کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

ايستاده بود قصه‌اى طولانى نقل كرد، و از طرف مرد كافرى به او سلام رسانيد، سپس گفت سرورم، اگر اجازه فرماييد تعظيمتان كنم و بنشينم، فرمود: براى نشستن اجازه‌ات مى‌دهم ولى براى كرنش نه، آن مرد نشست و گفت سلام ترا به رفيقم برسانم يا نه؟ فرمود: خداوند ان شاء اللَّه رفيقت را هدايت كند و اگر او بر دين ما باشد سلام ما بر او باد.

135- باب كراهت مجادله و دشمنى با مردم‌

1-[1]امام صادق (ع) فرمود كه حضرت علىّ (ع) فرموده است: از مجادله و ستيزه‌جويى بپرهيزيد زيرا آنها دلهاى برادران را بيمار كنند و سبب نفاق شوند.

2-[2]پيغمبر6فرمود: هر كه خدا را با سه خصلت ملاقات كند (و با اين سه خصلت از دنيا برود) از هر درى كه بخواهد وارد بهشت شود.

1- كسى كه اخلاق نيكو داشته باشد، 2- در حضور و غياب مردم از خدا بترسد. 3- مجادله را ترك نمايد گر چه حق با او باشد.

3-[3]پيغمبر6فرمود: كسى كه خدا را هدف مجادلاتش قرار دهد به تحوّل بيشتر نزديك مى‌شود (از رأيى به رأى ديگر منتقل گردد) 4-[4]امام صادق (ع) فرمود: با اشخاص بردبار، و نادان مجادله مكن، زيرا حليم ترا دشمن دارد، و سفيه آزارت رساند.

5-[5]امام صادق (ع) فرمود: از دشمنى با يك ديگر بپرهيزيد زيرا خصومت دل را مشغول كند و موجب نفاق شود و كينه‌ها پديد آورد.

[1]-( باب 135): اصول كافى، ص 451( باب المراء و الخصومة)

[2]-: اصول كافى، ص 451( باب المراء و الخصومة)

[3]-: اصول كافى، ص 451( باب المراء و الخصومة)

[4]-: اصول كافى، ص 451( باب المراء و الخصومة)

[5]-: اصول كافى، ص 451( باب المراء و الخصومة)

6-[1]امام زين العابدين (ع) فرمود: واى بر كسانى كه فاسقند و هميشه رياكار، واى بر مردمى كه به آسانى تن به گناه دهند و پيوسته دشمن همديگرند، واى بر مردمى كه گناهكارند و گفتارشان بيشتر در غير ذات پروردگار است.

7-[2]امام صادق (ع) از اجدادش نقل مى‌كند كه پيغمبر6فرموده است. من خانه‌اى در بالاترين نقطه بهشت و خانه‌اى در وسط آن و خانه‌اى در باغهاى بهشت را ضمانت مى‌كنم براى كسى كه مجادله نكند، گرچه حق با او باشد. (و در روايت ديگر چنين آمده).

8-[3]براى كسى كه دروغ نگويد گرچه به شوخى، و براى كسى كه خلقش نيكو باشد.

9-[4]على (ع) فرمود: هر كه آبروى خويش را دوست دارد بايد مجادله و ستيزه‌جويى را رها كند.

136- باب استحباب اجتناب از كينه و عداوت و دشمنى و بغض و ...

1-[5]امام صادق (ع) فرمود كه پيغمبر6فرموده است: هر وقت كه جبرئيل پيش من مى‌آمد. مى‌گفت اى محمّد از بغض و دشمنى با مردم بپرهيز.

2-[6]وليد بن صبيح گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه فرمود: پيغمبر6فرموده است: جبرئيل در هيچ چيزى به اندازه پرهيز از دشمنى با مردم به من‌

[1]- روضه كافى، ص 391.

[2]- التوحيد، ص 461.

[3]- خصال صدوق، ص 70.

[4]- نهج البلاغه، قسم دوّم، ص 230.

[5]-( باب 136): اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

[6]-: اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

سفارش نكرده است.

3-[1]امام صادق (ع) فرمود: جبرئيل به پيغمبر6گفت: از مشاجره و ستيزه كردن با مردم بپرهيز.

4-[2]امام صادق (ع) فرمود: از خصومت با مردم بپرهيزيد زيرا خصومت موجب آزار و غرامت است و عيب نهفته را آشكار سازد.

5-[3]امام صادق (ع) فرمود: هر كه تخم عداوت بكارد كاشته خود را درو مى‌كند.

6-[4]امام صادق (ع) فرمود كه پيغمبر6فرموده است: هر وقت كه جبرئيل پيش من مى‌آمد مرا موعظه مى‌كرد، و آخرين سخنش با من اين بود كه از خصومت با مردم بپرهيز، زيرا خصومت عيب نهفته را آشكار مى‌كند و عزّت را از بين مى‌برد.

7-[5]امام صادق (ع) فرمود كه پيغمبر6فرموده است: آگاه باشيد در عداوت كردن با يك ديگر تراشيدن و از ريشه بركندن است، مقصودم تراشيدن و بركندن مو نيست، امّا ستردن و بركندن دين است.

8-[6]امام باقر (ع) به نقل از پدرانش مى‌گويد كه پيغمبر6فرمود: هر كه زياد غصّه خورد بيمار گردد، و هر كه بد اخلاق باشد خودش در عذاب است، و هر كه با مردم مشاجره كند جوانمرديش ساقط مى‌شود، سپس فرمود: همواره جبرئيل مرا از ستيزه كردن با مردم نهى مى‌كرد همچنان كه از شراب خوارى و بت‌پرستى بازمى‌داشت.

9-[7]امام رضا (ع) به نقل از پدرانش فرمود: كه پيغمبر6فرموده است از خصومت با مردم دورى كنيد، زيرا خصومت عيوب نهفته را آشكار مى‌سازد و عزّت را از بين مى‌برد.

[1]- اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

[2]- اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

[3]- اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

[4]- اصول كافى، ص 451 و 452( باب المراء و الخصومة)

[5]- اصول كافى، ص 468.

[6]- مجالس، پسر شيخ طوسى، ص 326.

[7]- مجالس، پسر شيخ طوسى، ص 307.

137- باب تحريم مكر، حسد، خيانت و نيرنگ‌

1-[1]امام رضا (ع) از اجدادش نقل مى‌كند: كه پيغمبر6فرموده است هر كه مسلمان باشد مكر و حيله نمى‌كند، از جبرئيل شنيدم كه مى‌گفت مكر و فريب سبب ورود در آتشند سپس فرمود: كسى كه مسلمانى را فريب دهد و به او خيانت ورزد از ما نيست. آنگاه فرمود: جبرئيل از طرف خدا بر من نازل شد و گفت: اى محمد بر تو باد به خوش خويى زيرا بدخويى خير دنيا و آخرت را از بين مى‌برد، آگاه باشيد شبيه‌ترين شما به من خوش‌خلقترين شماست.

2-[2]علىّ (ع) فرمود: مكر و فريب سبب ورود در آتشند.

3-[3]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه پيغمبر6فرمود هر كه با مسلمانى مكر نمايد از ما نيست.

4-[4]على (ع) فرمود: اگر مكر و نيرنگ سبب ورود در آتش نبودند من مكر انديش‌ترين مردم بودم.

5-[5]زاذان گويد: از على (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: اگر اين فرمايش را از پيغمبر6نشنيده بودم كه مى‌فرمود مكر، نيرنگ، خيانت، سبب ورود در آتشند، مكر من از تمام اعراب بيشتر بود.

6-[6]عبد الرحمن بن ابى نجران گويد: از امام باقر (ع) در باره معناى آيه‌

[1]-( باب 137): مجالس صدوق، ص 163.

[2]- عقاب الاعمال، ص 40، اصول كافى، ص 465( باب مكر)

[3]- عقاب الاعمال، ص 40.

[4]- عقاب الاعمال، ص 40.

[5]- عقاب الاعمال، ص 40.

[6]- تفسير عيّاشى. ج 1 ص 239.

وَ لا تَتَمَنَّوْا ما فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلى‌ بَعْضٍ‌[1]پرسيدم، آرزو مبريد بر آنچه كه خداوند فزونى نهاد برخى از شما را بر بعضى ديگر، فرمود: هرگز كسى آرزوى تصاحب زن يا دختر شخص ديگر را نبايد داشته باشد، ولى آرزوى داشتن مانند آنها عيبى ندارد.

138- باب تحريم دروغ‌

1-[2]امام باقر (ع) فرمود: نخستين كسى كه دروغگو را تكذيب مى‌كند خداى عزّ و جلّ است، سپس دو فرشته‌اى كه با خود شخص همراهند، سپس خود شخص نيز مى‌داند كه دروغگوست.

2-[3]عمر بن يزيد گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: دروغگو با برهانهاى روشن هلاك مى‌گردد، و پيروانش به وسيله شبهات، (يعنى شبهاتى كه به وسيله دروغ او به وجود آمده است) 3-[4]امام باقر (ع) فرمود: خداوند براى پليديها قفلهايى قرار داده و شراب را كليد آنها قرار داده، و دروغ بدتر از شراب است.

4-[5]امام باقر (ع) فرمود: دروغ ويرانگر ايمان است.

5-[6]امام صادق (ع) فرمود: كه عيسى بن مريم چنين گفته است، هر كه دروغش زياد شود، آبرويش برود.

6-[7]على (ع) فرمود: براى مرد مسلمان سزاوار است كه از دوستى و رفاقت‌

[1]- النساء- 32.

[2]-( باب 138): اصول كافى، ص 466.

[3]-: اصول كافى، ص 466.

[4]- اصول كافى، ص 465.

[5]- اصول كافى، ص 465.

[6]- اصول كافى، ص 465.

[7]- اصول كافى، ص 466.

دروغگو پرهيز كند، زيرا او آن قدر دروغ گويد كه اگر راست هم بگويد كسى آن را باور نكند.

7-[1]زراره گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: از جمله چيزهايى كه خداوند به وسيله آن به دروغگويان كمك كرده است فراموشى است (يعنى دروغگو فراموشكار است) 8-[2]ابو اسحاق خراسانى گويد علىّ (ع) مى‌فرمود: از دروغ بپرهيزيد، چون هر شخص اميدوار، جوينده است، و هر بيمناكى گريزان «از واقعيّت» است.

9-[3]عبد الرحمن بن حجّاج گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: آيا دروغگو كسى است كه در مورد موضوعى دروغ بگويد؟ فرمود: نه، زيرا كسى نيست كه اين عمل از او سر نزند، ولى مقصود آن شخصى است كه به دروغگويى عادت كرده است.

10-[4]ابو بصير گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: همانا بنده خدا دروغ گويد تا آن جا كه از دروغگويان به شمار آيد، وقتى كه دروغ گفت خداى عزّ و جل مى‌فرمايد: دروغ گفت و از حق دور شد.

11-[5]امام رضا (ع) فرمود: از پيغمبر6سؤال شد. ممكن است مؤمن ترسو باشد؟ فرمود: آرى، عرض شد آيا بخيل مى‌شود؟ فرمود: آرى. عرض شد ممكن است دروغگو باشد؟ فرمود: نه 12-[6]از كلمات رسول اللَّه6است. كه بدترين نوع ربا دروغ گفتن است.

[1]- اصول كافى، ص 466.

[2]- اصول كافى، ص 467.

[3]- اصول كافى، ص 466.

[4]- محاسن برقى، ص 118.

[5]محاسن برقى، ص 118.

[6]من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 342.

13-[1]على (ع) مى‌فرمود: راستگو باشيد، زيرا خداوند با راستگويان است، و از دروغ اجتناب كنيد، زيرا دروغ انسان را از ايمان دور مى‌كند، و بدانيد كه راستگو بر ساحل نجات و بزرگوارى قرار دارد، و دروغگو در پرتگاه ذلّت و هلاكت است، سخن نيك بگوييد تا به آن شناخته شويد، عمل خير انجام دهيد تا از اهل خير باشيد، امانت كسى را كه شما را امين دانسته به او برگردانيد، و به خويشاوندانى كه از شما بريده‌اند بپيونديد، و اگر كسى شما را از چيزى محروم ساخته است با فضل و احسان به سويش برگرديد.

14-[2]امام باقر (ع) فرمود: كه پيغمبر6فرموده است: شيطان داراى سه وسيله است، سرمه، عسل، و داروى بينى، سرمه‌اش چرت است، عسلش دروغ است، داروى بينى يا انفيه‌اش تكبّر است.

15-[3]عبد اللَّه بن عجلان گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: بنده خدا چون راست گويد، نخستين كسى كه او را تصديق كند خداست و خودش هم مى‌داند كه راستگوست. و هر گاه دروغ گويد اوّلين كسى كه او را تكذيب كند خداست، و خود شخص هم مى‌داند كه دروغگوست.

139- باب تحريم دروغ بستن بر خدا، و پيغمبر و ائمه:‌

1-[4]ابو نعمان گويد: امام باقر (ع) مى‌فرمود: اى ابو نعمان. بر ما دروغى مبند

[1]من لا يحضره الفقيه، ج 1، ص 76.

[2]معانى الاخبار، ص 46.

[3]ثواب الاعمال، ص 97.

[4]-( باب 139): اصول كافى، ص 465.

تا دين خود را به باد دهى، مبادا بخواهى كه سر باشى «در جلو قرار بگيرى» تا دم شوى «عقب بمانى» و ما را وسيله روزى خوردنت از مردم قرار نده كه فقير مى‌شوى، زيرا ترا آزاد نمى‌گذارند و حتما از تو پرسش مى‌كنند، اگر راست بگويى تصديقت مى‌كنيم، و اگر دروغ بگويى تكذيبت مى‌كنيم.

2-[1]در حديثى مرفوع روايت شده كه در محضر امام صادق (ع) گفته شد كه بافنده از رحمت خدا دور است؟، حضرت فرمود: همانا اين آن بافنده‌اى است كه بر خدا و پيغمبرش دروغ ببافد.

3-[2]امام صادق (ع) فرمود: دروغ بستن بر خدا و پيغمبر6از گناهان كبيره است.

4-[3]امام صادق (ع) در گفتگويى با مرد شامى فرمود: اى برادر شامى، سخن ما را گوش كن، و بر ما دروغ مبند، زيرا هر كه در مورد چيزى بر ما دروغ بندد، بر پيغمبر6دروغ بسته، و هر كه بر پيغمبر6دروغ ببندد، به خدا دروغ بسته و هر كه به خدا نسبت دروغ بدهد خداى عزّ و جل وى را عذاب مى‌كند.

5-[4]امام صادق (ع) از اجدادش نقل مى‌كند: كه پيغمبر6در وصيتش به على (ع) فرمود: اى على هر كه به من نسبت دروغ بدهد، حتما جايگاهش پر از آتش خواهد شد.

6-[5]امام صادق (ع) فرمود: دروغ بستن بر خدا و پيغمبر خدا و اوصياى پيغمبر6از گناهان كبيره است. سپس امام فرمود: كه پيغمبر6فرموده است: هر كس چيزى را كه من نگفته‌ام به من نسبت دهد نشيمنگاهش پر از آتش خواهد شد.

[1]- اصول كافى، ص 466.

[2]- اصول كافى، ص 466.

[3]- فروع كافى، جلد 4، ص 187.

[4]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 338.

[5]- عقاب الاعمال، ص 39، محاسن برقى، ص 118.