بنوشد خدا حتما او را وارد بهشت مىكند، و كسى كه بر چهره برادر مؤمنش تبسّم زند خدا برايش حسنه مىنويسد، و كسى كه خدا برايش حسنه بنويسد او را عذاب نخواهد كرد.
2-[1]امام باقر (ع) فرمود: تبسّم مؤمن بر چهره برادرش حسنه است، و پاك كردن گرد و غبار از چهره مؤمن نيز حسنه مىباشد، و هيچ عبادتى مانند خوشحال كردن مؤمن نيست.
3-[2]امام صادق (ع) فرمود: هر كه از چهره برادر مؤمنش گرد و غبار غم بزدايد خدا براى او ده حسنه مىنويسد، و كسى كه بر چهره برادرش تبسّم زند براى او حسنهاى است.
85- باب استحباب صبر كردن بر اذيّت همسايه و ديگران
1-[3]عمرو بن عكرمة گويد: به خدمت امام صادق (ع) رسيدم و عرض كردم همسايهاى دارم كه مرا اذيّت مىكند، امام فرمود: با او مهربان باش گفتم: خدا به او رحم نكند، آن حضرت صورتش را از من برگرداند، من نخواستم با آن وضع از امام جدا شوم، لذا توضيح دادم كه وى به صورتهاى مختلف مرا اذيّت مىكند، فرمود: گمان مىكنى اگر آشكارا با او دشمنى كنى مىتوانى از او انتقام بگيرى؟
گفتم او را به اطاعت خود وامىدارم، فرمود اين همسايه تو از اشخاصى است كه نسبت به كسانى كه خدا به آنها چيزى بخشيده حسد مىورزد، پس هر گاه نعمتى براى كسى ديد اگر اهل و عيالى داشته باشد آنها را اذيّت مىكند و اگر اهل و عيالى ندارد به خدمتگزارش اعتراض مىنمايد و اگر خدمتگزار نداشته باشد شبها
[1]- مصادقة الاخوان، ص 24.
[2]- مصادقة الاخوان، ص 24.
[3]-( باب 85:) اصول كافى، ص 623( حقّ الجوار).
را به بيدارى و روزها را به جوش و خروش به سر مىبرد.
2-[1]عبد صالح (امام موسى كاظم (ع)) فرمود: تنها خوشرفتارى با همسايه خوددارى از اذيّت او نيست، بلكه تحمّل اذيت و آزار اوست.
3-[2]امام صادق (ع) فرمود: مؤمن از يكى از سه چيز خلاصى ندارد و گاهى هر سه در او جمع مىشود، يا بعضى از افراد خانه در را به رويش مىبندند و بدين وسيله او را اذيّت مىكنند، يا همسايه او را اذيّت مىكند، يا كسى در راه برآوردن نيازمنديهايش به او آزار مىرساند، و اگر مؤمن بر قلّه كوهى باشد خداى عزّ و جلّ شيطانى را مىفرستد تا او را اذيّت كند و در عين حال او را با ايمانش مأنوس مىكند كه از هيچ كس وحشت نداشته باشد.
4-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: در عالم نبوده و نمىباشد و نخواهد بود مؤمنى مگر اين كه داراى همسايهاى باشد كه او را اذيّت كند و اگر مؤمن در جزيرهاى از جزيرههاى دريا باشد خدا كسى را مىفرستد كه او را اذيّت نمايد.
5-[4]امام صادق (ع) فرمود: در گذشته و در آينده و زمانى كه شما در آن به سر مىبريد مؤمنى نبوده و نمىباشد مگر اين كه داراى همسايهاى است كه او را اذيّت مىكند.
6-[5]معاويّة بن عمّار گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مىفرمود: مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه داراى همسايهاى باشد كه به او آزار رساند.
7-[6]امام محمّد باقر (ع) فرمود: مردى به نزد پيامبر6آمد و شكايت كرد كه همسايهاش او را اذيّت مىكند، رسول خدا6به او فرمود: صبر كن، مجدّدا آمد و از همسايهاش شكايت كرد، باز هم پيغمبر فرمود: صبر كن ...
[1]- اصول كافى، ص 624( حق الجوار).
[2]- اصول كافى، ص 433.
[3]- اصول كافى، ص 433.
[4]- اصول كافى، ص 433.
[5]- اصول كافى، ص 433.
[6]- اصول كافى، ص 624.
8-[1]امام صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه روزى را زياد مىكند.
9-[2]امام جعفر صادق (ع) فرمود: اگر مؤمن در قلّه كوهى ساكن باشد خدا كسى را براى آزار او مىفرستد تا از اين طريق پاداشى از جانب خدا به او برسد.
10-[3]علىّ بن الحسين (ع) از پدر بزرگوارش امام حسين (ع) نقل كرده است كه پيامبر خدا6فرمود: من و پيامبران قبل از من پيوسته گرفتار كسانى بوديم كه ما را اذيّت مىكردند، و اگر مؤمن بر سر كوهى باشد خداى عزّ و جلّ كسى را مىرساند كه او را آزار رساند و بدين طريق اجرى به او برسد. و امير المؤمنين (ع) فرمود: از زمانى كه مادر مرا زاد پيوسته مظلوم بودم تا آنجا كه عقيل [برادرم] مبتلا به درد چشم شد و مىگفت مرا به دوش نكشيد مگر اين كه على را بر دوش حمل كنيد در صورتى كه چشم من درد نمىكرد.
11-[4]حضرت رضا (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه رسول خدا6فرمود: هيچ مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه داراى همسايهاى باشد كه او را اذيّت نمايد.
12-[5]امام على النّقى (ع) از پدرانش نقل كرده است كه امام صادق (ع) فرمود: هيچ مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه همسايهاى خواهد داشت تا او را اذيّت كند. (و نيز) از امام صادق (ع) نقل فرموده است كه هر كس دنيايش گوارا و بدون گرفتارى باشد در دين او شك كنيد. (و نيز امام على النّقى (ع)) گويد: امام صادق (ع) فرمود: هر گاه دوستى از تو به امارت و رياستى برسد و يكدهم قبل از رياستش به تو توجّه كند دوست بدى نيست. و امام باقر (ع) فرمود: بپرهيزيد از فراست و زيركى مؤمن، زيرا با نور الهى [حقايق را] مىنگرد.
[1]- الزهد، محظوط از كتاب كافى استخراج شده است. في 2/ 87.
[2]- علل الشرائع، ص 26.
[3]- علل الشرائع، ص 26.
[4]عيون اخبار الرضا، ص 201.
[5]مجالس پسر شيخ طوسى، ص 176.
سپس اين آيه را تلاوت فرمود «به تحقيق در اين نشانههاست براى صاحبان فراست»[1]13-[2]امام صادق (ع) از امير المؤمنين (ع) نقل فرموده است: سه چيز از كارهاى نيك است: سخاوتمندى، نيكويى در گفتار، و صبر بر اذيّت و آزار.
86- باب وجوب خوددارى از آزار همسايه
1-[3]امام صادق (ع) (در حديثى) فرموده است: مردى از انصار به نزد رسول خدا6آمد و عرض كرد: از شخصى خانهاى خريدهام و نزديكترين همسايهام كسى است كه اميدى به خير او ندارم و از شرّش در امان نيستم، رسول خدا6به على و سلمان و ابا ذر و يك نفر ديگر كه گمان مىكنم مقداد بود دستور داد در مسجد با صداى بلند اعلان كنند: ايمان ندارد كسى كه همسايهاش از ظلم او در امان نباشد، آنها به مسجد رفته سه مرتبه با صداى بلند گفتند، سپس پيامبر6با دستش به چهل منزل از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ اشاره كرد.
2-[4]امام صادق (ع) از پدرش امام باقر (ع) نقل فرموده است كه در كتاب علىّ (ع) خواندم كه رسول خدا6بين مهاجرين و انصار و كسانى از مردم يثرب [مدينه] كه ملحق به انصار هستند نوشت: همسايه به منزله خود انسان است كه نبايد زيان و گناهى به او برسد، و احترام همسايه نسبت به همسايه مانند احترام نسبت به مادر است.
[1]إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ، حجر/ 75.
[2]محاسن برقى، ص 6.
[3]-( باب 86:) اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)
[4]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)
3-[1]امام صادق (ع) فرمود: حضرت فاطمه (س) به نزد پيامبر6آمد تا در باره بعضى امور شكايت كند، پيامبر لوحى به وى داد و فرمود: آنچه را كه در آن نوشته شده است ياد بگير. در آن لوح نوشته شده بود: هر كس به خدا و روز قيامت ايمان دارد همسايهاش را اذيّت نكند، هر كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد مهمانش را احترام كند، و هر كس به خدا و روز قيامت ايمان دارد يا بايد سخن خير بگويد يا سكوت كند.
4-[2]ابو حمزه گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مىفرمود: مؤمن كسى است كه همسايهاش از بوائق او در امان باشد، پرسيدم «بوائق» چيست فرمود: ظلم و ستم او.
5-[3]امام صادق (ع) از پدرانش، از حضرت علىّ (ع) نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: هر كس همسايهاش را اذيّت كند خدا بوى بهشت را بر او حرام كرده و جايگاهش دوزخ است، و بد جايگاهى است، و هر كس حقّ همسايهاش را ضايع كند از ما نيست، جبرئيل پيوسته مرا نسبت به همسايه سفارش مىكرد به طورى كه گمان كردم همسايه ارث مىبرد، و پيوسته مرا نسبت به بردگان سفارش مىكرد تا اين كه گمان كردم زمانى براى آن در نظر گرفته شده كه چون آن زمان فرا رسد آزاد شوند، و نيز مرا به مسواك كردن سفارش مىكرد تا آنجا كه گمان كردم واجب است، و به اندازهاى مرا به شبزندهدارى سفارش مىكرد كه گمان بردم نيكان امّت من هرگز نمىخوابند.
6-[4]امام رضا (ع) فرمود: از صفات مؤمن اين است كه وقتى نيكى كند خوشحال مىشود، و زمانى كه دست به كار بدى بزند استغفار مىكند، و مسلمان [حقيقى] كسى است كه ساير مسلمانان از زبان و دستش در امان باشند، و آن
[1]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)
[2]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)
[3]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 197؛ عقاب الاعمال، ص 46.
[4]- عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 24.
كه همسايهاش از ظلم او در امان نباشد از ما نيست.
7-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كه از اذيّت و آزار همسايهاش خوددارى كند خدا در روز قيامت از لغزش وى صرف نظر مىكند، و كسى كه شكم و فرجش را پاك نگه دارد بهشت را براى او زينت مىكنند، و هر كس بنده مؤمنى را آزاد كند خدا در بهشت برايش خانهاى بنا مىكند.
87- باب استحباب خوشرفتارى با همسايه
1-[2]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: خوشرفتارى با همسايه خانهها را آباد و مرگ را به تأخير مىاندازد.
2-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه روزى را زياد مىكند.
3-[4]ابو مسعود گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: خوشرفتارى با همسايه باعث زيادى عمر و آبادى سرزمين گردد.
4-[5]امام صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه خانهها را آباد و عمرها را زياد مىكند.
5-[6]ابو ربيع شامى گويد: امام صادق (ع) در حالى كه خانهاش پر از جمعيّت بود فرمود: آگاه باشيد از ما نيست كسى كه با همسايهاش خوشرفتارى نكند.
[1]- مجالس صدوق، ص 329( مجلس 82)
[2]-( باب 87:) اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)
[3]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)
[4]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)
[5]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)
[6]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)
88- باب استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت
1-[1]امام باقر (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: كسى كه شب را سير بخوابد و همسايهاش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است.
و نيز فرمود: اگر در منطقهاى يك نفر شبى را گرسنه بخوابد خدا در روز قيامت به اهل آن منطقه نظر نمىكند.
2-[2]كاهلى [يكى از اصحاب امام صادق (ع)] گويد: از آن حضرت شنيدم كه مىفرمود: زمانى كه بنيامين از نزد يعقوب رفت، يعقوب ندا كرد خدايا به من رحم نمىكنى؟ بينايى مرا گرفتى، و دو فرزندم [يوسف و بنيامين] را بردى، خدا به يعقوب وحى كرد: اگر روح آن دو را گرفته بودم برايت زندهشان مىكرد تا به سوى تو بازگردند، امّا به ياد آور گوسفندى را كه كشتى و بريان نمودى و خوردى و همسايه تو روزهدار بود و از آن گوسفند هيچ به او ندادى.
3-[3]در روايت ديگرى فرموده است: پس از آن هر روز صبح كسى از طرف حضرت يعقوب تا فاصله يك فرسخ از خانه آن حضرت ندا مىداد هر كس صبحانه يا نهار مىخواهد به خانه يعقوب بيايد، و چون شب مىشد اعلان مىكرد هر كه شام مىخواهد به نزد يعقوب بيايد.
89- باب كراهت همسايگى با اشخاص بد
1-[4]امام محمّد باقر (ع) فرمود: از بلاهايى كه پشت انسان را مىشكند
[1]-( باب 88:) اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)
[2]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)
[3]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)
[4]-( باب 89:) اصول كافى، ص 625( باب حق الجوار)
همسايه بد است كه اگر خوبى ببيند آن را پنهان مىكند و اگر كار بدى مشاهده نمايد آن را پخش مىكند.
2-[1]امام جعفر صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: به خدا پناه مىبرم از همسايه بدى كه در خانهاى زندگى مىكند با چشمانش تو را زير نظر دارد و با دلش به تو توجّه دارد، اگر تو را در خوشى ببيند ناراحت شود و اگر در بدى مشاهده كند خوشحال گردد.
3-[2]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه: پيامبر6در وصيّتش به على (ع) فرمود: يا على چهار چيز كمر شكن است: 1- پيشوايى كه مردم امرش را اطاعت كنند امّا خود نافرمانى خدا كند. 2- زنى كه شوهر در عفّت و پاكدامنى او بكوشد ولى به شوهرش خيانت كند. 3- فقرى كه صاحب آن دستگير و ياورى نيابد. 4- همسايه بدى كه در خانهاى ساكن باشد.
90- باب استحباب رعايت حدّ همسايگى كه از هر طرف چهل خانه است
1-[3]امام باقر (ع) فرمود: حدّ همسايگى چهل خانه است از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ.
2-[4]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: هر چهل خانه از روبرو، و پشت سر و سمت راست و سمت چپ همسايه است.
3-[5]معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: فدايت شوم
[1]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)
[2]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 338.
[3]-( باب 90) اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)
[4]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)
[5]- معانى الاخبار، ص 52.