کتاب آداب معاشرت از دیدگاه معصومان

را به بيدارى و روزها را به جوش و خروش به سر مى‌برد.

2-[1]عبد صالح (امام موسى كاظم (ع)) فرمود: تنها خوشرفتارى با همسايه خوددارى از اذيّت او نيست، بلكه تحمّل اذيت و آزار اوست.

3-[2]امام صادق (ع) فرمود: مؤمن از يكى از سه چيز خلاصى ندارد و گاهى هر سه در او جمع مى‌شود، يا بعضى از افراد خانه در را به رويش مى‌بندند و بدين وسيله او را اذيّت مى‌كنند، يا همسايه او را اذيّت مى‌كند، يا كسى در راه برآوردن نيازمنديهايش به او آزار مى‌رساند، و اگر مؤمن بر قلّه كوهى باشد خداى عزّ و جلّ شيطانى را مى‌فرستد تا او را اذيّت كند و در عين حال او را با ايمانش مأنوس مى‌كند كه از هيچ كس وحشت نداشته باشد.

4-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: در عالم نبوده و نمى‌باشد و نخواهد بود مؤمنى مگر اين كه داراى همسايه‌اى باشد كه او را اذيّت كند و اگر مؤمن در جزيره‌اى از جزيره‌هاى دريا باشد خدا كسى را مى‌فرستد كه او را اذيّت نمايد.

5-[4]امام صادق (ع) فرمود: در گذشته و در آينده و زمانى كه شما در آن به سر مى‌بريد مؤمنى نبوده و نمى‌باشد مگر اين كه داراى همسايه‌اى است كه او را اذيّت مى‌كند.

6-[5]معاويّة بن عمّار گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه داراى همسايه‌اى باشد كه به او آزار رساند.

7-[6]امام محمّد باقر (ع) فرمود: مردى به نزد پيامبر6آمد و شكايت كرد كه همسايه‌اش او را اذيّت مى‌كند، رسول خدا6به او فرمود: صبر كن، مجدّدا آمد و از همسايه‌اش شكايت كرد، باز هم پيغمبر فرمود: صبر كن ...

[1]- اصول كافى، ص 624( حق الجوار).

[2]- اصول كافى، ص 433.

[3]- اصول كافى، ص 433.

[4]- اصول كافى، ص 433.

[5]- اصول كافى، ص 433.

[6]- اصول كافى، ص 624.

8-[1]امام صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه روزى را زياد مى‌كند.

9-[2]امام جعفر صادق (ع) فرمود: اگر مؤمن در قلّه كوهى ساكن باشد خدا كسى را براى آزار او مى‌فرستد تا از اين طريق پاداشى از جانب خدا به او برسد.

10-[3]علىّ بن الحسين (ع) از پدر بزرگوارش امام حسين (ع) نقل كرده است كه پيامبر خدا6فرمود: من و پيامبران قبل از من پيوسته گرفتار كسانى بوديم كه ما را اذيّت مى‌كردند، و اگر مؤمن بر سر كوهى باشد خداى عزّ و جلّ كسى را مى‌رساند كه او را آزار رساند و بدين طريق اجرى به او برسد. و امير المؤمنين (ع) فرمود: از زمانى كه مادر مرا زاد پيوسته مظلوم بودم تا آنجا كه عقيل [برادرم‌] مبتلا به درد چشم شد و مى‌گفت مرا به دوش نكشيد مگر اين كه على را بر دوش حمل كنيد در صورتى كه چشم من درد نمى‌كرد.

11-[4]حضرت رضا (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه رسول خدا6فرمود: هيچ مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه داراى همسايه‌اى باشد كه او را اذيّت نمايد.

12-[5]امام على النّقى (ع) از پدرانش نقل كرده است كه امام صادق (ع) فرمود: هيچ مؤمنى نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود مگر اين كه همسايه‌اى خواهد داشت تا او را اذيّت كند. (و نيز) از امام صادق (ع) نقل فرموده است كه هر كس دنيايش گوارا و بدون گرفتارى باشد در دين او شك كنيد. (و نيز امام على النّقى (ع)) گويد: امام صادق (ع) فرمود: هر گاه دوستى از تو به امارت و رياستى برسد و يكدهم قبل از رياستش به تو توجّه كند دوست بدى نيست. و امام باقر (ع) فرمود: بپرهيزيد از فراست و زيركى مؤمن، زيرا با نور الهى [حقايق را] مى‌نگرد.

[1]- الزهد، محظوط از كتاب كافى استخراج شده است. في 2/ 87.

[2]- علل الشرائع، ص 26.

[3]- علل الشرائع، ص 26.

[4]عيون اخبار الرضا، ص 201.

[5]مجالس پسر شيخ طوسى، ص 176.

سپس اين آيه را تلاوت فرمود «به تحقيق در اين نشانه‌هاست براى صاحبان فراست»[1]13-[2]امام صادق (ع) از امير المؤمنين (ع) نقل فرموده است: سه چيز از كارهاى نيك است: سخاوتمندى، نيكويى در گفتار، و صبر بر اذيّت و آزار.

86- باب وجوب خوددارى از آزار همسايه‌

1-[3]امام صادق (ع) (در حديثى) فرموده است: مردى از انصار به نزد رسول خدا6آمد و عرض كرد: از شخصى خانه‌اى خريده‌ام و نزديكترين همسايه‌ام كسى است كه اميدى به خير او ندارم و از شرّش در امان نيستم، رسول خدا6به على و سلمان و ابا ذر و يك نفر ديگر كه گمان مى‌كنم مقداد بود دستور داد در مسجد با صداى بلند اعلان كنند: ايمان ندارد كسى كه همسايه‌اش از ظلم او در امان نباشد، آنها به مسجد رفته سه مرتبه با صداى بلند گفتند، سپس پيامبر6با دستش به چهل منزل از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ اشاره كرد.

2-[4]امام صادق (ع) از پدرش امام باقر (ع) نقل فرموده است كه در كتاب علىّ (ع) خواندم كه رسول خدا6بين مهاجرين و انصار و كسانى از مردم يثرب [مدينه‌] كه ملحق به انصار هستند نوشت: همسايه به منزله خود انسان است كه نبايد زيان و گناهى به او برسد، و احترام همسايه نسبت به همسايه مانند احترام نسبت به مادر است.

[1]إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ‌، حجر/ 75.

[2]محاسن برقى، ص 6.

[3]-( باب 86:) اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)

[4]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)

3-[1]امام صادق (ع) فرمود: حضرت فاطمه (س) به نزد پيامبر6آمد تا در باره بعضى امور شكايت كند، پيامبر لوحى به وى داد و فرمود: آنچه را كه در آن نوشته شده است ياد بگير. در آن لوح نوشته شده بود: هر كس به خدا و روز قيامت ايمان دارد همسايه‌اش را اذيّت نكند، هر كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد مهمانش را احترام كند، و هر كس به خدا و روز قيامت ايمان دارد يا بايد سخن خير بگويد يا سكوت كند.

4-[2]ابو حمزه گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: مؤمن كسى است كه همسايه‌اش از بوائق او در امان باشد، پرسيدم «بوائق» چيست فرمود: ظلم و ستم او.

5-[3]امام صادق (ع) از پدرانش، از حضرت علىّ (ع) نقل كرده است كه رسول خدا6فرمود: هر كس همسايه‌اش را اذيّت كند خدا بوى بهشت را بر او حرام كرده و جايگاهش دوزخ است، و بد جايگاهى است، و هر كس حقّ همسايه‌اش را ضايع كند از ما نيست، جبرئيل پيوسته مرا نسبت به همسايه سفارش مى‌كرد به طورى كه گمان كردم همسايه ارث مى‌برد، و پيوسته مرا نسبت به بردگان سفارش مى‌كرد تا اين كه گمان كردم زمانى براى آن در نظر گرفته شده كه چون آن زمان فرا رسد آزاد شوند، و نيز مرا به مسواك كردن سفارش مى‌كرد تا آنجا كه گمان كردم واجب است، و به اندازه‌اى مرا به شب‌زنده‌دارى سفارش مى‌كرد كه گمان بردم نيكان امّت من هرگز نمى‌خوابند.

6-[4]امام رضا (ع) فرمود: از صفات مؤمن اين است كه وقتى نيكى كند خوشحال مى‌شود، و زمانى كه دست به كار بدى بزند استغفار مى‌كند، و مسلمان [حقيقى‌] كسى است كه ساير مسلمانان از زبان و دستش در امان باشند، و آن‌

[1]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)

[2]- اصول كافى، ص 623( باب حق الجوار)

[3]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 197؛ عقاب الاعمال، ص 46.

[4]- عيون اخبار الرضا، ج 2، ص 24.

كه همسايه‌اش از ظلم او در امان نباشد از ما نيست.

7-[1]امام جعفر صادق (ع) فرمود: هر كه از اذيّت و آزار همسايه‌اش خوددارى كند خدا در روز قيامت از لغزش وى صرف نظر مى‌كند، و كسى كه شكم و فرجش را پاك نگه دارد بهشت را براى او زينت مى‌كنند، و هر كس بنده مؤمنى را آزاد كند خدا در بهشت برايش خانه‌اى بنا مى‌كند.

87- باب استحباب خوشرفتارى با همسايه‌

1-[2]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: خوشرفتارى با همسايه خانه‌ها را آباد و مرگ را به تأخير مى‌اندازد.

2-[3]امام جعفر صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه روزى را زياد مى‌كند.

3-[4]ابو مسعود گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: خوشرفتارى با همسايه باعث زيادى عمر و آبادى سرزمين گردد.

4-[5]امام صادق (ع) فرمود: خوشرفتارى با همسايه خانه‌ها را آباد و عمرها را زياد مى‌كند.

5-[6]ابو ربيع شامى گويد: امام صادق (ع) در حالى كه خانه‌اش پر از جمعيّت بود فرمود: آگاه باشيد از ما نيست كسى كه با همسايه‌اش خوشرفتارى نكند.

[1]- مجالس صدوق، ص 329( مجلس 82)

[2]-( باب 87:) اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[3]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[4]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[5]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

[6]- اصول كافى، ص 624( باب حق الجوار)

88- باب استحباب طعام دادن به همسايگان و وجوب آن در صورت ضرورت‌

1-[1]امام باقر (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: كسى كه شب را سير بخوابد و همسايه‌اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است.

و نيز فرمود: اگر در منطقه‌اى يك نفر شبى را گرسنه بخوابد خدا در روز قيامت به اهل آن منطقه نظر نمى‌كند.

2-[2]كاهلى [يكى از اصحاب امام صادق (ع)] گويد: از آن حضرت شنيدم كه مى‌فرمود: زمانى كه بنيامين از نزد يعقوب رفت، يعقوب ندا كرد خدايا به من رحم نمى‌كنى؟ بينايى مرا گرفتى، و دو فرزندم [يوسف و بنيامين‌] را بردى، خدا به يعقوب وحى كرد: اگر روح آن دو را گرفته بودم برايت زنده‌شان مى‌كرد تا به سوى تو بازگردند، امّا به ياد آور گوسفندى را كه كشتى و بريان نمودى و خوردى و همسايه تو روزه‌دار بود و از آن گوسفند هيچ به او ندادى.

3-[3]در روايت ديگرى فرموده است: پس از آن هر روز صبح كسى از طرف حضرت يعقوب تا فاصله يك فرسخ از خانه آن حضرت ندا مى‌داد هر كس صبحانه يا نهار مى‌خواهد به خانه يعقوب بيايد، و چون شب مى‌شد اعلان مى‌كرد هر كه شام مى‌خواهد به نزد يعقوب بيايد.

89- باب كراهت همسايگى با اشخاص بد

1-[4]امام محمّد باقر (ع) فرمود: از بلاهايى كه پشت انسان را مى‌شكند

[1]-( باب 88:) اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[2]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[3]- اصول كافى، ص 624( حقّ الجوار)

[4]-( باب 89:) اصول كافى، ص 625( باب حق الجوار)

همسايه بد است كه اگر خوبى ببيند آن را پنهان مى‌كند و اگر كار بدى مشاهده نمايد آن را پخش مى‌كند.

2-[1]امام جعفر صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: به خدا پناه مى‌برم از همسايه بدى كه در خانه‌اى زندگى مى‌كند با چشمانش تو را زير نظر دارد و با دلش به تو توجّه دارد، اگر تو را در خوشى ببيند ناراحت شود و اگر در بدى مشاهده كند خوشحال گردد.

3-[2]امام جعفر صادق (ع) از پدرانش نقل فرموده است كه: پيامبر6در وصيّتش به على (ع) فرمود: يا على چهار چيز كمر شكن است: 1- پيشوايى كه مردم امرش را اطاعت كنند امّا خود نافرمانى خدا كند. 2- زنى كه شوهر در عفّت و پاكدامنى او بكوشد ولى به شوهرش خيانت كند. 3- فقرى كه صاحب آن دستگير و ياورى نيابد. 4- همسايه بدى كه در خانه‌اى ساكن باشد.

90- باب استحباب رعايت حدّ همسايگى كه از هر طرف چهل خانه است‌

1-[3]امام باقر (ع) فرمود: حدّ همسايگى چهل خانه است از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ.

2-[4]امام صادق (ع) از پيامبر6نقل فرموده است: هر چهل خانه از روبرو، و پشت سر و سمت راست و سمت چپ همسايه است.

3-[5]معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: فدايت شوم‌

[1]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[2]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 338.

[3]-( باب 90) اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[4]- اصول كافى، ص 625( باب حقّ الجوار)

[5]- معانى الاخبار، ص 52.

حدود همسايگى چقدر است؟ فرمود: از هر طرف چهل خانه.

4-[1]امام صادق (ع) از پدرانش نقل كرده است كه امير المؤمنين (ع) فرمود:

حريم مسجد چهل ذراع [تقريبا 20 متر] و حريم همسايگى چهل خانه از چهار جانب است.

91- استحباب مدارا كردن با همسفر

1-[2]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: از جمله حقوق مسافر بر همراهانش اين است كه اگر مريض شود سه روز براى او توقّف كنند.

2-[3]امام صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: دو نفر كه با يك ديگر معاشرت مى‌كنند آن كه نسبت به دوستش بيشتر مدارا مى‌كند اجرش بيشتر و در نزد خدا گرامى‌تر است.

3-[4]امام جعفر صادق (ع) از رسول خدا6نقل فرموده است: هر گاه در سفر يكى از همراهان شما مريض شود سه روز بخاطر او توقّف كنيد.

4-[5]امام صادق (ع) فرمود: رساندن سخن به گوش شخص ناشنوا در حدّى كه باعث ملال و خستگى نگردد صدقه پسنديده‌اى است.

[1]- ج 2 وسائل: ص 484( احكام المساجد) خصال صدوق، ج 2، ص 114.

[2]-( باب 91:) اصول كافى، ص 625( باب حسن الصّحابه)

[3]- اصول كافى، ص 625( باب حسن الصّحابه)

[4]- قرب الاسناد، ص 64.

[5]- ثواب الاعمال، ص 139،( باب ثواب الصدقة)