كسى كه ارتباطش را با خويشان قطع كند، به خداى سبحان ايمان نياورده است.
و در برابر پندار گروهى كه خيال مىكنند، ارتباط بايد از هر دوطرف باشد، فرمود:
«لا تَقْطَعْ رَحِمَكَ وَانْ قَطَعَتْكَ»[1]
با بستگانت قطع رابطه نكن، گرچه آنان ارتباطشان را با تو قطع كنند.
آثار ونتايج صله رحم
رسيدگى به خويشان و بستگان، آثار ارزندهاى در سعادت دنيوى و اخروى انسان دارد كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
الف- ازدياد روزى، دفع بلا، رشد اموال و آسانى حساب:
امام صادق عليهالسلام فرمود:
«انَّ صِلَةَالرَّحِمِ تُزَكِّى الْاعْمالَ وَتُنَمِّى الْامْوالَ وَتُيَسِّرُ الْحِسابَ وَتَدْفَعُ الْبَلْوى وَتَزيدُ فِى الرِّزقِ»[2]
همانا صله رحم، اعمال را پاكيزه مىكند، اموال را رشد مىدهد، حساب (روز قيامت) را آسان مىسازد، بلاها را دفع و روزى را زياد مىنمايد.
ب- زياد شدن عمر:
پيامبر اكرم (ص) فرمود:
«انَّ صِلَةَالرَّحِمِ تَزيدُ فىِ الْعُمْرِ»[3]
صله رحم عمر را زياد مىكند.
امام صادق از پدرش امام باقر عليهماالسلام نقل مىكند كه پيامبراكرم (ص) فرمود:
همانا شخصى صله رحم مىكند، درحالى كه سه سال از عمرش باقى مانده است،
[1]- اصول كافى، مترجم، ج 4، ص 48
[2]- اصول كافى، ج 3، ص 229،( مترجم)
[3]- نهج الفصاحه، ص 174
خداوند، آن را تا سى وسه سال مىكشاند و شخصى قطع رحم مىكند، درحالى كه سى و سه سال از عمرش باقى مانده و خداوند به جهت گناه قطع رحم، عمر سى و سه سالهاش را به سه سال يا كمتر تقليل مىدهد.[1]
شخصى به نام مَيْسِر از يكى از دوامام (صادق و باقر عليهماالسلام) نقل كرده كه آن حضرت به من فرمود: اى مَيْسِر! گمان مىكنم تونسبت به خويشاوندانت صله رحم مىكنى؟ گفتم: آرى، فدايت شوم؛ من حتّى درزمان كودكى دربازار كار مىكردم و دو درهم مزد مىگرفتم، يك درهم آن را به خالهام و درهم ديگر را به عمهام مىدادم.
امام (ع) فرمود: به خدا سوگند! دو مرتبه تا كنون اجل تورسيده است، ولى به واسطه همين صله رحم ونيكى به خويشاوندان به تأخير افتاده است.[2]
ج- پاداش بزرگ الهى:
رسول خدا (ص) فرمود:
«هركس براى ديدار يكى ازنزديكانش برود، تابا جان و مالش به او رسيدگى نمايد، خداوند اجر صد شهيد را به او خواهد داد و براى هرقدمى كه بر مىدارد، چهل هزار حسنه به او مىدهد و چهل هزار گناه او نابود مىشود و به همين اندازه درجاتش بالا مىرود، بطورى كه گويا صدسال خدا را با صبر و شكيبايى عبادت كرده است.»[3]
پيامدهاى قطع رحم
قطع رابطه با اقوام و خويشاوندان از جمله گناهان بزرگ محسوب شده و مورد نكوهش اسلام است وپيامدهاى نامطلوبى به دنبال دارد كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
الف- زوال نعمت:
امير مؤمنان (ع) فرمود:
[1]- بحارالانوار، ج 71، ص 99، بيروت
[2]- همان مدرك، ص 100
[3]- همان مدرك، ص 89
«قَطيعَةُ الرَّحِمِ تُزيلُ النِّعَمَ»[1]
قطع رحم، نعمتها را زايل مىكند.
ب- تعجيل مرگ:
حضرت على عليهالسلام ضمن خطبهاى فرمود:
«به خداوند پناه مىبرم، از گناهانى كه مرگ را شتاب مىدهد. شخصى بلند شد وگفت: اى اميرمؤمنان! مگر گناهانى هم هست كه موجب مرگ زودرس شود؟ حضرت فرمود:
«نَعَمْ وَيْلَكَ قَطيعَةُ الرَّحِمِ»
آرى، واى برتو! قطع رحم! (مرگ را جلو مىاندازد)[2]
ج- قرار گرفتن اموال در دست اشرار:
اميرمؤمنان (ع) فرمود:
«اذا قَطَعُوا الْارْحامَ جُعِلَتِ الْامْوالُ فى ايْدِى الْاشْرارِ»[3]
وقتى پيوندهاى خويشاوندى را بگسلند، اموال و ثروتها به دست اشرار خواهد افتاد.
[1]- شرح غررالحكم، آمدى، ج 4، ص 509
[2]- اصول كافى، ج 4، ص 86
[3]- همان مدرك، ص 49
^ خلاصه درس
صله رحم يعنى رسيدگى به اقوام و خويشان با حسن روابط و كمك مالى، فكرى مانند آن. صله رحم بر اساس موارد مختلف آن، احكام خاص خود را دارد.
اسلام، صله رحم را فرمان خداوند مىداند و كسانى را كه با بستگان خود قطع رابطه مىكنند، سخت مورد نكوهش قرار داده وجزء زيانكاران شمرده است.
آثار صله رحم عبارتندا ز: ازدياد روزى، دفع بلا، رشد اموال، آسانى حساب، ازدياد عمر، پاداش بزرگ الهى.
برخى از پيامدهاى شوم قطع رحم عبارتندا ز: زوال نعمت، تعجيل مرگ و قرار گرفتن اموال در دست اشرار.
^ پرسش
1- مفهوم صله رحم را توضيح دهيد.
2- شكلهاى مختلف صله رحم را بنويسيد.
3- اهميت صله رحم را به اختصار شرح دهيد.
4- آثار ونتايج صله رحم را نام ببريد.
5- پيامدهاى قطع رحم را بنويسيد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس چهل و نهم: احسان به پدر و مادر
(1)
پدر ومادر برفرزندان حقوقى دارند، همچنانكه فرزندان نيزبر پدر ومادر حقوقى دارند، دراينجا به اختصار پارهاى از حقوق پدر ومادر برفرزند را بيان مىكنيم.
يكى از مسائل مهم اخلاقى مورد توجه اسلام، رعايت حقوق پدر ومادر است كه انسان مىتواند درسايه آن به كمالات معنوى برسد.
رهنمودهاى قرآن
خداوند حكيم احترام به پدر ومادر وفرمانبردارى از دستورات مشروع آنان را در آيات متعددى از قرآن يادآورى فرموده و بحدى به آن اهميت داده كه در شش آيه، نيكى به آنان را پس از عبادت خويش ذكر كرده است:
1-«وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»[1]
[1]- اسراء، آيات 23- 24
خداى توحكم كرد كه جز او هيچ كس را نپرستيد و به پدر ومادر نيكى كنيد.
در ادامه آيه، فرزندان را به مهربانى، برخورد نيك و سخن و رفتار متواضعانه نسبت به پدر ومادر فرمان مىدهد.
2-«فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً»[1]
... به آنان اف (اوه) نگو و آزار به آنان نرسان و با ايشان از روى تكريم سخن بگو، پيوسته پروبال تواضع و كوچكى را با رحمت ومهربا نى برايشان بگستر و بگو پروردگارا، چنان كه آنان مرا در كودكى پرورش دادند تو در حق آنان رحمت و مهربانى فرما.
در اين آيه خداوند از گفتن اوه (اف) به پدر و مادر كه نشانه پائينترين درجه اظهار ناراحتى است، نهى فرموده، و در روايتى نيز آمده است كه اگر كلمهاى پائينتر از اف وجود مىداشت از آن نيز نهى مىشد، يعنى خداوند اجازه نداده است، حتَّى در شرايط كهولت سنّ پدر و مادر كه معمولًا پرتوقع و پرزحمت مىشوند، فرزند حداقل ناراحتى را در مقابل آنان ابراز كند تا چه رسد به اينكه بر سر آنان فرياد بكشد و پرخاش كند.
رعايت حقوق پدر ومادر مبتنى بر شناخت كامل انسان نسبت به نقش آنها در پرورش جسمى و روحى فرزند است. چنين بينشى، انسان را موظف مىكند كه دراداى حقوق آنها و اطاعت امرشان بكوشد و بااحترام وتواضع با آنان سخن بگويد.
3-«وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً»[2]
وانسان را به نيكى به پدر ومادرش سفارش كرديم.
4-«وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»[3]
[1]- اسراء، آيات 23- 24.
[2]- عنكبوت، آيه
[3]- بقره، آيه 83
ما از بنى اسرائيل پيمان گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر مادرتان نيكى كنيد.
اين دستور در مورد تمام امتها بويژه مسلمانان صادر شده است.
5-«وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»[1]
براى خدا چيزى را شريك قرار ندهيد و به پدر ومادر نيكى كنيد.
سخن امام سجاد (ع)
حضرت سجاد (ع) دربيان حقوق پدر ومادر، چنين مىفرمايد:
«حق مادرت اين است كه بدانى تو را درجايگاهى جا داده و حمل كرده كه هيچ كس، ديگرى را آنجا حمل نمىكند و از ثمره قلب خويش چيزى به تو خورانده است كه هيچ كس اين چنين از شيره جان خود به ديگرى نمىخوراند.
او با گوش، چشم، دست، پا، مو، پوست وتمام اعضايش با خوشحالى وخرمى تو رانگهدارى كرده و همه ناملايمات، دردها، غصهها و سختيهاى دوران باردارى را تحمل كرده، تا اينكه دست قدرت الهى تو را از او جدا كرده و به دنيا آورده است.
امّا حق پدرت اين است كه بدنى او اصل و ريشه توست و تو شاخه وجود اويى و اگر او نبود تو هم نبودى، آنچه از نعمتها دروجود خويش مىيابى از وجود او سرچشمه گرفته است، پس خدا را سپاس گو و از او تشكر وقدردانى نما.»[2]
درمكتب تربيتى معصومين (ع)
1- شخصى خدمت رسول خدا (ص) شرفياب شد و از ايشان خواست كه او را نصيحت كند. آن حضرت فرمود:
[1]- انعام، آيه 151
[2]- تحف العقول، ص 189- رساله حقوق امام سجاد( ع)