طبقهء سيم از فقيهان تابعى مكه
طبقهء سيّم از فقيهان تابعى مكَّه ابو اسحاق پس از اين كه از فقهاء مكَّه ابو يسار و ابن جريج را بعنوان طبقهء دويم ياد كرده فقه را به طبقه سيم منتقل دانسته و از طبقهء سيم تنها مسلم بن خالد بن سعيد زنجى مكَّى را كه به گفتهء او در سال يك صد و هفتاد و نه ( 179 ) ، و به قولى ديگر در سال يك صد و هشتاد ( 180 ) وفات يافته نام برده و در بارهء او اين مضمون را آورده است :
« پس از اين كه ابن جريج در گذشته ، مسلم بن خالد در مكَّه متصدّى فتوى گرديده و مردم از او فتوى اخذ مىكردهاند و شافعى فقه را از او فرا گرفته است » در كتاب « اللَّباب » ذيل كلمهء « الزّنجى » اين مضمون آورده شده است :
« اين نسبت به زنج است و زنج نوعى از سياهانند كه سمعانى گفته است من از ايشان هيچ اهل علمى را نشان ندارم و نمىشناسم .
« و مشهور به اين نسبت ابو عبد الله ، و به قولى ابو خالد ، مسلم بن خالد بن مسلم بن سعيد قرشى مخزومى ، مولى ايشان و معروف به زنجى است . مسلم در اصل ، از مردم شام بوده و سفيد و مليح و مخضوب مىبوده از اين رو كه سفيد بوده او را از باب تسميهء بضدّ ، به زنجى ملقّب ساختهاند . امام اهل مكَّه و از فقيهان حجاز بشمار است .
امام شافعى پيش از اين كه به مالك بن انس برخورد از وى فقه فرا گرفته است . او از عمرو بن دينار و از زهرى و از ابن جريج روايت دارد و ابن مبارك و شافعى و حميدى و جز اينان ، از او روايت مىكنند . يحيى بن معين او را « ثقه » دانسته و ابن مدينى او را چيزى ندانسته است »
ممقانى كلام شيخ طوسى را از رجال او ، كه مسلم بن خالد مكَّى زنجى را در عداد اصحاب صادق ( ع ) بشمار آورده و أسناد او را از حضرت صادق ( ع ) ياد كرده نقل نموده و صاحب قاموس الرجال پس از اين نقل چنين افاده كرده است :
« اقول : روى الكنجي الشّافعي ميلاد امير المؤمنين عليه السّلام بإسناده ، قائلا :
تفرّد به مسلم بن خالد الزّنجى ، و هو شيخ الشّافعىّ . لقب « الزنجىّ » لحسنه و حمزة وجهه و جماله »
طبقهء چهارم از فقيهان تابعى مكه
طبقهء چهارم از فقيهان تابعى مكَّه پس از ختم طبقهء سيم فقيهان تابعى مكَّه ، نوبهء طبقهء چهارم رسيده و فقه به اين طبقه انتقال يافته است . از جمله كسانى كه در طبقه چهارم از فقيهان مكَّه بشمار گرفته شدهاند ابو عبد الله محمد بن ادريس بن عباس بن عثمان بن شافع بن . . را بايد نام برد و چون در محلى ديگر از اين اوراق ، ائمهء مذاهب چهارگانه به استقلال مورد بحث خواهند شد گفتگو در بارهء امام شافعى كه يكى از آن چهار امام است به همان محل موكول مىگردد و بحث از فقيهان تابعى حجاز را در همين موضع خاتمه داده و بحث از فقيهان تابعى يمن را آغاز مىكنيم . و على الله التّكلان .
3 فقيهان تابعى يمن و طبقات ايشان
فقيهان يمن در عصر نخست از عهد دوم كسانى چند از « تابعان » در يمن داراى مقام فقاهت بوده و فتوى و بيان احكام فقه را تصدّى مىداشتهاند كه از مشاهير ايشان اشخاص زير ، به ترتيب تقدّم سال وفات ، ( بحسب قول به اقلّ ) نام برده مىشوند :
1 - طاوس 106 2 - وهب 110 3 - عطاء ؟
4 - شراحيل ؟
5 - حنش ؟
طبقهء نخست از فقيهان تابعى يمن