جواب:مصرف آن تابع مقرّرات دولت است؛ اگر فقط به همسر و فرزند او مىدهد بايد فقط در آن راه مصرف شود، و اگر مقرّرات طور ديگرى است بايد به همان ترتيب عمل شود.
سؤال 892-آيا سرمايه بيمه عمر، و خسارت فوق ناشى از حوادث رانندگى، و ديگر بيمهها، طبق قانون ارث تقسيم مىشود؟ در صورتى كه در قرارداد بيمه، شرط خاصّى در اين زمينه گنجانده شده باشد، آيا نافذ است؟
جواب:در مورد بيمه عمر بايد طبق شرايط و مقرّرات بيمه مصرف شود، و امّا در مورد خسارات رانندگى، خواه مالى باشد يا جانى، حكم ساير اموال ميّت را دارد.
سؤال 893-آيا خنثاى مشكل، طبيعت ثالثه غير از زن و مرد است، يا حكم يكى از آن دو را دارد؟
جواب:خنثاى مشكل در واقع يا مذكّر است يا مؤنث.
سؤال 894-در صورت تعدّد طلبكاران، و عدم كفايت دارايى متوفّى جهت اداى كلّ ديون، آيا شرعاً مىتوان بين انواع طلبكاران و ديون (به شرح ذيل) حقّ تقدم و اولويّت قائل شد؟ در صورت امكان، ترتيبِ اولويّتها را مرقوم فرماييد:
1-نفقه و مهريّه زوجه.
2-نفقه فرزندان صغير.
3-ديونى كه از بابت آن مالى از بدهكار نزد طلبكاران رهن، وثيقه يا توقيف است.
4-دستمزد و حقوق خدمه و كارگران منزل و محلّ كار متوفّى.
5-دستمزد و هزينه بيمارستان و طبيب و داروخانه، جهت مداواى بيمار قبل از فوت.
6-بدهكارى به حكومت اسلامى (از قبيل: ماليات، قبوض آب و برق و گاز و مانند آن).
7-ديون شرعى (خمس و زكات) و گرفتن اجير براى اداى نماز و روزه و حجّ واجب.
8-هزينه كفن و دفن و مراسم ختم متعارف.
جواب:هزينه كفن و دفن متعارف مقدّم بر همه چيز است، ولى مراسم ختم و ياد بود جزء واجبات نيست. همچنين نفقه اولاد صغير اگر قبلًا پرداخت نشده، جزء ديون محسوب نمىشود. هزينه نماز و روزه را نيز نمىتوان از اموال ميّت برداشت. بقيّه ديون در يك رديف قرار دارند، و بايد به نسبت برداشته شود.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل چهل و سوم: امر به معروف و نهى از منكر
سؤال 895-امر به معروف و نهى از منكر مرد نسبت به زن نامحرم، يا بالعكس چگونه بايد صورت پذيرد؟
جواب:بايد به صورتى باشد كه خلاف شرعى در آن پيش نيايد، و به زبان خوش و منطقى انجام گيرد.
سؤال 896-اگر كسى با راه رفتن يا صحبت كردن در مكان عمومى، موجب اذيّت و آزار ديگران شود، چه حكمى دارد؟ بر فرض حرام بودن، آيا بايد نهى از منكر كرد؟
جواب:كار خلافى انجام داده، و لازم است با زبان خوش او را نهى از منكر كرد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل چهل و چهارم: احكام دفاع
سؤال 897-در مورد صدمات وارده بر شخص در مقام دفاع بفرماييد:
الف)چنان چه شخصى در مقام دفاع از خود، مجبور به عملى شود كه صدمه بدنى به وى وارد كند، يا موجب مرگ وى گردد، مسئوليّت مرگ مدافع، يا صدمات وارده بر عهده كيست؟ به عنوان مثال اگر براى فرار از تجاوز جنسى خود را به شيشهاى بزند و مجروح شود، يا در اثر پريدن از بلندى پاى او بشكند، يا فوت نمايد، چه كسى ضامن است؟
جواب:در صورتى كه شخص مهاجم او را هُل داده، يا سبب جراحت، يا سقوط از بلندى شده، او مسئول است، ولى اگر خودش براى نجات خود چنين كارى كرده، ديه يا قصاص بر كسى نيست؛ هر چند مهاجم تعزير شديد دارد.
ب)در فرض فوق، آيا بين صورتى كه راه فرار منحصر در آنچه انتخاب كرده بوده، و موردى كه راه ديگرى براى فرار وجود داشته، ولى شخص مورد هجوم در اثر ترس يا عجله از اين طريق اقدام نموده، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:از نظر ديه فرقى نمىكند، ولى از نظر تعزير تفاوت دارد.
سؤال 898-اگر كسى كه ربوده شده، در معرض مرگ باشد، و براى گريز از آن، راهى جز مقاتله نداشته باشد (مثل اين كه با ممانعت مسلّحانه رباينده مواجه شده باشد)، تكليف او چيست؟
جواب:مىتواند از خود دفاع كند؛ هر چند بناچار مستلزم نابودى طرف گردد.
سؤال 899-آيا مكرِه بر امر حرامى مثل لواط يا زنا، خونش هدر است؟ اگر راهى جز كشتن وى وجود نداشته باشد چطور؟
جواب:در صورتى كه راه منحصر به كشتن باشد، خونش هدر است.
سؤال 900-اگر مرد مسلمانى نيمه شب به منزل مسكونى خود وارد شود، و بدون قصد قتل، و بىاطّلاع از اين كه فردى اجنبى در داخل خانه است، با فردى مواجه شود كه دو بار مزاحمت ناموسى براى همسرش داشته، و در دادگاه محكوميّت پيدا كرده، و از شرايط موجود خانه، و وجود فيزيكى متجاوز، و ديگر قرائن معقول علم پيدا كند كه براى تجاوز به ناموسش به حريم خانه او وارد شده، لذا با او درگير شده و در يك وضعيّت خاص و بحرانى و غافلگيركننده، كه ترس فوت وقت و غلبه متجاوز بوده، و امكان توسّل به نيروى انتظامى نداشته، و نتواند به طريق آسانتر متجاوز را دفع كند، و پس از درگيرى كوتاهى ناچاراً با كارد آشپزخانه به دفاع از ناموس و جانش مىپردازد، كه در نهايت منتهى به قتل زانى مىگردد. سپس شخصاً به نيروى انتظامى رفته و خود را تسليم قانون مىكند. آيا ديهاى به شخص زانى و اولياى دم او تعلّق مىگيرد؟
جواب:در صورتى كه دفاع به كمتر از قتل فرد اجنبى امكانپذير نبوده، خونش هدر است و ديه ندارد.
سؤال 901-على خواهرى 22 ساله دارد. حسن چندين نوبت به خواستگارى وى رفته، ولى با مخالفت خانواده دختر روبرو گشته است. تا اين كه چند ماه پيش به منزل خانواده دختر رفته، و مجدّداً از خواهر على خواستگارى مىكند، ولى بازهم پاسخ منفى مىشنود. سپس حسن مدّعى مىشود كه به زور به خواهر على تجاوز كرده است! على با شنيدن اين سخن، عصبانى شده، و به خاطر غيرت و تعصّب، و با اسلحه گرم حسن را به قتل مىرساند. اين مطالب در مراحل مختلف تحقيق و دادرسى در مراجع انتظامى و دادگاه توسّط قاتل بيان گرديده، و خواهر او نيز همين مطلب را با اندكى اختلاف تأييد كرده، و بر اظهارات حسن صحّه گذارده است. حكم اين مسأله چيست؟
جواب:در صورتى كه قتل جنبه عمد داشته، در اينجا حكم آن قصاص است.
و در صورتى كه بىاختيار شده و از حالت عادّى بيرون رفته، يا خيال مىكرده
كشتن متجاوز شرعاً براى او جايز است، قصاص ندارد، امّا ديه دارد. و اگر مشكوك باشد نيز ديه تعلّق مىگيرد، و قصاص نمىشود.
سؤال 902-دو نفر دست و پاى جوان 16 سالهاى را بسته، و سپس به او تجاوز كردهاند. متجاوزين پس از عمل زشت مذكور به خواب مىروند. آن جوان از غفلت آنها استفاده كرده و در حين خواب، يكى را با آهن مضروب و در نتيجه به قتل رسانده، و ديگرى را بعد از بيدارى با آلت تيزى (كارد) به قتل مىرساند. با توجّه به اين كه متّهم اين اعمال را به عنوان دفاع از خود، و به تصوّر اين كه مقتولين مهدور الدّم بودهاند، انجام داده، آيا محكوم به قصاص است؟
جواب:چنانچه ثابت شود قاتل اين كار را به عنوان دفاع از خود، و از ترس اين كه مبادا مجدّداً مورد تجاوز واقع شود، انجام داده، نه قصاص دارد و نه ديه؛ ولى در صورتى كه ثابت شود تصوّر او اين بوده كه آنها مهدور الدم هستند، و حكم خدا را در مورد آنها اجرا مىكند، قصاص ندارد ولى ديه دارد.
سؤال 903-شخصى نيمه شب وارد خانهاى مىشود. صاحب خانه به همراه همسرش بيرون از منزل بوده، و چهار نفر از فرزندانش در خانه بودند. پسر 18 ساله صاحبخانه با شنيدن صدايى از خواب بيدار شده، و به آشپزخانه رفته، و چاقويى بر مىدارد. در تاريكى شب صداى بسته شدن در حمام را مىشنود. با حالت ترس و چاقو در دست، به طرف حمام حركت مىكند، وقتى به آنجا مىرسد مىبيند كسى داخل حمام پنهان شده، و در را از داخل فشار مىدهد تا بسته شود. او نيز در را از بيرون فشار مىدهد تا آن را باز كند. ناگهان در باز مىشود و شخصى 29 ساله از داخل حمّام به قصد فرار خارج مىشود. در همين حين چاقوى پسر صاحبخانه درست به قلب وى اصابت، و منجر به فوت او مىشود. حكم اين مسأله چيست؟
اگر خواهر قاتل با مقتول رابطهاى داشته، و با دعوت وى وارد خانه شده، و قاتل از اين امر اطّلاعى نداشته باشد، حكم مسأله چيست؟
جواب:در صورتى كه قاتل به تصوّر اين كه فرد مزبور مهاجم است، و براى دفاع از خويش و ديگر اعضاى خانواده او را كشته، خون مقتول هدر است.