کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

كه همسايه‌اش از ظلم او در امان نباشد از ما نيست.

7-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كه از اذيّت و آزار همسايه‌اش خوددارى كند خدا در روز قيامت از لغزش وى صرف نظر مى‌كند، و كسى كه شكم و فرجش را پاك نگه دارد بهشت را براى او زينت مى‌كنند، و هر كس بنده مؤمنى را آزاد كند خدا در بهشت برايش خانه‌اى بنا مى‌كند.

87- باب استحباب خوشرفتارى با همسايه‌

1-[2]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: خوشرفتارى با همسايه خانه‌ها را آباد و مرگ را به تأخير مى‌اندازد.

2-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه روزى را زياد مى‌كند.

3-[4]ابو مسعود گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: خوشرفتارى با همسايه باعث زيادى عمر و آبادى سرزمين گردد.

4-[5]امام صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه خانه‌ها را آباد و عمرها را زياد مى‌كند.

5-[6]ابو ربيع شامى گويد: امام صادق (ع) در حالى كه خانه‌اش پر از جمعيّت بود فرمود: آگاه باشيد از ما نيست كسى كه با همسايه‌اش خوشرفتارى نكند.

[1]- مجالس صدوق، ص 329( مجلس 82)

[2]-( باب 87:) اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[3]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[4]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[5]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[6]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

88- باب استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت‌

1-[1]امام باقر (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: كسى كه شب را سير بخوابد و همسايه‌اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است.

و نيز فرمود: اگر در منطقه‌اى يك نفر شبى را گرسنه بخوابد خدا در روز قيامت به اهل آن منطقه نظر نمى‌كند.

2-[2]كاهلى [يكى از اصحاب امام صادق (ع)] گويد: از آن حضرت شنيدم كه مى‌فرمود: زمانى كه بنيامين از نزد يعقوب رفت، يعقوب ندا كرد خدايا به من رحم نمى‌كنى؟ بينايى مرا گرفتى، و دو فرزندم [يوسف و بنيامين‌] را بردى، خدا به يعقوب وحى كرد: اگر روح آن دو را گرفته بودم برايت زنده‌شان مى‌كرد تا به سوى تو بازگردند، امّا به ياد آور گوسفندى را كه كشتى و بريان نمودى و خوردى و همسايه تو روزه‌دار بود و از آن گوسفند هيچ به او ندادى.

3-[3]در روايت ديگرى فرموده است: پس از آن هر روز صبح كسى از طرف حضرت يعقوب تا فاصله يك فرسخ از خانه آن حضرت ندا مى‌داد هر كس صبحانه يا نهار مى‌خواهد به خانه يعقوب بيايد، و چون شب مى‌شد اعلان مى‌كرد هر كه شام مى‌خواهد به نزد يعقوب بيايد.

89- باب كراهت همسايگى با اشخاص بد

1-[4]امام محمّد باقر (ع) فرمود: از بلاهايى كه پشت انسان را مى‌شكند

[1]-( باب 88:) اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[2]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[3]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[4]-( باب 89:) اصول كافى، ص 625( باب حق الجوار)

همسايه بد است كه اگر خوبى ببيند آن را پنهان مى‌كند و اگر كار بدى مشاهده نمايد آن را پخش مى‌كند.

2-[1]امام جعفر صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: به خدا پناه مى‌برم از همسايه بدى كه در خانه‌اى زندگى مى‌كند با چشمانش تو را زير نظر دارد و با دلش به تو توجّه دارد، اگر تو را در خوشى ببيند ناراحت شود و اگر در بدى مشاهده كند خوشحال گردد.

3-[2]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه: پيامبر6در وصيّتش به على (ع) فرمود: يا على چهار چيز كمر شكن است: 1- پيشوايى كه مردم امرش را اطاعت كنند امّا خود نافرمانى خدا كند. 2- زنى كه شوهر در عفّت و پاكدامنى او بكوشد ولى به شوهرش خيانت كند. 3- فقرى كه صاحب آن دستگير و ياورى نيابد. 4- همسايه بدى كه در خانه‌اى ساكن باشد.

90- باب استحباب رعايت حدّ همسايگى كه از هر طرف چهل خانه است‌

1-[3]امام باقر (ع) فرمود: حدّ همسايگى چهل خانه است از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ.

2-[4]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: هر چهل خانه از روبرو، و پشت سر و سمت راست و سمت چپ همسايه است.

3-[5]معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: فدايت شوم‌

[1]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[2]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 338.

[3]-( باب 90) اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[4]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[5]- معانى الاخبار، ص 52.

حدود همسايگى چقدر است؟ فرمود: از هر طرف چهل خانه.

4-[1]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) فرمود:

حريم مسجد چهل ذراع [تقريبا 20 متر] و حريم همسايگى چهل خانه از چهار جانب است.

91- استحباب مدارا كردن با همسفر

1-[2]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: از جمله حقوق مسافر بر همراهانش اين است كه اگر مريض شود سه روز براى او توقّف كنند.

2-[3]امام صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: دو نفر كه با يك ديگر معاشرت مى‌كنند آن كه نسبت به دوستش بيشتر مدارا مى‌كند اجرش بيشتر و در نزد خدا گرامى‌تر است.

3-[4]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: هر گاه در سفر يكى از همراهان شما مريض شود سه روز بخاطر او توقّف كنيد.

4-[5]امام صادق (ع) فرمود: رساندن سخن به گوش شخص ناشنوا در حدّى كه باعث ملال و خستگى نگردد صدقه پسنديده‌اى است.

[1]- ج 2 وسائل: ص 484( احكام المساجد) خصال صدوق، ج 2، ص 114.

[2]-( باب 91:) اصول كافى، ص 625( باب حسن الصّحابه)

[3]- اصول كافى، ص 625( باب حسن الصّحابه)

[4]- قرب الاسناد، ص 64.

[5]- ثواب الاعمال، ص 139،( باب ثواب الصدقة)

92- باب استحباب بدرقه همسفر هنگام جدا شدن هر چند ذمّى باشد

1-[1]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) با مردى ذمّى همسفر شد، ذمّى به آن حضرت گفت: قصد كجا دارى؟ حضرت فرمود:

مى‌خواهم به كوفه بروم، چون ذمّى جدا شد و به راه خود رفت امير المؤمنين (ع) نيز با او رفت تا اين كه ذمى پرسيد چرا مسير خود را به جانب من تغيير داديد؟

حضرت گفتند: اين نشانه كمال حسن رفاقت است كه انسان هنگام جدا شدن چند قدمى همراهش را بدرقه كند، اين دستور پيامبر ماست. در دنباله همين مطلب آمده است كه آن ذمى به همين جهت اسلام آورد.

93- باب استحباب نامه نوشتن در سفر و وجوب پاسخ دادن به نامه‌

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: پاسخ دادن به نامه مانند جواب دادن به سلام واجب است.

2-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: پيوند بين دوستان، در حضر به ديدن يك ديگر رفتن و در سفر نامه نوشتن به يك ديگر است.

3-[4]در كتاب الاخوان از امام صادق (ع) نقل شده است: پيوند بين دوستان، به ديدن يك ديگر رفتن، و در سفر، نامه نوشتن است.

[1]-( باب 92:) اصول كافى، ص 625( باب حسن الصحابه)

[2]-( باب 93:) اصول كافى، ص 626( باب التكاتب)

[3]- اصول كافى، ص 626( باب التكاتب)

[4]- الاخوان، ص 28.

94- باب استحباب شروع نامه با بسم اللَّه و نوشتن آن به بهترين خط

1-[1]امام صادق (ع) فرمود: در نوشتن [نامه‌]

«بسم اللَّه الرحمن الرحيم»

را فراموش مكن اگر چه بعد از آن شعر باشد.

2-[2]امام جعفر صادق (ع) فرمود:

«بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم»

را (در اوّل نامه) با نيكوترين خط بنويس، و حرف «ب» را كشيده ننويس مگر زمانى كه «سين» را با دندانه نوشته باشى.

3-[3]علىّ بن موسى الرّضا (ع) از پدرانش در حديثى نقل فرموده است كه از امير المؤمنين (ع) سؤال شد چرا تبع، تبع ناميده شده؟ امام فرمود: او جوانى كاتب بود كه براى ملك قبل از خود نامه مى‌نوشت، و در اوّل نامه‌ها مى‌نوشت به نام خدايى كه رعد و باد را آفريد، ملك به او گفت: در آغاز نامه بنويس بنام فرشته رعد، جوان گفت جز به نام خداى خويش آغاز نمى‌كنم، سپس فرمانهاى تو را مى‌نويسم، خدا بدين جهت از او سپاسگزارى كرد و حكومت آن سرزمين را به او داد، و مردم از او اطاعت كردند، بدين سبب تبّع ناميده شد.

95- باب چگونگى نوشتن عنوان نامه‌

1-[4]امام صادق (ع) فرمود: [در مكاتبات‌] بعد از

بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم‌

[1]-( باب 94:) اصول كافى، ص 626( باب النوادر في آخر الكتاب)

[2]- اصول كافى، ص 626( باب النوادر في آخر الكتاب)

[3]- علل الشرائع، ص 176؛ عيون اخبار الرضا، ص 133.

[4]-( باب 95:) اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب)

بلافاصله ننويس «براى فلانى» ولى اشكال ندارد كه بر پشت پاكت بنويسى «براى فلانى».

2-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: داخل نامه ننويس: «براى ابى فلان» بلكه بنويس «به سوى ابى فلان» و بر پشت نامه بنويس «براى فلان».

96- باب استحباب آغاز نامه به نام كسى كه نامه برايش فرستاده مى‌شود

1-[2]امام صادق (ع) فرمود: اشكال ندارد كه شخص نام دوستش را در آغاز نامه قبل از اسم خود بنويسد.

2-[3]سماعه گويد: از امام صادق (ع) در باره كسى كه نام شخص را در آغاز نامه بنويسد پرسيدم، فرمود: اشكال ندارد، اين فضيلتى است كه شخص به وسيله آن به دوستش احترام مى‌گذارد.

97- باب استحباب نوشتن «ان شاء اللَّه» در نامه هر جا كه مناسب باشد

1-[4]مرازم بن حكيم گويد: امام صادق (ع) دستور داد براى كارى نامه بنويسند، نامه را نوشتند و به نظر آن حضرت رساندند و در آن كلمه‌

«ان شاء اللَّه»

نبود، امام فرمود: چگونه اميد داريد اين نامه به نتيجه برسد در صورتى كه‌

[1]- اصول كافى، ص 627( باب النّوادر في آخر الكتاب)

[2]-( باب 96:) اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب)

[3]- اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب)

[4]-( باب 97:) اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب)

«ان شاء اللَّه»

در آن نيست؟ دقّت كنيد هر جا لازم است بنويسيد.

98- باب استحباب خشك كردن خطهاى نامه‌

1-[1]احمد بن محمّد بن ابى نصر گويد: ابو الحسن علىّ بن موسى الرضا (ع) روى نامه [براى خشك شدن‌] خاك مى‌پاشيد، و مى‌فرمود: اشكال ندارد.

2-[2]علىّ بن عطيّه [از اصحاب امام موسى كاظم (ع)] گويد: نامه‌هايى را از امام كاظم (ع) ديده است كه خاك بر آن پاشيده بوده است.

3-[3]احمد بن محمّد بن ابى نصر گويد: امام رضا (ع) روى نامه خاك مى‌پاشيد.

4-[4]امام رضا (ع) از پدرانش نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود:

براى حاجات خود صبح زود از خانه بيرون رويد تا آن حاجتها انجام شود، و روى نامه خاك بپاشيد [براى خشك شدن نامه و مخدوش نشدن خطوط آن‌] كه در برآوردن حاجت مؤثر است، و خير را در نزد خوشرويان جستجو كنيد.

99- باب عدم جواز سوزاندن كاغذهايى كه در آن آيات قرآن يا نام خدا باشد

1-[5]عبد الملك بن عتبه گويد: از ابو الحسن اوّل امام موسى كاظم (ع) در باره‌

[1]-( باب 98:) اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب).

[2]- اصول كافى، ص 627( باب النوادر في آخر الكتاب).

[3]- قرب الاسناد، ص 170.

[4]- خصال صدوق، ج 2، ص 31.

[5]-( باب 99.) اصول كافى، ص 627( باب النوادر)