1- در موقع عطسه كه مىگويى
«يرحمكم اللَّه»
اگر چه كسى با وى نباشد. 2- در سلام كردن مىگويى
«السّلام عليكم»
. 3- هنگام دعا براى ديگران مىگويى:
«عافاكم اللَّه»
. 2- مانند اين حديث در خصال نيز نقل شده است.
42- عدم استحباب سلام بر كسى كه همراه جنازه است يا به نماز جمعه مىرود يا در حمّام است
1-[1]امام صادق (ع) فرمود: بر سه كس سلام لازم نيست 1- بر كسى كه با جنازه همراه است 2- بر آن كه به نماز جمعه مىرود 3- بر كسى كه داخل حمّام باشد.
43- باب چگونگى پاسخ سلام دادن به حاضر و غايب
1-[2]امام باقر (ع) فرمود كه: امير المؤمنين7بر قومى گذشت و بر آنان سلام كرد، آنها پاسخ دادند «سلام و رحمت و بركات و مغفرت و خشنودى خدا بر تو باد». حضرت به آنان فرمود: بر ما بدان گونه كه فرشتگان به پدر ما ابراهيم (ع) سلام كردهاند سلام كنيد. آنان به حضرت ابراهيم (ع) گفتند «رحمت و بركات خدا بر شما اهل بيت».
[1]-( باب 42:) اصول كافى، ص 613.
[2]- اصول كافى، ص 613
2-[1]حكم بن عيينه گويد: روزى در خدمت امام باقر (ع) بودم و خانه پر از جمعيّت بود كه پيرمردى آمد و بر در خانه ايستاد و گفت: «السّلام عليك يا ابن رسول اللَّه و رحمة اللَّه و بركاته» (اى پسر رسول خدا سلام و رحمت خدا و بركات او بر تو باد) و ساكت شد. امام باقر (ع) فرمود:
«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»
. سپس به مردم سلام كرد و همه جواب سلام او را دادند.
3-[2]ابو كهمش گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم عبد الله بن ابى يعفور شما را سلام رساند، امام فرمود:
«و عليك و7»
(بر تو و بر او سلام باد)، هر گاه عبد اللَّه را ديدى به او سلام برسان.
4-[3]امام محمد باقر (ع) فرمود: فرشتهاى از خدا درخواست كرد كه قدرت شنوايى دعاى بندگان خويش را به او ببخشد، خدا دعاى وى را مستجاب كرد و از آن زمان هر مؤمنى كه مىگويد:
«صلى اللَّه على محمّد و آله و سلّم»
(درود و سلام خدا بر محمّد و آل او)، آن فرشته در پاسخ مىگويد:
«و عليك السّلام»
سپس آن فرشته به پيامبر6عرض مىكند فلانى بر شما درود فرستاد، رسول خدا در جواب مىفرمايد «و درود بر او باد».
5-[4]امام باقر (ع) فرمود: روزى حضرت على (ع) در رحبة (محلهاى در كوفه) نشسته بود و مردم دور او جمع بودند كه مردى بلند شد و گفت: «السلام عليك يا امير المؤمنين و رحمة اللَّه و بركاته» (سلام و رحمت و بركات خدا بر تو اى پيشواى مؤمنان) حضرت به او نگاه كرد و فرمود:
«و عليك السّلام و رحمة اللَّه و بركاته»
، تو كيستى؟ آن مرد خود را معرّفى كرد سپس سؤالات خود را مطرح كرد كه از جمله آنها ده سؤال بود كه هر كدام از ديگرى دشوارتر بود.
[1]- روضه كافى، ص 76.
[2]- اصول كافى، ص 360.
[3]- مجالس صدوق، ص 67.
[4]- خصال صدوق، ج 2، ص 56.
6-[1]پيامبر6فرمود: ناقص كردن نماز يا سلام جايز نيست، امّا نقصان نماز ناتمام گذاشتن ركوع يا سجود و نقصان توقّف در ركعت ديگر مىباشد، و نقصان در سلام آن است كه در سلام كردن بگويد
«السّلام عليك»
و يا در پاسخ سلام بگويد
«و عليك»
و نگويد
«و عليكم السّلام»
. 7-[2]علىّ بن ابراهيم در تفسيرش در ذيل قول خداى تعالى كه (يا محمّد) «اهلت را به نماز امر كن و بر آن شكيبا باش»[3]گويد: رسول خدا6هر روز هنگام نماز صبح به در خانه حضرت على و فاطمه و حسن و حسين (ع) مىآمد و مىفرمود:
«السّلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته»
(سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد). آنها مىگفتند:
«و عليكم السّلام يا رسول اللَّه و رحمة الله و بركاته»
سپس پيامبر مىفرمود: وقت نماز است خدا شما را رحمت كند.
44- باب استحباب مصافحه با مقيم و در آغوش گرفتن مسافر
1-[4]امام صادق (ع) فرمود: كامل شدن سلام و تحيّت براى مقيم، دست دادن و براى مسافر، يك ديگر را در آغوش گرفتن است.
[1]- معانى الاخبار، ص 82.
[2]- تفسير قمّى، ص 425.
[3]-وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها، طه/ 132.
[4]-( باب 44:) اصول كافى، ص 613.
45- باب استحباب سلام كردن كوچك بر بزرگ و جمعيّت كم بر جمعيّت زياد و عابر بر نشسته و ...
1-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: بايد كوچك بر بزرگ، و عابر بر نشسته، و جمعيّت كم بر جمعيّت زياد سلام كند.
2-[2]امام صادق (ع) فرمود: وقتى گروهى در مجلسى باشند آنها كه وارد مىشوند بايد سلام كنند.
3-[3]امام صادق (ع) فرمود: عدّه كم بر عدّه زياد، و سواره بر پياده، و كسانى كه بر استر سوار هستند بر الاغ سوار، و اسب سواران بر استر سواران سلام كنند.
4-[4]ابن بكير از يكى از دوستانش نقل مىكند كه شنيدم امام صادق (ع) مىفرمود: سواره بر پياده، و پياده بر نشسته سلام كند و زمانى كه دو گروه يك ديگر را ملاقات نمايند گروه كمتر بر گروه بيشتر، و فرد بر جماعت سلام كند.
5-[5]امام صادق (ع) فرمود: سواره بر پياده و ايستاده بر نشسته سلام كند.
46- اگر يك نفر از گروهى سلام كند از همه آنها كفايت مىكند و نيز كافى است كه يك نفر پاسخ دهد
1-[6]امام صادق (ع) فرمود: هر گاه يك نفر از جماعتى سلام كند براى همه آنها كفايت مىكند.
[1]-( باب 45:) اصول كافى، ص 614( باب من يجب أن يبدأ بالسلام).
[2]- اصول كافى، ص 614.
[3]- اصول كافى، ص 614.
[4]- اصول كافى، ص 614.
[5]- اصول كافى، ص 614.
[6]-( باب 46:) اصول كافى، ص 614( باب اذا سلم واحد من الجماعة أجزأ).
2-[1]امام صادق فرمود: اگر يك نفر از گروهى سلام كند براى همه آنها كافى است و نيز اگر يكى پاسخ دهد از ديگران ساقط است.
3-[2]ابن بكير از يكى از يارانش نقل كرده است كه امام صادق7فرمود: اگر عدّهاى بر جماعتى بگذرند كافى است يكى از آن عدّه بر جماعت سلام كند، و نيز اگر يك نفر جواب دهد كافى است.
4-[3]زيد بن اسلم گويد: رسول خدا6فرمود: بايد سواره بر پياده سلام كند، و اگر يك نفر از بين گروهى سلام كند از همه ساقط است.
47- كراهت ترك سلام بر مؤمن حتّى در حال تقيّه
1-[4]اسحاق بن عمّار گويد: به سبب تقيّه در مسجد كوفه بر دوستانم سلام نمىكردم، چون به خدمت امام صادق (ع) رسيدم به من فرمود: چرا بر دوستانت ستم مىكنى و در موقع ملاقات بر آنها سلام نمىكنى؟ پاسخ دادم اين امر بخاطر تقيّه است، فرمود: وظيفه ندارى بخاطر تقيّه سلام را ترك كنى، بلكه وظيفه تو نشر سلام است، مؤمن وقتى مردم با ايمان را مىبيند و بر آنها سلام مىكند ملائكه پاسخ مىدهند:
«سلام عليك و رحمة اللَّه و بركاته ابدا»
. 48- باب جواز سلام كردن مرد بر زن
1-[5]ربعى بن عبد اللَّه از قول امام صادق (ع) گويد: پيامبر خدا6بر زنان
[1]- اصول كافى، ص 614.
[2]- اصول كافى، ص 614.
[3]- مجالس پسر شيخ طوسى ص 229.
[4]-( باب 47:) كشف الغمّه، ص 237.
[5]-( باب 48): اصول كافى، ص 614.( باب التسليم على النساء).
سلام مىكرد و آنان پاسخ سلام وى را مىدادند، امير المؤمنين (ع) نيز بر زنان سلام مىكرد ولى كراهت داشت از اين كه بر زنان جوان سلام كند، و مىفرمود:
مىترسم از اين كه از صداى آنها مرا خوش آيد و از اجرم كاسته شود.
49- باب تحريم سلام كردن بر كفّار و اهل لهو و لعب و امثال آن مگر در حال ضرورت و چگونگى پاسخ دادن به سلام آنان
1-[1]امام صادق (ع) از امير المؤمنين (ع) نقل فرموده است: شما اوّل بر اهل كتاب سلام نكنيد، و اگر آنان بر شما سلام كنند بگوييد:
«و عليكم»
. 2-[2]امام صادق (ع) فرمود: در پاسخ سلام يهودى و نصرانى مىگويى، سلام.
3-[3]امام جعفر صادق (ع) مىفرمايد: هر گاه يهودى يا مسيحى يا مشرك بر تو سلام كند بگو
«عليك»
. 4-[4]امام محمّد باقر (ع) فرمود: مردى يهودى بر پيامبر6وارد شد و عايشه آنجا بود، يهودى گفت «السّام عليكم» (كه معنايش «مرگ بر تو» است).
پيامبر6فرمود:
«عليكم»
، يهودى ديگرى وارد شد و مانند اوّلى سلام كرد، حضرت همان پاسخ را به او دادند، يهودى سوّم وارد شد و مانند دو نفر اوّل سلام كرد، پيامبر همان جواب را به او دادند، عايشه خشمگين شد و گفت: مرگ و غضب و لعنت بر شما باد اى گروه يهود، اى برادران ميمونها و خوكها، رسول خدا6به عايشه فرمود: اگر فحش به صورتى مجسّم مىشد بد صورتى داشت، نرمش و مدارا بر هيچ چيز نهاده نشده جز اين كه آن را آراسته، و از هيچ چيز برداشته نشده مگر اين كه آن را زشت كرده است، عايشه گفت: اى رسول خدا
[1]-( باب 49:) اصول كافى، ص 615( باب التسليم على اهل الملل)
[2]- اصول كافى، ص 615( باب التسليم على اهل الملل)
[3]- اصول كافى، ص 615( باب التسليم على اهل الملل)
[4]- اصول كافى، ص 615( باب التسليم على اهل الملل)
مگر سخن آنها را نشنيدى كه گفتند «السّام عليكم» (يعنى مرگ بر شما). پيامبر فرمود: چرا شنيدم، آيا تو نشنيدى پاسخى را كه به آنها دادم، گفتم
«عليكم»
(يعنى مرگ بر خودتان).
سپس پيامبر فرمود: هر گاه مسلمانى بر شما سلام كند بگوييد:
«سلام عليكم»
. و اگر كافرى سلام كند، بگوييد:
«عليك»
. 5-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: شخصى يهودى به نزد پيامبر6آمد و گفت:
«السّام عليكم»
، پيامبر6فرمود
«عليك»
ياران پيامبر گفتند: او گفت مرگ بر تو، پيامبر6فرمودند: همچنان پاسخ دادم.
6-[2]سماعه گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم اگر مسلمانى نشسته باشد و يهودى يا مسيحى يا مشركى بر وى سلام كند چگونه بايد پاسخ دهد؟ حضرت فرمود: بگويد
«عليكم»
. 7-[3]امام باقر (ع) فرمود: ابو جهل و عدّهاى از قريش به نزد ابو طالب آمدند و گفتند: پسر برادر تو [حضرت محمّد6] ما را اذيّت مىكند، از او بخواه كه از خدايان ما دست بردارد، ما نيز به خداى او كارى نداريم، ابو طالب پيامبر6را خواست، چون پيامبر6وارد شد و ديد مشركين در آن جلسه هستند فرمود:
«السَّلامُ عَلى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدى» [و صيغه مخصوص سلام را به كار نبرد].
8-[4]اصبغ بن نباته گويد: از علىّ (ع) شنيدم كه مىفرمود: شش گروه شايسته سلام نيستند: 1- يهود، 2- نصارى، 3- اهل نرد و شطرنج، 4- اهل مشروبات الكلى و موسيقى، 5- كسانى كه فحش دادن به مادران را وسيله شوخى خود قرار مىدهند، 6- شاعران [شاعرانى كه افراد نالايق را مدح مىكنند].
9-[5]امام صادق (ع) نقل مىكند كه پيامبر6فرمود: شما بر اهل كتاب
[1]- اصول كافى، ص 615،( باب التسليم على اهل الملل).
[2]- اصول كافى، ص 615،( باب التسليم على اهل الملل).
[3]- اصول كافى، ص 615،( باب التسليم على اهل الملل).
[4]- كتاب سرائر، ص 484.
[5]- قرب الاسناد، ص 62.
يعنى يهود و نصارا سلام را آغاز نكنيد، و اگر آنها بر شما سلام كنند بگوييد:
«عليكم»
و با آنان مصافحه نكنيد و با كنيه آنها را صدا نزنيد مگر اين كه مجبور باشيد.
50- باب عدم جواز ورود به خانه غير بدون اجازه و خبر دادن و سلام كردن و ...
1-[1]عبد الرحمن بن ابى عبد اللَّه گويد: از امام صادق (ع) در باره قول خداى عزّ و جلّ: «به خانههايى غير از خانههاى خودتان وارد نشويد مگر اين كه مأنوس شويد و بر اهل خانه سلام كنيد»[2]پرسيدم، امام فرمود: منظور از استيناس در موقع ورود به خانه صدا را بلند كردن و سلام نمودن است.
2-[3]ابو الصباح گويد از امام محمّد باقر (ع) در باره قول خداى عزّ و جلّ كه «چون به خانههايى وارد شويد بر خودتان سلام كنيد»[4]پرسيدم، امام فرمود: منظور سلام كردن بر اهل خانه است و آنها كه پاسخ سلام او را مىدهند، پس اين سلام بر او مىباشد.
3-[5]امام باقر (ع) فرمود: هر گاه وارد خانه خويش مىشويد اگر كسى در خانه باشد بر او سلام كنيد، و چنانچه كسى نباشد بگوييد
«السّلام علينا من عند ربّنا»
(سلام بر ما از جانب پروردگار ما) چرا كه خداى عزّ و جلّ فرمود: «تحيتى با بركت و پاكيزه از نزد خدا است.»[6]
[1]-( باب 50:) معانى الاخبار، ص 52.
[2]-« لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها» نور/ 61.
[3]- معانى الاخبار: ص 52.
[4]-« فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْ» نور/ 24.
[5]- تفسير قمى: ص 462.
[6]-تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةًنور/ 61