد و تا زمان ذبح آن صبر ميكند; چنانكه گذشت .دوم :اينكه بر مصدود پس از قرباني و تقصير، همه محرمات حلال ميشود حتي زن ; ولي در محصور در عمره مفرده و حج، زن حلال نمي شود تا در آينده وظيفه خود را به گونه اي كه خواهيم گفت انجام دهد; همچنين است در عمره تمتع بنابر احتياط.(مسأله 706)چنانكه گفته شد پس از قرباني و تقصير، زن بر محصور حلال نمي شود. پس اگر احرام او براي عمره واجب يا حج واجب بوده بايد از زن اجتناب كند تا زماني كه عمره يا حج واجب خود را انجام دهد و طواف و سعي واجب در آن را بجا آورد; هر چند اگر پيش از زمان حج واجب، به عمره مفرده نيز موفق شد زن بر او حلال ميشود. و اگر احرام او براي حج مستحب يا عمره مستحب بوده، هر چند قضاي آنها واجب نيست ولي چنانچه براي قضاي آنها برگشت، زماني زن بر او حلال ميشود كه آنها را با طواف و سعي آنها انجام دهد; و اگر برنگشت بايد براي طواف نساء نايب بگيرد، و بهتر است براي مجموع طواف و سعي و طواف نساء نايب بگيرد; پس بعد از عمل نايب، زن بر او حلال ميشود. و اگر در حج يا عمره واجب به طور كلي از قضاي آنها عاجز شد، براي آنها نايب بگيرد; و اگر نمي تواند براي حج و عمره نايب بگيرد، براي طواف و سعي و طواف نساء نايب بگيرد. و در اين صورت بنابر اقوي زن بر او حلال ميشود.(مسأله 707)اگر معلوم شد نايب شخص محصور قرباني را انجام نداده و محصور به اعتماد او برخي از محرمات احرام را مرتكب شده است، محصور گناه نكرده و كفاره نيز بدهكار نيست ; ولي بنابر احتياط واجب از زماني كه معلوم شد قرباني
انجام نشده از محرمات احرام اجتناب كند و دوباره قرباني يا پول آن را بفرستد تا به نيابت او قرباني شود.(مسأله 708)اگر محصور پس از فرستادن قرباني يا پول آن حالش بهتر شد به گونه اي كه ميتواند به راه خود ادامه دهد واجب است وظيفه خود را تعقيب كند. پس اگر احرام عمره تمتع بسته بايد به مكه رود و عمره و حج تمتع را بجا آورد; و اگر وقت تنگ شده به گونه اي كه ميترسد حج فوت شود نيت خود را به حج افراد برگرداند، پس اگر دو وقوف يا دست كم وقوف به مشعر را درك كرد حج او صحيح است و بايد پس از تمام شدن حج يك عمره مفرده بجا آورد، و از حجة الاسلام كفايت ميكند. و اگر وقوفها را درك نكرد ولي هنوز قرباني كه فرستاده بود ذبح نشده نيت خود را به عمره مفرده برگرداند و آن را تمام كند و بدين وسيله از احرام خارج شود; همچنين است بنابر احتياط واجب و مشهور اگر قرباني او ذبح شده باشد. و در صورتي كه حج از سالهاي پيش واجب بوده يا استطاعت او باقي ماند، در سال بعد عمره و حج تمتع را بجا آورد.(مسأله 709)محصور اگر پيش از رسيدن قرباني به مقصد از روي ضرورت و ناچاري سر خود را تراشيد بايد كفاره دهد; و كفاره آن چنانكه در مسأله «326» گفته شد ذبح گوسفند يا سه روز روزه يا اطعام شش مسكين است، كه به هر كدام بايد دو مد طعام كه حدود يك كيلو و نيم طعام است بدهد. و اين كفاره براي تراشيدن سر است نه براي خارج شدن از احرام .(مسأله 710)چنانكه گفته شد زمان و مكان مقرر براي ذبح قرباني محصور در احرام حج روز عيد در مني است ; و در احرام عمره مكان آن مكه معظمه است ; و بنابر احتياط زمان آن پيش از رفتن حجاج به عرفات تعيين شود.