از او حج بجا آورد و از طرفي پسر بزرگتر به وسيله ارث پدر مستطيع شده است اما تاكنون نتوانسته است سهم خودش را به پول مبدل نمايد; آيا در اين حال ميتواند به جاي پدر حج بجا آورد يا خير؟جواب :اگر بتواند به هر شكلي حج خود را انجام دهد بايد حج خود را بجا آورد; و اگر نتواند حج نيابتي مانعي ندارد.(سؤال 46)آيا جايز است در طواف عمره تمتع يا طواف حج، نايب طواف را در غير موسم حج بجا آورد يا نه ؟جواب :محل اشكال است .(سؤال 47)وظيفه كسي كه قدرت بر شنوايي و تكلم صحيح نداشته و زبان او لكنت دارد چيست ؟ آيا ديگري ميتواند تلبيه را برايش بگويد يا خودش بايد با اشاره بگويد، و يا ديگري بايد حج نيابتي از طرف او انجام دهد؟جواب :به هر نحوي كه ميتواند خودش بگويد; و بهتر است كه علاوه بر خودش ديگري را نيز نايب بگيرد.
احرام
(سؤال 48)نظر به اينكه مسجد شجره را بزرگ كرده اند، آيا احرام از تمام قسمتهاي مسجد مجزي است يا بايد از محل قديم محرم شوند؟ واگر شناخت محل مسجد قديم امكان نداشته و يا رفتن به آن محل براي برخي از حجاج مانندبانوان امكان نداشته باشد وظيفه چيست ؟جواب :باعدم تعين جاي مسجد سابق، كافي و مجزي بودن احرام از هر جاي مسجد فعلي بعيد نيست ; ولي خوب است با نذر از مدينه محرم شود.(سؤال 49)اگر فردي هنگام احرام عاقل بوده و سپس
به علت گرمي هوا ديوانه شود وظيفه همراهان او چيست ؟ و آيا اعمالي را كه با كمك همراهان انجام ميدهد از حج واجب اين شخص كفايت ميكند؟جواب :هر وقت افاقه حاصل كند و به حال عقل برگردد بايد به وظيفه اي كه بعد از افاقه دارد عمل كند و همراهان او نسبت به اعمال حج او وظيفه اي ندارند.(سؤال 50)اگر شخصي عالم به غصبيت لباس احرام بوده ولي در وقت احرام و مناسك فراموش كرده باشد حجش چه صورتي دارد و وظيفه اش چيست ؟جواب :اگر خود او غاصب نبوده يا اينكه بعد از توبه و بناي رد آن به صاحبش فراموش كرده باشد اشكال ندارد; و گرنه اشكال دارد.(سؤال 51)در صورتي كه عالم به غصبيت لباس احرام نبوده و پس از انجام مناسك متوجه شده باشد وظيفه اش چيست ؟جواب :اعمال او صحيح است و بايد در رد آن به صاحبش مسامحه نكند; و اگر نقصي بر آن وارد شده يا اينكه اجاره بها داشته باشد آنها را نيز جبران نمايد.(سؤال 52)در مناسك مرقوم فرموده ايد كه : "اگر احرام بستن براي حج از مكه قديم ميسور نباشد از جاهاي ديگر جايز است ." آيا حوالي قبرستان ابوطالب (ع) جزو مكه قديم به حساب ميآيد يا خير؟ و حدود مكه قديم كجاست ؟جواب :منظور از "مكه قديم" آن قسمتهايي است كه در صدر اسلام جزو شهر مكه بوده است ; و ظاهرا حوالي "مسجد جن" جزو مكه قديم ميباشد. و اگر تعيين حدود آن ممكن نباشد حتي المقدور احتياط شود.(سؤال 53)قسمت مسقفي كه در مني زده شده است در
اصل به عنوان "طريق المشاة" ميباشد و اكنون محل استراحت حجاج گرديده و در كنار آن نيز مغازه هاي فراواني وجود دارد; البته قسمت كوچكي از آن نيز جهت رفت و آمد افرادي كه جهت رمي عازم جمرات ميشوند اختصاص داده شده است . با اين خصوصيات آيا محل مذكور حكم چادر و يا بازار را دارد؟ و براي محرم عبور از آن جايز است يا نه ؟جواب :جواز عبور از آن طريق براي محرم بعيد نيست ; اگر چه در غير حال ناچاري احوط ترك است .(سؤال 54)بعد از اتمام حج تمتع اگر شخص از مكه خارج شود و بخواهد مراجعت كند، آيا لازم است محرم شود يا خير؟جواب :اگر در ماه ذي حجه مراجعت كند واجب نيست ; و اگر بعد از آن مراجعت كند واجب است .(سؤال 55)هر گاه جنب يا حائض از روي عمد و عصيان وارد مسجد شجره شود و براي احرام توقف نمايد و مانند ديگران محرم شود، آيا احرامش درست است يا نه ؟جواب :اگر قصد قربت متمشي شود، ظاهرا درست است .(سؤال 56)شخصي با احرام عمره تمتع وارد مكه شده و بعد از اعمال عمره براي حج افراد محرم شده است، آيا حج او صحيح است ؟جواب :صحيح نيست و بايد حج تمتع انجام دهد.(سؤال 57)شخصي در حرم براي حج افراد محرم شده و بعضي از اعمال را انجام داده است، وظيفه او چيست ؟جواب :اگر نمي توانسته به ميقات يا به خارج حرم برود اشكال ندارد.(سؤال 58)اخيرا تونلهايي از اطراف مسجدالحرام
به محله هاي مختلف مكه مكرمه كه محل سكونت حجاج ميباشد و نيز تونلهايي به طرف مني احداث شده است، آيا عبور از آنها در حال احرام حكم منزل را دارد و يا موجب كفاره ميباشد؟جواب :طبق نظر اخير اينجانب، جواز عبور از آنها براي محرم بعيد نيست و كفاره ندارد.(سؤال 59)كسي كه بعد از عمره تمتع ديوانه شده آيا لازم است كه او را براي حج محرم كنند؟جواب :لازم نيست .(سؤال 60)دختري در كودكي يا اوايل بلوغ جنب شده و تاكنون ازدواج نكرده است و چون نمي دانسته به واسطه فعلي كه انجام شده جنب گرديده غسل جنابت را تا حال انجام نداده، هر چند غسل حيض و جمعه نموده است ; با اين حال حج نيز رفته است . اولا: آيا نماز و روزه و كليه عبادتهايي كه بعد از بلوغ تا كنون انجام داده صحيح است ؟ ثانيا: آيا هنوز محرم است و جميع محرمات كه بر محرم حرام است بر او حرام ميباشد؟ ثالثا: با فرض محرم نبودن و فقط باطل بودن حج، با مشكلات كنوني سفر به مكه مكرمه تكليف او چيست ؟جواب :در فرض سؤال نمازهاي او قضا دارد; ولي روزه هايش صحيح است . و بنابر احتياط از احرام خارج نشده است .(سؤال 61)ايرانيان مقيم جده مانند اعضاي سفارت و كاركنان هواپيمايي هر ماه عمره بجا ميآورند; آيا ميتوانند از جده با نذر يا از أدني الحل (نزديكترين ميقات به مكه) محرم شوند يا بايد حتما به مواقيت پنجگانه بروند، هر چند مشقت داشته باشد؟جواب :صحت نذر در فرض سؤال مشكل است، و أدني الحل مربوط به كساني است كه از مكه مكرمه قصد عمره
داشته باشند; بنابراين احوط براي آنها احرام از يكي از مواقيت پنجگانه است .(سؤال 62)آيا زنهاي حائض ميتوانند در مسجد شجره از يك در وارد شوند و از همان در خارج شوند و در حال دور زدن محرم شوند يا بايد حتما از يك در وارد و از در ديگر خارج شوند؟جواب :از مجموع روايات استفاده ميشود كه توقف آنها در مسجد حرام است ; ولي مشي وعبور اگر چه بخواهند از همان دري كه وارد شده اند خارج شوند مانعي ندارد. و احرام در حال عبور صحيح ميباشد.(سؤال 63)احرام از محاذات ميقات در فضا را كافي ميدانيد يا نه ؟جواب :دليل محاذات اطلاق ندارد و فحوي و ملاك قطعي هم در بين نيست ; بنابراين كفايت آن مشكل است و احتياط اين است كه از يكي از ميقاتها محرم شوند. بلكه اصل احرام از محاذي ميقات محل اشكال است ; زيرا مدرك محاذات روايت صحيحه "عبدالله بن سنان" است كه علاوه بر اختلاف نسخه در كتب قدما به مضمون آن فتوي داده نشده و احتمال اختصاص به مدينه منوره نيز در آن هست .(سؤال 64)شخصي مقلد مجتهدي است كه ميگويد احرام حج تمتع بايد از مكه قديم باشد و او از مكه جديد احرام بسته و حج بجا آورده و چند سال ميگذرد و اكنون آن مجتهد فوت كرده است ; تكليف اين شخص چيست ؟جواب :اگر مرجع تقليد فعلي احرام او را صحيح بداند كافي است ; و اگر صحيح نداند حكم ترك احرام را دارد كه تفصيل آن در مناسك مسأله «502» مذكور است .(سؤال 65)به كار بستن فتق بند در حال احرام به نظر
حضرتعالي كفاره دارد يا نه ؟ و كفش مخيط در صورتي كه روي پا را نپوشاند كفاره دارد يا نه ؟جواب :بنابر احتياط در هر دو مورد كفاره بدهد.(سؤال 66)شخصي براي امور عادي خود قصد ورود به حرم را دارد و قصد ورود به مكه را ندارد، آيا براي خصوص دخول حرم احرام لازم است يا نه ؟جواب :در غير موارد استثناء احوط عدم ورود است، مگر با احرام عمره يا حج .(سؤال 67)كسي با احرام عمره تمتع وارد مكه معظمه گرديد و بر اثر عارضه سكته، قبل از اعمال به دستور پزشك به ايران منتقل شد، وظيفه او در مكه چه بوده و فعلا چه وظيفه اي دارد؟جواب :وظيفه داشته در صورت امكان خودش - هر چند با تخت روان - اعمال عمره را بجا آورد; و در صورت عدم امكان نايب بگيرد. فعلا هم موظف است اگر ميتواند خودش برگردد و اگر نمي تواند نايب بگيرد; به اين تفصيل كه نايب طواف و نماز طواف و سعي را انجام دهد و بعد خودش تقصير كند و سپس نايب طواف نساء و نماز آن را بجا آورد; و در اين صورت بنابر احتياط خودش نيز در وطن نماز دو طواف را بجا آورد.
طواف
(سؤال 68)كسي نيت طواف را در دل گذرانده و به قصد طواف حركت ميكند، مقداري كه ميآيد گمان ميكند نيت طواف را بايد به زبان بگويد، لذا بر ميگردد و نيت را به زبان ميگويد و طواف را دوباره شروع ميكند; آيا طوافش صحيح است ؟
جواب :اگر بدون به هم خوردن موالات دوباره شروع كرده باشد اشكال دارد.(سؤال 69)شخصي در شوط دوم طواف شك ميكند كه آيا طواف را به نيت منوب عنه يا به نيت خود آغاز كرده، وظيفه او چيست ؟جواب :اگر نايب بوده و در ارتكاز او بوده كه اعمال را به عنوان نيابت انجام دهد، همان طواف را به نيت منوب عنه تمام كند; و در غير اين فرض آن را قطع كند و صبر نمايد تا موالات از بين برود، سپس طواف را دوباره شروع كند.(سؤال 70)براي طواف داخل مسجدالحرام شدم ولي به علت خستگي خوابم برد و چون آب در دسترس نبود با تيمم طواف ونماز را انجام دادم، آيا حج من صحيح است ؟جواب :اگر كسي متمكن از وضو نباشد و وقت طواف و نماز آن تنگ باشد، با تيمم صحيح است ; ولي در مسجدالحرام و اطراف نزديك آن آب فراوان است و مجرد مشكل بودن وضو در فرض سؤال مجوز تيمم نيست و تمام احكام بطلان طواف بر آن جاري ميباشد.(سؤال 71)كسي به علت بيماري و جراحي، بول او قطره قطره در كيسه اي كه ميبندند ميريزد، ولي نه از مجراي طبيعي بلكه از موضع جراحي كه در پهلو قرار دارد; آيا نسبت به طواف ونماز آن حكم مسلوس را دارد؟جواب :بلي حكم مسلوس را دارد.(سؤال 72)اگر زني كه نايب شده قبل از انجام طواف حج و يا نماز آن خون ببيند و امكان ماندن تا بعد از ايام عادت را نداشته باشد وظيفه اش چيست ؟جواب :براي آن نايب بگيرد و بقيه اعمال را كه مشروط
به طهارت نيست خودش انجام دهد; ولي برائت ذمه منوب عنه محل اشكال است .(سؤال 73)كسي كه بعد از تقصير در عمره تمتع متوجه شود وضوي او باطل بوده يا وضو نداشته و با اين حال طواف كرده ونماز طواف خوانده است وظيفه اش چيست ؟جواب :بايد وضو بگيرد و طواف و نماز آن را اعاده كند و بنابر احتياط سعي و تقصير را نيز اعاده نمايد.(سؤال 74)كسي در شوط آخر محدث شده است و بدون طهارت شوط را تمام كرده و بعد وضو گرفته و طواف را اعاده نموده و نماز و سعي و تقصير را انجام داده، آيا كار او صحيح بوده است ؟جواب :وظيفه او اتمام طواف بعد از وضوگرفتن بوده و چون بدون وضو آن را تمام كرده، احتياط در اين است كه پس از وضو بقيه آن شوط را تمام نمايد و بنابر احتياط سعي و تقصير را اعاده نمايد.(سؤال 75)زني كه حائض بوده ولي نمي دانسته و اعمال عمره را بكلي بجا آورده است آيا بايد اعمال خود را دوباره انجام دهد يا نه ؟جواب :طواف و نماز آن را بايد اعاده كند و سعي و تقصير را نيز بنابر احتياط اعاده نمايد.(سؤال 76)شخصي در حال طواف اندكي خون به بيني خود ميبيند و آن را با دستمال پاك ميكند و طواف خود را تمام مينمايد، آيا آن طواف صحيح است يا نه ؟جواب :اگر خون به ظاهر بيني نرسيده بوده اشكال ندارد; واگر به ظاهر بيني رسيده بوده آن طواف صحيح نيست . البته در مورد خون كمتر از درهم، مسأله مبني بر احتياط است .